Παρουσίαση/Προβολή

Περιεχόμενο μαθήματος

• Βιολογικό και κοινωνικό φύλο στον αθλητισμό: έμφυλη ουδετερότητα, ταυτότητες φύλου και κοινωνική κατασκευή του σώματος
• Ο αθλητισμός ως ένας έμφυλος θεσμός: ιστορικός αποκλεισμός των γυναικών, πολιτικές ισότητας και δομικές ανισότητες
• Έμφυλες ανισότητες σε θεσμούς και πόρους: ηγεσία, διοικητική στελέχωση, προπονητική καθοδήγηση και χρηματοδότηση
• ΜΜΕ και αθλητισμός: εμπορευματοποίηση ταυτοτήτων, μιντιακή μοντελοποίηση σωμάτων και αορατότητα του γυναικείου αθλητισμού
• Φύλο, ετεροσεξισμός και συμπερίληψη: ομοφοβία, πολυπολιτισμικότητα, αναπηρία και κοινωνικό κεφάλαιο στον αθλητισμό

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ:

Το μάθημα πραγματεύεται τις σύγχρονες συζητήσεις για το φύλο και το κοινωνικό κεφάλαιο υπό την οπτική της κοινωνικής ενσωμάτωσης/συμπερίληψης (inclusion), και ισότιμης συμμετοχής και μεταχείρισης στα αθλητικά δρώμενα.

Θεματολογία: Θεωρητικές προσεγγίσεις: βιολογικό φύλο-κοινωνικό φύλο, έμφυλη ουδετερότητα· Διαχρονική προσέγγιση του γυναικείου αθλητισμού-αποκλεισμού (1896-2026)· Ο αθλητισμός ως πεδίο κοινωνικής χειραφέτησης και διακήρυξης ταυτοτήτων· Ορατότητα: οι Ολυμπιακοί Αγώνες ως μέσο γνωστοποίησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων· Η γυναικεία υποεκπροσώπηση στην αθλητική ηγεσία (στους αθλητικούς θεσμούς), στη διοικητική στελέχωση, στην προπονητική καθοδήγηση και η πρακτική του tokenism· Η έμφυλη διάκριση στη χρηματοδότηση· Πολιτικές ισότητας στον αθλητισμό: παίζοντας επί ίσοις όροις· Στοχευμένα μέτρα και πρωτοβουλίες για την αύξηση της παρουσίας των γυναικών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Η εμπορευματοποίηση της αθλητικής ταυτότητας· Η αντικειμενικοποίηση του ανδρικού σώματος και το σύνδρομο του Άδωνη· Η Μοντελοποίηση των αθλητριών· Μοντελοποιημένοι αθλητές και μοντελοποιημένες αθλήτριες στα ΜΜΕ· Ομοφοβία στην κοινωνική περιοχή του αθλητισμού· Η συστηματική παράβλεψη του γυναικείου αθλητισμού (αγώνων) από τα ΜΜΕ· Η φυσική δραστηριότητα στις προοπτικές της ψηφιακής εποχής: Φυσικό σώμα και εικονικό σώμα· Κοινωνικό κεφάλαιο, φύλο, πολυπολιτισμικότητα και αθλητισμός· Το ανεκμετάλλευτο κοινωνικό κεφάλαιο του αθλητισμού· Φύλο και αθλητική επιχειρηματικότητα· Η γυναικεία αθλητική και κοινωνική επιχειρηματικότητα· Αναπηρία και φύλο στον αθλητισμό: από την ένταξη στη συμπερίληψη (from integration to inclusion)· Κοινωνικές αναπαραστάσεις της αναπηρίας· Η συμμετοχή των μουσουλμάνων γυναικών και εφήβων μαθητριών στη φυσική αγωγή και τον αθλητισμό: στρατηγικές ένταξης· Ο ρόλος του αθλητισμού και της φυσικής αγωγής στην επίλυση συγκρούσεων (bullying και cyberbullying)· Αθλητισμός στην υπηρεσία της συμφιλίωσης και της ανάπτυξης (peace education).

Μαθησιακοί στόχοι

Μέσα από τις δραστηριότητες του μαθήματος αναμένεται ότι οι φοιτήτριες/ές:

• θα κατανοούν σε βάθος τις βασικές θεωρητικές και εμπειρικές προσεγγίσεις για το φύλο, το σώμα και τις έμφυλες ταυτότητες, ιδίως στο πεδίο του αθλητισμού,
• θα προβαίνουν σε κριτική ανάλυση και συστηματική επεξεργασία ζητημάτων έμφυλων ανισοτήτων, αποκλεισμών και πολιτικών ισότητας στον αθλητισμό,
• θα αναγνωρίζουν τις πολλαπλές μορφές έμφυλων διακρίσεων στον αθλητικό χώρο, συμπεριλαμβανομένων λανθανουσών μορφών σεξισμού, ετεροσεξισμού και αποκλεισμού,
• θα είναι σε θέση να αρθρώνουν τεκμηριωμένο επιστημονικό λόγο, εντός της ακαδημαϊκής κοινότητας και της δημόσιας σφαίρας, σχετικά με το φύλο, τον αθλητισμό και τις σύγχρονες κοινωνικές ανισότητες.

Μέθοδοι αξιολόγησης

Ο τελικός βαθμός απονέμεται μετά τη συμμετοχή σε γραπτές εξετάσεις με θέματα ανάπτυξης στο τέλος του εξαμήνου. Το μάθημα θα αξιολογείται και από την ενεργή συμμετοχή στις διαλέξεις.

