Ιστολόγιο μαθήματος ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ & ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

Η συμμετοχή του μαθήματός μας στο 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επιστημών Εκπαίδευσης & Ψυχοθεραπείας

Tue, 23 Jun 2026 13:13:31 +0300

ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Με μεγάλη χαρά συμμετείχαμε στο 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επιστημών Εκπαίδευσης και Ψυχοθεραπείας, παρουσιάζοντας το θεματικό συμπόσιο «Καινοτόμες Προσεγγίσεις στη Φοιτητική Ιατρική Εκπαίδευση»! Τον απόλυτα επιτυχή συντονισμό αυτής της ξεχωριστής συζήτησης είχε ο εμπνευσμένος Καθηγητής Παθολογικής Ανατομικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, κ. Ανδρέας Χ. Λάζαρης.

Το συμπόσιο ανέδειξε μια σύγχρονη και διεπιστημονική προσέγγιση στην ιατρική εκπαίδευση, διερευνώντας πώς η μελέτη περιπτώσεων ασθενών προσομειωμένων με την πραγματικότητα μπορεί να συνυπάρξει δημιουργικά με τις Τέχνες και τα Γράμματα σε ανάλογη εκπαιδευτική διαδικασία. Κεντρικός άξονας αποτέλεσε η καλλιέργεια δεξιοτήτων που δεν περιγράφονται στα εγχειρίδια, αλλά είναι απαραίτητες για τον σύγχρονο επαγγελματία υγείας όπως είναι η επαγγελματική παρουσία και η ενσυναίσθηση.

Ο Καθηγητής Ανδρέας Χ. Λάζαρης παρουσίασε τη σημασία της βιωματικής μάθησης και της ανθρωπιστικής παιδείας στην προπτυχιακή ιατρική εκπαίδευση, αναδεικνύοντας πώς η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος, οι εικαστικές τέχνες και οι ανθρωπιστικές επιστήμες μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση γιατρών που δεν διαθέτουν μόνο επιστημονική επάρκεια αλλά και βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης εμπειρίας.

Στο πλαίσιο του συμποσίου παρουσιάστηκε απο τον Δρ. Κ. Καλαχάνη η διαχρονική συμβολή της ιπποκρατικής μεθοδολογίας στη διδασκαλία της Ιατρικής μέσα από τη μελέτη περιπτώσεων ασθενών, ως εργαλείου ανάπτυξης κριτικής σκέψης και διαγνωστικής οξυδέρκειας.

Στη συνέχεια ακολούθησε η εισήγησή της Κας Μ. Γιάνναρη με τίτλο «Οι εικαστικές τέχνες ως εργαλεία ενσυναίσθησης και ολιστικής παρατήρησης στην ιατρική εκπαίδευση» η οποία εστίασε στον ρόλο της αισθητικής εμπειρίας και των εικαστικών τεχνών ως μέσων καλλιέργειας της παρατηρητικότητας, της ενσυναίσθησης και της ανθρωποκεντρικής προσέγγισης στην άσκηση της Ιατρικής. Μέσα από τις βιωματικές δράσεις του μαθήματος «Ανθρωπιστικές Αξίες και Σύγχρονη Ιατρική» της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, παρουσιάστηκαν παραδείγματα αξιοποίησης της ζωγραφικής και της φωτογραφίας ως εκπαιδευτικών εργαλείων που ενισχύουν την ικανότητα κατανόησης της εμπειρίας του ασθενούς και συμβάλλουν στη συναισθηματική ανθεκτικότητα των μελλοντικών επαγγελματιών υγείας.

Το συμπόσιο εμπλουτίστηκε με την ομιλία της ψυχολόγου και κοινωνικής ερευνήτριας Κας Αγνής Μαριακάκη, η οποία ανέδειξε τη συμβολή της τέχνης στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και της ουσιαστικής σύνδεσης με τον συνάνθρωπο, μέσα από τη γέφυρα που δημιουργείται μεταξύ νευροεπιστημών, ψυχολογίας και ανθρωπιστικών σπουδών.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ήταν η ολοκλήρωση του συμποσίου με την προβολή σύντομων βιντεοσκοπημένων αποσπασμάτων στα οποία φοιτήτριες και φοιτητές της Ιατρικής Σχολής μοιράστηκαν τις προσωπικές τους σκέψεις για την εκπαίδευση, την ανθρώπινη διάσταση της Ιατρικής και τις εμπειρίες τους από το μάθημα «Ανθρωπιστικές Αξίες και Σύγχρονη Ιατρική». Οι αυθεντικές μαρτυρίες τους ανέδειξαν την ανάγκη μιας εκπαίδευσης που δεν περιορίζεται στην απόκτηση γνώσεων και τεχνικών δεξιοτήτων, αλλά καλλιεργεί την παρατήρηση, την ενσυναίσθηση, την αυτογνωσία και την ουσιαστική σχέση με τον άνθρωπο που βρίσκεται απέναντι. Οι λόγοι των φοιτητών αποτέλεσαν την πιο ουσιαστική επιβεβαίωση ότι η σύνδεση της Ιατρικής με τις Τέχνες και τις Ανθρωπιστικές Σπουδές μπορεί να διαμορφώσει επαγγελματίες υγείας με επιστημονική επάρκεια αλλά και βαθιά ανθρωπιστική συνείδηση.

ΓΙΑ ΧΑΛΑΡΩΣΗ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ

Wed, 10 Jun 2026 14:08:13 +0300

H παραπάνω εικόνα κοσμούσε το εξώφυλλο του δίσκου βινυλίου με τον οποίο πρωτογνώρισα την 9^η Συμφωνία του Αντονίν Ντβόρζακ. Κοιτάζοντάς την, 40 χρόνια μετά, η νοσταλγία μου σμίγει με εκείνη του δεύτερου μέρους της συμφωνίας.

Η 9η Συμφωνία σε μι ελάσσονα, έργο 95, γνωστή ως «Συμφωνία από τον Νέο Κόσμο», αποτελεί κορυφαίο επίτευγμα του Αντονίν Ντβόρζακ και ένα από τα πιο δημοφιλή έργα σε ολόκληρη την ιστορία της κλασικής μουσικής. Η πρεμιέρα της στο Κάρνεγκι Χολ της Νέας Υόρκης γνώρισε πρωτοφανή αποθέωση, καθιερώνοντας το έργο ως διαχρονικό σημείο αναφοράς. Η ιστορική και καλλιτεχνική της αποτίμηση βασίζεται στη μοναδική γεφύρωση της ευρωπαϊκής παράδοσης με τα ηχοχρώματα της τσέχικης μουσικής σχολής ( βλ. και ανάρτηση https://tinyurl.com/rejsdeh2 ) με τους αναδυόμενους αμερικανικούς ήχους. Ο συνθέτης κατάφερε να εκφράσει το αμερικανικό πνεύμα χρησιμοποιώντας κλασικές ευρωπαϊκές μουσικές φόρμες.

Ο Αντονίν Ντβόρζακ περί το 1901, ελαιογραφία σε καμβά του Γιόζεφ Ζένισεκ.

Η Συμφωνία αυτή γράφτηκε το 1893 στη Νέα Υόρκη, κατά τη διάρκεια της θητείας του Ντβόρζακ ως διευθυντή του Εθνικού Ωδείου Μουσικής της Αμερικής. Ο συνθέτης ενσωμάτωσε σε αυτήν τη συμφωνία στοιχεία από τα αφροαμερικανικά τραγούδια (spirituals) και τη μουσική των ιθαγενών ινδιάνων. Η προσωνυμία «Από τον Νέο Κόσμο» σήμαινε «εντυπώσεις και χαιρετισμούς» από την Αμερική προς την πατρίδα του συνθέτη, την Τσεχία.

Το έργο χαρακτηρίζεται από τέλεια ενότητα μορφής και περιεχομένου και είναι χωρισμένο σε τέσσερα μέρη. Ο Ντβόρζακ πλέκει αριστοτεχνικά τα μοτίβα σε όλα τα μέρη, δημιουργώντας μια αίσθηση συμπαγούς δομής.

Άλι Μπάρκερ: Ντβόρζακ Συμφωνία αρ. 9 «Από τον Νέο Κόσμο» Λάργκο. Συναισθησία. Η Άλι Μπάρκερ δημιουργεί οπτικές αναπαραστάσεις μουσικής και ήχου σε χρώμα, εμπνευσμένη από τις εμπειρίες της με το φαινόμενο της συναισθησίας ήχου-χρώματος. Όταν η Άλι ακούει μουσική, αντιλαμβάνεται τις νότες της μουσικής κλίμακας ως συγκεκριμένα χρώματα, εκφράζοντάς τα μέσα από αφηρημένους πίνακες. Η Άλι συχνά εργάζεται με μοτίβα και γεωμετρικές μορφές, δημιουργώντας έργα που προέρχονται από «μεταφράσεις» γραπτής μουσικής ή ανάλυση ηχογραφημένων ήχων. Άλλοι πίνακες είναι εκφραστικές συναισθητικές αντιδράσεις, που δημιουργούνται με την άμεση εφαρμογή των χρωμάτων στο χαρτί ή τον καμβά, ενώ ακούει ένα συγκεκριμένο μουσικό κομμάτι, ή με έναν συνδυασμό αυτών των τρόπων.

Το πιο διάσημο μέρος της 9^ης Συμφωνίας, το Largo-Λάργκο (2ο μέρος) είναι μία από τις κορυφαίες επιλογές στην κλασική μουσική για βαθιά χαλάρωση, μείωση του άγχους και πνευματική ηρεμία. Ο όρος «Λάργκο» υποδηλώνει έναν πολύ αργό, μεγαλοπρεπή και σταθερό ρυθμό, ο οποίος βοηθά στην επιβράδυνση των καρδιακών παλμών και στην αποβολή της έντασης. Το μέρος είναι γραμμένο σε Ρε μείζονα (αν και η συμφωνία είναι σε μι ελάσσονα) και ακολουθεί μια τριμερή δομή A - B - A' με μια εκτενή εισαγωγή και έναν βαθιά εξομολογητικό επίλογο (coda).

Ανάλυση του Λάργκο

Η Εισαγωγή (Τα Χάλκινα Πνευστά)

Ξεκινά με μια διάσημη ακολουθία επτά συγχορδιών στα πνευστά (κυρίως τρομπόνια, τούμπα, κόρνα). Η αρμονική αυτή μετάβαση από τη μι ελάσσονα στη Ρε μείζονα μοιάζει με το «άνοιγμα μιας πύλης» σε έναν άλλο, αρχέγονο κόσμο.

Μέρος Α: Το Κύριο Θέμα (Νοσταλγία)

Το Αγγλικό Κόρνο: Ο Ντβόρζακ εμπιστεύεται τη βασική, πασίγνωστη μελωδία στο αγγλικό κόρνο (cor anglais). Το κεντρικό αυτό θέμα του μέρους, μια βαθιά νοσταλγική και συγκινητική μελωδία με ηρεμιστική διάθεση, παίζεται από το αγγλικό κόρνο, δημιουργώντας μια αίσθηση ζεστασιάς, ασφάλειας και γαλήνης, παρόμοια με ένα απαλό νανούρισμα. Το ιδιαίτερο, μελαγχολικό και «ρινικό» ηχόχρωμα του οργάνου προσδίδει μια αίσθηση μοναχικότητας και απέραντου ορίζοντα.

Πεντατονική Κλίμακα: Η μελωδία βασίζεται στην πεντατονική κλίμακα, η οποία είναι κοινή στα spirituals των Αφροαμερικανών, στη μουσική των αυτοχθόνων Ινδιάνων, αλλά και στην τσέχικη παραδοσιακή μουσική. Σε συνδυασμό με την έμπνευση από τα απέραντα τοπία της αμερικανικής φύσης το κομμάτι αποκτά μια νοσταλγική και «γήινη» ατμόσφαιρα.

Η Συνοδεία: Τα συνοδευτικά όργανα παίζουν με σουρντίνες (σιγαστήρες), δημιουργώντας ένα ψιθυριστό, υποβλητικό χαλί. Η σταδιακή ανάπτυξη των εγχόρδων βοηθά το μυαλό να αποσυνδεθεί από τις καθημερινές σκέψεις, καθιστώντας το ιδανικό για ακρόαση πριν από τον ύπνο ή κατά τη διάρκεια διαλογισμού.

Μέρος Β: Η Αντίθεση (Un poco più mosso)

Η μουσική μεταφέρεται στην ντο δίεση ελάσσονα και ο ρυθμός γίνεται ελαφρώς πιο γρήγορος και ανήσυχος. Εδώ κυριαρχούν τα ξύλινα πνευστά (φλάουτο, όμποε) που μιμούνται το κελαήδισμα των πουλιών και τους ήχους της φύσης, εμπνευσμένα από το επικό ποίημα «Το Τραγούδι του Χιαγουάθα» του Λονγκφέλοου. Η ένταση κορυφώνεται με ένα ξαφνικό ξέσπασμα της ορχήστρας, όπου επανέρχεται φευγαλέα το δυναμικό κύριο θέμα του πρώτου μέρους της συμφωνίας.

Επαναφορά κυρίου θέματος & coda: Η Επιστροφή και η Σιωπή

Το θέμα του αγγλικού κόρνου επιστρέφει, αλλά αυτή τη φορά σκόρπιο, με παύσεις ανάμεσα στις φράσεις, σαν η φωνή του να «σπάει» από τη συγκίνηση. Το έργο κλείνει με τον πιο μινιμαλιστικό τρόπο: τρία τσέλα παίζουν την τελική συγχορδία, αφήνοντας τη μουσική να σβήσει μέσα στην απόλυτη ηρεμία.

Η Γέφυρα Δύο Κόσμων

Η αποτίμηση του Largo ξεπερνά τα όρια της απλής μουσικής ανάλυσης, καθώς το κομμάτι αποτελεί ένα πολιτισμικό ορόσημο:

Η «Αμερικανική» Ταυτότητα: Ο Ντβόρζακ συνέθεσε το έργο στη Νέα Υόρκη. Ήθελε να δείξει στους Αμερικανούς συνθέτες πώς να χρησιμοποιούν τις δικές τους ρίζες (τη μουσική των σκλάβων και των Ινδιάνων) για να φτιάξουν «υψηλή» τέχνη.
Η Τσέχικη Νοσταλγία: Παρά το αμερικανικό ένδυμα, το Λάργκο είναι βαθιά τσέχικο στην ψυχή. Εκφράζει τον έντονο πόθο του συνθέτη για την πατρίδα του, την οποία είχε αποχωριστεί.
Η Γέννηση ενός «φολκ» Ύμνου: Η μελωδία του Λάργκο ήταν τόσο δυνατή και αυθεντική, που ο μαθητής του Ντβόρζακ, Ουίλιαμ Αρμς Φίσερ, της έβαλε στίχους το 1922, μετατρέποντάς τη στο παγκόσμιο τραγούδι spiritual "Goin' Home". Πολλοί άνθρωποι σήμερα πιστεύουν λανθασμένα ότι πρόκειται για παραδοσιακό αμερικανικό τραγούδι, ενώ στην πραγματικότητα είναι δημιούργημα του Τσέχου ρομαντικού συνθέτη.

Το Λάργκο είναι μια κορυφαία στιγμή του μουσικού ρομαντισμού. Καταφέρνει με οικονομία μέσων και απλότητα να αποδώσει τα πιο σύνθετα ανθρώπινα συναισθήματα: τη μοναξιά, τη λαχτάρα στην ξενιτιά για το σπίτι στην πατρίδα, το δέος μπροστά στη φύση και την ελπίδα της επιστροφής.

Από την θρυλική ηχογράφηση του 1959 της Συμφωνίας αριθμ. 9 («Από τον Νέο Κόσμο») του Ντβόρζακ από τον Φέρεντς Φρίτσοϊ και τη Συμφωνική Ορχήστρα Ραδιοφώνου του Βερολίνου (RIAS / Berlin RSO), εκτέλεση η οποία επαινέθηκε για τον αυθορμητισμό και το ρομαντικό πάθος που απέσπασε ο μαέστρος από την ορχήστρα, ακούμε το εμβληματικό αργό μέρος να ερμηνεύεται με σπάνια λυρικότητα και βαθιά συγκίνηση. Η ορχήστρα ανταποκρίνεται με απαράμιλλη ακρίβεια, βγάζοντας ένα εκπληκτικό βάθος.

Ο Φρίκσοϊ προσεγγίζει το Λάργκο με έναν απροκάλυπτα ρομαντικό και εξομολογητικό τρόπο. Η ορχήστρα παίζει «με την καρδιά της», δίνοντας τεράστιο βάθος σε κάθε φράση. Η πασίγνωστη, μελαγχολική σόλο μελωδία του αγγλικού κόρνου (που αργότερα έγινε το τραγούδι "Goin' Home") αποδίδεται με μοναδική ποιητική διάθεση, ισορροπώντας ανάμεσα στη νοσταλγία και την ελπίδα. Ο μαέστρος δεν αντιμετωπίζει το Λάργκο απλώς ως ένα ήρεμο, στατικό διάλειμμα. Χρησιμοποιεί έντονες αυξομειώσεις στην ένταση (crescendo / decrescendo) για να αναδείξει την εσωτερική ένταση και το δράμα του κομματιού. Η ιστορική αυτή ηχογράφηση προσφέρει έναν πολύ καθαρό, άμεσο και «ζεστό» ήχο με τα πνευστά να ακούγονται ανάγλυφα και τα έγχορδα να έχουν πλούσιο όγκο.

Για τη μέγιστη χαλάρωσή σας χρησιμοποιήστε ακουστικά που θα σας βοηθήσουν να απομονώσετε τους εξωτερικούς θορύβους και να εστιάσετε στις λεπτές εναλλαγές των πνευστών και των εγχόρδων. Ακούστε το κομμάτι σε ένα ήσυχο δωμάτιο με χαμηλό φωτισμό και προσπαθήστε να συγχρονίσετε τις αναπνοές σας με τον αργό και σταθερό ρυθμό της ορχήστρας.

ΝΤΒΟΡΖΑΚ Λάργκο από την 9η Συμφωνία. Ορχήστρα RIAS, Φ. Φρίτσοϊ, 1959.mp3

Ακούμε την Γκρέις Σρίοκ στο σόλο του αγγλικού κόρνου με τη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης υπό τη διεύθυνση του Άλαν Γκίλμπερτ.

Το σόλο του αγγλικού κόρνου.mp4

Τελειώνοντας, ακούμε το τραγούδι "Goin' Home". από τον Πολ Ρόμπσον (Paul Robeson, 1898–1976), έναν από τους πιο σημαντικούς Αμερικανούς καλλιτέχνες, αθλητές και ακτιβιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του 20ού αιώνα, ο οποίος διακρίθηκε τόσο ως βαθύφωνος (μπασοβαρύτονος) τραγουδιστής, αλλά και ως μια από τις πιο θαρραλέες φωνές κατά του ρατσισμού, της αποικιοκρατίας και του φασισμού.

Γυρνώντας σπίτι-Goin' Home, Πολ Ρόμπσον, 1958.mp3

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΝΥΧΤΑ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ

Sun, 31 May 2026 18:44:18 +0300

Ο Ζαν-Ονορέ Φραγκονάρ ( Jean-Honoré Fragonard, 1732–1806 ) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Γάλλους ζωγράφους του κινήματος του Ροκοκό ( βλ. και ανάρτηση https://tinyurl.com/zr96dsdx ). Το έργο του εν γένει χαρακτηρίζεται από αισθησιασμό, απαλές παστέλ αποχρώσεις, ελαφρότητα και έκδηλη θεατρικότητα, αποτυπώνοντας ιδανικά την ηδονιστική ατμόσφαιρα της γαλλικής αριστοκρατίας λίγο πριν τη Γαλλική Επανάσταση. Ο ζωγράφος χρησιμοποιούσε ρευστές, εξπρεσιονιστικές πινελιές και έντονες αντιθέσεις φωτός και σκιάς (κιαροσκούρο-chiaroscuro), δίνοντας στα έργα του μια ονειρική, σχεδόν θεατρική αίσθηση. Εστιάσθηκε σε ερωτικές φαντασιώσεις, ειδυλλιακά τοπία, σκηνές φλερτ και μυθολογικές αλληγορίες. Η παλέτα του περιλαμβάνει ζωηρά αλλά ντελικάτα χρώματα, που αναδεικνύουν τη ζωντάνια των συναισθημάτων.

Το έργο του «Η Πηγή του Έρωτα» (περίπου του 1785) είναι ένα εμβληματικό αλληγορικό αριστούργημα. Το συγκεκριμένο έργο σηματοδοτεί τη μετάβαση από το ανάλαφρο, παιχνιδιάρικο Ροκοκό σε ένα πιο σκοτεινό και δραματικό ύφος που προμηνύει τον Ρομαντισμό. Αντίθετα με τα παλαιότερα φωτεινά και ξέγνοιαστα έργα του, ο Φραγκονάρ επιλέγει εδώ μια σκούρα, νυχτερινή παλέτα. Το κιαροσκούρο μαρτυρά βαθιά επιρροή από μπαρόκ ζωγράφους όπως ο Ρέμπραντ κι ο Καραβάτζο ( βλ. και ασκήσεις https://tinyurl.com/2n5euybj & https://tinyurl.com/pt7ebdvw ). Η ρευστή πινελιά του καλλιτέχνη δημιουργεί μια ατμόσφαιρα μυστηρίου και ονείρου και παρασύρει τον θεατή στο πάθος της στιγμής.

Βλέπουμε ένα νεαρό ζευγάρι να τρέχει ορμητικά προς την Κρήνη του Έρωτα, φτάνοντας μόλις στην άκρη της. Το πάθος των δύο εραστών που τρέχουν να πιουν νερό από την πηγή του Έρωτα είναι έκδηλο. Τα πόδια τους ίσα που ακουμπούν το νερό, ενώ με λαχτάρα απλώνουν τα χέρια τους προς το ίδιο κύπελλο που τους προσφέρει ένας από τους φτερωτούς έρωτες. Το νερό της κρήνης, οι χοροί των ερώτων και το μαγικό ελιξήριο συμβολίζουν τη δύναμη του έρωτα, ο οποίος απεικονίζεται ως μια ανεξέλεγκτη και ορμητική φυσική δύναμη.

Από τις δύο εκδόσεις του πίνακα, παρατίθεται εδώ εκείνη που βρέθηκε στις ΗΠΑ το 1996 και αποκτήθηκε από το διάσημο μουσείο J. Paul Getty Museum στο Λος Άντζελες. Η εν λόγω εκδοχή διαθέτει μια πιο ριζοσπαστική, σκιερή και τολμηρή τεχνική από τον ζωγράφο.

Το «Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας», γραμμένο περίπου το 1595, είναι από τα πιο δημοφιλή και μαγευτικά έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, όντας η ωδή του ποιητή στον έρωτα. Αποτελεί πράγματι έναν αριστουργηματικό ύμνο στον έρωτα και τη φαντασία, συνδυάζοντας την αρχαία ελληνική μυθολογία με τη λαογραφία της αγγλικής υπαίθρου σε μια ονειρική ατμόσφαιρα. Δεν πρόκειται απλώς μια ανάλαφρη κωμωδία παρεξηγήσεων. Είναι μια βαθιά εξερεύνηση των ορίων μεταξύ πραγματικότητας και ψευδαίσθησης. Η μαεστρία του Σαίξπηρ έγκειται στο γεγονός ότι χρησιμοποιεί το δάσος και το όνειρο ως εργαλεία, προκειμένου να αποκαλύψει τις βαθύτερες ανθρώπινες επιθυμίες και αδυναμίες.

Ο έρωτας παρουσιάζεται ως ένα παράλογο, τυφλό και παρορμητικό συναίσθημα που προκαλεί συχνά σύγχυση. Οι ερωτικές επιλογές αλλάζουν δραματικά εξαιτίας της εξωτερικής μαγείας, σατιρίζοντας την αστάθεια των ανθρωπίνων σχέσεων. Η αυστηρή, λογική και πατριαρχική εξουσία της Αθήνας έρχεται σε αντίθεση με το μαγεμένο δάσος, το οποίο λειτουργεί ως ένα χώρος απελευθέρωσης, όπου το υποσυνείδητο και το όνειρο παίρνουν τον έλεγχο.

Οι χαρακτήρες του έργου κινούνται σε τρεις παράλληλους κόσμους, οι οποίοι τελικά ενώνονται:

Οι Αθηναίοι ευγενείς-αριστοκράτες: Η Ερμία, ο Λύσανδρος, η Ελένη και ο Δημήτριος προσφέρουν ρομαντικές περιπέτειες και άφθονες παρεξηγήσεις. Η Ελένη ξεχωρίζει για τον έντονο εσωτερικό της κόσμο, ενώ η Ερμία συγκρούεται με τα κοινωνικά στερεότυπα.
Τα ξωτικά κι οι νεράιδες: Ο βασιλιάς Όμπερον, η βασίλισσα Τιτάνια και ο σκανδαλιάρης Πουκ είναι οι "μαριονετίστες" της πλοκής. Κινούν τα νήματα των θνητών, προσθέτοντας το στοιχείο του υπερφυσικού.
Οι «μάστορες χωρικοί»: Μια ομάδα απλών τεχνιτών (ο Πάτος, ο Σφήνας κ.ά.) προσπαθούν να ανεβάσουν μια παράσταση για τον γάμο του Θησέα. Προσφέρουν το πιο αγνό, αβίαστο γέλιο. Μέσα από αυτήν την κωμική ομάδα (με επικεφαλής τον Πάτο), ο Σαίξπηρ κάνει ένα μετα-θεατρικό σχόλιο, προβάλλοντας τις δυσκολίες, την αφέλεια αλλά και τη μαγεία της θεατρικής πράξης.

Ο Φέλιξ Μέντελσον Μπαρτόλντι ( 1809-1847, βλ. και ανάρτηση https://tinyurl.com/yrhw2whb ) συνέθεσε στην τρυφερή ηλικία των δεκαεπτά ετών την Εισαγωγή για την παραπάνω κωμωδία του Σαίξπηρ, πιθανότατα για μια παράσταση του έργου στο πατρικό του σπίτι, στο Βερολίνο. Η Εισαγωγή από μόνη της εμπεριέχει μουσικές αναφορές σε χαρακτήρες και γεγονότα που διαδραματίζονται στο θεατρικό έργο και αναπαριστά τον νεραïδόκοσμο με θαυμαστό τρόπο. Δεκαεπτά χρόνια αργότερα, στα 1843, ο Mέντελσον συνέθεσε την αριστουργηματική Σκηνική Μουσική για το ίδιο θεατρικό έργο, μετά από παραγγελία του Βασιλιά της Πρωσίας, Φρειδερίκου Γουλιέλμου του IV για μια νέα παραγωγή του έργου. Η σκηνική μουσική περιλαμβάνει όχι μόνο εισαγωγές στα ενδιάμεσα των πράξεων αλλά και τραγούδια πάνω σε κείμενα του θεατρικού, χορούς και μουσική εντός της δράσης. Η ικανότητα της μουσικής του Γερμανού συνθέτη να αποτυπώνει ανάγλυφα τον ονειρικό, παραμυθένιο και γεμάτο απρόοπτα κόσμο της σαιξπηρικής κωμωδίας θεωρείται –και είναι– αξεπέραστη. Νεράιδες και ξωτικά, έρωτες, πάθη και μαγεία, συμπυκνώνονται μοναδικά μέσα σε γλαφυρές μουσικές φράσεις, αιθέρια ηχοχρώματα, νευρώδεις ρυθμούς και λυρικές μελωδίες, δημιουργώντας ένα ηχητικό σύμπαν απολύτως αντάξιο της αστείρευτης δραματουργικής φαντασίας του Σαίξπηρ.

Η προαναφερθείσα Εισαγωγή (Overture) «Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας» Op. 21, του Φέλιξ Μέντελσον είναι ένα από τα πιο διάσημα και ιδιοφυή έργα του κλασικού ρομαντισμού και αποτελεί ένα αυτόνομο συμφωνικό έργο εμπνευσμένο από το ομώνυμο θεατρικό έργο του Σαίξπηρ.

Το έργο λειτουργεί σαν μια μουσική απεικόνιση των διαφορετικών κόσμων που συνυπάρχουν στο έργο του Σαίξπηρ:

Ο Κόσμος των Ξωτικών: Η εισαγωγή ξεκινά με τέσσερις αιθέριες συγχορδίες στα πνευστά, που ανοίγουν την αυλαία του μαγεμένου δάσους. Ακολουθεί ένα γρήγορο, παιχνιδιάρικο θέμα στα βιολιά που αντιπροσωπεύει τον χορό των ξωτικών και τα μαγικά πλάσματα.
Ο Κόσμος των Αριστοκρατών: Περιλαμβάνει μια πιο μεγαλοπρεπή και ρομαντική θεματική ενότητα που παραπέμπει στην αυλή του Δούκα Θησέα και της Ιππολύτης.
Ο Κόσμος των Εραστών: Χαρακτηρίζεται από έντονες μελωδίες που αποτυπώνουν το πάθος, τη σύγχυση και το ρομαντικό δράμα των νέων (Λύσανδρος, Ερμία, Δημήτριος, Ελένη).
Ο Κόσμος των Χωρικών: Δύσκολες, «τραχιές» νότες στις χαμηλές συχνότητες μιμούνται το γάιδαρο στον οποίο μεταμορφώνεται ο Πάτος, προσθέτοντας κωμικά στοιχεία στη μουσική.
Επίλογος: Η εισαγωγή κλείνει όπως ακριβώς ξεκίνησε, επαναφέροντας τις μαγικές συγχορδίες των πνευστών, σαν το όνειρο να τελειώνει σιγά-σιγά.

Η ηχογράφηση του μαέστρου Σέιτζι Οζάουα με τη Συμφωνική Ορχήστρα της Βοστώνης τo 1994 θεωρείται από τις πλέον εμβληματικές για τη ζωντάνια, τη φωτεινότητα και τον ανάλαφρο, παραμυθένιο ήχο της. Ο μαέστρος προσεγγίζει την Εισαγωγή με ενέργεια, εξαιρετική λεπτομέρεια και καλοδουλεμένες υφές που αναδεικνύουν το νεανικό πνεύμα του έργου. Η Συμφωνική της Βοστώνης ανταποκρίνεται με εξαιρετική λαμπρότητα.

ΜΕΝΤΕΛΣΟΝ Εισαγωγή στο Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας. Συμφωνική Ορχήστρα της Βοστώνης - Σ. Οζάουα.mp3

ΑΥΤΟΝ ΕΔΩ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΕΣΥ ΘΑ ΤΟΝ ΕΦΤΙΑΧΝΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΟ. ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕΣ ΝΑ ΤΟ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΙΣ.

Fri, 15 May 2026 22:20:27 +0300

Μια ανάρτηση με όσο το δυνατόν λιγότερα λόγια: Στο κακώς δημοσιοποιημένο σημείωμά της η αυτόχειρας έφηβη, αυτήν τη θλιβερή βδομάδα, αναρωτιόταν αν θα έβρισκε αλλού έναν καλύτερο κόσμο. Οι συνάδελφοι παιδοψυχίατροι και γενικοί ψυχίατροι, εκ των υστέρων, ορθώς διέγνωσαν εφηβική κατάθλιψη από 3ετίας. Οι φίλοι ψυχολόγοι μέσω των ΜΜΕ μάς συμβούλευσαν και αυτοί ορθώς. Κι εγώ, πάλι ορθώς αισθάνθηκα την ανάγκη να πω δυο κουβέντες, άντε και να τις συνοδεύσω με μια αρμόζουσα μουσική, όπως συνηθίζουμε εδώ, περιμένοντας τα σχόλιά σας και τον χρόνο να αμβλύνει τη θλίψη μου. Για τις απόψεις μου για το εκπαιδευτικό σύστημα και τις Πανελλήνιες Εξετάσεις, ρίξτε, αν θέλετε, μια ματιά στο κανάλι μου ( https://tinyurl.com/mpzt24fb ).

