Παρουσίαση/Προβολή

(ΙΙ 219) -  Μάριος-Κωνσταντίνος Ιωάννου

Περιγραφή Μαθήματος

Στο πλαίσιο του μαθήματος μελετάται η εξέλιξη της βυζαντινής εξωτερικής πολιτικής από τον 4ο έως τον 9ο αι. ως αποτέλεσμα της διαρκούς διαλεκτικής μεταξύ της ρωμαϊκής – χριστιανικής οικουμενικής ιδεολογίας και του πολιτικού ρεαλισμού. Αναλύονται η πραγματιστική διαχείριση του «βαρβαρικού ζητήματος» μέσω πλήθους πρακτικών, καθώς και η ιουστινιάνεια renovatio imperii με τα επακόλουθά της. Εξετάζεται, επίσης, η υπαρξιακή κρίση την οποία προξένησαν στην αυτοκρατορία επιθέσεις ανταγωνιστικών κρατών οικουμενικών αξιώσεων και οι εισβολές άλλων λαών κατά τον 7ο αιώνα. Σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στη Δύση, η διαδικασία αυτή ώθησε το Βυζάντιο στη μετάβαση από το ιδεολογικό μονοπώλιο της Οικουμένης στην αποδοχή του αναδυόμενου πολυπολικού γεωπολιτικού τοπίου, όπως τελικά επισφραγίστηκε με την αναγνώριση του Καρλομάγνου ως αυτοκράτορα το 812.

 

Θεματικές Ενότητες

1. Θεμελίωση της χριστιανικής Οικουμένης: πολιτική θεολογία και κρατική οργάνωση⸱ Η θεωρία της ορθολογικής επιλογής – η εξίσωση της αναμενόμενης ωφέλειας ως εργαλείο μελέτης περιπτώσεων πολέμου ή εξαγοράς ειρήνης.
2. Το «βαρβαρικό ζήτημα»: Οι Ούννοι ως επιταχυντές της βυζαντινής Υψηλής Στρατηγικής, η εθνογένεση, το foedus και οι πολιτικές ενσωμάτωσης.
3. Βυζάντιο και Περσία (4ος – 5ος αι.): Η θρησκεία ως μέσο «ήπιας ισχύος» και ο ανταγωνισμός γοήτρου – Το «σύνορο – μεμβράνη» της Μεσοποταμίας.
4. Η κατάρρευση ( ; ) της Δύσης (410–476): η πολιτική της εκτροπής με προτεραιότητα την αυτοσυντήρηση της Ανατολής
5. Ο πολιτικός πραγματισμός του Αναστάσιου Α΄.
6. Ιουστινιανός: η ιδεολογία της Renovatio Imperii και η εφαρμογή της (casus belli, πρωταγωνιστές, η «Απέραντος Ειρήνη» ως Στρατηγική Εξαγορά Χρόνου και Ασφάλειας)
7. Οι επιπτώσεις της υπερεπέκτασης (565–610): δημοσιονομική εξάντληση και ευάλωτα σύνορα⸱ Η quid pro quo στάση του Μαυρίκιου απέναντι στον Χοσρόη Β΄ στο πλαίσιο της στρατηγικής της επεμβατικής αποκατάστασης.
8. Ο «Τελευταίος Πόλεμος» της Αρχαιότητας (602–628).
9. Προϊσλαμικοί Άραβες: από την περιθωριακή όχληση στον πόλεμο δι’ αντιπροσώπων.
10. Ισλάμ και απώλεια της Ανατολής (634–661): εδαφικός ακρωτηριασμός και στρατιωτικοποίηση⸱ Διάλυση μετώπου στον Δούναβη.
11. Ανασυγκρότηση και σταθεροποίηση τον 8ο αιώνα.
12. Δύση και Καρλομάγνος: το «Πρόβλημα των δύο αυτοκρατόρων» και ο συμβιβασμός του 812.
13. Λοιπά μέσα βυζαντινής Υψηλής Στρατηγικής: κατάσκοποι, εξαγορές και «Σκρίνιον των Βαρβάρων»

 

Προτεινόμενα συγγράμματα:

• Α. Χριστοφιλοπούλου, Βυζαντινή Ιστορία Α΄ 324-610 (Βάνιας, 2012)
• Α. Χριστοφιλοπούλου, Βυζαντινή Ιστορία Β1' 610-867 (1998)
• E.N. Luttwak, Η υψηλή στρατηγική της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (Τουρίκης, 2009)

 

Επιπλέον βιβλιογραφία:

• Ε.-Γ. Αρβελέρ, Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (Ψυχογιός, 2009)
• Barbero, Charlemagne: Father of a Continent (California University Press, 2004)
• Β. Βλυσίδου κ.ά., Σεμινάρια περί βυζαντινής διπλωματίας (Εθνικό Τυπογραφείο, 2006)
• Brown, Ο κόσμος της Ύστερης Αρχαιότητας 150-750 μ.Χ. (Αλεξάνδρεια, 1998)
• Cameron, Οι Βυζαντινοί (Ψυχογιός, 2009)
• Ε. Χρυσός (επιμ.), Το Βυζάντιο ως Οικουμένη (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 2005)
• Curta, The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, c. 500–700 (Cambridge University Press, 2001)
• Haldon, Warfare, State and Society in the Byzantine World, 565–1204 (UCL Press, 1999)
• Heather, Η πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Ωκεανίδα, 2019)
• E. Kaegi, Ηράκλειος: Αυτοκράτορας του Βυζαντίου (Ίνδικτος, 2007)
• Γ. Καρδαράς, Το Βυζάντιο και οι Άβαροι, Στ΄-Θ΄ αι.: Πολιτικές, διπλωματικές και πολιτισμικές σχέσεις (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 2010)
• Kennedy, The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In (Da Capo Press, 2007)
• C. Lounghis, Les ambassades byzantines en Occident: depuis la fondation des états barbares jusqu'aux Croisades 407-1096 (Αθήνα 1980)
• Morrisson (επιμ.), Ο Βυζαντινός Κόσμος Ι: Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία 330-641 (Πόλις, 2007)
• Obolensky, Η Βυζαντινή Κοινοπολιτεία: Η Ανατολική Ευρώπη 500-1453 (Βάνιας, 1991)
• Σ. Πατούρα-Σπανού, Χριστιανισμός και παγκοσμιότητα στο πρώιμο Βυζάντιο: Από τη θεωρία στην πράξη (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 2008)
• Shepard (ed.), The Cambridge History of the Byzantine Empire c.500-1492 (Cambridge University Press, 2008)
• Whittow, The Making of Orthodox Byzantium, 600-1025 (Macmillan, 1996)

 

Ημερομηνία δημιουργίας

Κυριακή 8 Φεβρουαρίου 2026