Προτεινόμενα συγγράμματα

Βασικά συγγράμματα

Καμπερίδου, Ειρήνη (2011). Κοινωνικό Φύλο, Κοινωνικό Κεφάλαιο, Πολυπολιτισμικότητα και Αθλητισμός. Αθήνα: Τελέθριο (Κωδικός στον Εύδοξο: 41958244).

Λιότζης, Βαγγέλης (2024). Πορνογραφικοποίηση: Ιχνηλατώντας τη Σύγχρονη Σεξουαλικότητα. 2η αναθεωρημένη έκδοση. Αθήνα: Futura (Κωδικός Βιβλίου στον Ευδοξο 133028540).

Πατσαντάρας, Νικόλαος (2025). Εικονικές-Φυσικές Διαστάσεις του Σώματος: Άσκηση και Αθλητική Δραστηριότητα στην Ψηφιακή Εποχή. Αθήνα: Παπαζήση.

Πατσαντάρας, Νικόλαος (2014). Αθλητισμός και Κοινωνιολογική Σκέψη. Αθήνα: Τελέθριο.

Αλεξιάς, Γιώργος (2011). Κοινωνιολογία του σώματος. Από τον «άνθρωπο του Νεάτερνταλ» στον «εξολοθρευτή», Αθήνα: Πεδίο.

Συμπληρωματική-προτεινόμενη βιβλιογραφία διδάσκουσας στην κοινωνική περιοχή του Αθλητισμού

Kamberidou, I. (2019). Gender integration in the military: Gender-neutral standards and coed sports. European Journal of Physical Education and Sport Science, 5(11), 23-44.

DOI: 10.5281/zenodo.3364727  

https://oapub.org/edu/index.php/ejep/article/view/2566/5204 

https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/2880107

Kamberidou, I., Bonias, A., & Patsantaras, N. (2019). Sport as a means of inclusion and integration for “those of us with disabilities”. European Journal of Physical Education and Sport Science, 5(12), pp. 99-128.

DOI: 10.5281/zenodo.3464695

https://oapub.org/edu/index.php/ejep/article/view/2658/5295

https://oapub.org/edu/index.php/ejep/article/view/2658

Kefi-Chatzichamperi, E., & Kamberidou, I. (2021). The National Action Plan for Gender Equality: Women, Sports and Military Institutions. European Journal of Physical Education and Sport Science, 7(3).

DOI: http://dx.doi.org/10.46827/ejpe.v7i3.3959

https://oapub.org/edu/index.php/ejep/article/view/3959/6595

Kefi-Chatzichamperi, E., Kamberidou, I. &  Patsantaras, N. (2021).  Coed Sports as an “Integration Tool” in Hellenic Military Higher Education Institutions. European Journal of Physical Education and Sport Science, 7(1), pp. 1-19.

DOI: http://dx.doi.org/10.46827/ejpe.v7i1.3726

https://oapub.org/edu/index.php/ejep/article/view/3726/6362

Ενδεικτική συμπληρωματική βιβλιογραφία

Αθανασίου, Αθηνά (επιμ.). (2011). Βιοκοινωνικότητες: Θεωρήσεις στην Ανθρωπολογία της Υγείας. Αθήνα: Νήσος.

Βαρίκα, Ελένη (2009). Για μια Πολιτική Γραμματική του Φύλου. Μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου, Αθήνα: Πλέθρον.

Butler, Judith (2009). Αναταραχή Φύλου: Ο Φεμινισμός και η Ανατροπή της Ταυτότητας. Επιμ. Βενετία Καντσά, μτφρ. Γιώργος Καράμπελας. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

Connell, Raewyn (2006). Το Κοινωνικό Φύλο. Μτφρ. Ελένη Κοτσυφού, Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Evans, Mary (2004). Φύλο και Κοινωνική Θεωρία. Μτφρ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής, Αθήνα: Μεταίχμιο.

Laqueur, Thomas (2003). Κατασκευάζοντας το Φύλο: Σώμα και Κοινωνικό Φύλο από τους Αρχαίους Έλληνες έως τον Φρόιντ. Μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου. Αθήνα: Πολύτροπον.

Λεοντσίνη, Μαίρη (επιμ.) (2010). Φύλο και Κοινωνικό Κεφάλαιο. Αθήνα: Κριτική.

Levet, Bérénice (2019). Η Θεωρία του Φύλου ή Ένας Κόσμος Αγγελικά Πλασμένος. Μτφρ. Μυρσίνη Γκανά. Αθήνα: Ποικίλη Στοά.

Πετράκη, Γεωργία και Μαρία Στρατηγάκη (επιμ.) (2022). Εισαγωγή στις Σπουδές Φύλου: Θεωρία και Έρευνα στις Κοινωνικές Επιστήμες. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

Strathern, Andrew J. (2022). Ενσώματες Σκέψεις: Μία Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία του Σώματος. Μτφρ. Θεόδωρος Παραδέλλης, Αθήνα: Ηριδανός.

Συναφή επιστημονικά περιοδικά

• Body & Society (Sage Journals)

• European Journal of Physical Education and Sport Science

• European Journal of Social Sciences Studies

• Journal of Innovation and Entrepreneurship, Springer Open

• Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών
• Επιστήμη και Κοινωνία
• Κοινωνιολογική Επιθεώρηση
• Σύγχρονα Θέματα
• Φεµινιστιqά