Οι δυσκολίες, όπως οι εξετάσεις, είναι αδιαμφισβήτητο μέρος της ζωής μας. Με το να τις ξορκίζουμε, όπως και κάθε τι δυσάρεστο, αποδυναμωνόμαστε ως άνθρωποι. Εμείς οι μεγαλύτεροι και δυνατότεροι λόγω της πείρας μας στη ζωή, οφείλουμε να στηρίζουμε, μόνοι μας ή με τη βοήθεια ειδικών, τους νέους να ζυμώνονται με την αληθινή ζωή και τις δυσκολίες της και να μην δαιμονοποιούν την αποτυχία, αλλά να εξακολουθούν να προσπαθούν, έχοντας πάντα εναλλακτικά σχέδια ζωής και κρατώντας πάντα ενεργητική στάση απέναντι στη ζωή, απεγκλωβιζόμενοι από την αδράνεια, την εξιδανίκευση της καλοπέρασης χωρίς ίχνος έννοιας και την ακηδία που τους υποδαυλίζουν οι οθόνες των αποχαυνωτικών ηλεκτρονικών συσκευών μέσω των απογοητευτικών συγκρίσεών τους με τα δήθεν τέλεια πρότυπα-μούφες ευτυχίας και επιτυχίας που ασταμάτητα τους υποβάλλουν. Κι επειδή, κακά τα ψέματα, οι σπουδαιότεροι δάσκαλοί μας είναι οι γονείς μας, να, επιτέλους, δύο αξιέπαινα προγράμματα των Υπουργείων Παιδείας και Θρησκευμάτων και Υγείας, τα θετικά μηνύματα των οποίων αξίζει να κατακλύσουν τα παντοδύναμα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μετατρέποντάς τα από «παπάτζες» σε πολύτιμα εργαλεία ζωής.

https://tinyurl.com/4jkwspcc

https://tinyurl.com/yfszk5fx

Να κι η μουσική που είχα στο μυαλό μου, σκεφτόμενος τα παραπάνω.΅

Ο Φρεντερίκ Σοπέν (1810-1849) θεωρείται ευρέως ως ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες για πιάνο στην ιστορία, με τη μουσική του να χαρακτηρίζεται από βαθύ συναίσθημα, λυρισμό, ευαισθησία και τεχνική αρτιότητα ( https://tinyurl.com/bdexmxna , https://tinyurl.com/yuadfzc9 , https://tinyurl.com/4bprkadk , https://tinyurl.com/4n8xrzpy , https://tinyurl.com/p2wj5dwu ). Ο Σοπέν συνέθεσε συνολικά 27 Σπουδές (Études) για σόλο πιάνο, σε τρεις διακριτές συλλογές, οι οποίες αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο του παγκόσμιου πιανιστικού ρεπερτορίου. Τα έργα αυτά επαναστάτησαν το είδος, καθώς συνδύασαν την ακραία τεχνική πρόκληση με την υψηλή καλλιτεχνική και ποιητική αξία.

Από τις 12 Σπουδές του έργου-opus 10, η 6^η, σε μι ύφεση ελάσσονα (μια από τις πιο σκοτεινές τονικότητες), έργο του 1830, είναι ένα από τα πιο εκφραστικά και μελαγχολικά έργα του συνθέτη και, ανεπίσημα, είναι γνωστή με το προσωνύμιο «Θρηνητική». Σε αντίθεση με τις περισσότερες άλλες σπουδές που εστιάζουν στην ταχύτητα και τη δεξιοτεχνία, η συγκεκριμένη επικεντρώνεται στην εκφραστική και μελωδική ερμηνεία, τη δημιουργία σκοτεινής ατμόσφαιρας και τον έλεγχο του ήχου. Πρόκειται για μια από τις ελάχιστες αργές σπουδές του Σοπέν, σε μέτρια αργό ρυθμό Andante. Η τεχνική πρόκληση στην ερμηνεία της σπουδής αυτής συνίσταται στη διατήρηση μιας καθαρής, θρηνητικής μελωδικής γραμμής πάνω από ένα συνεχές, εσωτερικό ημιτονικό ημίπεπλο (συνοδεία) στα μεσαία πλήκτρα του πιάνου. Δομικά, η 6^η σπουδή χαρακτηρίζεται από πολυφωνική υφή, όπου η μελωδία, το μπάσο και οι εσωτερικές φωνές πρέπει να είναι απόλυτα ισορροπημένες. Η κύρια δυσκολία της δεν είναι η ταχύτητα, αλλά ο απόλυτος έλεγχος του legato δηλ. της αδιάκοπης ροής του ήχου, η ανεξαρτησία των δακτύλων και η σωστή ισορροπία της έντασης ανάμεσα στις φωνές. Η πάνω φωνή είναι μια εκφραστική, γεμάτη θλίψη, τραγουδιστή μελωδία (cantabile). Η μεσαία φωνή είναι μια συνεχής, κυματιστή κίνηση από δέκατα έκτα που μεταφέρεται ανάμεσα στα χέρια και προσφέρει μια εσωτερική αναστάτωση. Και τέλος, το μπάσο προσφέρει μια αργή, υποστηρικτική γραμμή.

Ακούμε μια ηχογράφηση-ορόσημο στην ερμηνεία της 6^ης Σπουδής op. 10 του Σοπέν από τον Βλάντιμιρ Χόροβιτς το 1963. Ο πιανίστας χτίζει μια στοιχειωτικά σκοτεινή, θλιβερή ατμόσφαιρα και παράλληλα πετυχαίνει τον απαράμιλλο πολυφωνικό διαχωρισμό και την εξισορρόπηση των επικαλυπτόμενων φωνών και τον έλεγχο των τόνων με εξαιρετική ακουστική ακρίβεια, διατηρώντας τη μελαγχολική μελωδία, την ανήσυχη μεσαία φωνή και το νωχελικό μπάσο εντελώς ανεξάρτητα και διαφανή.

Φ. ΣΟΠΕΝ Σπουδή αρ. 6 από το έργο 10. Βλ. Χόροβιτς (1963).mp3

ANOIΞΙΑΤΙΚΗ ΠΝΟΗ

Tue, 05 May 2026 21:11:49 +0300

Λε Αν Τουάν: Άνοιξη, Ακρυλικά χρώματα σε καμβά (2022)

Ο Λε Αν Τουάν είναι ένας σύγχρονος Βιετναμέζος ζωγράφος, γνωστός για το ιδιαίτερο στυλ του που κινείται κυρίως στον χώρο της λυρικής αφαίρεσης και του σύγχρονου ιμπρεσιονισμού, εστιάζοντας σε τοπία, λουλούδια και την ομορφιά του φυσικού κόσμου, τα οποία αποδίδει με μια ελεύθερη και συναισθηματική προσέγγιση. Χρησιμοποιεί κυρίως ακρυλικά και λάδια σε καμβά, δουλεύοντας συχνά με σπάτουλα και τεχνικές impasto για να δημιουργήσει ανάγλυφες, "γλυπτικές" επιφάνειες.

Ας νιώσουμε την άνοιξη και μέσα από τη μουσική. Πρώτα όμως δυο λόγια για τη μορφή της κλασικής σονάτας. Η σονάτα είναι μια πολυμερής οργανική μουσική μορφή, που πρωτοεμφανίστηκε τον 16ο αιώνα. Συνήθως γράφεται για ένα σολιστικό όργανο (σόλο σονάτα) ή δύο όργανα. Το μουσικό ύφος είναι ισορροπημένο, με έμφαση στη θεματική ανάπτυξη. Η δομή της κλασικής σονάτας (κυρίως κατά την περίοδο των Χάυντν, Μότσαρτ και Μπετόβεν) αποτελείται συνήθως από τρία ή τέσσερα μέρη, με το πρώτο μέρος, που είναι το κύριο, να ακολουθεί την αυστηρή «φόρμα σονάτας» (έκθεση/παρουσίαση, ανάπτυξη, επανέκθεση/ανακεφαλαίωση). Το δεύτερο μέρος είναι πιο αργό, πιο λυρικό και συναισθηματικό, συχνά σε διαφορετική τονικότητα (π.χ. στην υποδεσπόζουσα). Το τρίτο μέρος σε μέτριο προς γρήγορο ρυθμό αντιστοιχεί σε έναν χορό (μενουέτο) ή ένα πιο παιγνιώδες σκέρτσο, συνήθως σε τριμερή μορφή (ABA).Το τελευταίο μέρος, το ζωηρό φινάλε, συχνά σε φόρμα ροντό (ABACADA) ή φόρμα σονάτας, κλείνει το έργο με ενέργεια.

Η Σονάτα για βιολί και πιάνο αρ. 5 σε Φα Μείζονα, Op. 24, γνωστή ευρέως ως «Σονάτα της Άνοιξης» (Frühlingssonate), είναι ένα από τα πιο δημοφιλή και λυρικά έργα του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν. Εκδόθηκε το 1801 και αποτελεί ορόσημο της πρώιμης-μέσης περιόδου του συνθέτη, αποπνέοντας φρεσκάδα, αισιοδοξία και λυρισμό. Η «Σονάτα της Άνοιξης» θεωρείται ένα από τα πιο ευχάριστα και προσιτά έργα του Μπετόβεν, αποτελώντας ένα κλασικό δείγμα της κλασικής μουσικής που γεφυρώνει την κλασική δομή με το ρομαντικό αίσθημα. Η προσωνυμία δόθηκε από τους εκδότες του έργου μετά τον θάνατο του συνθέτη, καθώς το εξωστρεφές αυτό έργο αναδίδει ανοιξιάτικη διάθεση, την αίσθηση της αναγεννημένης φύσης και τη χαρά της ζωής, στοιχεία άρρηκτα συνδεδεμένα με την εποχή της άνοιξης, μέσα από τον καθαρό μελωδικό του πλούτο, αν και δεν αποτελεί προγραμματική μουσική (δηλαδή δεν περιγράφει μια συγκεκριμένη ιστορία).

Η σονάτα αυτή αποτελείται από τέσσερα μέρη (αντί για τα τρία που ήταν το σύνηθες για τις σονάτες βιολιού της εποχής), με προσθήκη ενός σκέρτσου. Σε αντίθεση με παλαιότερες σονάτες όπου το πιάνο κυριαρχούσε (Sonata per clavicembalo con accompagnamento di violino), εδώ ο Μπετόβεν δίνει ίσο ρόλο στο βιολί και το πιάνο, καθιστώντας τα ισότιμους συνομιλητές.

Από ηχογράφηση του 1993 ακούμε την εκτέλεση του τότε μόλις 13χρονου βιολιστή Ντέιβιντ Γκάρετ και του πιανίστα Αλεξάντερ Μάρκοβιτς. Η ερμηνεία του νεαρού βιολιστή διαθέτει εκπληκτική για την ηλικία του τεχνική ωριμότητα και μουσικότητα, με νεανικό αυθορμητισμό και έναν «ακτινοβολούντα, τραγουδιστικό» τόνο στο μέρος του βιολιού.

ΜΠΕΤΟΒΕΝ 5η Σονάτα για βιολί & πιάνο. 1ο μέρος Allegro.mp3

ΜΠΕΤΟΒΕΝ 5η Σονάτα για βιολί & πιάνο. 2o μέρος Adagio molto espressivo.mp3

ΜΠΕΤΟΒΕΝ 5η Σονάτα για βιολί & πιάνο. 3ο μέρος Scherzο. Allegro molto.mp3

ΜΠΕΤΟΒΕΝ 5η Σονάτα για βιολί & πιάνο. 4ο μέρος Rondo. Allegro ma non troppo.mp3

Η Σονάτα για πιάνο αρ. 25 σε Σολ Μείζονα, Op. 79, γνωστή και ως «Σονατίνα» είναι ένα έργο του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν που γράφτηκε το 1809. Είναι μια ανάλαφρη και τεχνικά προσιτή σονάτα, η πιο σύντομη του συνθέτη, που διακρίνεται για τον παιχνιδιάρικο, χαρούμενο χαρακτήρα της και τη δομή της σε τρία μέρη. Παρότι ανήκει στην ώριμη περίοδο του συνθέτη, έχει την απλότητα μιας σονατίνας και είναι λιγότερο δραματική από άλλες σονάτες του Μπετόβεν.

Ο Μπετόβεν αποφάσισε γι' αυτό το κομμάτι να το απλοποιήσει σημαντικά, χρησιμοποιώντας κυρίως κλασικές αρμονίες και μουσικές υφές, απλούς και μόνο μουσικούς μηχανισμούς, και όμως δημιούργησε κάτι τόσο νέο και πρωτοποριακό. Μπορεί να μην είναι πυκνό σε μουσική υφή, αλλά είναι πυκνό σε μουσικές ιδέες.

Το 1^ο μέρος της, Presto alla tedesca, σε Σολ Μείζονα, είναι γρήγορο, ζωηρό και ρυθμικό, σε στυλ γερμανικού χορού και σε φόρμα σονάτας. Ξεκινά με ένα θέμα που σε μερικά σημεία του θυμίζει «λαλιά κούκου» και αναπτύσσεται με παιχνιδιάρικο τρόπο.

Το 2^ο μέρος της, Andante (Σε μέτριο ρυθμό), σε σολ ελάσσονα, είναι ελαφρύ, γαλήνιο και λυρικό∙ πρόκειται για μια ήρεμη, μελαγχολική μελωδία σαν βαρκαρόλα, που έρχεται σε αντίθεση με την ένταση του πρώτου μέρους και παραπέμπει σε τραγούδι βενετσιάνικης γόνδολας.

Το 3^ο Μέρος, Vivace (Ζωηρά), σε Σολ Μείζονα, είναι γρήγορο, χορευτικό και ελαφρώς «παραμυθένιο», σε δομή ροντό. Ολοκληρώνει τη σονάτα απότομα με μια αίσθηση χαράς και ανάλαφρης διάθεσης.

Ακούμε τη σονάτα ερμηνευμένη από την Ουγγαροεβραία πιανίστα Άνι Φίσερ, όταν ηχογράφησε όλες τις σονάτες για σόλο πιάνο του Μπετόβεν το 1977-8. Η Φίσερ φέρνει τη χαρακτηριστική της πύρινη φλόγα και τεχνική ακρίβεια σε αυτή την πιο ελαφριά, συχνά παραβλεπόμενη «σονατίνα» του Μπετόβεν. Το παίξιμό της έχει εσωτερική ένταση, ώστε κάνει την ερμηνεία να φαίνεται επιτακτική και βαθιά μουσική.

ΜΠΕΤΟΒΕΝ 25η Σονάτα για σόλο πιάνο, Άνι Φίσερ.mp3

ΠΑΜΕ ΘΕΑΤΡΟ. ΠΑΙΖΕΙ ΚΙ Η ΘΑΛΕΙΑ.

Fri, 24 Apr 2026 10:02:04 +0300

Σε μια κλειστή κοινωνία, έξω από χρόνο και τόπο, μια νύχτα αρκεί για να ταράξει τα πάντα. Μια νεαρή κοπέλα, ένας άντρας, ένα παράνομο φιλί, είναι αρκετά για να ανάψει η σπίθα. Σε έναν τόπο όπου όλοι κάτι κρύβουν, η ανάγκη για κάθαρση βρίσκει στόχο. Σύντομα ο έρωτας μετατρέπεται σε κατηγορία, η σιωπή σε συνενοχή, και η ένταση ξεσπά ανεξέλεγκτα, καθώς η ανάγκη για «κάθαρση» οδηγεί την κοινότητα στα άκρα. Μέσα σε αυτή τη δίνη, ο νεαρός γίνεται το εξιλαστήριο θύμα — και καίγεται ζωντανός, σε μια πράξη που σημαδεύει για πάντα όσους την επέτρεψαν. Κανείς δεν μένει αλώβητος.

Τελικά, πόση αλήθεια αντέχει ο άνθρωπος;

Από τη θεατρική σκηνή της «Φάλαινας» στην καλλιέργεια της αποδοχής και της ενσυναίσθησης

Mon, 06 Apr 2026 15:00:16 +0300

Στο πλαίσιο των εκτός σχολής δράσεων του μαθήματος «Ανθρωπιστικές Αξίες και Σύγχρονη Ιατρική», βρεθήκαμε το Σάββατο 4.4.2026 στο Θέατρο «Νέος Ακάδημος», όπου παρακολουθήσαμε τη συνεχιζόμενη για δεύτερη θεατρική περίοδο, παράσταση «Η ΦΑΛΑΙΝΑ» με σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή τον Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη.

Η αφίσα της παράστασης

Λίγα λόγια για την υπόθεση του έργου

Ο Τσάρλι, ένας παχύσαρκος, αυτοκαταστροφικός καθηγητής αγγλικών ζει στο διαμέρισμά του, σε έναν χώρο που λειτουργεί ως προέκταση της ψυχικής του κατάστασης. Έχοντας χάσει κάθε επαφή με τον έξω κόσμο, η ζωή του περιορίζεται ανάμεσα στη διόρθωση εργασιών, την κατανάλωση φαγητού, τη μετακίνησή του – με δυσκολία λόγω του βάρους του – εντός του διαμερίσματός του. Χωρίς επιθυμία να συνεχίσει να ζει, συντετριμμένος από την απώλεια του συντρόφου του, περιμένει τη λύτρωση από την ίδια του τη ζωή. Λίγο πριν τον θάνατό του, παλεύει να συμφιλιωθεί με την αποξενωμένη κόρη του και, τελικά, με το ίδιο του το παρελθόν.

Φωτογραφίες από την παράσταση – Πηγή: more.com

Η παράσταση του έργου «Η ΦΑΛΑΙΝΑ» (The Whale) του Samuel D. Hunter αναδεικνύει μια ιστορία κάθαρσης, συγχώρεσης και αποδοχής, λειτουργώντας ως πομπός πολλαπλών μηνυμάτων. Ο κεντρικός ήρωας δεν παρουσιάζεται ως θύμα, αλλά ως σύνθετο πρόσωπο που φέρει ευθύνη για τις προσωπικές του επιλογές. Οι μικρές του κινήσεις, οι λέξεις που με δυσκολία προφέρει λόγω της δύσπνοιας, η φωνή του συνθέτουν το πορτρέτο μιας ανθρώπινης ύπαρξης ιδιαίτερα εύθραυστης, που παλεύει να επανασυνδεθεί με τους άλλους και κυρίως με την κόρη του. Σε αυτό το κλίμα, η παράσταση δεν περιορίζεται σε μια επιφανειακή προσέγγιση της νοσογόνου παχυσαρκίας, αλλά την αντιμετωπίζει ως σύμπτωμα βαθύτερων υπαρξιακών τραυμάτων: ο πρωταγωνιστής, μετά την απώλεια του συντρόφου του, καταναλώνει τροφή μέχρι νοσηρότητας προκειμένου να λυτρωθεί από την ίδια του τη ζωή.

Όπως επισημαίνεται στην παρουσίαση του έργου, η «Φάλαινα» σε ωθεί να βρεις την ανθρωπιά σου σε χαρακτήρες που δεν είναι ούτε καλοί ούτε κακοί, που έχουν πλούσιο και περίπλοκο εσωτερικό κόσμο. Όλοι τους έχουν κάνει λάθη, αλλά μοιράζονται την επιθυμία να αγαπήσουν. Από την πληθώρα κριτικών που έχουν γραφτεί τόσο για την ελληνική όσο και για την πρωτότυπη – αγγλική εκδοχή της παράστασης, μοιράζομαι μαζί σας μία που προσωπικά ξεχώρισα: «Η Φάλαινα αποτελεί μια απίστευτα τρυφερή προσέγγιση της συναισθηματικής κατάρρευσης ενός ανθρώπου που αφήνει την παχυσαρκία να τον σκοτώσει και τη δωδεκάτη ώρα, λίγο πριν το τέλος, προσπαθεί να προσεγγίσει την κόρη του. Δεν τον αγαπάμε, δεν τον μισούμε, δεν τον απεχθανόμαστε. Συμπάσχουμε.»

Το σημείωμα του Π. Δαδακαρίδη για την παράσταση – Πηγή: more.com

Η «Φάλαινα» αποτελεί μια στοχαστική θεατρική εμπειρία. Καλεί τον θεατή να αναμετρηθεί με δύσκολα ερωτήματα γύρω από την αποδοχή και τη συγχώρεση. Θέτοντας μεταξύ άλλων τα ζητήματα της ομοφοβίας, της κοινωνικής περιθωριοποίησης, της ενσυναίσθησης, της γονεϊκής αγάπης και αποδοχής, μας φέρνει τελικά αντιμέτωπους με ένα ουσιαστικό ερώτημα: Μπορούμε να σώσουμε ο ένας τον άλλο; Ένα ερώτημα που καθεμία και καθένας αξίζει να επεξεργαστεί, να στοχαστεί και να απαντήσει, ιδιαίτερα την εβδομάδα που τώρα ξεκινά…

H ΑΣΤΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ ΚΑΙ Η ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ

Sun, 05 Apr 2026 09:50:29 +0300

Με πολλή χαρά παρακολούθησα στις 29.3.2026 τη συναυλία “ Canzonetta sull’ aria” της Τάξης Μονωδίας του Δημοτικού Ωδείου Πετρούπολης στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου. Ερμηνεύτηκαν θαυμάσιες άριες και ντουέτι από το ρεπερτόριο της όπερας και της οπερέτας, απόσταγμα της αξιέπαινης προσπάθειας των διδασκόντων καθηγητών Κας Εύας Μιχελιδάκη και κ. Πάνου Λουμάκη. Ανάμεσα στις μονωδούς και η φίλη του μαθήματός μας και απόφοιτη της Σχολής μας Μαρία Καψάλη, η οποία με τη μεστή φωνή της ερμήνευσε, μεταξύ άλλων, την άρια της Φιορντιλίτζι “Come scoglio” για δραματική κολορατούρα υψίφωνη, από την 11^η σκηνή της Α’ Πράξης της όπερας του Μότσαρτ “Così fan tutte”. Η άρια αυτή της Φιορντιλίτζι έχει ερμηνευτεί και από μεσόφωνες, όπως θεωρείται η Μαρία, με την ανάλογη ευχέρεια φωνής που θα ταιριάξει στον ρόλο. Στο κομμάτι αυτό, η ηρωίδα τραγουδά για τη σταθερότητα της πίστης της στον αρραβωνιαστικό της, παρομοιάζοντας την καρδιά της με έναν ακλόνητο βράχο που αντιστέκεται στις καταιγίδες.

Η όπερα “Così fan tutte (Έτσι κάνουν όλες)”, έργο K. 588, είναι μια από τις πιο διάσημες κωμικές όπερες (opera buffa) του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ (1756-1791), με εναλλακτικό τίτλο “La scuola degli amanti - Το σχολείο των εραστών”. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη Βιέννη στις 26 Ιανουαρίου 1790 σε λιμπρέτο του Λορέντσο ντα Πόντε ο οποίος συνεργάστηκε με τον Μότσαρτ και στις όπερες «Οι Γάμοι του Φίγκαρο» και «Ντον Τζοβάνι» ( βλ. και ανάρτηση https://tinyurl.com/pbvdnbyh ). Η όπερα είναι γνωστή για τα εξαιρετικά σύνολα (ensembles) και τις άριές της.

Η ιστορία εκτυλίσσεται στη Νάπολη κατά τον 18ο αιώνα. Δύο νεαροί αξιωματικοί, ο Φεράντο και ο Γκουλιέλμο, στοιχηματίζουν με τον ηλικιωμένο φίλο τους και κυνικό εργένη, Ντον Αλφόνσο, για το κατά πόσο οι αρραβωνιαστικές τους και αδελφές μεταξύ τους, Φιορντιλίτζι και Ντοραμπέλα, τους είναι πιστές. Το θέμα της πίστης διαπερνά αυτή την όπερα και το συνολικό της νόημα είναι διφορούμενο και ανοιχτό σε διάφορες ερμηνείες. Οι δύο νέοι προσποιούνται ότι φεύγουν για τον πόλεμο, αλλά επιστρέφουν μεταμφιεσμένοι σε Αλβανούς ευγενείς και προσπαθούν να αποπλανήσουν ο ένας την αρραβωνιαστικιά του άλλου για να δουν αν εκείνες θα υποκύψουν. Με τη βοήθεια της πανούργας υπηρέτριας Δέσποινας, οι γυναίκες τελικά υποκύπτουν, οδηγώντας σε μια κωμική αλλά και πικρή αποκάλυψη της ανθρώπινης φύσης. Ο Ντον Αλφόνσο, ο κυνικός φιλόσοφος που οργανώνει το στοίχημα, προσφέρει το ηθικό δίδαγμα της όπερας: «Ευτυχισμένος ο άνθρωπος που παίρνει όλα τα πράγματα από την καλή τους πλευρά - Fortunato l'uom che prende ogni cosa pel buon verso». Αυτή η φράση από το φινάλε προτρέπει στην αποδοχή της ανθρώπινης φύσης με χιούμορ και λογική, αντί για οργή ή απόγνωση. Παρά το γεγονός ότι τον 19ο αιώνα η υπόθεση της όπερας αναμενόμενα θεωρήθηκε ανήθικη, σήμερα το “Così fan tutte” αναγνωρίζεται ως ένα από τα πιο ώριμα και ψυχολογικά διεισδυτικά έργα του Μότσαρτ.

Στην Α’ Πράξη της όπερας, το "Soave sia il vento - Απαλός να ‘ναι ο άνεμος " αποτελεί ένα από τα ομορφότερα τρίο (τερζετίνο) στην ιστορία της όπερας, όπου οι πρωταγωνίστριες εύχονται «καλό ταξίδι» στους αγαπημένους τους που δήθεν τις αφήνουν για να επιστρατευτούν. Το τρίο τραγουδιέται από την Φιορντιλίτζι (συνήθως υψίφωνη), την Ντοραμπέλα (μεσόφωνη) και τον Ντον Αλφόνσο (βαθύφωνο).

Ακούμε το τρίο από την εκτέλεση αναφοράς στην δισκογραφία της εν λόγω όπερας το 1962 με τον μαέστρο Καρλ Μπεμ να διευθύνει την Ορχήστρα Φιλαρμόνια και την υψίφωνη Ελίζαμπετ Σβάρτσκοπφ, τη μεσόφωνη Κρίστα Λούντβιχ και τον βαθύφωνο Βάλτερ Μπέρι. Αν ακούσετε προσεκτικά, στην αρχή του τρίο, οι χορδές μιμούνται τον ήχο της θάλασσας.

Soave sia il vento

Soave sia il vento,

tranquilla sia l'onda,

ed ogni elemento

benigno risponda

ai nostri desir.

Απαλός να ‘ναι ο άνεμος,

απαλός να ‘ναι ο άνεμος,

ήρεμα να ‘ναι τα κύματα

και κάθε στοιχείο της φύσης

στους πόθους μας

καλοπροαίρετα να σταθεί.

ΜΟΤΣΑΡΤ Απαλός να ΄ναι ο άνεμος. Ε. Σβάρτσκοπφ, Κρ. Λούντβιχ, Β. Μπέρι - Κ. Μπεμ.mp3

Ακολουθεί η άρια "Come scoglio - Σαν βράχος ", μια από τις πιο διάσημες και τεχνικά απαιτητικές άριες για υψίφωνη (σοπράνο) που συνέθεσε ο Μότσαρτ, όπου η Φιορντιλίτζι δηλώνει την πίστη την δική της και της αδελφής της στους αρραβωνιαστικούς τις. Σε αυτό το σημείο της πλοκής, δύο ξένοι -που στην πραγματικότητα είναι οι αρραβωνιαστικοί των δύο αδελφών, μεταμφιεσμένοι- έχουν εμφανιστεί και προσπαθούν να τις κατακτήσουν. Με αυτήν την άρια, η Φιορντιλίτζι απορρίπτει σθεναρά τις προτάσεις τους, δηλώνοντας ότι η πίστη της είναι τόσο ακλόνητη όσο ένας βράχος σε μια καταιγίδα. Η Φιορντιλίτζι χρησιμοποιεί αυτή την άρια για να δηλώσει ότι δεν θα αλλάξει γνώμη και να επιμείνει οι ξένοι (οι μεταμφιεσμένοι εραστές) να φύγουν, καθώς η πίστη της στον αγαπημένο της θα παραμείνει αμετάβλητη μέχρι τον θάνατο.

Η άρια φημίζεται για την ακραία φωνητική της δυσκολία που χαρακτηρίζεται από ταχείες μεταβάσεις από πολύ χαμηλές σε πολύ ψηλές νότες, οι οποίες δοκιμάζουν το εύρος της υψίφωνης (ή της μεσόφωνης) που την ερμηνεύει. Απαιτείται μεγάλη τεχνική μαεστρία και ευκινησία φωνής κολορατούρα για να εκτελεστούν σωστά οι κλίμακες και οι τρίλιες της παρτιτούρας. Πολλοί κριτικοί πιστεύουν ότι ο Μότσαρτ συνέθεσε την εν λόγω άρια σε τόσο υπερβολικά δραματικό ύφος για να παρωδήσει το σοβαρό ύφος των «ηρωίδων» της εποχής, τονίζοντας την ειρωνεία της κατάστασης.

Μεταξύ των σπουδαιότερων ερμηνευτριών της άριας συγκαταλέγονται η Τσετσίλια Μπάρτολι, γνωστή για τη δεξιοτεχνία της στην κολορατούρα, η Μονσεράτ Καμπαγιέ, επαινεμένη για τον έλεγχο της αναπνοής της και την όμορφη χροιά της και η Ελίζαμπετ Σβάρτσκοπφ, γνωστή για την κομψότητα και το μοτσαρτιανό της ύφος.

Θα ακούσουμε και θα δούμε τη Μαρία να ερμηνεύει τόσο την άρια “ Come scoglio” όσο και το ρετσιτατίβο “ Temerari, sortite” που προηγείται αυτής.

Ενημερωτικά, το ρετσιτατίβο (recitativo) είναι μια μορφή μουσικής επένδυσης, περιορισμένης χρονικής διάρκειας, ιδιαίτερα συνηθισμένη στην όπερα, το ορατόριο και την καντάτα. Αποτελεί ένα είδος μελωδικής αφήγησης για φωνή, την οποία συνοδεύει ένα μικρό μουσικό σύνολο (recitativo secco), συνήθως με την παρουσία τσέμπαλου και βιολοντσέλου, ή μια ορχήστρα (recitativo accompagnato), ακολουθώντας τις διακυμάνσεις του λόγου. Ως μέρος της δομής της όπερας, το ρετσιτατίβο έχει τη μορφή διαλόγου ή μονολόγου που προάγει την πλοκή του έργου και αναφέρεται συχνά σε αντιδιαστολή με την άρια. Χαρακτηρίζεται ανάλογα με το είδος του έργου, π.χ. δραματικό, ελαφρύ, κ.λπ. Η χρήση του ρετσιτατίβου σε όλα τα μουσικά είδη, ειδικά όμως στην όπερα, κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική αλλά και χρηστική, εφόσον συμβάλλει αποφασιστικά στην εξέλιξη και προώθηση της πλοκής, διευκολύνοντας ταυτόχρονα τον θεατή να κατανοήσει ευκολότερα το έργο και να συνδέσει το εξελισσόμενο τμήμα του με τα προηγούμενα.

Temerari, sortite ... Come scoglio

Recitativo

Temerari, sortite

fuori di questo loco, e non profani

l'alito infausto degli infami detti

nostro cor, nostro orecchio e nostri affetti!

Invan per voi, per gli altri invan si cerca

le nostr'alme sedur: I'intatta fede

che per noi già si diede ai cari amanti,

saprem loro serbar infino a morte,

a dispetto del mondo e della sorte.

Ρετσιτατίβο

Αυθάδεις, φύγετε, φύγετε από εδώ

και με την ανεπιθύμητη ανάσα σας

και τα επαίσχυντα λόγια σας

μην μολύνετε τις καρδιές μας, τα αυτιά μας και την αγάπη μας!

Μάταια εσείς, και άλλοι επίσης,

προσπαθείτε να αποπλανήσετε τις καρδιές μας·

την άψογη αφοσίωση,

που ήδη προσφέραμε στους αγαπημένους μας,

ξέρουμε να διατηρήσουμε γι' αυτούς μέχρι θανάτου,

σε πείσμα του κόσμου και της μοίρας.

Aria

Come scoglio immoto resta

Contro i venti e la tempesta,

Così ognor quest'alma è forte

Nella fede e nell'amor.

Σαν βράχος ακίνητος μένει

ενάντια στους ανέμους και την καταιγίδα

έτσι πάντα αυτή η ψυχή είναι δυνατή

στην πίστη και στην αγάπη.

Con noi nacque quella face

Che ci piace, e ci consola,

E potrà la morte sola

Far che cangi affetto il cor.

Μαζί μας γεννιέται αυτός ο πυρσός

που μας χαροποιεί και μας παρηγορεί,

και μόνο ο θάνατος θα μπορέσει

να σβήσει το συναίσθημα της καρδιάς μας.

Rispettate, anime ingrate,

Quest'esempio di costanza;

E una barbara speranza

Non vi renda audaci ancor!

Δείξτε σεβασμό, αχάριστες ψυχές,

σ’ αυτό το σταθερό παράδειγμά μας

και μην αφήσετε μια βάρβαρη ελπίδα

να σας κάνει ξανά τολμηρούς!

ΜOΤΣΑΡΤ Σαν βράχος. Μαρία Καψάλη.mp4

2 ΑΠΡΙΛΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Thu, 02 Apr 2026 00:29:45 +0300

Τα παιδιά ίσια στα μάτια θα κοιτάξω

-ναι, το μπορώ∙ πάντα το μπορούσα-

ένα παραμύθι που έφτιαξα, έχω να τους πω

με τα χρώματα τα φανταστικά της νιότης

και της ωριμότητας τη σκέψη τη σοφή.

Όσο καίει εκείνο το κερί

που στα παιδικά τα πάρτι μου

μόνο του να καίει

το βάζανε στις τούρτες,

όταν τα υπόλοιπα είχαν πια σβηστεί,

τον χρόνο να θυμίζει

που ποτέ δεν σταματά

αναμνήσεις απ’ τα περασμένα

κι όνειρα για τα μελλούμενα

να φέρνει.

Το κείμενο του παραμυθιού.pdf

Η αφήγηση του παραμυθιού.mp3

https://tinyurl.com/yjzfrnp5

«Μια Βόλτα στον Κόσμο των “Πλεύσεων” του Μ. Κουνδουράκη»

Sun, 22 Mar 2026 15:15:13 +0300

Την πρώτη μέρα της άνοιξης, στις 21 Μαρτίου 2026, επισκεφθήκαμε την έκθεση ζωγραφικής «Πλεύσεις» του Μ. Κουνδουράκη. Η επίσκεψή μας υπήρξε μια ιδιαίτερα όμορφη και ξεχωριστή εμπειρία. Είχαμε την ευκαιρία να περιηγηθούμε σε έναν κόσμο γεμάτο φως, χρώμα και έντονη καλλιτεχνική έκφραση, όπου κάθε έργο ξεχωριστά προκαλούσε το ενδιαφέρον και τη σκέψη μας.

Οι συνθέσεις του καλλιτέχνη μας εντυπωσίασαν με τη ζωντάνια και τη βαθύτερη νοηματοδότησή τους, ενώ η ατμόσφαιρα της έκθεσης μας επέτρεψε να προσεγγίσουμε την τέχνη με έναν πιο προσωπικό και βιωματικό τρόπο. Ήταν μια εμπειρία που συνδύαζε αισθητική απόλαυση και πνευματικό προβληματισμό.

Θα θέλαμε να εκφράσουμε τις θερμές μας ευχαριστίες προς την οικογένεια του καλλιτέχνη για την εξαιρετική υποδοχή και την προσεγμένη ξενάγηση. Η παρουσία και η διάθεσή τους να μοιραστούν μαζί μας πληροφορίες και σκέψεις γύρω από τα έργα συνέβαλαν καθοριστικά στο να γίνει η επίσκεψή μας ακόμη πιο ενδιαφέρουσα και αξέχαστη.

Φεύγοντας, κρατάμε μαζί μας εικόνες, συναισθήματα και έμπνευση, ανανεώνοντας την εκτίμησή μας για τη δύναμη της τέχνης να μας αγγίζει και να μας ενώνει.

I Want to Break Free: μια σκούπα, λίγη εξουσία και η ελευθερία που τρίζει

Thu, 12 Mar 2026 13:22:04 +0300

Queen - I Want To Break Free.mp4

Στην αρχή του βιντεοκλίπ του I Want to Break Free, ο Freddie Mercury φοράει φούστα, περούκα και κρατάει μια ηλεκτρική σκούπα. Το σαλόνι είναι πεντακάθαρο. Η σκηνή μοιάζει με κωμωδία.
Αλλά ίσως δεν είναι.
Ίσως είναι μια μικρή, σχεδόν τέλεια αλληγορία για το πώς ζούμε μέσα στην κοινωνία.

Η κοινωνία σαν σκηνή

Ο κοινωνιολόγος Erving Goffman έλεγε ότι η κοινωνική ζωή μοιάζει με θέατρο.

Υπάρχει προσκήνιο: εκεί όπου παρουσιάζουμε τον εαυτό μας. Ελέγχουμε τις κινήσεις μας, τα λόγια μας, την εικόνα μας. Σαν ηθοποιοί που προσπαθούν να μην ξεχάσουν τα λόγια τους.

Και υπάρχει παρασκήνιο: ο χώρος όπου χαλαρώνουμε, βγάζουμε τη μάσκα και παίρνουμε μια ανάσα.

Το σαλόνι του βίντεο είναι το προσκήνιο. Η σκούπα δεν καθαρίζει μόνο το πάτωμα. Καθαρίζει και την εικόνα που πρέπει να δείξουμε στους άλλους.

Η αόρατη σκηνοθεσία

Ο Michel Foucault μας θυμίζει ότι η εξουσία δεν λειτουργεί μόνο με νόμους ή τιμωρίες. Λειτουργεί πιο ύπουλα: μέσα από κανόνες, συνήθειες και «κανονικότητες». Σιγά σιγά, η πειθαρχία δεν χρειάζεται επιβολή. Την κουβαλάμε μέσα μας.

Το ένστικτο της καθημερινότητας
Συμφωνα με τον Pierre Bourdieu ονομάζεται habitus.
Είναι αυτό που καθορίζει πώς στεκόμαστε σε μια συνέντευξη, τι θεωρούμε «φυσικό» σε μια παρέα ή ακόμη και αν θα παραγγείλουμε εσπρέσο ή φραπέ. Νομίζουμε ότι εκφράζουμε τον εαυτό μας. Στην πραγματικότητα, συχνά εκφράζουμε τον κόσμο που μας διαμόρφωσε.

Και η ελευθερία;

Όταν ο Φρέντι τραγουδά «I’ve got to break free», η σκηνή αλλάζει νόημα.

Η σκούπα μπορεί να δείχνει πειθαρχία.
Αλλά το τραγούδι μας κάνει να σκεφτούμε ότι, ανάμεσα σε όλους αυτούς τους ρόλους… ίσως και η ελευθερία να είναι απλώς ένας ακόμα ρόλος.
Εσύ ποιον ρόλο φοράς σήμερα και ποιον θα ήθελες να σπάσεις;

Η Γιορτή της Μαριονέτας!... Αφιέρωμα στην Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας (8 Μαρτίου), μια ημέρα μνήμης και διεκδίκησης για την αυτονομία και την ανεξαρτησία της!

Mon, 09 Mar 2026 18:38:59 +0300

...Το ταξίδι της γυναίκας από την καταπιεστική δουλεία προς την προσωπική απελευθέρωση και χειραφέτηση αποτελεί μια μακρά, ιστορική διαδικασία η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Μια πορεία από την απόλυτη υποταγή, στην ελευθερία και την αυτογνωσία. Μια μετάβαση από το καθεστώς όπου η γυναίκα θεωρούνταν ιδιοκτησία ή υποδεέστερο ον, στον αγώνα για ίσα δικαιώματα, αυτοδιάθεση και ισότητα σε όλους τους τομείς της ζωής... Το πέρασμα από την ετερονομία στην αυτονομία! ... Στον πίνακά μου με τίτλο "Η γιορτή της Μαριονέτας" παρουσιάζω τη γυναικεία χειραφέτηση... μέσα από τη μεταφορά της κούκλας μαριονέτας που σπάει τα δεσμά της ή αλλιώς τα σχοινιά της, ακολουθώντας το ένστικτό της!... Το "σπάσιμο των σχοινιών" είναι μια διαδικασία που συνεχίζεται, υπενθυμίζοντάς μας ότι ο αγώνας για ισότητα, ισονομία και σεβασμό είναι διαχρονικός.... Εδώ με την ανάλυση της μεταφορικής σημασίας... «Ήταν απλώς μια μαριονέτα...»... Ζωγραφίζω και περιγράφω μια κατάσταση απόλυτης υποταγής, όπου η θέληση του ατόμου είναι ανύπαρκτη και κατευθύνεται από εξωτερικούς παράγοντες (τον «αφέντη») μέχρι τη στιγμή της αφύπνισης που η εσωτερική ανάγκη για ελευθερία νικά τον φόβο και τον καταναγκασμό! ... «Ήταν απλώς μια μαριονέτα, οι εντολές του αφέντη της ήταν η προτεραιότητά της.Τίποτα δεν σκεφτόταν εκτός από το να ολοκληρώσει το έργο της με ειλικρίνεια. Οι μέρες περνούσαν... κι αυτή υποταγμένη... μέχρι που η φωνή του ενστίκτου της έσπασε τα σχοινιά κι ήρθε η στιγμή που σαν πικραλίδα μπορεί να πετάει ελεύθερα χωρίς καμία αιχμαλωσία.» - Saanvi Mohan... Μην γίνεσαι μαριονέτα στις επιθυμίες των άλλων.... ζήσε και δημιούργησε τη ζωή σου. Έχεις τη δύναμη να επιλέξεις τη ζωή που θέλεις να ζήσεις. Οι ηρωίδες δημιουργούνται από τα μονοπάτια που επιλέγουν! Είμαστε οι επιλογές μας. Είναι η ζωή σου! Μην αφήσεις κανέναν να σε κάνει να νιώθεις ένοχη που την ζεις με τον δικό σου τρόπο. Αν γιορτάζεις τη διαφορετικότητά σου, θα το κάνει κι ο κόσμος. Πιστεύει ακριβώς αυτό που του λες - μέσα από τις λέξεις που χρησιμοποιείς για να περιγράψεις τον εαυτό σου. Πες στον κόσμο ότι είσαι ένα μοναδικό δημιούργημα που ήρθε εδώ για να ζήσει το θαύμα και να σκορπίσει τη χαρά! Προχώρησε με σιγουριά προς την κατεύθυνση των ονείρων σου! Ζήσε τη ζωή που έχεις φανταστεί!...και μην ξεχνάς ποτέ.......είσαι η καλλιτέχνιδα της δικής σου ζωής!... Χρόνια πολλά σε όλες τις γυναίκες του Κόσμου που σπάνε τα δεσμά τους, που διεκδικούν τον χώρο τους, που είναι οι δημιουργοί της δικής τους ιστορίας!... της Σοφία Καστρινάκη ... Τίτλος Έργου: Η Γιορτή της Μαριονέτας!... (ανάγλυφος πίνακας με ακρυλικά χρώματα σε καμβά 60×80εκ.)

Η Γιορτή της Μαριονέτας!... Ζωγραφική σε καμβά... της Σοφίας Καστρινάκη.mp4

Η γυναικεία φωνή στην ελληνική ποίηση: Σκέψεις με αφορμή το ποίημα της Κικής Δημουλά «Σημείο Αναγνωρίσεως»

Sun, 08 Mar 2026 18:14:42 +0300

Εικόνα 1 Πηγή φωτογραφίας: sansimera.gr – Ιδία επεξεργασία

Σημεῖο Ἀναγνωρίσεως

ἄγαλμα γυναίκας μέ δεμένα χέρια

Ὅλοι σέ λένε κατευθείαν ἄγαλμα,

ἐγώ σέ πρoσφωνῶ γυναίκα κατευθείαν.

Στολίζεις κάποιο πάρκο

Ἀπό μακριά ἐξαπατᾶς.

Θαρρεῖ κανείς πώς ἔχεις ἐλαφρά ἀνακαθήσει

νά θυμηθεῖς ἕνα ὡραῖο ὄνειρο πού εἶδες,

πώς παίρνεις φόρα νά τό ζήσεις.

Ἀπό κοντά ξεκαθαρίζει τό ὄνειρο:

δεμένα εἶναι πισθάγκωνα τά χέρια σου

μ' ἕνα σκοινί μαρμάρινο

κι ἡ στάση σου εἶναι ἡ θέλησή σου

κάτι νά σέ βοηθήσει νά ξεφύγεις

τήν ἀγωνία τοῦ αἰχμάλωτου.

Ἔτσι σέ παραγγείλανε στό γλύπτη:

αἰχμάλωτη.

Δέν μπορεῖς

οὔτε μιά βροχή νά ζυγίσεις στό χέρι σου,

οὔτε μιά ἐλαφριά μαργαρίτα.

Δεμένα εἶναι τά χέρια σου.

Καί δέν εἶν' τό μάρμαρο μόνο ὁ Ἄργος.

Ἄν κάτι πήγαινε ν' ἀλλάξει

στήν πορεία τῶν μαρμάρων,

ἄν ἄρχιζαν τ' ἀγάλματα ἀγῶνες

γιά ἐλευθερίες καί ἰσότητες,

ὅπως οἱ δοῦλοι,

οἱ νεκροί

καί τό αἴσθημά μας,

ἐσύ θά πορευόσουνα

μές στήν κοσμογονία τῶν μαρμάρων

μέ δεμένα πάλι τά χέρια, αἰχμάλωτη.

Ὅλοι σέ λένε κατευθείαν ἄγαλμα,

ἐγώ σέ λέω γυναίκα ἀμέσως.

Ὄχι γιατί γυναίκα σέ παρέδωσε

στό μάρμαρο ὁ γλύπτης

κι ὑπόσχονται οἱ γοφοί σου

εὐγονία ἀγαλμάτων,

καλή σοδειά ἀκινησίας.

Γιά τά δεμένα χέρια σου, πού ἔχεις

ὅσους πολλούς αἰῶνες σέ γνωρίζω,

σέ λέω γυναίκα.

Σέ λέω γυναίκα

γιατ' εἶσ’ αἰχμάλωτη.

(Τό λίγο τοῦ κόσμου, 1971)

«Σημείο Αναγνωρίσεως» - Η Κική Δημουλά διαβάζει ΔΗΜΟΥΛΑ (Μπορείτε να ακούσετε το ποίημα με τη φωνή της Δημουλά εδώ: https://tinyurl.com/simeioanagnoriseos )

Η 8η Μαρτίου έχει καθιερωθεί από τον Ο.Η.Ε. ως Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. Η ημέρα αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο ̇ συνιστά αφορμή για να αναλογιστούμε τον ρόλο της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία, τις κατακτήσεις που έχουν επιτευχθεί, τα εμπόδια και τις προκλήσεις που εξακολουθούν να υφίστανται. Στο πλαίσιο της νεοελληνικής ποίησης, οι στίχοι των γυναικών ποιητριών έχουν συμβάλει σημαντικά στη διαμόρφωση ενός λόγου που διερευνά την ταυτότητα, την κοινωνική θέση, τις διεκδικήσεις της γυναίκας. Μεταξύ των Ελληνίδων ποιητριών ξεχωρίζει η Κική Δημουλά, η οποία προσεγγίζει τη γυναικεία ταυτότητα αναδεικνύοντας τις σιωπηλές μορφές περιορισμού που επιβάλλονται στις γυναίκες.

Χαρακτηριστικό είναι το ποίημα της Δημουλά «Σημείο Αναγνωρίσεως». Η ποιήτρια εμπνέεται από το γλυπτό του Κώστα Σεφερλή «Βόρειος Ήπειρος» που παρουσιάζει μια γυναίκα με τα χέρια δεμένα πίσω από την πλάτη της. Σε αντίθεση με τον γλύπτη που προσδίδει ιστορικό και εθνικό χαρακτήρα στο γλυπτό (ερμηνεύοντας τη στάση της γυναίκας ως ενδεικτική ελευθερίας ή προσδοκίας) , η Δημουλά το αντιμετωπίζει ως σύμβολο της διαχρονικής κοινωνικής καταπίεσης της γυναίκας. Για την ποιήτρια, τα πισθάγκωνα, «μ’ ένα σχοινί μαρμάρινο» δεμένα, χέρια του αγάλματος αποτελούν το σημείο αναγνωρίσεως παραπέμποντας σε μια κατάσταση αδυναμίας, περιορισμού, συμβολικής ακρωτηρίασης. Η στάση του αγάλματος είναι ενδεικτική της θέλησης της γυναίκας «να πάρει φόρα», για «να ζήσει το όνειρο». Μέσα από αυτή την ποιητική μετατόπιση, η Δημουλά αποκαλύπτει τις αντιφάσεις που συχνά συνοδεύουν τη γυναικεία παρουσία μέσα από εξιδανικευμένα ή αποσιωπητικά σχήματα. Η στάση, που έχει το άγαλμα, θα δείχνει πάντα την επιθυμία της να φύγει, να «παίρνει φόρα» για «να ζήσει το όνειρο».

Εικόνα 2: «Βόρειος Ήπειρος» (1951) – Το γλυπτό του Κ. Σεφερλή Πηγή: apotipomata.com

Η ειρωνεία συνιστά βασικό χαρακτηριστικό της γραφής της Δημουλά. Το άγαλμα αν ιδωθεί από μακριά δημιουργεί τη λανθασμένη εντύπωση της ευτυχισμένης αναπόλησης ενός όμορφου ονείρου. Αυτή η αποστασιοποιημένη θέαση του αγάλματος παραπέμπει στην αποστασιοποιημένη θέαση των γυναικών από όσους αδυνατούν να αντιληφθούν τη διαχρονικά απαιτητική κοινωνική τους θέση. Η αιχμαλωσία του αγάλματος δε γίνεται εύκολα αντιληπτή από απόσταση εξαιτίας των πισθάγκωνα δεμένων χεριών, όπως η αιχμαλωσία των γυναικών δε γίνεται άμεσα αντιληπτή, αφού επικαλύπτεται από φαινομενικές ελευθερίες. Έτσι, το «Σημείο Αναγνωρίσεως» καθίσταται ένα ειρωνικό σχόλιο για τη δυσκολία αναγνώρισης της πραγματικής γυναικείας εμπειρίας εντός ενός πλαισίου σιωπηλών μορφών περιορισμού.

Εικόνα 3: Woman Ironing – Pablo Picasso

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά της ποιήτριας στον γλύπτη, αλλά και στις απλές καθημερινές και κατανοητές εικόνες – όπως το άγγιγμα μιας σταγόνας βροχής ή ενός λουλουδιού – οι οποίες αξιοποιούνται για να εκφραστεί το παράπονο της Δημουλά για όσα στερούνται οι γυναίκες. Η αναφορά στον γλύπτη έχει διττή ερμηνεία, καθώς ενδέχεται να αποτελεί έμμεση αναφορά στην κοινωνία, η οποία διαμορφώνει και συντηρεί τις συνθήκες περιορισμού των γυναικών. Η στάση, άλλωστε του αγάλματος, δείχνει την «αγωνία του αιχμαλώτου», αιχμαλώτου στον δημιουργό, τον παραγγελιοδόχο, στον γλύπτη, στην κοινωνία.

Η Δημουλά, τέλος, υπογραμμίζει τη δυσκολία του αγώνα των γυναικών για τη διεκδίκηση της ελευθερίας τους, συγκρίνοντάς τον με τον αντίστοιχο αγώνα των δούλων, των νεκρών και του αισθήματός μας. Η γυναίκα θα συνεχίσει να πορεύεται «με δεμένα πάλι τα χέρια, αιχμάλωτη», ο αγώνας της είναι δυσκολότερος, αφού η αιχμαλωσία της υπερέχει αυτής των υπόλοιπων αγαλμάτων εξαιτίας του φύλου της και του μαρμάρινου σχοινιού που της επιβάλλεται λόγω αυτού.

Εικόνα 4: Seated Woman with her arms folded – Pablo Picasso

Συνοψίζοντας, η Κική Δημουλά μέσω του ποιήματός της μας υπενθυμίζει πως η γυναικεία φωνή στην ποίηση δεν είναι απλώς μια λογοτεχνική παρουσία, αλλά μία ουσιαστική μαρτυρία για την αναζήτηση της γυναικείας ταυτότητας και της ελευθερίας.

Η ανάγνωση του ποιήματος, με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας, προσφέρει μια ουσιαστική ευκαιρία να αναλογιστούμε την ευθύνη που φέρουμε ως μέλη της κοινωνίας στη συντήρηση των «μαρμάρινων», ακατάλυτων δεσμών που συνοδεύουν τη γυναικεία ύπαρξη αλλά και να αναζητήσουμε τον ρόλο μας στη διαμόρφωση ενός κόσμου περισσότερο ισότιμου και ελεύθερου…

Εικόνα 5: The Soul of the Rose – John William Waterhouse

"Η Σκάλα της Αγάπης" ή αλλιώς η "Ενσυναίσθηση" μέσα από την καρδιά και τον καμβά της Σοφίας Καστρινάκη.

Fri, 27 Feb 2026 11:26:50 +0300

Η έμπνευση του ανθρώπου για τον άνθρωπο αποτελεί μια εσωτερική, αυθόρμητη δύναμη που κινητοποιεί τη δημιουργικότητα, την εξέλιξη και την υπέρβαση των δυσκολιών. Πηγάζει από θετικά πρότυπα, ενσυναίσθηση, ανιδιοτελή προσφορά και την ικανότητα να δίνουμε "χρώμα" στις ζωές των άλλων. Λειτουργεί ως σπίθα για δράση, προσφέροντας ελπίδα και κίνητρο.... Θα μπορούσε να γίνει ένα μεγαλύτερο θαύμα από το να κοιτάξουμε μέσα από τα μάτια του άλλου για μια στιγμή;... Η ενσυναίσθηση είναι μια σύνδεση. Όταν μπαίνουμε στη θέση κάποιου άλλου, μπορούμε να δούμε μέσα από τα μάτια του και τότε αρχίζει η αγάπη... Και εξαρτάται από εμάς να το κάνουμε να συμβεί. Η καλοσύνη και η φροντίδα είναι μια ποιότητα χαρακτήρα που μπορεί να αλλάξει τον Κόσμο. Πολύ συχνά υποτιμούμε τη δύναμη ενός χαμόγελου, ενός αγγίγματος, μιας ευγενικής λέξης, ενός αυτιού που ακούει, ενός ειλικρινούς κομπλιμέντου ή της μικρότερης πράξης φροντίδας, κι όμως όλα αυτά έχουν τη δυνατότητα να αλλάξουν μια ζωή. Γίνε ο λόγος που κάποιος νιώθει ευπρόσδεκτος, εκτιμάται, είναι αγαπητός και υποστηρίζεται. Η συμπόνια είναι η γλώσσα της καρδιάς. Ένα θεραπευτικό μήνυμα όπως το «δεν είσαι μόνος» κρύβει μέσα του τόση αγάπη. Να είσαι ευγενικός... βοηθήσε την ψυχή κάποιου να θεραπευτεί. Όλοι όσους συναντάμε δίνουν κάποια μάχη... και να θυμάστε πάντα ότι τα πιο όμορφα πράγματα στον κόσμο δεν μπορούμε να τα δούμε ή να τα αγγίξουμε, τα νιώθουμε με την καρδιά!!!... Αφιερώνω αυτό τον πίνακα στο Εκπληκτικό προσωπικό του Τμήματος της Παθολογικής Ανατομικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ με συγκίνηση και θαυμασμό για το Έργο τους και την Αγάπη τους στον συνάνθρωπο!...

Σοφία Καστρινάκη, Εικαστικός . Τίτλος Έργου: Σκάλα της Αγάπης (τρισδιάστατος ανάγλυφος πίνακας σε καμβά με ακρυλικά χρώματα 70×120cm)

Η Σκάλα της Αγάπης ή αλλιώς η Ενσυναίσθηση μέσα από την καρδιά και τον καμβά της Σοφίας 👩_🎨.mp4

«Μάσκες, μυστήριο και μνήμη: το βενετσιάνικο καρναβάλι της Κέρκυρας»

Fri, 20 Feb 2026 21:31:57 +0300

Στην Κέρκυρα, το Καρναβάλι δεν είναι απλώς μια περίοδος μεταμφιέσεων. Είναι μνήμη, θέατρο, σάτιρα και τελετουργία. Είναι μια γιορτή που πέρασε από αιώνες, πολέμους, κατακτήσεις και κοινωνικές αλλαγές, χωρίς ποτέ να χάσει τον πυρήνα της: τη χαρά της ανατροπής και τη δύναμη της συλλογικής συμμετοχής.

Η ιστορία του Κορφιάτικου Καρναβαλιού ξεκινά ουσιαστικά με την άφιξη των Βενετών στο νησί. Μαζί τους δεν έφεραν μόνο νόμους και διοίκηση, αλλά και έναν τρόπο ζωής που έδινε χώρο στο παιχνίδι, στη μάσκα και στη θεατρικότητα. Οι αποκριάτικες εκδηλώσεις της Κέρκυρας γεννήθηκαν από αυτή τη συνάντηση: τη δυτική φαντασμαγορία και τη ντόπια λαϊκή ψυχή.

Βενετσιάνικο Καρναβάλι Κέρκυρας – απόσπασμα παρέλασης

Η πόλη φοράει μάσκα

Στην πόλη της Κέρκυρας, το Καρναβάλι ξεκίνησε πίσω από κλειστές πόρτες. Οι πρώτες γιορτές οργανώνονταν σε αρχοντικά και λέσχες, όπου ευγενείς και αξιωματούχοι χόρευαν μεταμφιεσμένοι, φορώντας μάσκες και ευρωπαϊκά κοστούμια. Εκεί, για λίγο, έσβηναν οι κοινωνικές διαφορές και ο καθένας μπορούσε να γίνει κάποιος άλλος. Ή απλώς ο εαυτός του, χωρίς περιορισμούς.

Σιγά σιγά, όμως, η γιορτή βγήκε έξω. Από τα σαλόνια στους δρόμους. Από τα θέατρα στα καντούνια. Η πόλη άρχισε να γεμίζει χρώματα, μουσικές και φωνές. Οι μάσκες πλήθαιναν, τα γέλια αντηχούσαν, και η Κέρκυρα έμοιαζε να μεταμορφώνεται σε μια μικρή Βενετία, όπου το γλέντι δεν είχε ωράριο. (βλ. και ανάρτηση 28^ης 2. 2024, για το Βενετσιάνικο καρναβάλι:

https://tinyurl.com/5aukb2yb)

Το θέατρο έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μεταμόρφωση. Οι παραστάσεις, οι όπερες και οι κωμωδίες έγιναν μέρος της καθημερινότητας του καρναβαλιού. Οι χοροί μεταμφιεσμένων στο θέατρο ήταν γεγονός κοινωνικό, σχεδόν τελετουργικό. Κυρίες με εντυπωσιακές τουαλέτες, μασκαράδες που προετοίμαζαν το κοστούμι τους μήνες πριν, βλέμματα, υπονοούμενα, σερπαντίνες και μικρά σημειώματα που άλλαζαν χέρια.

Κι όταν ερχόταν η τελευταία νύχτα, όλα τελείωναν απότομα. Τα μεσάνυχτα έπεφταν οι μάσκες. Το παιχνίδι τελείωνε. Η πραγματικότητα επέστρεφε.

Οι δρόμοι γίνονται σκηνή

Το Κορφιάτικο Καρναβάλι δεν έμεινε ποτέ εγκλωβισμένο σε μια ελίτ. Αντίθετα, η δύναμή του ήταν πάντα η λαϊκή συμμετοχή. Στους δρόμους, στη Σπιανάδα, στο Λιστόν, οι μεταμφιεσμένοι έστηναν γλέντι. Πετούσαν λουλούδια, άρωμα, σερπαντίνες. Σατίριζαν τους πάντες και τα πάντα. Δεν υπήρχε φόβος, δεν υπήρχαν όρια — μόνο χιούμορ και υπερβολή.

Το αποκορύφωμα ερχόταν με τη διαθήκη και το κάψιμο του Καρνάβαλου. Ένα έθιμο που δεν ήταν απλώς θέαμα, αλλά συμβολισμός. Ο Καρνάβαλος «κουβαλούσε» πάνω του ό,τι ήθελε η κοινωνία να αφήσει πίσω της. Και με τη φωτιά, όλα αυτά χάνονταν, για να ξεκινήσει κάτι καινούργιο.

Αν στην πόλη το Καρναβάλι ήταν θέατρο, στην ύπαιθρο ήταν τελετουργία. Στα χωριά της Κέρκυρας διατηρήθηκαν στοιχεία πολύ παλαιότερα, σχεδόν αρχέγονα. Οι μεταμφιεσμένοι χόρευαν ολόκληρη τη νύχτα γύρω από φωτιές, φορούσαν αυτοσχέδιες μάσκες και σατίριζαν με τρόπο ωμό, άμεσο, αληθινό.

Εδώ το Καρναβάλι συνδεόταν με τη γονιμότητα, τη φύση, τον κύκλο της ζωής. Ο ιερός γάμος, το κοινό φαγητό, το κάψιμο του Καρνάβαλου ως εξιλαστήριου θύματος — όλα αυτά μιλούν μια γλώσσα αρχαία, διονυσιακή. Ακόμη και σήμερα, σε ορισμένα χωριά, έθιμα που συνδυάζουν το παγανιστικό στοιχείο με τη χριστιανική πίστη συνεχίζουν να τελούνται, σαν μια γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους.

Από τη σιωπή στην αναγέννηση

Ο πόλεμος και οι δύσκολες δεκαετίες που ακολούθησαν έβαλαν το Καρναβάλι σε δεύτερη μοίρα. Η ανάγκη για επιβίωση ξεπέρασε τη διάθεση για γιορτή. Όμως η μνήμη δεν χάθηκε. Στα μέσα του 20ού αιώνα, άνθρωποι που αγάπησαν βαθιά την παράδοση αποφάσισαν να την ξαναζωντανέψουν.

Με προσωπικό κόπο και μεράκι, το Κορφιάτικο Καρναβάλι βγήκε και πάλι στους δρόμους. Παρελάσεις, χοροί, άρματα, σατιρικές φιγούρες. Ο Σιορ-Καρνάβαλος επέστρεψε, όχι ως απλό σύμβολο, αλλά ως ζωντανός πρωταγωνιστής, έτοιμος να μοιράσει γέλιο και… πετεγολέτσα.

Δύο στοιχεία κάνουν το Κορφιάτικο Καρναβάλι μοναδικό: οι γκιόστρες και τα πετεγολέτσα. Οι γκιόστρες, ιππικοί αγώνες γεμάτοι χρώμα και τελετουργία, θυμίζουν εποχές ιπποτών και τιμής. Δεν ήταν απλώς αγώνες δεξιοτεχνίας, αλλά κοινωνικά γεγονότα που συγκέντρωναν όλη την πόλη.

Τα πετεγολέτσα, από την άλλη, είναι η φωνή του λαού. Θεατρικά, σατιρικά, γραμμένα στην κερκυραϊκή διάλεκτο, σχολιάζουν με χιούμορ την επικαιρότητα, τα ήθη, τα στραβά και τα ανάποδα. Είναι ζωντανά, πειρακτικά, αληθινά. Και γι’ αυτό αγαπιούνται.

Μια παράδοση που συνεχίζεται

Το Κερκυραϊκό Καρναβάλι δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει με υπερβολή. Εντυπωσιάζει γιατί είναι αυθεντικό. Γιατί ενώνει το παλιό με το νέο, τη Δύση με την Ελλάδα, το θέατρο με τον δρόμο. Είναι μια παράδοση που δεν φυλάσσεται σε μουσεία, αλλά ζει κάθε χρόνο μέσα στους ανθρώπους της Κέρκυρας.

Και όσο υπάρχουν μάσκες που φοριούνται για να πουν αλήθειες, όσο υπάρχει γέλιο που σατιρίζει και φωτιές που καίνε ό,τι βαραίνει την ψυχή, το Κορφιάτικο Καρναβάλι θα συνεχίζει. Όχι απλώς ως γιορτή, αλλά ως τρόπος ζωής.

Ας κλείσουμε μουσικά απολαμβάνοντας τον βιολιστή Ντέιβιντ Γκάρετ στο μουσικό κομμάτι Το Καρναβάλι της Βενετίας του Νικολό Παγκανίνι.

Πρόσκληση στην Έκθεση Ζωγραφικής «Πλεύσεις»

Wed, 18 Feb 2026 13:13:31 +0300

Με ιδιαίτερη χαρά σας προσκαλούμε στην Έκθεση Ζωγραφικής «Πλεύσεις» του
Μανώλη Κουνδουράκη, Ρεθυμνιώτη καλλιτέχνη με μακρόχρονη και ουσιαστική παρουσία στον χώρο των εικαστικών τεχνών.

Όπως σημειώνουν η ιστορικός τέχνης Ελίζα Γερολυμάτου και ο μουσειολόγος Άγγελος Δενδρινός:

«Ο καμβάς του καλλιτέχνη άλλοτε γεμίζει κίνηση και άλλοτε αποδίδει μια μεγαλόπρεπη ηρεμία.
Γίνεται ένα πεδίο μάχης γραμμών και σχημάτων. Φως και χρώμα συμπλέκονται, αντιτίθενται, αναμειγνύονται, αλληλοαπωθούνται και ταυτόχρονα συγκεράζονται και συμπληρώνονται.
Με αυτόν τον τρόπο, οι πινελιές δίνουν μορφή τόσο σε συμπαγείς φόρμες όσο και σε αέρινα σχήματα.
Τα θέματα, βγαλμένα από προσωπικά βιώματα, μεταφέρονται από τον κόσμο της πραγματικότητας στον κόσμο της εικαστικής απόδοσης.

Οι συνθέσεις του εμπεριέχουν ζωή, μύθο, θρύλο, ιστορία, καθημερινότητα και διαχρονικότητα, λουσμένες από ένα μυστηριακό σεληνόφως που διεγείρει τη ρομαντική διάθεση και αναδεικνύει τα τετριμμένα σε αξιόλογα δημιουργήματα τέχνης και πολιτισμού.»

🗓 Πότε

Σάββατο 21 Μαρτίου 2026, ώρα 12:00

📍 Πού

Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων «Μελίνα»
Ηρακλειδών 66 & Θεσσαλονίκης, Θησείο

🎟 Είσοδος

Ελεύθερη

Σας περιμένουμε να ζήσουμε μαζί αυτή την ξεχωριστή εικαστική εμπειρία και να συνομιλήσουμε με τον καλλιτέχνη.

ΠΛΕΥΣΕΙΣ - ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΟΥΝΔΟΥΡΑΚΗΣ

Όσοι επιθυμείτε να έρθετε μαζί μας σε αυτή τη δράση του μαθήματος, μπορείτε να δηλώσετε συμμετοχή στην αντίστοιχη Ομάδα Χρηστών.

Σύντομο βιογραφικό

Ο Μανώλης Κουνδουράκης γεννήθηκε στο Ρέθυμνο Κρήτης.
Σπούδασε ελεύθερο σχέδιο και ζωγραφική στην Ελλάδα και στο Cardiff της Ουαλίας (College of Art).

Έχει συνεργαστεί με το Υπουργείο Παιδείας για την εικονογράφηση σχολικών βιβλίων, υπήρξε καλλιτεχνικός σύμβουλος στο Ίδρυμα της Κρητικής Εστίας και έχει διδάξει ζωγραφική ως επιμορφωτής στα προγράμματα Ν.Ε.Λ.Ε. Επίσης, έχει διακριθεί σε πανελλήνιους διαγωνισμούς (μελέτη μνημείου «Ελευθερίας & Πνεύματος», έμβλημα Πανεπιστημίου Κρήτης), ενώ παράλληλα ασχολείται συστηματικά με την αγιογραφία, έχοντας μελετήσει στο Άγιο Όρος και ειδικά την τεχνοτροπία της σχολής του Μανουήλ Πανσέληνου.

Έργα του βρίσκονται σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ του έχει απονεμηθεί το μετάλλιο του Δήμου Castillon της Γαλλίας για το έργο του «Η Αρπαγή της Ευρώπης».

Οι Απόκριες δεν είναι γι' αυτούς που βάζουν μάσκες, είναι γι' αυτούς που τις ομολογούν.

Thu, 05 Feb 2026 11:59:52 +0300

Φαντάσου ότι περπατάς σε δρόμους γεμάτους γέλια, χρώματα και μυστηριώδεις σκιές. Στην καρδιά αυτού του παιχνιδιού συναντάς τον Φ.Πεσσόα, σαν σκηνοθέτη που αφήνει τις μάσκες του να ζουν μόνες τους. Με τις μάσκες του αρχίζεις να συνομιλείς, τις δοκιμάζεις.

Στο I Took OffThe Mask τραβάς τη μάσκα και κοιτάζεσαι στον καθρέφτη· βλέπεις το παιδί που ήσουν, κρυμμένο κάτω από χρόνια σιωπής, και για μια στιγμή νομίζεις ότι ξέρεις ποιος είσαι. Αλλά η μάσκα ξαναφοράται απαλά, σαν να σου ψιθυρίζει: «Το παιχνίδι μόλις άρχισε».

(Depus a mascara e vi-me ao espelho)
I took off the mask and saw myself in the mirror –
there was the child, of so many years ago.
Nothing had changed.
That’s the advantage of knowing how to take off the mask.
One is always the child,
the past that was
the child.
I took off the mask and put it on again.
That’s better.
Thus, I am the mask.
And I return to personality as to
a station at the end of the line.

Προχωρώντας, φτάνεις στο Sonnet VIII, όπου οι μάσκες πολλαπλασιάζονται· η ψυχή φορά στρώσεις πάνω σε στρώσεις, και κάθε σκέψη που επιχειρεί να δει τον εαυτό σου γίνεται κι αυτή μια νέα μάσκα – ένας καθρέφτης μέσα σε καθρέφτη.

Sonnet VIII
How many masks wear we, and undermasks,
Upon our countenance of soul, and when,
If for self-sport the soul itself unmasks,
Knows it the last mask off and the face plain?
The true mask feels no inside to the mask
But looks out of the mask by co-masked eyes.
Whatever consciousness begins the task
The task's accepted use to sleepness ties.
Like a child frighted by its mirrored faces,
Our souls, that children are, being thought-losing,
Foist otherness upon their seen grimaces
And get a whole world on their forgot causing;
And, when a thought would unmask our soul's masking,
Itself goes not unmasked to the unmasking.

Και ξαφνικά, οι τέσσερις ετερώνυμοι εμφανίζονται ξανά να χορεύουν γύρω σου: ο Άλμπερτο Καέιρο αγγίζει τη φύση με τα χέρια του παιδιού που ποτέ δεν μεγάλωσε, ο Ρικάρντο Ρέις ψιθυρίζει κλασικές ωδές με λύπη αιώνια, ο Άλβαρο ντε Κάμπος ουρλιάζει μέσα στη μηχανική πόλη, και ο Πεσσόα παραμένει σιωπηλός, αφήνοντας τις μάσκες να ζουν.

Όπως στις Απόκριες, όπου μπορείς να γελάς, να χάνεσαι ή να παίζεις με τις προσωρινές ταυτότητες, έτσι και στον Πεσσόα η μάσκα είναι ταυτόχρονα καθρέφτης και παιχνίδι: σε αφήνει να πειραματιστείς με τον εαυτό σου, να δοκιμάσεις τις πολλές εκδοχές του, αλλά ποτέ δεν σε αφήνει να δεις τελείως καθαρά. Γιατί στις Απόκριες – και στον Πεσσόα – η ομολογία της μάσκας είναι η μόνη ειλικρίνεια.

Ποια μάσκα φοράς εσύ απόψε;

ΗΧΟΙ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

Sun, 01 Feb 2026 09:33:49 +0300

Το «Καρναβάλι των ζώων» είναι μια χιουμοριστική ορχηστρική σουίτα για μικρή ορχήστρα και δύο πιάνα του Γάλλου συνθέτη του Ρομαντισμού Καμίγ Σεν-Σανς (1835-1921). Ο ευρυμαθέστατος Σεν-Σανς ασχολήθηκε με ποικίλες μουσικές φόρμες και ανάμεσα στα πιο γνωστά του έργα συγκαταλέγεται η όπερα «Σαμψών και Δαλιδά», με την οποία έχουμε ασχοληθεί στην άσκηση του μαθήματός μας για τον ερχομό της άνοιξης ( https://tinyurl.com/zy7pfrn2 ), και το «Καρναβάλι των ζώων». Η σουίτα αυτή παραπέμπει σε ένα φανταστικό ζωολογικό μουσείο και γράφτηκε με αφορμή το καρναβάλι, τον Φεβρουάριο του 1886, σ' ένα μικρό χωριό της Αυστρίας, στο οποίο ο Σεν-Σανς περνούσε τις χειμερινές διακοπές του. Ανάλαφρο και χιουμοριστικό, το «Καρναβάλι των ζώων» δεν έχαιρε της εκτίμησης του δημιουργού του, καθώς πίστευε ότι του θάμπωνε την εικόνα ως «σοβαρού» συνθέτη. Έτσι ο συνθέτης, που ήταν ήδη καταξιωμένος, ξεκαθάρισε ότι συνέθεσε το έργο αυτό ως αστεία σάτιρα με σκοπό να το παρουσιάσει με μικρή ορχήστρα δωματίου στους φίλους του. Μάλιστα, απαγόρεψε την δημόσια εκτέλεσή του για όσο ζούσε. Δεν είναι αστείο ότι από όλα τα έργα του αυτό έγινε το πιο διάσημο μετά τον θάνατό του;

Το «Καρναβάλι των ζώων» αποτελείται από 14 σύντομες συνθέσεις που παίζονται διαδοχικά. Η κάθε μια αναφέρεται σε ένα ζώο: λιοντάρι, ελέφαντας, κύκνος, ψάρια, πουλιά κλπ. Εξαίρεση τα κομμάτια με τίτλο «Οι πιανίστες» και «Ζώα με μακριά αυτιά (Σάτιρα για τους τεχνοκριτικούς)». Η συνολική διάρκεια του έργου είναι 20-25 λεπτά. Τα όργανα που χρησιμοποιεί είναι δύο πιάνα, δυο βιολιά, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο, κλαρινέτο, φλάουτο, ξυλόφωνο και ένα αρκετά περίεργο όργανο, το υδάτινο κρυσταλλόφωνο.

Σκοπός της σύνθεσης είναι να περιγράψει μόνο με τη γλώσσα της μουσικής (όργανα, νότες, ρυθμικά σχήματα) τα ζώα, χωρίς να χρειάζονται λέξεις και επεξηγήσεις. Αυτό το είδος μουσικής ονομάζεται περιγραφική ή προγραμματική μουσική.

Αφού θυμηθούμε τον περίφημο «Κύκνο» με τη ρέουσα μελωδία στο τσέλο να παραπέμπει εύστοχα στην κίνηση του κύκνου στο νερό, ενώ η κυματιστή συνοδεία συμπληρώνει το υδάτινο στοιχείο, από την άσκηση του μαθήματός μας για τη μοναξιά ( https://tinyurl.com/ffamv9br ), να τα νέα επιλεγμένα αποσπάσματα από μια «καυτή» «ζωντανή» ηχογράφηση της σουίτας τo 2016 με τη Μάρτα Άργκεριτς και τον μαέστρο Αντόνιο Παπάνο στα δύο πιάνα και μέλη της Ορχήστρας της Εθνικής Ακαδημίας της Αγίας Καικιλίας. Εκτιμήστε το διαβολικο χιούμορ στα «Απολιθώματα» και στο «Φινάλε» και γενικά τον ενθουσιασμό και το κέφι στα γρήγορα μέρη, χωρίς να προσπεράσετε το υπέροχο αίσθημα που μας μεταδίδουν οι εκτελεστές στο «Ενυδρείο».

3ο μέρος-Ημίονοι (Άγρια γαϊδούρια).mp3

6ο μέρος-Κανγκουρό.mp3

7ο μέρος-Ενυδρείο.mp3

10ο μέρος-Πτηνοτροφείο (Περιστερώνας).mp3

12ο μέρος-Απολιθώματα.mp3

14ο μέρος-Φινάλε.mp3

Ροή

Mon, 19 Jan 2026 10:36:56 +0300

Παρατηρώντας ένα δέντρο, ας πάρουμε για παράδειγμα τον κέδρο που ο κορμός του είναι πιο ‘’στριφογυριστός‘’, μας μοιάζει το ίδιο το δέντρο, να είναι η αποτύπωση μίας κίνησης, μίας ροής.

Πώς; για παράδειγμα, ζωγραφίζεις ένα αμάξι ή έναν αθλητή την ώρα που τρέχει, τραβώντας οριζόντιες γραμμές για να αποδώσεις, κάπως, την αίσθηση του ότι τρέχει. Κάπως έτσι μοιάζει και το δέντρο, ειδικά το ‘’στριφογυριστό‘’ δέντρο του κέδρου.

Μοιάζει λοιπόν το δέντρο να είναι η κρυστάλλωση, η στιγμιαία φωτογραφία μίας κίνησης.
Τι είναι όμως αυτό που κινείται; είναι το ίδιο το δέντρο που κινείται;

Μάλλον όχι.

Η κίνηση, η ροή, της οποίας η μορφή αποτυπώνεται ως δέντρο, είναι η κίνηση, η ροή όλου του συνόλου που κάνει ένα δέντρο να υπάρχει.

Το έδαφος, η μπανάνα που σαπίζει στο έδαφος, η απορρόφηση της από την θηλή της ρίζας, η κίνηση των χυμών στον κορμό, ο αέρας που καμπυλώνει το δέντρο, το αλάτι της θάλασσας που κατακάθεται στα κλαδιά, ο ήλιος, η ακτίνα του ήλιου που ρουφιέται από τα φύλλα, η ροή του οξυγόνου που εκπνέεται από το δέντρο, και ούτω καθ’ εξής.

Μπορείς, λοιπόν, να πεις ότι αυτό το δέντρο είναι ένα δέντρο;
Μάλλον όχι.

Αυτό που στην πραγματικότητα λες είναι ότι

η κίνηση, η ροή ενός συνονθυλεύματος στιγμιαία αποτυπώνεται, κρυσταλλώνεται, ως ‘’δέντρο‘’.

Κάπως έτσι,

με οδηγό το παραπάνω σκεπτικό,

προσπάθησε να πεις τι είναι... ‘’άνθρωπος‘’.

Τίτλος του παραπάνω: Αναμνήσεις από το περσινό καλοκαίρι.

Σκέψεις περί τέχνης ......

Tue, 13 Jan 2026 10:49:14 +0300

Υπάρχουν συζητήσεις που τελειώνουν τη στιγμή που αποχαιρετιόμαστε και άλλες που συνεχίζουν να μας ακολουθούν. Μια τέτοια συζήτηση με έναν φίλο με οδήγησε ξανά σε σκέψεις γύρω από τον ρόλο της τέχνης στη ζωή μας.

Σε μια εποχή όπου η καθημερινότητα συχνά μοιάζει αποσπασματική, γρήγορη και εξαντλητική, η τέχνη επανέρχεται επίμονα ως ένας χώρος παύσης και στοχασμού. Ένας χώρος όπου ο χρόνος επιβραδύνει, όπου η εμπειρία δεν μετριέται με αποδοτικότητα, αλλά με παρουσία.

Μπορεί, άραγε, η τέχνη να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε βαθύτερα τον εαυτό μας και τον κόσμο γύρω μας;
Να μας προσφέρει νόημα, ή έστω τις σωστές ερωτήσεις που τόσο συχνά αποφεύγουμε μέσα στη βιασύνη της καθημερινότητας;

Η τέχνη δεν έρχεται για να δώσει απαντήσεις. Αντίθετα, συχνά μας απογυμνώνει από βεβαιότητες. Μας φέρνει αντιμέτωπους με το βλέμμα του άλλου, με το σώμα ως φορέα μνήμης και εμπειρίας, με τον χρόνο όχι ως χρονομέτρηση αλλά ως βίωμα, με τη σιωπή όχι ως απουσία αλλά ως νόημα. Μας καλεί να παρατηρήσουμε χωρίς να ελέγχουμε, να αισθανθούμε χωρίς να εξηγούμε, να αμφισβητήσουμε χωρίς την ανάγκη άμεσης απάντησης.

Ίσως εκεί ακριβώς γεννιέται το νόημα: όχι στο τελικό συμπέρασμα, αλλά στη διαδικασία της εμπειρίας. Στη στιγμή που κάτι μέσα μας μετατοπίζεται ανεπαίσθητα. Στο βλέμμα που αλλάζει, στη σκέψη που διακόπτεται, στο συναίσθημα που δεν μπορεί να ονομαστεί εύκολα. Η τέχνη λειτουργεί τότε όχι ως διαφυγή από την πραγματικότητα, αλλά ως τρόπος να τη βιώσουμε πιο ουσιαστικά, πιο συνειδητά, πιο ανθρώπινα.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο δώρο της: ότι μας θυμίζει πως η ζωή δεν χρειάζεται πάντα να «εξηγείται» για να έχει αξία. Ότι το νόημα δεν είναι κάτι σταθερό ή δεδομένο, αλλά κάτι που διαμορφώνεται μέσα από τη σχέση μας με ό,τι μας συγκινεί, μας ταράζει, μας προκαλεί να δούμε αλλιώς. Μέσα από την τέχνη, μαθαίνουμε, έστω για λίγο, να κοιτάμε τον κόσμο με περισσότερη προσοχή.

Κάπου ανάμεσα σε αυτές τις σκέψεις και αναζητήσεις, έπεσα πάνω σε μια κινηματογραφική πρόταση που πρόκειται να παρουσιαστεί στη Στέγη και ένιωσα πως συνομιλεί άμεσα με όλα τα παραπάνω. Όχι ως απάντηση, αλλά ως αφορμή. Ως μια ακόμη πρόσκληση να σταθούμε, να παρατηρήσουμε και να αφεθούμε σε όσα η τέχνη μπορεί ή δεν μπορεί να μας πει.

Ίσως αξίζει να της δώσουμε τον χρόνο και τον χώρο που ζητά. Και μετά, να συνεχίσουμε τη συζήτηση.

Πληροφορίες για την έκθεση:

Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

https://www.onassis.org/el/whats-on/bulls-heart-eva-stefani

Σημαντικό καλλιτεχνικό γεγονός αποτελεί η πρώτη φωτογραφική έκθεση του διεθνώς καταξιωμένου σκηνοθέτη, παραγωγού και σεναριογράφου

Γιώργου Λάνθιμου.

https://www.onassis.org/el/whats-on/yorgos-lanthimos-photographs

Μπορεί η τέχνη να νοηματοδοτήσει τη ζωή μας; Από τις 26 Ιανουαρίου, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει την «Καρδιά του Ταύρου», όπου η Εύα Στεφανή, με την κάμερά της στραμμένη στον Δημήτρη Παπαϊωάννου, καταγράφει βήμα προς βήμα τη γέννηση και τη διεθνή πορεία του «Εγκάρσιου Προσανατολισμού» στις σκηνές του κόσμου. Ομοίως σημαντικό καλλιτεχνικό γεγονός αποτελεί η πρώτη φωτογραφική έκθεση του διεθνώς καταξιωμένου σκηνοθέτη, παραγωγού και σεναριογράφου Γιώργου Λάνθιμου. Με τίτλο «Yorgos Lanthimos: Photographs», η έκθεση θα παρουσιαστεί στον εκθεσιακό χώρο -1 της Στέγης. Παράλληλα, η Τίλντα Σουίντον, τολμηρή περφόρμερ και ανατρεπτική εικαστικός, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας προσωπικής έκθεσης, που περιλαμβάνει νέα και παλαιότερα έργα οκτώ στενών καλλιτεχνικών συνεργατών και φίλων της: Pedro Almodóvar, Luca Guadagnino, Joanna Hogg, Derek Jarman, Jim Jarmusch, Olivier Saillard, Tim Walker και Apichatpong Weerasethakul.

Ιατρική και Ευθανασία: Να ζει κανείς ή να μη ζει ;

Wed, 07 Jan 2026 14:05:54 +0300

Πότε είναι καλύτερα να ζεις και πότε να πεθαίνεις; Αξίζει η ζωή όταν έχεις σταματήσει να ‘’ΖΕΙΣ’’; Για κάποιους αυτά τα ερωτήματα αποτελούν στοχαστικά διλήμματα, ενώ για άλλους η απάντηση είναι πιο απλή από όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε. Ο θάνατος δεν μοιάζει καθόλου τρομακτικός για έναν άνθρωπο όταν βιώνει τον έσχατο πόνο, όταν νιώθει πως το νόημα της ζωής του έχει χαθεί ή όταν έχει ζήσει την απόλυτη πλήρωση και την ακολούθησε το απόλυτο κενό, τότε μπορεί να είναι λυτρωτικός και αυτό που αποζητά να είναι η ‘’ευθανασία’’.

‘’Να ζει κανείς ή να μη ζει;’’ είπε ο Άμλετ του Shakespeare και μας δημιούργησε ισχυρούς προβληματισμούς. Το ίδιο ερώτημα θα μελετήσουμε και εμείς όσον αφορά ένα ανέκαθεν αμφιλεγόμενο ζήτημα, αυτό της ευθανασίας.

Ας ξεκινήσουμε από την ετυμολογία της λέξης ‘’ευθανασία’’, ‘’ευ’’ και ‘’θάνατος’’, μία αντίθεση o καλός θάνατος… μπορεί άραγε ο θάνατος να είναι καλός; Στην αρχαία Ελλάδα η σημασία της ευθανασίας διέφερε από την σημερινή, καθώς παραλληλιζόταν με αυτή της ευγηρίας, όπως αποκαλύπτεται από έργα του Φίλωνα, του Κλήμη, του Ποσίδιπου κ.α.. Περιστατικά ευθανασίας υπερηλίκων είναι τόσο παλαιά όσο και τα ομηρικά έπη. Στην Οδύσσεια ο γρήγορος κι ανώδυνος θάνατος αυτών που ζουν υγιείς και πεθαίνουν φυσιολογικά από γηρατειά, χαρακτηρίζει τους κατοίκους ενός ουτοπικού νησιού που ονομάζεται Συρίη.

Επίσης, στην κλασική εποχή οι κάτοικοι της Κέας, ενός νησιού με υγιεινό κλίμα, στο οποίο όφειλαν τη μακροβιότητα τους, επέβαλλαν στους εαυτούς τους ένα παρόμοιο είδος ευθανασίας. Έθεταν τέλος στη ζωή τους με σχετικά γρήγορο κι ανώδυνο τρόπο, ύστερα από έγκριση των συμπολιτών τους. Πριν το γήρας και την απώλεια της ψυχικής ή σωματικής τους υγείας, αυτοκτονούσαν παρουσία των δικών τους και άλλων μαρτύρων καταναλώνοντας ομαδικά ή ατομικά όπιο ή κώνειο, κι αποχωρούσαν από τη ζωή σαν να έπιναν κρασί, μέσα σε ατμόσφαιρα συμποσίου ή εορταστικής θυσίας, όπου μετά το θάνατο τους αφηρωίζονταν (περνούσαν δηλ. στη σφαίρα των ηρώων). Ωστόσο, σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί ότι ο θάνατος τότε ήταν διαφορετικός, δεν υπήρχαν μονάδες εντατικής θεραπείας, μονάδες τεχνητού νεφρού και απινιδωτές, αλλά ούτε και επιβεβαιωμένες διαγνώσεις για ασθένειες όπως η απομυελινωτική νόσος του ΚΝΣ, Νόσος του Huntington, Νόσος του Crohn, Φαινυλκετονουρία (PKU) κ.α. Η διαφορετική σημασία της λέξης δεν σημαίνει ότι το ζήτημα αυτό δεν αφορούσε τον ‘’αρχαίο Έλληνα’’ , με χαρακτηριστικό παράδειγμα που προκύπτει από το απόσπασμα του Ιπποκρατείου όρκου: ‘Οὐ δώσω δὲ οὐδὲ φάρμακον οὐδενὶ αἰτηθεὶς θανάσιμον’.

Ανάγλυφο Ελευσινιακού Νεκρόδειπνου Λυσιμαχίδης 350-325 π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Ο διχασμός αυτός που παρατηρείται για την ευθανασία στην αρχαία Ελλάδα είναι διαχρονικός και η επίσπευση του θανάτου αποτελεί φλέγον ζήτημα της Βιοηθικής του 21ου αιώνα. Όπως ορίζει, λοιπόν, η Βιοηθική την ευθανασία σήμερα αυτή αποτελεί τη σκόπιμη αφαίρεση της ζωής ενός πνευματικά διαυγούς ασθενούς, ύστερα από απαίτηση του, από έναν άλλον άνθρωπο με σκοπό την ανακούφιση του πόνου. Επομένως, ο εμπλεκόμενος άνθρωπος αποτελεί την ειδοποιό διαφορά μεταξύ ευθανασίας και αυτοκτονίας. Στο πλαίσιο αυτό των ορισμών πρέπει να διευκρινιστεί ότι υπάρχουν δύο βασικά είδη ευθανασίας, η ενεργητική και η παθητική. Η ενεργητική είναι η εσκεμμένη προσπάθεια θανάτου, ενώ η παθητική γίνεται είτε με απόσυρση είτε με παράλειψη μέσων θεραπείας. Η ενεργητική υποδιαιρείται σε δύο κατηγορίες, την εκούσια κατά την οποία το αίτημα γίνεται από τον ίδιο τον ασθενή και την ακούσια όπου το αίτημα γίνεται από συγγενή ή γιατρό όταν δεν υπάρχει ελπίδα αποκατάστασης. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι εάν δεν έχει ληφθεί η συγκατάθεση του ασθενούς προηγουμένως, η δεύτερη περίπτωση διώκεται σύμφωνα με τον Ποινικό Κώδικα ως ανθρωποκτονία από πρόθεση. Στον αντίποδα της ευθανασίας βρίσκεται η έννοια της δυσθανασίας, δηλαδή η παράταση της ζωής ενός ασθενούς με υπέρμετρες ιατρικές προσπάθειες που δεν αντιστοιχούν στο προσδωκόμενο αποτέλεσμα.

Από μία εργασία που πραγματεύεται το ζήτημα της ευθανασίας δεν θα μπορούσε να λείπει η μελέτη του ζητήματος και από θρησκευτική σκοπιά, αφού οι θρησκείες κατέχουν καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση της ηθικής αντίληψης των πιστών ανά τον κόσμο και ανά τους αιώνες. Ο Χριστιανισμός θεωρεί τη ζωή θείο δώρο και ο Θεός είναι αυτός που ‘’δίνει’’ και ‘’παίρνει’’ τις ζωές των ανθρώπων, επομένως η αφαίρεση της ζωής στα πλαίσια της ευθανασίας παραμένει για τους πιστούς μεγάλο αμάρτημα. Ο Βουδισμός καταδικάζει επίσης την ευθανασία ανεξάρτητα από το κίνητρο.

Η θρησκεία και η πίστη, ωστόσο, δεν βασίζονται στην λογική αλλά στα προσωπικά βιώματα και τις εσωτερικές ανάγκες των πιστών, επομένως είναι σημαντικό η ευθανασία να εξεταστεί και με βάση τον ορθολογισμό. Για την ολιστική προσέγγιση του θέματος θα γίνει παράθεση των επιχειρημάτων τόσο των υπέρμαχων όσο και των πολέμιων της ευθανασίας.

Ένα από τα βασικότερα επιχειρήματα υπερ της ευθανασίας είναι αυτό του ωφελιμισμού. Η παράταση της ζωής ενός ασθενούς τελικού σταδίου αποτελεί αβάσταχτο βάρος για τους οικείους του, οι οποίοι βιώνουν τεράστιες δυσκολίες σε πολλά επίπεδα, ψυχικά, οικονομικά, επαγγελματικά, κοινωνικά. Σύμφωνα με αυτήν την άποψη οι υπέρμετρες προσπάθειες που γίνονται για να κρατήσουν στην ζωή τον άρρωστο θεωρούνται απόρροια εγωισμού του πάσχοντος, ο οποίος έχει πρακτικά ‘’ολοκληρώσει’’ τον κύκλο της ζωής του. Ένα εξίσου σημαντικό επιχείρημα είναι αυτό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, την οποία πολλοί ασθενείς θεωρούν ότι χάνουν όταν δεν κατέχουν πλέον τον έλεγχο του ίδιου τους του σώματος και έτσι επιλέγουν να αποχωρήσουν από την ζωή με έναν ανώδυνο τρόπο. Επιπρόσθετα, με βάση τον ανθρωπισμό η διατήρηση της ζωής κάτω από επώδυνες συνθήκες, φόβο και απελπισία δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί απάνθρωπη. Τέλος, υποστηρίζεται ότι αποτελεί καθήκον του ιατρού να λειτουργεί με γνώμονα το όφελος του ασθενούς του ανακουφίζοντας τον πόνο του ακόμα και εάν αυτό σημαίνει διακοπή θεραπείας. Ακόμα σε περιπτώσεις εξάντλησης όλων των διαθέσιμων μέσων θεραπείας, η ευθανασία θεωρείται λογική συνέχεια και υποχρέωση του ιατρού, εφόσον του ζητηθεί να συμμετάσχει στην διαδικασία αυτή, λαμβάνοντας όμως υπόψη την άποψή του και θέση του ως προς αυτό το ζήτημα.

Στον αντίποδα η ευθανασία μπορεί να θεωρηθεί απόρροια της άγνοιας του ιατρού ως ‘’εύκολη’’ λύση και έτσι καταργείται το δικαίωμα προστασίας του ασθενούς. Επίσης, υπάρχει το ενδεχόμενο οικονομικών κινήτρων είτε λόγω των δαπανηρών μέσων θεραπείας είτε λόγω των μεταμοσχεύσεων όπου τα όργανα διαπραγματεύονται με οικονομικούς όρους. Επιπρόσθετα, θα ήταν αφελές να θεωρήσουμε ότι δεν γίνονται λάθη, επομένως οι προγνώσεις των ιατρών αποτελούν ουσιαστικά προβλέψεις και πάντα θα υπάρχει το ενδεχόμενο για ίαση, ακόμα και σε περιπτώσεις ασθενών που θεωρούνται μη αναστρέψιμες. Δεν θα μπορούσαμε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι η ζωή θεωρείται κοινώς η ύψιστη αξία και με την ευθανασία καταργείται η ανθρώπινη ύπαρξη. Τέλος, υποστηρίζεται ότι το ‘’δικαίωμα του θανάτου’’ δεν υφίσταται αφού είναι κάτι αναπόφευκτο, δηλαδή ‘’υποχρεωτικό’’ για όλους ανεξαιρέτως.

Ένας άνθρωπος που βιώνει βασανιστικό πόνο, γνωρίζει και έχει πεισθεί ότι η κατάσταση του είναι μη αναστρέψιμη, έχει χάσει την ελπίδα, τον αυτοέλεγχο και την αυτονομία του, είναι απολύτως λογικό να επιθυμεί την ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία. Ωστόσο, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε το γεγονός ότι η ευθανασία αποτελεί ξεκάθαρη παραβίαση του Ιπποκρατείου όρκου αλλά και του ύψιστου αγαθού της ζωής.

ΜΙΑ ΙΕΡΕΙΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΚΙ ΕΝΑΣ ΣΤΩΙΚΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΚΑΤΙ ΕΧΟΥΝ ΝΑ ΜΑΣ ΠΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

Mon, 05 Jan 2026 16:33:43 +0300

Η διεθνούς ακτινοβολίας ηθοποιός Κατίνα Παξινού (1900-1973), η πρώτη μη Αμερικανίδα ηθοποιός που τιμήθηκε με Όσκαρ, όπως και η πρώτη από την Ελλάδα, είχε γενικά πολύ πλούσιες εκφραστικές δυνατότητες που της επέτρεπαν να ερμηνεύει όχι με δυσκολία δραματικούς ρόλους κάθε θεατρικού ύφους, από την αρχαία ελληνική τραγωδία μέχρι το μπρεχτικό θέατρο. Επίσης, η μουσική της καλλιέργεια της επέτρεπε να χρωματίζει τη φωνή της ώστε ν΄ αναδεικνύεται η εκφραστικότητα και η ευαισθησία έντονα καθώς και ο μελωδικός ρυθμός του ποιητικού λόγου. Αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό της, το κοντινό στους εξωτερικούς κανόνες του λυρικού θεάτρου και του κλασικού τραγουδιού γενικότερα, είναι εκείνο που σήμερα εντάσσεται σε παρωχημένους πια κώδικες υποκριτικής, ασύμβατους με τη σύγχρονη αισθητική στην απόδοση του ποιητικού θεάτρου∙ όμως, πέρα από τον τύπο, στις ερμηνείες της Παξινού διακρίνει κανείς ακόμα και σήμερα το υποκείμενο βάθος ψυχής, τη θαυμαστή μετατροπή του εαυτού και του σώματός της σε λειτουργικό, ολοζώντανο σκηνικό εργαλείο με ανυπέρβλητο, κατά τη γνώμη μου, φυσικό συγχρονισμό του λόγου της και των απαντήσεών της στις ατάκες των άλλων ηθοποιών που μοιράζεται τη σκηνή μαζί τους.

Στο μάθημά μας έχουμε γνωρίσει την τέχνη της Παξινού στην άσκησή μας με θέμα την έξοδο από την τραγωδία του Αισχύλου «Αγαμέμνων» ( https://tinyurl.com/mrx3zv3a ) .

Τώρα τις γιορτές, στον αυξημένο ελεύθερο χρόνο μου, παρακολούθησα αρκετές ταινίες τεκμηρίωσης (ντοκιμαντέρ) από το θαυμάσιο αρχείο της δημόσιας τηλεόρασης, μεταξύ των οποίων και μια βιογραφία της Παξινού από την οποία ανθολόγησα το παρακάτω απόσπασμα συνέντευξής της, από τη μακρινή δεκαετία του ’50. Μέσα σε λιγότερο από ενάμισι λεπτό, η μεγάλη ιέρεια του θεάτρου συνοψίζει το νόημα της ανθρώπινης ζωής με έναν τόσο άμεσα ανθρώπινο όσο και βαθιά φιλοσοφημένο λόγο ώστε να μπορέσω να το κατανοήσω απόλυτα και να το ενστερνιστώ, κάτι που οι πεπερασμένες δυνατότητες της αντίληψής μου δεν θα μου το επέτρεπαν εάν μελετούσα φιλοσοφικά κείμενα σπουδαίων στοχαστών που θα κατέληγαν σε ανάλογο συμπέρασμα.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ ΚΑΤΙΝΑΣ ΠΑΞΙΝΟΥ.mp4

«Κοιτάξτε τον ήλιο, όσο είναι εκεί, και προσπαθήστε να φέρετε το φως και την ζεστασιά του στην καρδιά σας. Μπορείτε να δώσετε λίγη απ' αυτή την ζεστασιά σε κάποιον άλλον κι αυτός σε κάποιον άλλον κι αυτός σε άλλον; Τότε δεν ήρθατε μάταια στον κόσμο. Έχετε πετύχει κάτι. Είναι τόσο απλό». Κ. Παξινού

Αξίζει να νιώσουμε έστω και για λίγο αυτά τα λόγια και μακάρι να τα εφαρμόσουμε στις καθημερινές μας συναναστροφές ως έμπρακτα στοιχεία της βιοθεωρίας μας. Αν πάλι δεν μας ταιριάζουν εν έτει 2026, ως «παρωχημένοι ρομαντισμοί», ας μην τα χλευάσουμε τουλάχιστον. Φυσικά και μπορούμε να εξακολουθήσουμε να ζούμε τις μικρές ζωές μας όπως τόσα άλλα πλάσματα που μεγαλώνουν, μπαίνουν σε ομάδες-κλίκες για να επιβιώσουν ή και να κυριαρχήσουν, αναπαράγονται, γερνούν και πεθαίνουν, χωρίς να έχουν προσφέρει τίποτε, άντε εκτός από ίσως σε δυο-τρεις «δικούς τους» ανθρώπους, για να θυμηθούμε και την προηγούμενη ανάρτησή μου. Όμως η αληθινή αξία της ζωής δεν βρίσκεται στην επιβίωση ως αυτοσκοπό ούτε στη συσσώρευση κατ' ουσίαν περιττών υλικών αγαθών ή στην προσωπική δόξα και στην επιβολή του ναρκισσιστικού μας "εγώ" στους άλλους, αλλά στην «καθαρότητα της ψυχής και στις ανιδιοτελείς πράξεις για το καλό της κοινωνίας».Γι' αυτό αξίζει να επιβιώνουμε.

«Αιδού θεούς, σώζε ανθρώπους· βραχύς ο βίος· είς καρπός της επιγείου ζωής, διάθεσις οσία και πράξεις κοινωνικαί.» / «Σεβάσου τους θεούς, σώζε τους ανθρώπους· η ζωή είναι μικρή· ο μόνος καρπός της επίγειας ζωής είναι η ευσεβής διάθεση και οι κοινωνικές πράξεις». Μάρκος Αυρήλιος (121-180 μ.Χ.) «Τα εις εαυτόν» στ’ 30.

«Τα εις εαυτόν» του Μάρκου Αυρήλιου είναι ένα αριστούργημα στωικής φιλοσοφίας, γραμμένο ως προσωπικό ημερολόγιο σε αρχαία ελληνικά, που περιλαμβάνει προσωπικούς στοχασμούς, ηθικές νουθεσίες και πρακτικές ασκήσεις αυτογνωσίας με σκοπό την επίτευξη της εσωτερικής γαλήνης, της αρετής (σωφροσύνη, δικαιοσύνη, ανδρεία) και της αρμονίας με τη φύση. Εμπνέει διαχρονικά διδάσκοντας πώς να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες της ζωής με ηθική αντοχή, λογική και αποστασιοποίηση από εξωτερικά πάθη και υλικές επιθυμίες, εστιάζοντας στην αυτάρκεια και το καθήκον.

Η ΑΠΟΝΕΚΡΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΚΗΔΙΑ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΜΟΝΟΔΡΟΜΟ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΓΙΑΤΡΟΥΣ

Sun, 28 Dec 2025 09:54:43 +0300

Με αφορμή την πρόσφατη δημοσίευσή μας στο Journal of Medical Education and Curricular Development σχετικά με την προσπάθεια καλλιέργειας ενσυναίσθησης μέσω του παρόντος μαθήματος ( βλ. έγγραφο DOI: 10.1177/23821205251405320 στο χαρτοφυλάκιό μας , https://tinyurl.com/5f5m6h7n ) και, καθώς ο χρόνος που φεύγει, παίρνει μαζί του κάθε τι παλιό, ενώ τα Χριστούγεννα σηματοδοτούν το καινούργιο στις ζωές όλων μας, σκέφτηκα να μοιραστώ μαζί σας δυο τραυματικές εμπειρίες μου με συναδέλφους με επίπεδα ενσυναίσθησης υπό το μηδέν και να τους πω μέσα απ’ το ιστολόγιό μας δυο κουβέντες, έτσι για το καλό του νέου χρόνου.

Πάνε περίπου 18 χρόνια -σαν χτες μου φαίνεται- όταν ο συχωρεμένος πια πατέρας μου χρειάστηκε επειγόντως καθετηριασμό για οξεία επίσχεση ούρων λόγω υπερπλασίας του προστάτη και ο αδερφός μου τον έφερε στο νοσοκομείο όπου εργαζόμουν ως μέλος ΔΕΠ, τότε ως επίκουρος καθηγητής αλλά και ως εργαστηριακός γιατρός και όπου εργάζομαι ακόμη. Ο ειδικευόμενος συνάδελφος της εσωτερικής εφημερίας της πανεπιστημιακής κλινικής που αποτάθηκα, πολύ «κουλάτος» τύπος, στυλάτος και χαλαρός, χωρίς πίεση δουλειάς, όταν του είπα ότι ήμουν συνάδελφός του και εργαζόμουν στο Παθολογοανατομικό Εργαστήριο του Νοσοκομείου, άρα ήμουν καθημερινός συνεργάτης του, με κοίταξε αδιάφορα και μας παρέπεμψε στο νοσοκομείο που είχε γενική εφημερία, όπου και φτάσαμε μετά από μία ώρα παρά κάτι…

Την περασμένη βδομάδα, μια πολύ αγαπητή συνεργάτης μου στον χώρο δουλειάς μου εισήχθη επειγόντως, νύχτα, με συμπτωματολογία και εργαστηριακά ευρήματα αγγειακού επεισοδίου σε πανεπιστημιακή κλινική του νοσοκομείου όπου προ 35ετίας είχα υπηρετήσει ως ειδικευόμενος παθολογοανατόμος -σαν χτες μου φαίνεται. Την επομένη το πρωί, έσπευσα να μάθω τι της είχε συμβεί και, μπαίνοντας στην κλινική, συνάντησα στον διάδρομο μία μεσήλικα ιατρό, χωρίς πίεση δουλειάς, πολύ «κουλάτη» τύπισσα, στυλάτη και χαλαρή, πιθανότατα καθηγήτρια, και της είπα ότι ήμουν κι εγώ γιατρός και επιθυμούσα να ενημερωθώ για την κατάσταση της συνεργάτριάς μου. Εκείνη με κοίταξε αδιάφορα και μου είπε ξερά να περάσω έξω -χωρίς καν ούτε ένα ψευτο-«παρακαλώ»- διότι δεν ήταν ώρα επισκεπτηρίου και γινόταν επίσκεψη των γιατρών της κλινικής. Έμεινα με την απορία γιατί εγώ ήμουν εκείνος που έπρεπε να περάσω έξω, ενώ, εκείνη την ώρα, όποιος ήθελε έμπαινε ελεύθερα στην κλινική σαν σε ξέφραγο αμπέλι για να δει τους νοσηλευόμενους ανθρώπους του. Εγώ το έβλεπα το «μπάτε σκύλοι, αλέστε», όπου, πιθανώς ελλείψει επαρκούς αριθμού ή/και ποιότητας νοσηλευτών, οι συγγενείς αναλάμβαναν τη νοσηλεία των ανθρώπων τους, εκείνη όχι.

Το άψυχο βλέμμα των δύο αυτών συναδέλφων (βλ. παραπάνω εικ.), σαν να σε κοιτάζουν δύο νεκροί, έχει χαραχτεί βαθιά στην ψυχή μου κι έτσι αισθάνομαι την ανάγκη να τους απευθύνω τα παρακάτω λόγια, καθώς θα βρίσκονται στα γιορτινά τραπέζια των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς με τους «δικούς τους» ανθρώπους:

Υποθέτω πως ήταν επιλογή σας να ασκήσετε κλινική Ιατρική∙ αν όχι, κόψτε λάσπη πάραυτα! Οι συνθήκες άσκησης της δουλειάς σας ήταν και πιθανώς είναι ακόμη πράγματι σκληρές, συχνά εξοντωτικές, θα έλεγα. Πέρα όμως από τον όποιο κόπο που πιθανώς καλώς καταβάλλετε, τα όποια λεφτά που πιθανώς καλώς βγάζετε -τα φανερά εννοώ- και την όποια περίοπτη κοινωνική θέση που πιθανώς καλώς κατέχετε, πάνω απ’ όλα, έχετε μια αποστολή στη ζωή σας, να κατανοείτε πρώτα και ύστερα να θεραπεύετε τον άνθρωπο, θεωρώντας τον ως ολότητα σώματος, πνεύματος και ψυχής. Καταλάβετε όποιον άνθρωπο συναναστρέφεστε, είτε είναι ασθενής σας είτε όχι, ακούστε τι σας λέει, βγείτε απ’ το παντοδύναμο εγώ σας κι ασχοληθείτε μαζί του και, αν εσείς δεν μπορείτε να κάνετε ό,τι σας ζητάει, μην τον «ξεπετάτε», ιδιαίτερα αν δεν έχετε πίεση δουλειάς∙ ενδιαφερθείτε γι’ αυτόν, μιλήστε του με γνήσια ενσυναίσθηση, όχι με την τυπική αστική ψευτοευγένεια που πιθανώς σας δίδαξε το «καθώς πρέπει» περιβάλλον στο οποίο μεγαλώσατε, και βοηθήστε τον να βρει λύση στο πρόβλημά του και να γαληνέψει.

Μην μου χαμογελάτε ειρωνικά, όταν σας μιλάω. Αυτά δεν είναι λόγια, αλλά ο σκοπός και τα έργα της ζωής μου. Ο Νεογέννητος Χριστός -σταματήστε, σας παρακαλώ, να χαμογελάτε ειρωνικά- ήρθε στον κόσμο να μας πει να μην περνάμε τη μικρή ζωή μας αγαπώντας ή νομίζοντας πως αγαπάμε μόνο δυο τρεις ανθρώπους του στενού μας περίγυρου, γονείς, παιδιά, άντε και δυο-τρεις φίλους αληθινούς μέχρις αποδείξεως του εναντίου... Δείτε με καλοσύνη ψυχής ό λ ο υ ς τους ανθρώπους που θα συναντήσετε στο διάβα της ζωής σας, είτε είναι ασθενείς σας είτε όχι, κι ασχοληθείτε μαζί τους ανυστερόβουλα, χωρίς να γνωρίζετε την ιδιότητά τους, αν είναι καθηγητές Πανεπιστημίου, συνάδελφοί σας ή άλλοι «κοινοί θνητοί». Σκεφτείτε πως, σε τρεις γενιές από τώρα, εσείς κι όσοι σας γνωρίζουν σήμερα δεν θα υπάρχουν στη ζωή τουλάχιστον με την παρούσα διάστασή τους. Τι αποτύπωμα σκέφτεστε ν’ αφήσετε στην επίγεια ζωή σας; Αν δεν το σκέφτεστε, καιρός πια να το σκεφτείτε! Γιατί, ενώ κάθε Χριστούγεννα πιθανώς ακόμη να σας συγκινεί η ιστορία του Σκρουτζ από τα «Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα» ή «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα», όταν έρθει η νέα χρονιά λησμονείτε το μήνυμα του Ντίκενς και του Άντερσεν και δεν ανταποκρίνεστε εμπράκτως σε αυτό εφαρμόζοντάς το στην καθημερινότητά σας, καταργώντας την ακηδία, την αδιαφορία σας για τους ανθρώπους, άντε με δυο τρεις εξαιρέσεις από τον στενό σας περίγυρο; Πώς όμως θα καταφέρετε να εγκαταλείψετε τη ναρκισσιστική τσογλαναρία σας;

Εγγραφείτε στο μάθημά μας με κωδ. 500800 -πλάκα κάνω…- ή αναζητήστε απ’ οπουδήποτε και προπαντός βιώστε απτά ερεθίσματα ανθρωπιστικής παιδείας -δεν κάνω πλάκα!- που δεν φαίνεται να πήρατε ή δεν θελήσατε να πάρετε από τους γονείς και τους πιθανώς ακριβοπληρωμένους δασκάλους σας. Το 2026 ανακαλύψτε την ομορφιά και την ευδαιμονία της ζωής, έχοντας αυτιά και ψυχή ν’ ακούσετε και κυρίως να νιώσετε όχι μόνο τι σας λέει ο εαυτός σας αλλά και τι σας λένε οι άλλοι.

Πέρα από τον Θόρυβο: Στοχασμοί για το Πνεύμα των Χριστουγέννων

Wed, 24 Dec 2025 10:47:36 +0300

Όσο περισσότερο ο πολιτισμός μας μιλά για τα Χριστούγεννα, τόσο λιγότερο φαίνεται να τα κατανοεί. Η υπερπληθώρα λόγου, εικόνων και συναισθηματικών υποκατάστατων δεν μαρτυρεί εγγύτητα με το νόημα, αλλά αμηχανία απέναντί του. Διότι τα Χριστούγεννα δεν είναι απλώς μια «χαρούμενη αφήγηση»· είναι ένα γεγονός που φέρει υπαρξιακές, οντολογικές και ηθικές συνέπειες, οι οποίες, αν ληφθούν σοβαρά, καθιστούν τον άνθρωπο λιγότερο βέβαιο για τον εαυτό του και περισσότερο υπεύθυνο για τον άλλον.

«Καλά Χριστούγεννα», Βίγκο Γιόχανσεν (1891)

Το κέντρο του χριστουγεννιάτικου μυστηρίου είναι η ενανθρώπιση — όχι ως θεολογική διατύπωση, αλλά ως βαθιά μετατόπιση του νοήματος της ύπαρξης. Ο Θεός δεν «επισκέπτεται» τον κόσμο· εγκαθίσταται μέσα του. Και μάλιστα όχι στο επίπεδο της κυριαρχίας, αλλά της ευθραυστότητας. Η θεία παντοδυναμία εκφράζεται όχι με την άρση της ανθρώπινης αδυναμίας, αλλά με την αποδοχή της. Εδώ διαφαίνεται μια βαθιά αντι-μεταφυσική χειρονομία: το Απόλυτο δεν αναιρεί το σχετικό, αλλά το θεμελιώνει.

Αυτή η επιλογή έχει οντολογικές συνέπειες. Αν το Θείο μπορεί να κατοικήσει στο ανθρώπινο χωρίς να το συντρίψει, τότε η ανθρώπινη φύση δεν είναι πτώση που πρέπει να υπερβεί κανείς, αλλά τόπος συνάντησης. Ο άνθρωπος παύει να νοείται ως ον που σώζεται διαφεύγοντας από τον κόσμο και αρχίζει να κατανοείται ως ον που σώζεται εντός του κόσμου. Με όρους πατερικούς, η ύλη δεν καταργείται, αλλά μεταμορφώνεται. Με όρους φιλοσοφικούς, η ύπαρξη αποκτά θετικό νόημα χωρίς να χρειάζεται να αποσπαστεί από την Ιστορία.

«Χειμερινό Τοπίο», Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ (1811)

(βλ. ανάρτηση 16ης 11. 2024: https://tinyurl.com/38xwtrya)

Η φάτνη, ως τόπος της Γέννησης, δεν είναι απλώς σημείο ταπεινότητας, αλλά αποκάλυψη μιας νέας ιεραρχίας αξιών. Ο κόσμος μαθαίνει να αναγνωρίζει το σημαντικό εκεί όπου μέχρι τότε έβλεπε το ασήμαντο. Πρόκειται για μια ανατροπή που θυμίζει τη σωκρατική ειρωνεία: αυτό που φαίνεται μικρό είναι το ουσιώδες, και αυτό που προβάλλεται ως μεγάλο αποδεικνύεται κενό. Τα Χριστούγεννα, έτσι, δεν καθησυχάζουν την ανθρώπινη αυτάρκεια· την αποδομούν.

«Η Προσκύνηση των Ποιμένων», Γκουίντο Ρένι (περ. 1640)

Σε υπαρξιακό επίπεδο, το γεγονός της Γέννησης μεταφράζεται σε μια απαίτηση εσωτερικής αναδιάταξης. Αν ο Θεός γίνεται άνθρωπος, τότε ο άνθρωπος καλείται να γίνει πρόσωπο. Όχι με την έννοια της κοινωνικής ταυτότητας, αλλά με την έννοια της σχέσης. Ο άνθρωπος δεν ολοκληρώνεται ως αυτάρκης μονάδα, αλλά ως ύπαρξη στραμμένη προς τον Άλλον. Η σκέψη του Λεβινάς εδώ λειτουργεί διαφωτιστικά: η ευθύνη προηγείται της ελευθερίας. Στα Χριστούγεννα, ο Άλλος προηγείται του εαυτού.

Η κοινωνική διάσταση αυτής της θέσης είναι ανατρεπτική και βαθιά απαιτητική. Ένας κόσμος που οργανώνεται γύρω από την αποτελεσματικότητα, την παραγωγικότητα και την επιτυχία δυσκολεύεται να χωρέσει το ασθενές, το ατελές και το περιττό. Και όμως, το χριστουγεννιάτικο γεγονός τοποθετεί ακριβώς εκεί το κέντρο βάρους του νοήματος. Το βρέφος, ο φτωχός, ο άστεγος, ο ξένος δεν αποτελούν απλώς ηθικά παραδείγματα, αλλά κριτήρια αλήθειας. Ο πολιτισμός κρίνεται από τον τρόπο που σχετίζεται με ό,τι δεν αποδίδει.

«Άνδρας Μπλεγμένος σε Χριστουγεννιάτικα Στολίδια», Αλ Μπρουλ (1953)

Σε αυτό το πλαίσιο, η σύγχρονη εμπορευματοποίηση των Χριστουγέννων δεν είναι απλώς αλλοίωση της εορτής, αλλά σύμπτωμα πνευματικής σύγχυσης. Όταν το νόημα δεν αντέχεται, αντικαθίσταται από ένταση. Όταν η σιωπή φοβίζει, καλύπτεται με θόρυβο. Ο καταναλωτισμός λειτουργεί ως άμυνα απέναντι σε ένα γεγονός που απαιτεί μεταστροφή και όχι απλώς συμμετοχή.

Και όμως, τα Χριστούγεννα επιμένουν. Όχι ως συναίσθημα, αλλά ως κλήση. Δεν υπόσχονται ευκολία, αλλά νόημα. Δεν διαβεβαιώνουν, αλλά αποκαλύπτουν. Είναι η εορτή που υπενθυμίζει ότι η αλήθεια δεν κατακτάται, αλλά προσφέρεται· και ότι ο άνθρωπος δεν σώζεται υψώνοντας τον εαυτό του, αλλά μαθαίνοντας να κατοικεί στην ευθραυστότητά του χωρίς φόβο.

«Σύμβολα Ελευθερίας», Τόμας Κίνκεϊντ

Αν τα Χριστούγεννα έχουν τελικά κάποιο «μήνυμα», αυτό δεν συνοψίζεται σε λέξεις. Συνοψίζεται σε μια στάση ύπαρξης: να επιλέγει κανείς το ουσιώδες αντί του επιφανειακώς εντυπωσιακού, τη σχέση αντί της άναρχης κυριαρχίας, την αγάπη αντί της εγωπαθούς αυτάρκειας. Και αυτό, σε κάθε εποχή, παραμένει το πιο απαιτητικό μάθημα...

Απεικονίζοντας τη σχέση γονέων – παιδιών: Προσέγγιση μέσω έργων τέχνης

Mon, 15 Dec 2025 15:56:15 +0300

Ο ζωγράφος στην Ανατολή, Νικόλαος Γύζης

Με αφορμή τη σχετική διάλεξη – συζήτηση στο πλαίσιο του μαθήματος «Ανθρωπιστικές Αξίες & Σύγχρονη Ιατρική» για τη σχέση γονέων και παιδιών, ενδιαφέρουσα θα ήταν ίσως η προσέγγιση του θέματος μέσω της ζωγραφικής. Παρατηρώντας έργα τέχνης γνωστών – και λιγότερο γνωστών – καλλιτεχνών συμπεραίνει κανείς ότι η ιδιαίτερη σχέση και αλληλεπίδραση των παιδιών με τους γονείς τους έχει απασχολήσει την τέχνη και έχει απεικονιστεί πολλάκις. Καθημερινές οικογενειακές στιγμές και οικογενειακά πορτρέτα (κυρίως οικογενειών με οικονομική επιφάνεια και οικογενειών καλλιτεχνών) κοσμούν σήμερα συλλογές τέχνης και πινακοθήκες, ενώ δεν είναι λίγοι οι ζωγράφοι που επέλεξαν να απεικονίσουν τους γονείς ή και τα παιδιά τους αποδίδοντας έτσι στον καμβά τα στοιχεία των μεταξύ τους σχέσεων.

Σκηνές από οικογενειακές συγκεντρώσεις αλλά και από την καθημερινή ζωή της οικογένειας έχουν αποτυπωθεί σε όλες τις περιόδους της τέχνης, από την αρχαία ελληνική και την αιγυπτιακή έως την αναγεννησιακή και τη σύγχρονη τέχνη. Από τους διάφορους σύγχρονους πίνακες ζωγραφικής επιλέγω ορισμένους που κίνησαν το δικό μου – ελπίζω και το δικό σας – ενδιαφέρον.

Εάν η σχέση των παιδιών με τη μητέρα μπορούσε να συνοψιστεί σε ένα μόνο έργο τέχνης, αυτό σίγουρα θα ήταν η Μητρότητα (Maternité) του Charles Angrand, το οποίο είχαμε τη δυνατότητα να θαυμάσουμε κατά την επίσκεψη στο πλαίσιο του μαθήματος στην έκθεση «Από τον Monet στον Warhol» του Μουσείου του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή (μπορείτε να δείτε τη σχετική δημοσίευση από την κ. Αργυρού Ανατολή στο ιστολόγιο μέσω του συνδέσμου https://eclass.uoa.gr/modules/blog/index.php?course=MED2135&action=showPost&pId=2212). Ο μεταϊμπρεσιονιστής ζωγράφος εστιάζει στην ουσία της μητρότητας, απορρίπτοντας κάθε περιττή λεπτομέρεια. Ορίζει τις μορφές της μητέρας και του παιδιού μέσω μιας εξαιρετικά λεπτής διαβάθμισης από έντονα μαύρες περιοχές σε εξαιρετικά φωτεινές, αξιοποιώντας στις τελευταίες μόνο το λευκό του χαρτιού. Επιτυγχάνει, έτσι, να αναπαραστήσει τη σύνδεση μητέρας – παιδιού (το οποίο μέσω του φωτός θα έλεγε κάποια/-ος ότι μοιάζει με άγγελο) με τρόπο άμεσο και συγκλονιστικό.

Maternité, Charles Angrand

Ο πίνακας Κου-Κου του Ν. Γύζη απεικονίζει μία χαρούμενη οικογενειακή στιγμή, ένα από τα συχνότερα «παιχνίδια» γονέων ή και παππούδων με τα μικρότερα παιδιά. Η γιαγιά στέκεται όρθια κρατώντας το μικρό της εγγόνι, το οποίο προσπαθεί να δει τη μητέρα του. Αυτή, χαρούμενη και χαμογελαστή μισοκρύβεται πίσω από τον ώμο της γιαγιάς και από ένα κομμάτι ύφασμα, παίζοντας με το παιδί της, ενώ στα δεξιά της εικόνας διακρίνεται το μεγαλύτερο παιδί της οικογένειας που προσπαθεί να συμμετάσχει στο παιχνίδι. Στον συγκεκριμένο πίνακα του Γύζη, το φως διαδραματίζει ίσως τον καθοριστικότερο ρόλο, καθώς συγκεντρώνεται στις φιγούρες της μητέρας και του παιδιού, συνθέτοντας μία ευτυχισμένη οικογενειακή ατμόσφαιρα.

Κου-Κου, Νικόλαος Γύζης, 1882

Μια χαρούμενη οικογενειακή στιγμή απεικονίζεται στον επίσης φωτεινό πίνακα Παιδική συναυλία του Γ. Ιακωβίδη. Τέσσερις νεαροί «μουσικοί» επιδεικνύουν τις μουσικές τους ικανότητες στη μητέρα τους παίζοντας μαζί της – αποζητώντας ενδεχομένως την επιβράβευσή της ( ; ). Ένα τύμπανο, μία σάλπιγγα, μία φυσαρμόνικα και ένα ποτιστήρι (ως αυτοσχέδιο πνευστό) αρκούν για να δημιουργήσουν ένα πραγματικό οικογενειακό «πανηγύρι» και να αναδείξουν τη στενή σχέση της μητέρας με όλα της τα παιδιά, όχι μόνο με τους «μουσικούς» αλλά και με τις δύο κόρες που στέκονται η μία στην αγκαλιά της μητέρας και η άλλη δίπλα στο παράθυρο. Η χαρά της οικογενειακής στιγμής ενισχύεται από το έντονο φως και τα ζωηρά χρώματα που επιλέγει ο Ιακωβίδης.

Παιδική συναυλία, Γεώργιος Ιακωβίδης, 1900

Εξαιρετικά ενδιαφέροντες είναι οι πίνακες ζωγραφικής που απεικονίζουν μέλη μιας οικογένειας σε δυσχερείς καταστάσεις ή κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες, οι οποίες συχνά αναπόφευκτα επηρεάζουν τις οικογενειακές σχέσεις.

Τυπικό παράδειγμα ο πίνακας Ανθρακωρύχοι στο παιχνίδι (Pitmen at Play) του Άγγλου ζωγράφου Hanry Perlee Parker. Τέσσερις ανθρακωρύχοι απεικονίζονται την ώρα του διαλείμματος από την εργασία τους να παίζουν με τις κόρες του ενός. Η μικρότερη κόρη στην αγκαλιά του πατέρα της κοιτά έναν σκύλο, ενώ ένας εκ των ανθρακωρύχων προσπαθεί να την απασχολήσει με κάποιους βόλους. Το φως που κυριαρχεί στις μορφές των παιδιών και, ιδιαίτερα, των μαυρισμένων από τη φύση της εργασίας τους ανθρακωρύχων μας υπενθυμίζει πως η ομορφιά, η χαρά, το φως υπάρχουν σε κάθε μορφή αλλά και σε κάθε συνθήκη, αρκεί να μπορούμε να τα αναζητήσουμε και να τα εντοπίσουμε.

Pitmen at play, Henry Perlee Parker, 1850

Ο επίσης Άγγλος καλλιτέχνης Richard Redgrave παρουσιάζει στον πίνακα The Emigrant’s Last Sight of Home τα μέλη μιας οικογένειας μεταναστών καθώς αποχαιρετούν το σπίτι και τον τόπο τους, την περίοδο της Βιομηχανικής Επανάστασης. Η αντίθεση ανάμεσα στην ανθισμένη, γεμάτη ζωντάνια φύση και στους λυπημένους ανθρώπους αξιοποιείται από τον ζωγράφο προκειμένου να δοθεί έμφαση στις συνέπειες της μετανάστευσης. Ωστόσο, εντύπωση προκαλεί το βλέμμα της μητέρας, το οποίο δε στρέφεται στο σπίτι ή στο τοπίο αλλά στον σύζυγο και στα παιδιά της, δηλώνοντας ότι για αυτή πρώτιστος στόχος είναι η υποστήριξη της οικογένειάς της.

The Emigrant’s Last Sight of Home, Richard Redgrave, 1858

Συνοψίζοντας, πέντε πίνακες δεν επαρκούν για να περιγράψουν τις σχέσεις γονέων – παιδιών ή τις ιδιαίτερες πτυχές αυτών των σχέσων. Ίσως αρκούν για να ανασύρουν στη μνήμη μας οικογενειακές στιγμές, να μας συγκινήσουν, να μας προβληματίσουν, να μας κινητοποιήσουν. Οι ζωγραφικοί πίνακες έχουν, σύμφωνα με τον Van Gogh, μια δική τους ζωή που πηγάζει από την ψυχή του καλλιτέχνη. Έχουν, όμως, πολλαπλές ερμηνείες καθεμία από τις οποίες πηγάζει από την ψυχή του θεατή και ίσως την επηρεάζει...

Η ανάρτηση σε μορφή PDF με πηγές εικόνων

Για μια στιγμή φωτός…

Mon, 15 Dec 2025 13:43:10 +0300

Με αφορμή τις «Λευκές Νύχτες» του Φ. Ντοστογιέφσκυ

Μου είπε να το διαβάσω σε μια νύχτα «είναι μικρό», «σύντομο», όπως το θέμα που αγγίζει. Δεν κρατάει πολύ, μόνο τόσο ώστε να σου καταφέρει ένα μόνιμο σημάδι. Το διάβασα λοιπόν- πώς θα μπορούσα να του χαλάσω εγώ χατίρι; Η ιστορία αρχίζει- και σαν το όνομα του συγγραφέα, σαν η αισθητή μελαγχολία της γραφής να σε προϊδεάζει πως το τέλος δεν θα είναι είναι χαρμόσυνο… Εδώ σφάλλεις. Τι πιο χαρμόσυνο από μια στιγμή απόλυτης ευτυχίας; Μια στιγμή… Αυτό βλέπεις είναι το ζήτημα. Ο έρωτας που σαν σπίθα έρχεται να φωτίσει τη στιγμή, γίνεται γρήγορα ανάμνηση. Και ίσως ναι. Ίσως να είναι αυτή η προσωρινότητα που ερεθίζει το πνεύμα, εγείρει τις αισθήσεις. Αυτή η συνειδητοποίηση πως η ζωή τελειώνει γρήγορα και ο έρωτας ακόμη γρηγορότερα. Είναι εκείνη η βιασύνη ίσως που ενώνει τις ψυχές, τις σπρώχνει να τρέξουν, να υπερβούν τα λογικά εμπόδια, να ζήσουν στο απόλυτο ξεχνώντας για λίγο την εγγύτητα του θανάτου. Ποιον τον ενδιαφέρει ο θάνατος όταν τρέχει πιο μπροστά και από την ίδια τη ζωή; Και κάποια στιγμή επανέρχεται η έννοια της προσωρινότητας, ο έρωτας τελειώνει, οι ονειροπόλοι πέφτουν και γκρεμίζονται… Δεν χάνονται όμως. Τους κρατάει στη μνήμη μια εικόνα, ένα βιβλίο, μια κουβέντα, ένα βλέμμα που καρφώνεται στο νου. Είναι εκείνο το μόνιμο σημάδι. Αν βέβαια αρκεστείς στη σκέψη ότι ο έρωτας είναι προσωρινός, ότι αυτή η απόλυτη ευτυχία διαρκεί μονάχα μια στιγμή, τότε πόσο θα μελαγχολούσες, αθεράπευτα ρομαντικέ εαυτέ; Θα σου πω λοιπόν ότι για μερικούς ερωτευμένους, εκείνους τους ευνοημένους, έρχεται η αγάπη και αρπάζει τα ηνία. Αυτή δεν είναι προσωρινή, αυτή μένει, απλά κουβαλάει μαζί της τη συγκατάβαση, την υποχώρηση, την ποδοπάτηση του εγωισμού, για αυτό και οι άνθρωποι δεν την πολυσυζητούν.

Ας επιστρέψουμε όμως στο βιβλίο, γιατί οι σκέψεις με καθυστερούν και έχει ήδη πάει αργά. Τα μάτια έχουν αρχίσει να κλείνουν. Σαν εκεί που αισθάνεσαι ότι ο έρωτας λήγει και δεν ξέρεις αν πρέπει να παραδοθείς στο πνεύμα που ζητάει ξεκούραση ή να ακούσεις την καρδιά που συνεχίζει να χτυπάει. Ο ήρωας του βιβλίου, χαμένος στη μοναξιά του, μάλλον ψάχνει να βρει έναν εαυτό, μια μορφή για να αγαπήσει. Ή παραιτείται και δοκιμάζει το πιο εθιστικό δηλητήριο της ψυχής, την αυτολύπηση. Μα πως αλλιώς θα δικαιολογήσει την ήττα του, την ανικανότητα του να φέρει εις πέρας το χρέος του προς την καρδιά; Θα πει πως δεν το αξίζει. Πως η αθλιότητα του δεν του επέτρεψε να ερωτευτεί, να ζήσει. Καλλιεργεί έτσι ένα αίσθημα συμπόνιας, εκείνο που αδυνατεί να δεχτεί από κάποιον άλλο. Αυτή η αποστροφή προς τον εαυτό τού δημιουργεί τελικά και ένα πρώτο είδος αγάπης. Αισθάνεται την ανάγκη να προστατεύσει την ψυχή που ο ίδιος έχει πληγώσει.

Ο έρωτας έρχεται και τα ανατρέπει όλα, μετατρέπει αυτή τη συμπόνια προς τον εαυτό σε ενδιαφέρον για ένα άλλο πλάσμα, σκάβει τρύπες στην καρδιά για να κρύψει εκεί όλη την αυτολύπηση, όλο τον πόνο, όλο τα ψεγάδια που θα πρόδιδαν την ανθρώπινή του φύση. Ο άνθρωπος γίνεται ιδέα που ταξιδεύει ώσπου να βρει τον σκεπτόμενο νου και να λάβει υπόσταση. Αυτό είναι το πρόβλημα με τις ιδέες όμως… (Πρόβλημα;- αυτό φοβάμαι να το κρίνω) ότι έρχονται φευγαλέα και εύκολα ξεχνιούνται. Και αν γίνουν μνήμες; Τότε σαφώς αποκτούν δική τους θέση στο πνεύμα, χώρο αρκετό για να μονάσουν. Και πάλι όμως, πόσες μνήμες πέφτουν τελικά στη λήθη; Η ιδέα, η στιγμή εκείνη της απόλυτης ευτυχίας άραγε είναι δυνατόν ποτέ να σβηστεί από την αιωνιότητα;

Τα γράμματα αρχίζουν να θολώνουν, η ώρα έχει περάσει, μα το «σύντομο» βιβλίο τώρα βρίσκεται στην κορύφωση του. Ο ήρωας φθάνει να αγγίζει την πληρότητα και έρχεται μια ερώτηση για να ξυπνήσει το πνεύμα που ετοιμάζεται να παραδοθεί στα όνειρα. Αρκεί άραγε μια στιγμή απόλυτης ευτυχίας για να φωτίσει μια ολόκληρη ζωή; Σαφώς θα έλεγε κανείς, μια ζωή σκοτεινή φωτίζεται ακόμη και από μία στιγμή. Αρκεί μια λαμπάδα να φωτίσει ένα σκοτεινό δωμάτιο; Μάλλον το φως της θα ξεχωρίζει, αλλά θα είναι αρκετό για να το καταστήσει φωτεινό; Και έπειτα, σε μια ζωή ήδη φωτισμένη τι διαφορά θα κάνει ένα ακόμη φως; Ποια η σημασία μιας λαμπάδας απέναντι στον ήλιο; Άρα είναι προϋπόθεση ο πόνος για να εκτιμήσει κανείς την αξία του έρωτα ή μήπως ο έρωτας τελικά θα πρέπει να φωτίζει τη ζωή πιο πολύ και από τον ήλιο για να αποκτήσει αξία;

Και έπειτα, το τέλος πλησιάζει, το ερώτημα παραμένει, με ταλανίζει. Μα γιατί να πρέπει τα όμορφα πράγματα να διαρκούν λίγο; Γιατί τα όνειρα να σβήνουν; Γιατί ο έρωτας να διαρκεί μια στιγμή; Είναι άραγε η στιγμή αυτή αρκετή; Και αν δεν είναι, πόσες τέτοιες στιγμές χρειάζεται ο άνθρωπος για να ευτυχήσει; Συγκεντρώνομαι για να ρουφήξω αχόρταγα τις τελευταίες σελίδες του βιβλίου. Ψάχνω όλες τις απαντήσεις που φοβάμαι ότι δεν πρόκειται να βρω. Και εκεί, κάτω από ένα σημείωμα- στοιχείο από εκείνα που ο εγκληματίας φροντίζει πρώτα να ξεφορτωθεί- το βλέπω. Ήταν όλα μια ιδέα. Το πρόβλημα έγκειται ήδη στα θεμέλια. Ο έρωτας γκρεμίζεται- γιατί ποτέ δεν χτίστηκε. Τα θεμέλια ήταν όνειρα, σχέδια που ζωγράφιζαν ένα ιδανικό. Μα αυτό είναι ο έρωτας: όλα τα εξιδανικεύει. Και τελικά οι άνθρωποι είμαστε καταδικασμένοι να ερωτευόμαστε ιδέες; Η αγαπημένη μορφή δεν υπήρξε. Την γέννησε η φαντασία, η ανάγκη του ανθρώπου να αισθανθεί, να δώσει λίγο από το απόθεμα της αγάπης του. Τελικά σαν λίγο μόνο νόημα να έχει ο παραλήπτης. Αυτόν μπορεί να τον δημιουργήσει ο ίδιος ο πομπός. Μια εικόνα, ένα δημιούργημα του ονείρου ικανό για να σε πείσει ότι αξίζει την αγάπη σου. Μα τελικά για έρωτα μιλάμε ή για αυθυποβολή. Βλέπεις, αθεράπευτα ρομαντικέ εαυτέ, όταν δεν βρίσκεις άξιο δεκτή της αγάπης σου, στρέφεσαι πάλι στον εαυτό σου και θυμάσαι πως η μοναξιά σου σε φοβίζει (το ξέρω και ας μην το παραδέχεται ο εγωισμός σου). Οπότε αποφασίζεις να ερωτευτείς. Μια απόφαση είναι, κι έπειτα αρχίζεις να χτίζεις τη δική σου χώρα του ιδεατού. Και αν σε αυτή σου τη προσπάθεια χάσεις το αληθινό που διασχίζει την πραγματικότητα σου; Και να πώς εξαφανίζονται οι ρομαντικές ψυχές, μπερδεύονται, απογοητεύονται, παραιτούνται ή εξουθενώνονται.

Αναφέρθηκα σε ένα σημείωμα: ένα στοιχείο που ο εγκληματίας θέλει να κρύψει. Εγκληματίας. Βαριά λέξη. Σαφώς, εκείνος που κλέβει βλέμματα, χαμόγελα, όμορφα λόγια, που εισβάλλει σε νου και σε καρδιά, εκείνος που τελικά εξαπατά τον ίδιο του τον εαυτό, δεν μπορεί παρά να είναι εγκληματίας που θέλει να εξαφανίσει κάθε απόδειξη πως έγινε έρμαιο του αισθήματος του και παραδόθηκε στο ψέμα του. Κι όμως, το ξέρω, αν δεν ήταν εκείνο το σημείωμα ίσως και να είχα ταυτιστεί, ίσως να είχα κλάψει συμπονώντας τον πρωταγωνιστή, που τώρα βλέπει την ιδέα που ερωτεύτηκε να εξαφανίζεται. Μα και τώρα που το σημείωμα δεν υπάρχει, και τώρα που το βιβλίο τελείωσε, και πάλι δεν μπορώ να κοιμηθώ. Τελείωσε.

Αυτό ήταν; Και τώρα; Τώρα θα χτίσουμε άλλη ιδέα; Τι κι αν θελήσω την επόμενη φορά να ερωτευτώ έναν άνθρωπο; Έτσι για αλλαγή; Ένα πλάσμα αληθινό, ημιτελές, μια προσωπικότητα με ψεγάδια και λάθη και όχι μια μορφή κομμένη και ραμμένη στα δικά μου μέτρα; Τότε το πράγμα δυσκολεύει. Οι γέφυρες που χωρίζουν και ενώνουν τους ανθρώπους είναι στενές και μακριές. Θέλει κόπο για να φθάσεις την ψυχή του άλλου και στη διαδρομή δεν χωράει αποσκευή ο εγωισμός σου. Η γέφυρα όμως δεν είναι ιδεατή, δεν θα την πάρει ο άνεμος της πραγματικότητας και θα την εξαφανίσει. Μα πόσο αισιόδοξο; Ο έρωτας δεν είναι προσωρινός. Η διάρκεια του θα εξαρτηθεί από το σημείο όπου θα επιλέξουμε να τον θεμελιώσουμε. Και τελικά όλα περνούν από το χέρι μας; Όλα όσα χωρούν στην παλάμη μας.

Κι όμως, πόσο ανακουφιστικό για τον εαυτό που μένει ξύπνιος και προβληματισμένος κρατώντας το βιβλίο στα χέρια του και περιμένοντας στις απαντήσεις να τον βρουν. Αυτό είναι! Το βρήκες! Ικανή και αναγκαία συνθήκη της μονιμότητας του έρωτα -μονιμότητα όσο γίνεται μέσα στην πρόσκαιρη πραγματικότητα- η σύνδεση όχι απλώς με ένα ιδανικό, αλλά με το πρόσωπο που το νοηματοδοτεί. Πανέμορφο βιβλίο. Τον ευχαριστώ πολύ αυτόν που μου το πρότεινε. Ποιον; Εκείνον τον κατοπτρισμό του δικού μου ιδεατού. Μα πόσο λίγο κράτησε; Τόσο ώστε να μου θυμίσει ότι δεν αρκεί μια στιγμή απόλυτης ευτυχίας για να φωτίσει μια ολόκληρη ζωή, αλλά χαρίζει τόσο φως ώστε να μπορεί τελικά κανείς να διακρίνει το αληθινό από το όνειρο...

Κατερίνα Κοντεκάκη

Από το φως του Μονέ, στο βλέμμα της φροντίδας

Sat, 13 Dec 2025 16:29:38 +0300

Στο πλαίσιο του μαθήματός μας «Ανθρωπιστικές Αξίες & Σύγχρονη Ιατρική», η επίσκεψή μας στο Μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή δεν αποτέλεσε μια απλή μουσειακή εμπειρία, αλλά μια άσκηση εστιασμένης θέασης· μια παιδαγωγική μετατόπιση από το βλέπω στο παρατηρώ και, τελικά, στο κατανοώ. (Στα φωτογραφικά κλικ, η τεταρτοετής φοιτήτρια Ιατρικής Σπυριδούλα Αυθίνου)

ΑΠΟ ΤΟΝ MONET ΣΤΟΝ WARHOL.mp4

Η περιοδική έκθεση «Από τον Μονέ στον Γουόρχολ: Τρεις γενιές, μια συλλογή, ένα ταξίδι στην εξέλιξη της μοντέρνας τέχνης» λειτούργησε ως εικαστικό πεδίο καλλιέργειας της κλινικής ματιάς και της ενσυναίσθησης.

Τα 83 έργα, υπογεγραμμένα από 45 καλλιτέχνες, αναπτύσσουν ένα πολυεπίπεδο εικαστικό αφήγημα που διασχίζει περισσότερα από δώδεκα καλλιτεχνικά ρεύματα. Από τον ιμπρεσιονισμό έως την pop art, η έκθεση δεν παρουσιάζει απλώς ιστορικές διαδοχές, αλλά οργανώνει έναν δυναμικό διάλογο μορφών, χρωμάτων και εσωτερικών εντάσεων — μια ιστορία της τέχνης ως ιστορία του ανθρώπινου βλέμματος.

Ο Κλωντ Μονέ διαλύει τη φόρμα στο φως, ο Εντγκάρ Ντεγκά συλλαμβάνει τη σιωπηλή κίνηση, ο Πιερ Μπονάρ και ο Εντουάρ Βυγιάρ μετατρέπουν τον ιδιωτικό χώρο σε ψυχικό τοπίο. Ο Πολ Γκογκέν και ο Πολ Σινιάκ αναζητούν την ουσία πέρα από την ορατή πραγματικότητα, ενώ ο Βασίλι Καντίνσκι οδηγεί τη ζωγραφική στη χειραφέτηση της αφαίρεσης. Ο Πάμπλο Πικάσο και ο Αμεντέο Μοντιλιάνι αποδομούν το σώμα για να το επανασυνθέσουν ως υπαρξιακό ερώτημα. Ο Έντβαρντ Μουνκ και ο Ρενέ Μαγκρίτ εκθέτουν το άγχος, το ασυνείδητο και το παράδοξο, ενώ ο Ρόι Λίχτενσταϊν και ο Άντι Γουόρχολ καθρεφτίζουν την εποχή της μαζικής εικόνας και της επανάληψης.

Πλαισιώνονται από δημιουργούς λιγότερο αναγνωρίσιμους στο ευρύ κοινό αλλά καθοριστικούς για τη γλώσσα της μοντέρνας τέχνης, όπως οι Πολ Σερυζιέ, Μωρίς Ντενί, Οντιλόν Ρεντόν, Φελίξ Βαλλοττόν, Πωλ Ρανσόν, Σαρλ Ανγκράν, Λουί Ανκετέν και Αριστίντ Μαρκέ, οι οποίοι λειτουργούν ως μεταβατικές φωνές, γέφυρες ανάμεσα στη μορφή και το νόημα.

Ο παιδαγωγικός σκοπός της επίσκεψης δεν εξαντλήθηκε στη γνώση των ρευμάτων ή των ονομάτων. Στόχος ήταν η άσκηση στη βραδεία θέαση, στην ανάγνωση των λεπτών ενδείξεων, στην αποδοχή της αμφισημίας. Όπως ακριβώς στην ιατρική πράξη, έτσι και στην τέχνη, η ουσία δεν αποκαλύπτεται αμέσως· απαιτεί χρόνο, σιωπή και διάθεση να σταθεί κανείς απέναντι στο άλλο — είτε αυτό είναι ένας πίνακας είτε ένας άνθρωπος.

Τι μπορεί, λοιπόν, να αποκομίσει κανείς; Την επίγνωση ότι κάθε μορφή κρύβει μια ιστορία, ότι το χρώμα λειτουργεί όπως το συναίσθημα, ότι η παραμόρφωση δεν είναι λάθος αλλά έκφραση. Και κυρίως, ότι η τέχνη — όπως και η ιατρική — δεν πραγματεύεται το τέλειο σώμα, αλλά τον εύθραυστο, σύνθετο και βαθιά ανθρώπινο άνθρωπο.

Σε αυτό το εικαστικό ταξίδι από τον Μονέ στον Γουόρχολ, η τέχνη γίνεται παιδευτική εμπειρία και η ανθρωπιστική ιατρική βρίσκει έναν από τους πιο ουσιαστικούς συμμάχους της: το βλέμμα που μαθαίνει να βλέπει.

Φεύγοντας από την έκθεση, δεν παίρνουμε μαζί μας μόνο εικόνες· παίρνουμε έναν διαφορετικό τρόπο να στεκόμαστε απέναντι στον άνθρωπο. Αν η τέχνη μάς έμαθε κάτι, είναι ότι το φως υπάρχει ακόμη και στις πιο σύνθετες μορφές — αρκεί να έχουμε μάθει να το αναζητούμε. Και ίσως, σε αυτή την αργή και προσεκτική θέαση, να κρύβεται η πιο ελπιδοφόρα υπόσχεση για μια ιατρική που δεν θεραπεύει μόνο σώματα, αλλά συναντά ανθρώπους...

ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΜΟΥ:ΙΣΤΟΡΙΑ(;;;;;;;;;;;)

Tue, 09 Dec 2025 00:04:35 +0300

Αγαπητέ αναγνώστη/αναγνώστρια, στη συγκεκριμένη ανάρτηση αρχικά σκεφτόμουν να ανεβάσω αυτούσια την εργασία που έγραψα στα πλαίσια του μαθήματος με τίτλο <<Ο ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΜΟΥ ΚΑΙ ΠΩΣ ΤΟΝ ΑΞΙΟΠΟΙΩ>>,στην οποία γράφω για τους διάφορους τρόπους με τους οποίους όπως λέει και ο τίτλος της αφιερώνω αυτόν τον χρόνο.Αποφάσισα όμως τελικά να μην ανεβάσω την εργασία μου αυτούσια ,αλλά αντίθετα αποφάσισα να επικεντρωθώ σε ένα κομμάτι της ιδιαίτερα συναρπαστικό θα τουλμούσα να πω (για ΄μένα τουλάχιστον) την Iστορία, για την οποία βλέπω ντοκυμαντέρ,ταινίες,διαβάζω βιβλία,πηγαίνω σε μουσεία και αλλα πολλά και να προσπαθήσω να σου κεντρίσω και εσένα αναγνώστη/αναγνώστρια το ενδιαφέρον για αυτό το πολύ ενδιαφέρον πεδίο για το οποίο λατρεύω να μαθαίνω και να σε βοηθήσω <<να το δεις με άλλο μάτι>> ,αν δεν το έχεις αγαπήσει ήδη.Ας μην κάνω άλλο εισαγωγές ας ξεκινήσω να μιλάω όμως τώρα για ιστορία!!!!!!

Θεωρητικά όταν μιλάμε για ιστορία ξεκινάμε με την εμφάνιση των γραπτών πηγών παρόλαυτα δεν μπορώ παρά να μην συγκλονίζομαι και από την προϊστορία άραγε πώς κάποιος μπορεί να μην συγκλονιστεί από το ότι κάποτε στη γη μας ζούσαν θεριά θεόρατα όπως λόγου χάρη οι γνωστοί σε όλους μας δεινόσαυροι ή ότι ο πλανήτης μας πέρασε από εποχές παγετόνων αρκετές φορές και με τις κατάλληλες εξελικτικές προσαρμογές η ζωή προσαρμόστηκε στις νέες συνθήκες άλλωστε χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των τριχωτών μαμούθ που κάποτε διαφέντευαν τις στέπες του βορείου ημισφαιρείου(συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας)!!!! Και ας μην μιλήσω για το πόσο ενδιαφέρον μου φαίνεται ότι στην σύγχρονη Τρανσυλβανία της Ρουμανίας στην νήσο Hateg ζούσαν νάνοι δεινόσαυροι και γιγαντιαίοι πτεροδάχτυλοι αποτέλεσμα νησιωτικού νανισμού και γιγαντισμού αντίστοιχα(αχ αυτή η εξέλιξη!!!!Εσένα φίλε/φίλη για αναρρωτήσου σε συναρπάζει ότι κάποτε σε μια περιοχή που τώρα είναι τόσο μακριά από την θάλασσα πριν από εκατομύρρια χρόνους ζούσαν <<μικρογραφίες>> αυτών των δεινών σαυρών-δεινόσαυρος=δεινός+σαύρα, σε ένα αποκομμένο νησί κοντά σε μια πρώην ήπειρο την Λαυρασία;).Αλλά τώρα ίσως ξεφεύγω,ναι η ιστορία της ζωής στον μικρό μας πλανήτη,στην γη μας είναι το κάτι άλλο,αλλά όταν διάβασες τον τίτλο λογικά θα περιμένες να μιλήσω για την ανθρώπινη ιστορία και αυτό θα κάνω ευθύς εξ' αρχής....

Όμως πάλι θα μιλήσω για προϊστορία, βέβαια του ανθρώπου αυτήν την φορά(μην απογοητεύεσε αν περιμένεις τους διάσημους πολιτισμούς που έχεις τόσες φορές ακουσει κάνε λίγη υπομονή ακόμα θα 'ρθει και η δική τους η σειρά).Πόλύ συχνά σκέφτομαι τους Κρο-μανιόν που ζούσαν στο τέλος της εποχής του λίθου στην Ευρώπη.Στην ουσία ήταν άνθρωποι...Και ναι όταν λέω άνθρωποι στην συγκεκριμένη αναφορά εννοώ Homo sapiens όπως εμείς(γιατί μην ξεχνάμε π.χ. τους Νεάντερταλ ή τους Homo florensis-αποτέλεσμα οι δεύτεροι πάλι νησιωτικού νανισμού στην νήσο Φλόρες του Ινδονησιακού αρχιπελάγους,δεν μπορούσα να συγκρατηθώ και να μην αναφέρω πάλι κάτι εξελικτικό).Αυτοί λοιπόν οι Κρο-μανιόν ανατομικά ήταν σύγχρονοι άνθρωποι όπως προείπα δηλαδή σαν εμένα και 'σένα.Κι' όμως σκέψου πόσο ίδια και συνάμα πόσο διαφορετική θα ήταν η ζωή ενός ανθρώπου της ηλικίας σου.Σκέψου άμα θες το τι μπορεί να σκεφτόταν,τι όνειρα θα είχε για το μέλλον,πώς πέρασε την παιδική του ηλικία και ποιές εμπειρείες τον στιγμάτησαν.Φαντάσου ότι μιλάμε για τροφοσυλλέκτες που πρέπει να βρουν μόνοι τους την τροφή τους...αν και όχι και τόσο μόνοι τους γιατί και αυτοί ζούσαν σε ομάδες ίσως με κάποιον, βέβαια μικρότερο από τον σημερινό,βαθμό καταμερισμού των εργασιών.Και να έχουν αρκετά τρόφιμα για τον χειμώνα και να αντέξουν το ψύχος του...Και κάτι άλλο όταν κυνηγάς το ελάφι με ένα πρωτόγονο δόρυ, σκοντάψεις σε μια πέτρα και πέσεις κάτω και τραυματιστείς σοβαρά τι συμβαίνει;Πιθανών θα μποούσε να σε φροντίσει η ομάδα σου,μπορεί όμως και όχι ,μάλλον κάθε μια από αυτές τις ομάδες θα αντιδρούσε διαφορετικά.Ωραία και αν είχες μείνει καταλάθως μόνος και τραυματισμένος πώς θα ήταν η εμπειρεία να γίνεις το πρωϊνό ενός Panthera spelea ή πες ότι προλαβαίνεις και ξεφευγεις όχι στην καλύτερη δυνατή κατάσταση (αρκεί να σκεφτούμε ένα ντοκυμαντέρ με γαζέλες και λιοντάρια απλά εμάς στην θέση των γαζέλων..).Πες ότι οι φίλες και οι φίλοι σου στην ομάδα σου θα προσπαθούσαν να σε βοηθήσουν αλλά η ιατρική της εποχής,κυρίως εμπειρική σε πόσο βαθμό θα μπορούσε να σε βοηθήσει;Και ας μην το πάμε στον τραυματισμό ή ακόμα χειρότερα σε καρκίνο ή σε κάποια μεταδοτική ασθένεια(τα αντιβιοτικά και τα αντιικά φάρμακα δεν είχαν ακόμα ανακαλυφθεί αν και κάποιες αντιμικροβιακές ουσίες χρησιμοποιούνταν αν και φυσικά οι άνθρωποι δεν γνώριζαν τα μικρόβια....) .Επιπλέον π.χ. η γέννα...τι τρομακτικά ποσοστά θνησιμότητα είχε τότε...Και προφανώς και το προσδόκιμο ζωής ήταν...Ίσως όλα φαίνοντε μαύρα και αλλά όπως μαθαίνουμε από τις βραχογραφίες τους όπως στο Λάσκο της Γαλλίας αυτοί οι άνθρωποι ζωγράφιζαν,επικοινωνούσαν και φτιάχναν αγαλματίδια ίσως κιόλλας να διασκέδαζαν γύρω από την φωτιά γελώντας με τους φίλους τους και γιατί όχι λέγοντας ανέκδοτα και ιστορίες.Ήταν άνθρωποι!!!!!!!!!!!!!!!!

Ας κάνουμε τώρα ένα άλμα μερικές χιλιετίες θα μιλήσω για κάτι άκρως ενδιαφέρων.Για την λεκάνη της Μεσογείου την 2η χιλιετία π.χ. στην Κορσική(από τον Νουραγικό πολιτισμό) και στην Μάλτα ανοικοδομούντε γιγαντιαίοι μεγαλιθικοί ναοί,στην ηλιόλουστοι Κρήτη ακμάζει ο Μινωικός πολιτισμός και στην Αίγυπτο ,ααχ πόσες δυναστείες φαραώ και πόσες πυραμίδες,βασίλεια των Βαβυλωνίων στην Μεσοποταμία και Χετταίοι στην Ανατολία(βλέπετε στην φωτογραφία στην πύλη των λεόντων-ή μάλλον καλύτερα δεν βλέπεται γιατί αποφάσισα τελικά να μην την αναρτήσω για να σας αφήσω να την δείτε με <<τα μάτια>> της φαντασίας σας- στην πρωτεύουσα τους στην αντίστοιχη Αθήνα τους θα λέγαμε,αν και η λέξη πύλη των λεόντων τώρα που τα λέμε δεν σας φέρνει στο νου τις <<πολύχρυσες>> Μυκήνες;)Και όλες αυτές οι πολιτιστικές οντότητες ήταν άσχετες αποκομμένες κοινωνίες μεταξύ τους;Μάλλον όχι συνδεόταν με εμπόριο,με πόλεμο, με πολιτισμικές ανταλλαγές και με άλλους πολλούς τρόπους.Αλλά ας τα δούμε από την αρχή σχεδόν όλοι τότε τούτοι οι λαοί που ανέφερα(γιατί τότε προφανώς υπήρχαν και νομδικοί λαοί και ημινομαδικοί λαοί κλπ) ήταν κράτη με συγκεντρωτικό χαρακτήρα όπου δίναν μεγάλη έμφαση στην συγκέντρωση των τροφίμων,έχτιζαν επιβλητικά μνημεία και πολλοί από δάυτους είχαν κάποια μορφή γραφής.Όλοι επηρέαζαν όλους κατά κάποιο τρόπο.Οι Μινωίτες επηρεάσαν σε πολλά θέματα τους Μυκηναίους.Και μετά ξαφνικά εκρηγνύετε η Θήρα(καταστροφές,ολόκληρη πόλη τ' Ακρωτήρι θάβεται στην ηφαιστειακή τέφρα για αιώνες μέχρι να το ξαναφέρει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη και....οι Μινωίτες αρχίζουν να αποδυναμώνοντε μετά από αυτήν την έκρηξη ;Το βέβαιο είναι ότι κάποια στιγμή βρίσκουν ευκαιρία και εισβάλλουν οι Μυκηναίοι(τι ήταν άραγε ένα κράτος;συνομοσπονδία;Ουδέποτε ίσως θα μάθουμε) και φέρνουν την Μεγαλόνησο στην μυκηναϊκή σφαίρα ακόμα και η Κνωσός γνωστή για τα ταυροκαθάψια(σκεφθείτε τους θεατές σε αναλογία με τους σύγχρονους θεατές ενός αγώνα.Άραγε ήταν όντως έτσι ;) γίνεται ένα Μυκηναϊκό ανάκτορο!!!!!Κι οι Μυκηναίοι προς Ανατολάς έχουν την υπερδύναμη των Χετταίων που όπως μαθαίνουμε από τα κείμενα τους (που τα βρήκαν οι αρχαιολόγοι στην Χατούσα!!!) είχαν πόλεμο για το ποιός θα κυβερνήσει τις ακτές της Μικράς Ασίας και την <<Αλασίγια>>(Κύπρο).Άραγε ο Τρωικός πόλεμος απηχεί σε μια μακρινή ανάμνηση του πολέμου της Βιλούσα(Τροία) της συνομοσπονδίας της Ασούβα και συμμάχων του χεττιτικού κράτους εναντίον μιας πανμυκηναϊκής συμμαχίας όπως κάποιοι αρχαιολόγοι και ιστορικοί ;Και στον νότο των Χετταίων υπήρχε η εκτεταμένη αιγυπτιακή αυτοκρατορία του Νέου Βασιλείου υπό την 18η δυναστεία(τότε έζησε και ο Τουταγχαμών ένας φαραώ άρχων δηλαδή της Αιγύπτου που ο κύριος λόγος που θυμόμαστε αυτόν τον άνθρωπο που πέθανε στην ηλικία κάποιων από εμάς, 19 χρονών, είναι για τον τάφο του που δεν συλλήφθηκε με εξαίρεση πολλούς άλλους από τυμβωρύχους και τα αντικείμενα που βρέθηκαν σε αυτόν αποτελούν μοναδικά τεκμήρια του παρελθόντος.Η εκτεταμένη αιγυπτιακή αυτοκρατορία ποέμησε για τον έλεγχο της ανατολικής ακτής της Μεσογείου ενάντια στους Χετταίους αρκετές φορές (εδώ έπαιξε ρόλο και ένα ενδιάμεσο βασίλειο αυτό των Μιτάνι αλλά ας μην μπούμε σε τόση λεπτομέρεια) και θυμόμαστε κυρίως την μάχη του Καντές την εποχή της βασιλείας του Ραμσή Β'(που έχτισε το Αμπού Σιμπέλ στην Νουβία...)...και τότε υπογράφηκε η πρώτη συνθήκη ειρήνης στον κόσμο..ή τουλάχιστον αυτή είναι η αρχαιότερη που έχει βρεθεί.Και υπάρχουν και πολλές επιστολές που έχουν βρεθεί από την διπλωτία εκέινης της εποχής που βρέθηκε στην τότε πρωτεύουσα της Αιγύπτου, στην Αμάρνα.Τι ίντριγκα θα υπήρχε τότε!!!!!!!!!!Και άραγε πώς θα ήταν η ζωή ενός αγρότη,ενός τεχνίτη ή ενός ιατρού τότε;

Θα ήθελα να συνεχίσω να μιλάω κι' άλλο για ιστορία για τους Πολυνήσιους και για την εποχή Χειάν της Ιαπωνίας, για τους Μάγια και τους Αζτέκους της Προκολομβιανής Αμερικής,για τους Ετρούσκους,τους Σκύθες,την Αθήνα ανά τους αιώνες(τι δέος με ποιάνει όταν σκέφθομαι ότι ζούμε σε μια τέτοια τόσο σημαντική πόλη, στην πόλη που περπάτησαν Σωκράτης,Περικλής,Πλάτων,Φωκίων,Αλκιβιάδης,Θεμιστοκλής,Μιλτιάδης),για τον τύρρανο Πολυκλάτη της Σάμου,για την Τετραρχία,για την κατάληψη του Χάνδακα, για τον Σιμόν Μπολιβάρ και για την εισβολή των συμμάχων στην Σικελία το 1943..αλλά θα συγκρατηθώ και θα σε αφήσω μόνο με μια γεύση από το γιατί λατρεύω τα αρχαιολογικά μουσεία,τα κάστρα και τα βιβλία σε ΄σένα ανγνώστη/αναγνώστρια!!

Σε ευχαριστώ για το ενδιαφέρον σου!!!!!!!!!!!!!!

Η ιστορία στο πανεπιστήμιο μας!!!!!!!!!

Ανακατασκευασμένα κτήρια που έχουν κατασκευαστεί με βάση τα αρχαιολογικά ευρήματα στον οικισμό των Βίκινγκς Hedeby στην χερσόνησο της Γιουτλάνδης.Είναι σημαντικό να μην παραβλέπουμε ότι η ιστορία και η αρχαιολογία δεν είναι ένα αποκλειστικά θεωρητικό πεδίο αλλά υπάρχουν και άλλοι κλάδοι τους πιο εφαρμοσμένοι.

Η παρακάτω εικόνα αποτελεί ψηφιακή αναπαράσταση του πώς θα έπρεπε να μοίαζει ο Ιουράσιος φυτοφάγος δεινόσαυρος Λουσοτιτάνας.Μου αρέσει πολύ αυτή η εικόνα γιατί συνδιάζει την παλαιοντολογία με την ιστορία,διότι τα απολιθώματα του βρέθηκαν στην Πορτογαλία και οι επιστήμονες του έδωσαν την συγκεκριμένη ονομασία από την ρωμαΪκή επαρχεία της Λουζιτανίας που αποτελούνταν από την σύχρονη Πορτογαλία και ένα μέρος της Ισπανίας!!!!!

ΟΙ ΠΑΛΙΟΙ ΚΑΙ ΤΩΡΙΝΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ

Fri, 05 Dec 2025 11:14:43 +0300

Η πρόσφατη εκτός Σχολής δράση μας, στις 3.12.2025, μας έφερε στη συναυλία « Τρεις Ποιητές Αγωνιστές της Ελευθερίας» που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όπου η Λαϊκή Ορχήστρα "Μίκης Θεοδωράκης" με τέσερεις τραγουδιστές ερμήνευσαν τραγούδια του συνθέτη βασισμένα σε έργα τριών σημαντικών ποιητών: του Γιάννη Ρίτσου, του Τάσου Λειβαδίτη και του Μανόλη Αναγνωστάκη. Πολλά απ’ τα τραγούδια είχαν το άρωμα μιας περασμένης εποχής αγωνιστικού φρονήματος, οπότε αξίζει να αναλογιστούμε αν έχουν κάτι να μας «πουν» σήμερα.

Ένα από τα θαυμάσια τραγούδια της συναυλίας, και κατ’ εμέ απόλυτα διαχρονικό, ήταν οι «Δρόμοι Παλιοί» σε ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη.

Δρόμοι παλιοί που αγάπησα και μίσησα ατέλειωτα

Κάτω απ’ τους ίσκιους των σπιτιών να περπατώ

Νύχτες των γυρισμών αναπότρεπτες κι η πόλη νεκρή

Την ασήμαντη παρουσία μου βρίσκω σε κάθε γωνιά

Κάμε να σ’ ανταμώσω, κάποτε, φάσμα χαμένο του πόθου μου

Κι εγώ ξεχασμένος κι ατίθασος να περπατώ κρατώντας

Ακόμα μια σπίθα τρεμόσβηστη στις υγρές μου παλάμες.

(Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα χωρίς

Να γνωρίζω κανένανε κι ούτε

Κανένας με γνώριζε).

[Από τα «Πέντε μικρά θέματα» (Εποχές), 1945]

Οι στίχοι του σπουδαίου Θεσσαλονικιού ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη (1925-2005) - που απογοητευμένος «στο αλλοιωμένο τοπίο της εποχής μας» είχε δηλώσει ότι δεν θα ξαναέγραφε - μιλούν για μοναξιά, εγκατάλειψη και παρακμή, καταστάσεις που είναι δυνατό να πηγάζουν από την πραγματικότητα ή από μια νοσταλγία... Όμως, παρόλη την απαισιοδοξία που κυριαρχεί στο ποίημα, στο τέλος διαφαίνεται η ύπαρξη της ελπίδας η οποία δεν χάνεται ποτέ: "κρατώντας μια σπίθα τρεμόσβηστη στις υγρές μου παλάμες...".

Ο ποιητής σπούδασε Ιατρική και πήρε την ειδικότητα του ακτινολόγου στη Βιέννη. Από μαθητή τον κέρδισαν τόσο η ποίηση όσο και η Αριστερά, επιλογές που δεν εγκατέλειψε ποτέ, παρά την απουσία από τον δημόσιο βίο και την ποίηση εκουσίως, επιλογή που τήρησε πιστά για πολλά χρόνια. Κορυφαίο μέλος της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, ένας λυρικός που δεν αρνήθηκε το σκώμμα και τη σάτιρα, ο Αναγνωστάκης υπηρέτησε τίμια και στοχαστικά την κριτική ποίηση, την ποίηση που αμφιβάλλει, αμφισβητεί και ελέγχει, και όχι εκείνη που επιστρατεύει την πληθωρική της ρητορική για να υμνολογήσει. Η γραφή του Αναγνωστάκη χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή αναδίπλωση του ποιητή σε έναν προσωπικό κόσμο, στο πλαίσιο του οποίου επιχειρείται η διαφύλαξη των ανθρωπιστικών συναισθημάτων και αξιών που χάνονται στο σύγχρονο κόσμο. Η εν λόγω αναδίπλωση εκφράζεται κυρίως μέσω της κατ’ επίφασιν συναισθηματικής απόστασης του δημιουργού από τα θέματα που τον απασχολούν και της συχνά επιγραμματικής διατύπωσης.

Το ίδιο απόγευμα με τη συναυλία, στη Μεγάλη Αίθουσα του Πανεπιστημίου μας, αναγορεύτηκε επίτιμη διδάκτορας του Τμήματος Φιλολογίας και του Τμήματος Μουσικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ, η παγκοσμίως γνωστή ερμηνεύτρια μελοποιημένης ποίησης Μαρία Φαραντούρη. Η Μαρία Φαραντούρη διαθέτει μια πλούσια κοντράλτο φωνή με αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά: εύρος και μελωδική ποιότητα, εξαιρετική δραματική έκφραση και ζεστασιά καθώς και δωρικότητα με δύναμη, λιτότητα και βάθος.

Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ Μουσικό θέμα από την ταινία Σέρπικο.mp3

Το 1973, στην ταινία «Σέρπικο» του Σίντνεϊ Λιούμετ, η ιστορία του αστυνομικού Φρανκ Σέρπικο ξετυλίγεται υπό την συνοδεία μίας ιδιαίτερης μουσικής ενορχήστρωσης από τον Μίκη Θεοδωράκη. Εδώ επιτυγχάνεται η ανάμειξη του παραδοσιακού ήχου του μπουζουκιού με πιο μοντέρνα ακούσματα, εμπνευσμένα από την τζαζ μουσική. Περιοδεύοντας από πόλη σε πόλη, ο Θεοδωράκης παίζει ήχους στο πιάνο τους οποίους αναπλάθει ο Μπομπ Τζέιμς, εντάσσοντας στο σάουντρακ τρομπέτες, κλαρινέτα και βιολιά με τη συνοδεία μελών της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης. Η επιλογή του συνθέτη ήταν του ίδιου του Λιούμετ, ο οποίος τον "επέβαλε" στον παραγωγό Ντίνο ντε Λαουρέντις, με τον Θεοδωράκη να προσφέρει ουσιαστικά μόνο το βασικό θέμα στο οποίο αργότερα θα προσθέσει στίχους και θα το εντάξει στον δίσκο του "Μπαλάντες" με τον τίτλο "Δρόμοι παλιοί".

Το συγκεκριμένο τραγούδι είναι συνδεδεμένο με προσωπικά μου βιώματα στους μοναχικούς περιπάτους μου στο αστικό τοπίο της Αθήνας και με συγκινεί βαθύτατα ιδιαίτερα με τη φωνή της Φαραντούρη, με την οποία το έχω ταυτίσει στην ψυχή μου.

Μ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ - Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ Δρόμοι παλιοί - Μαρία Φαραντούρη στο Μουσικό κουτί ΕΡΤ.mp4

Σάν ὅλα τ' ἄλλα νά 'ναι ἀμελητέα καί μόνο ἐσύ, ἐσύ, ἐσύ.

Thu, 04 Dec 2025 17:47:47 +0300

«Μπελ-Ιλ, Εφέ Βροχής»_Μονέ, 1886.

Τά Πάθη τῆς Βροχῆς

Ἐν μέσῳ λογισμῶν καί παραλογισμῶν
ἄρχισε κι ἡ βροχή νά λιώνει τά μεσάνυχτα
μ' αὐτόν τόν νικημένο πάντα ἦχο
σί, σί, σί.

Ἦχος συρτός, συλλογιστός, συνέρημος,
ἦχος κανονικός κανονικῆς βροχῆς.

Ὅμως ὁ παραλογισμός
ἄλλη γραφή κι ἄλλην ἀνάγνωση
μοῦ 'μαθε γιά τούς ἤχους.

Κι ὅλη τή νύχτα ἀκούω καί διαβάζω τή βροχή,
σίγμα πλάι σέ γιῶτα, γιῶτα κοντά στό σίγμα,
κρυστάλλινα ψηφία πού τσουγκρίζουν
καί μουρμουρμίζουν ἕνα ἐσύ, ἐσύ, ἐσύ.

Κάθε σταγόνα κι ἕνα ἐσύ,
ὅλη τή νύχτα
ὁ ἴδιος παρεξηγημένος ἦχος,
ἀξημέρωτος ἦχος,
ἀξημέρωτη ἀνάγκη ἐσύ,
βραδύγλωσση βροχή,
σάν πρόθεση ναυαγισμένη
κάτι μακρύ νά διηγηθεῖ
καί λέει μόνο ἐσύ, ἐσύ,
νοσταλγία δισύλλαβη,
ἔνταση μονολεκτική,
τό ἕνα ἐσύ σά μνήμη,
τό ἄλλο σάν μομφή
καί σάν μοιρολατρία,
τόση βροχή γιά μιά ἀπουσία,
τόση ἀγρύπνια γιά μιά λέξη,
πολύ μέ ζάλισε ἀπόψε ἡ βροχή
μ' αὐτή της τή μεροληψία
ὅλο ἐσύ, ἐσύ, ἐσύ,
σάν ὅλα τ' ἄλλα νά 'ναι ἀμελητέα
και μ ό ν ο ἐσύ, ἐσύ, ἐσύ.

(Τό λίγο τοῦ κόσμου, 1971)

Τά Πάθη τῆς Βροχῆς_Απαγγελία Κικής Δημουλά

Υπάρχουν ποιήματα όπου η φύση εμφανίζεται ως σκηνικό. Υπάρχουν άλλα όπου λειτουργεί σαν μεταφορά. Και υπάρχουν τα ποιήματα της Κικής Δημουλά, όπου η φύση μετασχηματίζεται σε ψυχικό μηχανισμό, σε εργαλείο μνήμης και φαντασίας, σε σύμμαχο ή αντίπαλο του εσωτερικού ανθρώπου. Το συγκεκριμένο ποίημα ανήκει σε αυτή την τελευταία, απαιτητική και αποκαλυπτική κατηγορία: στη βροχή που πέφτει, η ποιήτρια δεν ακούει νερό· ακούει γλώσσα. Δεν βλέπει σταγόνες· βλέπει συλλαβές. Δεν βιώνει καιρό· βιώνει τον αγαπημένο της.

Από τον πρώτο κιόλας στίχο, θέτει το σκηνικό μίας εσωτερικής ταλάντωσης ανάμεσα σε «λογισμούς» και «παραλογισμούς». Η σύγκρουση δεν είναι αντιθετική, αλλά δημιουργική. Ο «παραλογισμός» δεν ενοχοποιείται· παρουσιάζεται ως η αδιόρατη ικανότητα του νου να υπερβαίνει το πραγματικό και να αναδιοργανώνει τον κόσμο σύμφωνα με το συναισθηματικό του βάρος. Η βροχή ακούγεται «κανονική», αλλά για το ποιητικό υποκείμενο η κανονικότητα αυτή είναι ανεπαρκής: ο ήχος της μετατρέπεται σε ένα κρυστάλλινο, εμμονικό «εσύ».

Στο σημείο αυτό, το ποίημα θυμίζει τον Μπωντλαίρ και την περίφημη αρχή των αντιστοιχιών: τον τρόπο με τον οποίο η φύση ανταποκρίνεται στις εσωτερικές μας δονήσεις. Υπάρχει επίσης κάτι από τον Ρίλκε εδώ —ιδίως τον Ρίλκε των «Ελεγείων του Ντουίνο», όπου κάθε φυσικό φαινόμενο λειτουργεί ως φορέας της ανθρώπινης μοναξιάς. Αλλά η Κ.Δημουλά δεν μιμείται· αναδημιουργεί. Η φύση δεν γίνεται σύμβολο υπαρξιακής αγωνίας· γίνεται φωνή ενός συγκεκριμένου προσώπου. Μια βροχή που προφέρει μια λέξη, μια μονόλεκτη προσευχή: το «εσύ».

«Ο ποταμός Ιέρ, Εφέ Βροχής»_ Γκυστάβ Καγιγμπότ, 1875.

Το ποιητικό βλέμμα της Δημουλά έχει εδώ μια ιδιότυπη φιλολογική ποιότητα: είναι σαν να παρακολουθούμε τη γλώσσα να διαλύεται σε στοιχειώδη φωνήματα. Το «σί» της βροχής, ο συρτός, μονότονος ήχος της, γίνεται ηχητική ύλη που με μια μικρή μετατόπιση προσλαμβάνεται ως «εσύ». Το εύρημα αυτό δεν είναι μόνο αισθητικό· είναι και υπαρξιακό. Στη μοναξιά, η ακοή γίνεται επιλεκτική. Ο κόσμος μοιάζει να μας μιλά στη γλώσσα της επιθυμίας μας. Και το ποίημα τολμά να το δηλώσει καθαρά: η βροχή έχει «μεροληψία». Όχι επειδή το θέλει, αλλά επειδή η καρδιά που την ακούει μεροληπτεί.

Αυτή η μεροληψία δεν είναι απλώς συναισθηματική· είναι μορφολογική. Κάθε σταγόνα είναι ένα «εσύ». Κάθε ήχος γίνεται ένας μνημονικός παλμός. Το ποίημα περιγράφει μια νύχτα «αξημέρωτη», όχι από έλλειψη φωτός αλλά από περίσσευμα επιθυμίας. Η επανάληψη του «εσύ» γίνεται ταυτόχρονα μνήμη, μομφή και μοίρα. Η απουσία αποκτά όγκο, διάρκεια, σχεδόν υπόσταση. Θα έλεγε κανείς ότι η Δημουλά μιλά για τον αγαπημένο όπως ο Ιβάν Αϊβαζόφσκι ζωγράφιζε τη θάλασσα: ως απεραντοσύνη που υπνωτίζει και καταπονεί μαζί. Με τον ίδιο τρόπο, το «εσύ» του ποιήματος είναι μια εσωτερική θάλασσα που δεν παύει να ξεσπά. (βλ. άσκηση 29^ης 9. 2023: https://tinyurl.com/mr3k7aky)

Σε φιλολογικό επίπεδο, το ποίημα ανήκει στον πυρήνα της ποιητικής της Δημουλά: τη μετατρεπτική δύναμη της καθημερινότητας. Το απλό, σχεδόν ασήμαντο «κι άρχισε η βροχή να λιώνει τα μεσάνυχτα» γίνεται αφορμή για μια διανοητική δίνη. Η ποιήτρια εφαρμόζει αυτό που συχνά θεωρείται η δική της σφραγίδα: τη «γραμματική της απουσίας», τη συνεχή επεξεργασία των κενών, των χαμένων, των ανείπωτων. Εδώ, η βροχή δεν είναι λύτρωση. Είναι μια αργή, κουρασμένη, βραδύγλωσση απόπειρα του κόσμου να διηγηθεί κάτι μακρύ —αλλά να καταλήξει, τελικά, σε μια μονόλεκτη ομολογία.

«Οι απόκρημνες ακτές στο Πουρβίλ, στη βροχή»_ Μονέ,1886.

Το ποίημα κορυφώνεται στη διατύπωση της εξάντλησης: η βροχή «ζαλίζει» το υποκείμενο με την επανάληψη, με την επιμονή της σε μια και μόνο λέξη. Αυτή η ζάλη έχει ποιητικό ενδιαφέρον: αγγίζει το σημείο όπου η νοσταλγία ξεπερνά την τρυφερότητα και μπαίνει στο πεδίο της μοίρας. Θυμίζει τον Μπωντλαιρικό «σπλήνα», εκείνο το συναίσθημα μιας μελαγχολίας που δεν μπορείς ούτε να αποτινάξεις ούτε να εξηγήσεις. Μόνο που εδώ η μελαγχολία έχει όνομα —και η βροχή το προφέρει ασταμάτητα.

Συνοψίζοντας, το ποίημα της Δημουλά είναι μια πυκνή απόδειξη της δύναμης του υποκειμενικού βλέμματος. Ο κόσμος που παρουσιάζει δεν είναι αντικειμενικός: είναι ο κόσμος της νοσταλγίας, όπου τα φαινόμενα παύουν να είναι φαινόμενα και γίνονται σύμβολα μιας εσωτερικής πλημμύρας. Η βροχή, έτσι όπως την ακούει η Δημουλά, δεν πέφτει από τον ουρανό αλλά από το ίδιο το βάρος της μνήμης. Και κάθε σταγόνα, όσο μικρή κι αν είναι, προφέρει το ίδιο, τρυφερό και ανελέητο συλλαβικό: ε σ ύ.

Ένα "ραπ" παραμύθι: το σύγχρονο ιδανικό

Thu, 04 Dec 2025 14:56:06 +0300

Ren - Money Game Part 3 (Official Music Video).mp4

O Ren Gill, μέσα από το part 3 του έργου του "Money Game", σε μία πρώτη όψη, προσπαθεί να στηλιτεύσει τα ιδανικά με τα οποία η σύγχρονη οικονομία προσπαθεί να γαλουχήσει την κοινωνία.

Αν τολμήσουμε, όμως, να μπούμε για λίγα λεπτά, ακούγοντας αυτό το κομμάτι, στην θέση του αντιήρωα Jimmy, τότε θα καταλήξουμε ίσως σε μία απρόσμενη συνειδητοποίηση: η ιστορία του Jimmy αντιπροσωπεύει το υποτιθέμενο success story που έχει επιβληθεί στον καθένα μας. Ο πατέρας, λοιπόν, του Jimmy τον ωθούσε από παιδί να "πετυχαίνει". Να είναι "πρώτος", διότι οτιδήποτε άλλο είναι αποτυχία. Να κυνηγάει το απτό, υλικό κέρδος. Έτσι, ο Jimmy εξελίχθηκε σε αυτό που πολλοί από εμάς γωρίζουμε αρκετά καλά,, όντες σε αυτή τη σχολή: έναν overachiever. Κατάφερε να γίνει πρώτος μέσα από ένα σύστημα που μετέφραζε την επιτυχία του ενός στον πόνο του άλλου. Έγινε πλούσιος. Απέκτησε δύναμη.

Ή τουλάχιστον έτσι πίστευε.

Μέχρι που μία ημέρα, ο πατέρας, του οποίου την αποδοχη επιζητούσε περισσότερο από του ίδιου του του εαυτού, πέθανε. Μέχρι που το σύστημα, το οποίο τον ανέβασε στην φαύλη πρωτιά, τον πυροβόλησε και τον καθήλωσε σε αμαξίδιο, έχοντας κλέψει από εκείνον πρώτα κάθε ψυχικό απόθεμα και τον πλούτο της πηγαίας αγάπης για τη ζωή.

Ο Jimmy επένδυσε τη ζωή του σε καθετί εφήμερο. Εξ ορισμού, λοιπόν, τα έχασε όλα, απλώς και μόνον επειδή εξαρχής επέλεξε να τα χάσει όλα.

Μία μουσική ιστορία, τόσο διδακτική για όλους μας, που αξίζει να τη δεις και να την ακούσεις.

Όταν η Ελπίδα αφοπλίζει τον ασθενή: Μήπως ξεγελάστηκε η Πανδώρα;

Tue, 02 Dec 2025 11:42:26 +0300

Στην καθημερινή κλινική πράξη, η ελπίδα αντιμετωπίζεται σχεδόν αντανακλαστικά ως πολύτιμο θεραπευτικό εργαλείο και σύμμαχος στη μάχη για τη ζωή. Ωστόσο, πίσω από αυτή την αυτονόητη εξιδανίκευση, κρύβεται μια έννοια πολύ πιο σύνθετη και αμφίσημη. Το κείμενο που ακολουθεί εξετάζει την πιθανότητα η ελπίδα να μην αποτελεί το αντίδοτο στην οδύνη, αλλά έναν ύπουλο μηχανισμό που, καλλιεργώντας την παθητική αναμονή, παρατείνει τελικά το ανθρώπινο μαρτύριο.

Από τη μυθολογία θυμόμαστε τον μύθο της Πανδώρας, στην οποία οι θεοί χάρισαν ένα πιθάρι που περιείχε όλα τα δεινά της ανθρωπότητας. Σκοπός τους ήταν να τιμωρήσουν τους ανθρώπους, που είχαν λάβει από τον Προμηθέα τη φωτιά - σύμβολο προόδου και ανεξαρτησίας.

Παρά τις προειδοποιήσεις, η Πανδώρα παρασύρθηκε από την περιέργεια και άνοιξε το πιθάρι. Τα κακά ξεχύθηκαν τότε στον κόσμο. Πρόλαβε, όμως, να το κλείσει πριν διαφύγει η Ελπίδα. Τελικά, η ίδια η Ελπίδα κατάφερε να πείσει την Πανδώρα πως ήταν κάτι καλό, ένα δώρο που θα βοηθούσε τους ανθρώπους, και έτσι η Πανδώρα την άφησε να βγει στον κόσμο.

Charles Edward Perugini: Pandora's box

Η κλασική ερμηνεία του μύθου λέει πως οι άνθρωποι επιβιώνουν μέσα από τα δεινά χάρη στην Ελπίδα.

Τι θα γινόταν όμως αν οι αρχαίοι Έλληνες ήθελαν να θίξουν μια διαφορετική πτυχή της Ελπίδας; Τι κι αν η Πανδώρα δεν απελευθέρωσε τελικά κάτι θετικό, αλλά ένα ακόμη δεινό, ίσως μάλιστα το πιο ύπουλο;

Στα αρχαία ελληνικά άλλωστε λέξη ἐλπίς δεν είχε απαραίτητα τη θετική σημασία που έχει σήμερα· σήμαινε κυρίως «προσδοκία», χωρίς καθορισμένη χροιά, θετική ή αρνητική.

Ο Νίτσε έγραψε πως «η ελπίδα είναι στην πραγματικότητα το χειρότερο από όλα τα κακά, γιατί παρατείνει τα βάσανα του ανθρώπου». Πράγματι, η ελπίδα μπορεί να σε κρατάει στάσιμο, να μην σε αφήνει να προχωρήσεις. Από τη μία μπορεί να λειτουργεί ως δικαιολογία για απραξία: σε κάνει να πιστεύεις ότι τα πράγματα θα αλλάξουν από μόνα τους, ότι δεν χρειάζεται εσύ να αναλάβεις την ευθύνη της αλλαγής. Από την άλλη, μπορεί να γεννά ψευδαισθήσεις και να οδηγεί σε υποταγή. Σε κάνει να αντέχεις καταστάσεις που, υπό κανονικές συνθήκες, θα έπρεπε να απορρίψεις ή να πολεμήσεις. Χωρίς ελπίδα ίσως να επαναστατούσες· με την ελπίδα υπομένεις σιωπηλά το μαρτύριο. Λειτουργεί σαν ισχυρό αναλγητικό σε μια θανατηφόρα πληγή.

Hope, George Frederick Watts

Με αυτόν τον συλλογισμό, η Ελπίδα δεν θα ήταν το αντίδοτο, αλλά το τελειωτικό χτύπημα του Δία προς τους ανθρώπους. Και έτσι, δεν είναι καθόλου τυχαίο που “έπεισε” την Πανδώρα να την απελευθερώσει, μιας που κατ' αυτόν τον τροπο τονίζεται η ικανότητά της να εξαπατά, να εμφανίζεται ως κάτι θετικό και ωφέλιμο, ενώ στην πραγματικότητα ίσως αποτελεί ένα από τα δεινά και μάλιστα το πιο ύπουλο.

Εάν δεχτούμε την παραπάνω σκληρή θεώρηση, τότε η ελπίδα φαντάζει όντως ως ένας επικίνδυνος περισπασμός. Ίσως, λοιπόν, να πρέπει να την εγκαταλείψουμε;

Η λογική εδώ είναι στωική, αλλά και βαθιά κυνική: όταν ελπίζεις σε ένα αποτέλεσμα που δεν έρχεται, η απογοήτευση είναι αναπόφευκτη. Η ελπίδα σε αυτή τη μορφή σε καθιστά παθητικό παρατηρητή της μοίρας σου, να περιμένεις μια σωτηρία που δεν θα έρθει ποτέ, αντί να εστιάσεις στην επιβίωση. Υπό αυτό το πρίσμα, η προτροπή για "εγκατάλειψη της ελπίδας" δεν αποτελεί παραλογισμό, αλλά μια σκληρή δοκιμασία ρεαλισμού· σημαίνει την απόλυτη εστίαση στο παρόν και την αποστολή, χωρίς συναισθηματικές προσκολλήσεις και ψευδαισθήσεις. Ωστόσο, το νόμισμα έχει και την αντίθετη όψη. Ας μην ξεχνάμε πως η απόλυτη έλλειψη ελπίδας, δηλαδή η απόγνωση, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην παραίτηση.

Εδώ κρίνεται απαραίτητος ο εξής διαχωρισμός: Η αληθινή ελπίδα δεν είναι η παθητική αναμονή του "μακάρι να μας σώσει κάποιος", αλλά το ψυχικό καύσιμο που επιτρέπει στον άνθρωπο να συνεχίσει να προσπαθεί όταν όλα φαίνονται χαμένα. Στις δύσκολες περιόδους της ζωής και της ασθένειας, όσοι αφήνονται στην τυφλή, αδρανή ελπίδα συχνά καταρρέουν. Αντίθετα, επιβιώνουν εκείνοι που μπαίνουν στη μάχη με αποφασιστικότητα. Η ελπίδα, λοιπόν, δεν είναι κάτι που βρίσκεις τυχαία στο βάθος ενός κουτιού, αλλά κάτι που δημιουργείς. Είναι μια αμιγώς ενεργητική διαδικασία, μια εσωτερική δύναμη που πεισμώνει τον άνθρωπο να πιστέψει πως η ζωή θα βρει τρόπο να συνεχιστεί, ακόμη και όταν οι πιθανότητες δεν είναι ευνοϊκές.

Ανακύπτει ακόμα, το κρίσιμο ζήτημα της ιατρικής ευθύνης, η οποία υπερβαίνει τα στενά όρια της ορθής διάγνωσης και της φαρμακευτικής αγωγής. Ο ιατρός ασκεί μια τεράστια, συχνά υποσυνείδητη, επιρροή στην ψυχολογία του ασθενούς. Κρατά στα χέρια του το βάρος της αλήθειας και συνθέτει το ψυχικό πλαίσιο εντός του οποίου ο πάσχων καλείται να διαχειριστεί την αβεβαιότητα. Σε αυτό το λεπτό σημείο ισορροπίας, ο κλινικός καλείται να αποφασίσει όχι μόνο τι θεραπεία θα δώσει, αλλά και τι είδους ελπίδα θα καλλιεργήσει.

Θεμελιώδες λάθος του κλινικού θα ήταν στην προσπάθειά του να παρηγορήσει, να προσφέρει μια ελπίδα που ναρκώνει αντί να αφυπνίζει. Όταν ο ιατρός, αποκρύπτει τη σοβαρότητα της κατάστασης ή αρκείται στο να παρουσιάσει μια εύκολη λύση, ουσιαστικά αφοπλίζει τον ασθενή. Του στερεί την εγρήγορση και το κίνητρο να επιστρατεύσει τις δικές του δυνάμεις, μετατρέποντάς τον από ενεργό σύμμαχο της θεραπείας σε παθητικό θεατή της ίδιας του της μοίρας. Αν ο γιατρός επιτρέψει στον ασθενή να πιστέψει πως η ίαση είναι βέβαιη και εξαρτάται αποκλειστικά από εξωτερικούς παράγοντες (φάρμακα, ιατρικές πράξεις), τότε ακυρώνει την ψυχική συμμετοχή του ίδιου του ασθενούς. Έτσι, αντί να προετοιμάσει τον οργανισμό του για μάχη, καλλιεργεί μια εύθραυστη προσμονή που, στην πρώτη δυσκολία μπορεί να καταρρεύσει οδηγώντας στην απόλυτη παραίτηση.

Πόσες φορές, άραγε, ο κλινικός ιατρός διέκρινε πως ο ασθενής του είχε οχυρωθεί πίσω από την άρνηση, προσμένοντας παθητικά ένα θαύμα; Και πόσες από αυτές, αντί να τον αφυπνίσει, επέλεξε τον εύκολο δρόμο της σιωπηρής συνενοχής, αφήνοντάς τον να βυθιστεί σε μια ανακουφιστική, αλλά επικίνδυνη αυταπάτη για την εξέλιξη της νόσου του;

Συνεπώς, χρέος του θεράποντος δεν είναι να προστατεύσει τον ασθενή από την αλήθεια, αλλά να τον οπλίσει με αυτήν. Οφείλει να του διδάξει πως η ουσία δεν βρίσκεται στην άρνηση της φθοράς ή του θανάτου, αλλά στην αξιοπρέπεια της ίδιας της προσπάθειας. Μόνο όταν ο ασθενής αντικρίσει κατάματα το μέγεθος της απειλής, μπορεί να επιστρατεύσει τις πραγματικές του δυνάμεις, αποδεικνύοντας στην πράξη πως η ανθρώπινη φυσιολογία κρύβει αποθέματα που συχνά διαφεύγουν από την ψυχρή λογική των κλινικών στατιστικών.

«Η Ομορφιά του Ασήμαντου: Όσα Μοιραστήκαμε στο Χθεσινό Εργαστήριο»

Tue, 25 Nov 2025 11:37:00 +0300

Εχθές είχαμε τη χαρά να πραγματοποιήσουμε το εργαστήριο Ενσυνείδητης Φωτογραφίας, στο τελευταίο δια ζώσης μάθημα του κύκλου μας. Ήταν μια συνάντηση διαφορετική, ήρεμη, βαθιά ανθρώπινη, μια άσκηση στο να σταματάμε, να βλέπουμε και να νιώθουμε.

Θέλω να εκφράσω από καρδιάς ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλες και όλους εσάς που συμμετείχατε και σταθήκατε για λίγο μέσα στη μέρα σας, κοιτάξατε τον κόσμο με μια πιο ευγενική, πιο προσεκτική ματιά και μοιραστήκατε μαζί μας τις φωτογραφίες και τα κείμενά σας.

Οι εικόνες σας, από μια αντανάκλαση φωτός μέχρι μια απλή καθημερινή στιγμή, κουβαλούν την προσωπική σας ματιά, την αλήθεια σας και τα κείμενα που τις συνόδευσαν έδειξαν κάτι ακόμη πιο σημαντικό: ότι όταν η προσοχή γίνεται παρουσία, τότε η ομορφιά του «ασήμαντου» γίνεται ξανά ορατή.

Η μικρή μας έκθεση στο Αμφιθέατρο Παθολογικής Ανατομικής γέμισε με ιστορίες, βλέμματα και χρώματα· με τρόπους να βλέπουμε το ίδιο το μάθημα, αλλά και την πραγματικότητα γύρω μας, μέσα από ένα πιο ανθρώπινο φίλτρο.

Ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη με την οποία μοιραστήκατε κομμάτια του βλέμματός σας.
Ευχαριστώ που κάνετε το μάθημα αυτό, συμμετοχικό και ουσιαστικό.

Μαρία Γιάνναρη

Ακολουθούν μερικές από τις φωτογραφίες της έκθεσης, μικρές υπενθυμίσεις ότι η ομορφιά βρίσκεται παντού, αρκεί να είμαστε παρόντες.

No Exit

Mon, 24 Nov 2025 11:21:51 +0300

Μοιάζει, η πορεία ανάμεσα στους ανθρώπους,

σαν μία βόλτα σ’ ένα λιβάδι με καθρέφτες.

Οι καθρέφτες αυτοί δεν είναι ίσιοι,

είναι στρεβλοί, και αλλοιώνουν το είδωλο.

Κάποιες φορές, θέλω να φύγω από το λιβάδι αυτό, είναι στενάχωρα εκεί.

Άλλες πάλι, τα βάζω με τους καθρέφτες γύρω μου,

τους κατηγορώ για την στρέβλωση τους.

Μερικές φορές, θέλω να δω πίσω από τους καθρέφτες,

τι βρίσκεται εκεί;

Μα μοιάζει, τις πιο πολλές φορές, και εγώ, καθρέφτης στρεβλός,

να κάθομαι στην μέση του λιβαδιού, αλλοιώνοντας τα γύρω μου είδωλα.

Τίτλος του παραπάνω: Το λιβάδι με τους καθρέφτες.

Sartre’s No Exit Explained Why Hell Is Other People.mp4

AKOMH ΣΗΜΕΡΑ Η ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΜΑΣ ΞΕΝΙΖΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΜΑΣ ΕΝΟΧΛΕΙ. ΑΥΡΙΟ; Σκέψεις μετά την παρακολούθηση της εξαιρετικής παράστασης του κοινωνικού έργου «Άγριοι» του Γ.Παλούμπη.

Wed, 19 Nov 2025 16:17:57 +0300

Όταν το αποκλειστικό κίνητρο για διδασκαλία είναι ο βιοπορισμός,

όταν η υπεράσπιση των περιουσιακών στοιχείων προσλαμβάνει χαρακτήρα υπαρξιακής καταξίωσης,

όταν η προσφορά της πνευματικής δημιουργίας συναρτάται με την εκτόνωση του σεξουαλικού ενστίκτου – το οποίο σαφώς αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις κινητήριες δυνάμεις της ζωής του ανθρώπου, όχι όμως τη μόνη.

όταν το τεκμήριο της αθωότητας ακυρώνεται στη στιγμή από ανυπόστατες κατηγορίες και αυτόκλητους δικαστές κανίβαλους βασιζόμενους σε πειστήρια τεχνητής νοημοσύνης μέσω οθονών ηλεκτρονικών συσκευών και η αυτοδικία κατά το δοκούν μέσω κατάχρησης εξουσίας υποκαθιστά την ανύπαρκτη δικαιοσύνη,

Τότε αφήνουμε τους άγριους να μας καταστήσουν υποχείριά τους και να κάνουν κουμάντο στις ζωές μας.

Η ψυχική καλλιέργεια μέσω της τέχνης δεν προέρχεται πάντα από τη βίωση της ομορφιάς αλλά κι από τον προβληματισμό που αποκαλύπτει συχνά με ενοχλητικό τρόπο την αλήθεια της ζωής.

Μετά τη φετινή επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου προτρέπω τους νέους και τις νέες να αντισταθούν στην αποχαύνωσή τους μέσω οθονών και στην χούντα των μέσων κοινωνικής αποδικτύωσης, να ζήσουν την πραγματική ζωή, όχι την εικονική και επιτέλους να φτιάξουν τον κόσμο μας καλύτερο.

Ανταποκρισιμότητα σε Ερεθίσματα Τραγουδιστικού Λόγου

Wed, 19 Nov 2025 10:06:11 +0300

Με αφορμή το μάθημα «Ανθρωπιστικές Αξίες & Σύγχρονη Ιατρική» είχα για πρώτη φορά την ευκαιρία να σκεφτώ πώς ένα απλό τραγούδι μπορεί να προκαλέσει τόσο βαθιές αντιδράσεις στον άνθρωπο. Μέχρι τώρα το θεωρούσα κάτι φυσιολογικό — ακούμε μουσική, συγκινούμαστε, ηρεμούμε, θυμόμαστε. Όμως, παρατηρώντας πιο προσεκτικά, συνειδητοποίησα ότι ο τραγουδιστικός λόγος μπορεί να λειτουργήσει σαν «παράθυρο» προς τον εσωτερικό κόσμο μας.

Ακούγοντας το δικό μου αγαπημένο τραγούδι, ένιωσα μια απροσδόκητη ανάμειξη συναισθημάτων: μια γλυκιά νοσταλγία, μια αίσθηση οικειότητας και ταυτόχρονα μια περίεργη ζεστασιά. Ήταν σαν η μουσική να ενεργοποιούσε μνήμες που είχα αφήσει στο περιθώριο. Παρατήρησα πως το σώμα μου χαλάρωσε χωρίς να το καταλάβω, τα λόγια του τραγουδιού έμοιαζαν πιο «βαριά» από το συνηθισμένο, και μια αίσθηση ηρεμίας κατέκλυσε την ψυχή μου!

Σκέφτηκα πόσο δυνατά μπορεί να είναι αυτά τα ερεθίσματα για κάποιον που βρίσκεται σε ευάλωτη κατάσταση — έναν ασθενή, έναν ηλικιωμένο, κάποιον που δεν μπορεί να επικοινωνήσει εύκολα με λόγια. Η μουσική μπορεί να γίνει μια μορφή επικοινωνίας όταν οι υπόλοιπες μορφές έχουν εξασθενήσει. Ίσως γι’ αυτό συχνά βλέπουμε ανθρώπους με άνοια να ανταποκρίνονται έντονα σε τραγούδια και μελωδίες που κάποτε αγαπούσαν. Η ανταπόκριση αυτή δεν είναι απλώς «αντίδραση» — είναι μια στιγμή επανασύνδεσης με τον εαυτό τους.

Αυτή η εμπειρία με έκανε να συνειδητοποιήσω ότι στη σύγχρονη ιατρική η φροντίδα δεν είναι μόνο τεχνική και επιστημονική διαδικασία. Είναι και αναγνώριση του ανθρώπου ως φορέα συναισθημάτων, αναμνήσεων και βιωμάτων. Και κάποιες φορές, ένα τραγούδι μπορεί να αγγίξει εκεί που οι λέξεις αδυνατούν.

Δ.Κ.

Ένα ταξίδι στα χρώματα του Van Gogh

Sat, 08 Nov 2025 14:27:23 +0300

Στο πλαίσιο του μαθήματος του Καθηγητή κ. Α. Χ. Λάζαρη (κωδ. 500800), είχαμε την ευκαιρία να επισκεφθούμε την έκθεση Van Gogh Alive στα Ολυμπιακά Ακίνητα, μια εμπειρία πέρα από τα αμφιθέατρα και τις αίθουσες της Ιατρικής Σχολής, εκεί όπου η γνώση συναντά την τέχνη και η επιστήμη θυμάται ξανά την ψυχή της.

Μέσα σε μια αίθουσα πλημμυρισμένη από φως, ήχο και χρώματα, μπήκαμε στον κόσμο του Vincent van Gogh. Οι τοίχοι γύρω μας ζωντάνεψαν· τα ηλιοτρόπια άνθισαν μπροστά μας, τα αστέρια του «Έναστρου Ουρανού» άρχισαν να κινούνται, και τα τοπία της Προβηγκίας μάς τύλιξαν με τη ζεστασιά τους.

Δεν παρακολουθούσαμε απλώς μια έκθεση, ταξιδεύαμε μέσα στην ίδια την ψυχή ενός ανθρώπου που ζωγράφισε τη ζωή όπως τη βίωνε: με πάθος, ευαισθησία και θάρρος. Γίναμε θεατές της παλέτας του, αλλά και συνοδοιπόροι στο βλέμμα του, θυμηθήκαμε τι σημαίνει να κοιτάζεις τον κόσμο με θαυμασμό.

Στο τέλος, μας δόθηκε η ευκαιρία να χρωματίσουμε σκίτσα εμπνευσμένα από τους πιο γνωστούς πίνακές του. Ήταν μια στιγμή παιδικής χαράς και δημιουργικής ελευθερίας, μια υπενθύμιση πως η τέχνη δεν ανήκει μόνο στα μουσεία, αλλά σε κάθε άνθρωπο που αφήνεται να νιώσει.

Η έκθεση μάς ταξίδεψε, μας συγκίνησε και μας έφερε πιο κοντά στην ομορφιά που συχνά χάνεται μέσα στην καθημερινότητα. Μας θύμισε ότι, πέρα από την επιστήμη, υπάρχει πάντα η ανάγκη να κατανοήσουμε όχι μόνο το σώμα, αλλά μέσω αυτού και την ψυχή.

Και κάπως έτσι, καθώς φεύγαμε και συζητούσαμε, θυμηθήκαμε την υπέροχη ανάρτηση της Α. Αργυρού με τίτλο «Χρώματα που ανασαίνουν: ένα οδοιπορικό στον κόσμο του Βαν Γκογκ» https://tinyurl.com/bdzh9dyv — μια ονειρική περιπλάνηση που, όπως και η έκθεση, σε βάζει μέσα στα ίδια τα χρώματα του ζωγράφου, εκεί όπου η τέχνη αρχίζει να αναπνέει.

Ευθεία Κίνηση

Wed, 05 Nov 2025 12:19:40 +0300

Αν ελευθέρωνες ένα άστρο από το βάρος του;

από αυτή,

την συνισταμένη των ελκτικών δυνάμεων,

που του ασκούν τα υπόλοιπα άστρα.

Αν δηλαδή,

το ελευθέρωνες από την επαναληπτική καμπυλωτή του τροχιά,

και του χάριζες την δυνατότητα μίας ανεμπόδιστης,

άνευ ορίων, ευθείας κίνησης,

θα ήταν ευτυχισμένο;

- Δεν ξέρω, τι να σου πω;

Ίσως να ταξίδευε παντού.

Ίσως απλά να ξεκαρφιτσωνόταν, και να έπεφτε έξω από τον Κόσμο.

Τίτλος του παραπάνω: Ευθεία Κίνηση.

The Verve - Bitter Sweet Symphony.mp4

ΤΕΧΝΗ & ΖΩΗ ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΟΥ ΔΕΙΛΙΝΟΥ

Sun, 02 Nov 2025 13:25:48 +0300

Με διάθεση γερμανικού ύστερου ρομαντισμού, ας αισθανθούμε την ήσυχη λάμψη του δειλινού μέσα από τρεις πίνακες του Αυστριακού ζωγράφου Ίγκνατς Ράφαλτ (1800–1857) και μέσα από το ομότιτλο, τελευταίο από τα «Τέσσερα Τελευταία Τραγούδια» του Γερμανού μουσικοσυνθέτη Ρίχαρντ Στράους (1864-1949) σε ποίηση Γιόζεφ φον Άιχεντορφ (1788-1857).

Επιστροφή στο σπίτι το ηλιοβασίλεμα (1844).

Ο Ράφαλτ έχοντας περιπλανηθεί στις αλπικές τοποθεσίες της Στυρίας και της Καρινθίας, αφιερώθηκε εντατικά στην απεικόνιση αγροτικών σκηνών και ατμοσφαιρικών ορεινών τοπίων. Μετά τον θάνατο του θετού πατέρα του το 1833, ανέλαβε το εστιατόριό του και πλέον ζωγράφιζε όλο και περισσότερο νεκρές φύσεις και εικόνες ρωπογραφίας. Ο Αρχιδούκας Γιόχαν, με τον οποίο ο Ράφαλτ ήταν φίλος, τον ώθησε να μετακομίσει πρώτα στο Γκρατς και αργότερα, το 1840, στη Βιέννη. Εδώ ο Ράφαλτ στράφηκε όλο και περισσότερο στην τοπιογραφία. Οι κυρίως μικρού μεγέθους δημιουργίες εικόνων από εκείνη την εποχή δείχνουν τη μεγάλη του αγάπη για την υλοποίηση μιας μεγάλης ποικιλίας καιρικών και καταστάσεων με ποικίλο φωτισμό.

Ένα τοπίο στο ηλιοβασίλεμα (1851).

Η τέχνη του Ράφαλτ είναι χαρακτηριστική της αυστριακής ζωγραφικής του 19ου αιώνα, συνδυάζοντας την παρατηρητικότητα του ρεαλισμού με τη συναισθηματική έκφραση του ρομαντισμού. Ο Ράφαλτ έγινε γνωστός για τις τοπιογραφίες του, ένα κεντρικό θέμα στη ρομαντική τέχνη, που απεικόνιζε φυσικές σκηνές στις αυστριακές αλπικές περιοχές και κατά μήκος πλημμυρικών πεδιάδων ποταμών όπως ο Δούναβης. Όπως προαναφέρθηκε, είχε μεγάλη αδυναμία στην απεικόνιση μιας μεγάλης ποικιλίας καιρικών και φωτεινών καταστάσεων, όπως δραματικά ηλιοβασιλέματα και επερχόμενες καταιγίδες, που προκαλούσαν συγκεκριμένες διαθέσεις στο κοινό και μια αίσθηση «μαγικής ατμόσφαιρας». Τα έργα του συχνά περιλάμβαναν αγροτικές σκηνές, απλή αγροτική ζωή και καθημερινές δραστηριότητες (π.χ., επιστροφή από το χωράφι κατά το ηλιοβασίλεμα), που αντανακλούσαν το ρομαντικό ενδιαφέρον για τους απλούς ανθρώπους και μια σύνδεση με τη φύση. Η εστίαση στη φυσική ομορφιά και η ανάκληση μιας γαλήνιας ή μελαγχολικής διάθεσης στα «ατμοσφαιρικά ορεινά τοπία» του ευθυγραμμίζεται με την ρομαντική επιθυμία να προκαλέσει έντονο συναίσθημα στον θεατή.

Επιστροφή από το χωράφι κατά τη δύση του ήλιου (1846).

O Γιόζεφ φον Άιχεντορφ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του γερμανικού ρομαντισμού. Επηρεασμένος από τη θεώρηση του Φρίντριχ Σλέγκελ, ότι ο κόσμος είναι ένα αυτοδιαμορφούμενο έργο τέχνης, ο ίδιος έλεγε πως η Φύση είναι «ένα μεγάλο βιβλίο με εικόνες, που ο λατρευτός Θεός το άνοιξε για μας». Στην ποίησή του, όπως και άλλοι Γερμανοί ρομαντικοί, ο Άιχεντορφ συχνά επηρεάζεται από τα τραγούδια του λαού. Όμως έναν αιώνα αργότερα, ένας καταξιωμένος λόγιος συνθέτης, ο Ρίχαρντ Στράους, διάλεξε το ρόδινο απαλό «φως του δειλινού», ως ακροτελεύτια σύνθεση της μακράς δημιουργικής του πορείας στη μουσική. Το φθινόπωρο του 1948, ο 84χρονος μουσουργός δημιουργεί τη στερνή και βαθύτερή του σύνθεση∙ μια σύνθεση που έμελλε να είναι η πνευματική και καλλιτεχνική του διαθήκη, τα «Τέσσερα τελευταία τραγούδια» ( βλ. και ανάρτηση https://tinyurl.com/m74snart ). Με την ολοκλήρωση των στίχων από το τελευταίο τραγούδι, αυτό δηλαδή που παρουσιάζεται εδώ, η ερώτηση της σοπράνο «είναι μήπως αυτός ένας υπαινιγμός θανάτου;» θα απαντηθεί από τον συνθέτη με τη χρήση του υπερβατικού θέματος της μεταμόρφωσης – από το πολύ προγενέστερο συμφωνικό του ποίημα «Θάνατος και Μεταμόρφωση / Εξαϋλωση». Ο συνθέτης δεν άκουσε ποτέ την πρεμιέρα της τελευταίας του σύνθεσης, πρεμιέρα που πραγματοποιήθηκε το 1950. Ο ίδιος πέθανε στις αρχές του 1949, λίγους μήνες μετά την ολοκλήρωση του κύκλου των τεσσάρων τελευταίων τραγουδιών του. Στον Στράους, η άποψη των ρομαντικών για τη φύση και την τέχνη μοιάζει να παίρνει μια παράξενη τροπή, κατά την οποία η πραγματική ζωή μιμείται την τέχνη… Ο ίδιος ο συνθέτης, στο νεκροκρέβατό του, είπε στην ανιψιά του: «Παράξενο, Αλίκη, το να πεθαίνεις είν’ ακριβώς όπως το συνέθεσα». Κι αληθινά, προτού φτάσουν σε κείνον, του θανάτου τα βήματα είχαν κιόλας περάσει μέσα από τις συνθέσεις του, εν προκειμένω ως γαλήνια αποδοχή, χωρίς φόβο ή μεμψιμοιρία, αλλά με την παρηγοριά και τη συναισθηματική πληρότητα που προσφέρει ένας πλούσιος σε νόημα ή/και εμπειρίες βίος .

Joseph von Eichendorff:

Im Abendrot

Wir sind durch Not und Freude

Gegangen Hand in Hand,

Vom Wandern ruhen wir

Nun überm stillen Land.

Rings sich die Täler neigen,

Es dunkelt schon die Luft,

Zwei Lerchen nur noch steigen

Nachträumend in den Duft.

Tritt her, und lass sie schwirren,

Bald ist es Schlafenszeit,

Dass wir uns nicht verirren

In dieser Einsamkeit.

O weiter, stiller Friede!

So tief im Abendrot

Wie sind wir wandermüde—

Ist dies etwa der Tod?

Γιόζεφ φον Άιχεντορφ:

Στο φως του δειλινού

Έχουμε περάσει μέσα από θλίψεις και χαρές

προχωρώντας χέρι χέρι.

Μετά από τις περιπλανήσεις μας,

ας ξεκουραστούμε πλέον

μέσα σε αυτόν τον γαλήνιο τόπο.

Γύρω μας, οι κοιλάδες ξεθωριάζουν

καθώς ο ήλιος δύει.

∆υο κορυδαλλοί πετούν προς τον ουρανό

ονειρεμένα μέσα στο ελαφρύ αεράκι.

Έλα κοντά και άσε τους να πετούν.

Σύντομα θα έρθει η ώρα να κοιμηθούμε.

Ας μη χάσουμε το δρόμο μας

μέσα σε αυτή τη μοναξιά.

Ω, απέραντη, γαλήνια ειρήνη,

τόσο βαθιά μέσα στη λάμψη του δειλινού!

Πόσο κουρασμένοι είμαστε από την περιπλάνηση.

Είναι μήπως αυτός ένας υπαινιγμός θανάτου;

(μετάφραση-απόδοση : Νίκος Κυριακού)

Ακούμε από ηχογράφηση του Ιουλίου του 2014 την ερμηνεία της σοπράνο Έριν Γουόλ με τη συνοδεία της Συμφωνικής Ορχήστρας της Μελβούρνης υπό τον μαέστρο Άντριου Ντέιβις.

Ρ. ΣΤΡΑΟΥΣ - ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΟΥ ΔΕΙΛΙΝΟΥ.mp3

Οι κριτικοί σημείωσαν τον ευαίσθητο χειρισμό της ορχηστρικής γραφής από τον Α. Ντέιβις, με ένα εύστοχα ισορροπημένο, πλούσιο φάσμα ηχοχρωμάτων, που όμως ποτέ δεν κατακλύζει τη φωνητική γραμμή, και την ευρύτητα με την οποία ο μαέστρος ξεδιπλώνει την εισαγωγή του συγκεκριμένου τραγουδιού∙ παράλληλα επαίνεσαν την ερμηνεία της Γουόλ για την παράδοξη αισθησιακή ζεστασιά της «ασημένιας, καθαρής» φωνής της, τον κρεμώδη, σίγουρο τόνο της και την αναζωογονητική ατμόσφαιρα συγκρατημένης έκστασης και ειρηνικής αποδοχής του θανάτου αντί για μελαγχολία.

Η επιλογή της συγκεκριμένης ερμηνείας έγινε και για έναν άλλο λόγο, μη μουσικό. Η Έριν Γουόλ (1975 – 2020) υπήρξε μια διάσημη Καναδοαμερικανίδα σοπράνο, αναγνωρισμένη για τις ερμηνείες της σε έργα των Μότσαρτ, Ρίχαρντ Στράους και Μπρίτεν. Είχε μια ενεργή διεθνή καριέρα από το 2001 μέχρι τον θάνατό της από επιπλοκές μεταστατικού καρκίνου του μαστού σε ηλικία 44 ετών. Παρά την ασθένειά της, η οποία διαγνώστηκε το 2018, συνέχισε να εμφανίζεται ως υψίφωνη, λέγοντας ότι κατά τις καλλιτεχνικές εμφανίσεις της ένιωθε σαν «να κάνει διακοπές από τον κόσμο του καρκίνου». Ήταν, επίσης, ένθερμη δρομέας μεγάλων αποστάσεων, ολοκληρώνοντας τρεις μαραθώνιους, ενώ υποβαλλόταν σε θεραπεία για τον καρκίνο. Πεθαίνοντας, άφησε πίσω της τον σύζυγό της, τα δύο παιδιά τους, την αδερφή της και τους γονείς της. Η φωτεινή, λαμπερή φωνή της σοπράνο φαίνεται να σβήνει τελειώνοντας το τραγούδι της με τέτοια σαγηνευτικά εκφραστική απαλότητα όπως, αργότερα, έμελλε να σβήσει η ίδια της η ζωή…

Τάνγκο - Χ.Δ.

Fri, 31 Oct 2025 17:29:04 +0300

link τραγουδιού

Με αφορμή την παρουσίαση της περασμένης Τετάρτης και κατόπιν συνεννόησης με την Κα Γιάνναρη, αναρτώ ενα τραγουδι μου γραμμένο για ένα κοντινό μου οικογενειακό προσωπο που πρόσφατα διαγνώστηκε με πολλαπλό μυέλωμα. Στο τραγούδι παρουσιάζω, με ίσως έναν απαισιόδοξο τόνο, τα συναισθήματα που είχα δίπλα σε αυτο το άτομο κατα την υποψία, την διάγνωση και την αρχή της θεραπευτικής αγωγής.

Στίχοι:

Μόλις που σ’έκλεισα, έβγαλε ήλιο

Κάτω απ´τις Άλπεις στην Γαλλία

Μια γειτονιά μικρό Μαρόκο

Δίπλα φόραγαν κελεμπία

Θυμάμαι πήγαινα με πλοίο

Ταγγέρη απ’την Ισπανία

Και μου’χες πει εκεί στο νότο

Πρόσεχε να μην γίνεις λεία

Ήμασταν βράδυ στο αμάξι

εσύ μιλούσες για εστία

θα τα πληρώσουμε με τόκο

δεν θα μας σώσει η θρησκεία

Άκουγα πως έχεις πλαντάξει

έψαχνα κάτι στα βιβλία

μα όλα πήγανε στο βρόντο

κ’έμεινε μια απελπισία

Μόλις που σ’έκλεισα ήρθε νύχτα

και μένα μ' έπιασε μια νύστα

όλα στον κόσμο είναι γραμμένα

ηθοποιοί πάνω στην πίστα

Εμένα μ´έγραψε αρτίστα

και σένα πάνω σε μια λίστα

με τα μοιραία τετελεσμένα

παρ´τα ποτήρια μας και χύς’τα

Θα ´μαστε μόνοι μας

σαν πέσει η αυλαία

κ´εσύ δεν θα πονάς

θα είναι όλα ωραία

Είμασταν μόνοι μας λοιπόν όταν έπεσε η αυλαία

μιλούσες για ταξίδια που δεν πήγες τελευταία

πάντα εκεί στα δύσκολα τα λέγαμε ωραία

πέρασα τα 20 και μου ‘μεινες ιδέα

Δεν θέλω να θυμάσαι όμως

τα μάτια δεν στεγνώνει ο χρόνος

κι αφού δεν είχαμε άλλο κρίμα

δεν μας χώραγε εμάς η Αθήνα

Ζητώ συγγνώμη που δεν ήμουν αισιόδοξος

κοιτούσα πάντα αριθμούς γι’αυτό σε πρόδωσα

ήμουνα πάντα νευρικός και λίγο απόμακρος

και αφού δεν πίστευα πολύ εγώ σε σκότωσα

ΟΛΟΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΠΑΙΡΝΟΥΜΕ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΚΦΡΑΖΟΥΜΕ. ΟΤΑΝ ΟΜΩΣ ΤΑ ΔΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΥΨΗΛΑ, ΤΟ ΡΙΣΚΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΒΕΒΑΙΟ, ΜΕ ΠΟΙΑ ΠΛΕΥΡΑ ΣΥΝΤΑΣΣΟΜΑΣΤΕ;

Sun, 26 Oct 2025 09:46:36 +0300

Αν ένας πολίτης αισθάνεται έντονα ότι η συμπεριφορά της κυβέρνησής του είναι ανεπανόρθωτα ανήθικη, τι ακριβώς πρέπει να κάνει - να αφιερώσει όλες του τις δυνάμεις για να επηρεάσει την κοινή γνώμη ή να αποσυρθεί για να περιμένει καλύτερες εποχές; Τι γίνεται με τους καλλιτέχνες, των οποίων η αναγνωρισιμότητα τους επιβάλλει μια ειδική υποχρέωση να ασκούν την επιρροή τους υπεύθυνα - θα πρέπει να συνεχίσουν να εμφανίζονται με την ελπίδα ότι το κοινό θα προσελκυθεί από τις ανθρωπιστικές τους απόψεις ή θα πρέπει να δείξουν την αποστροφή τους και να μεταναστεύσουν; H ακεραιότητα και η απήχησή τους τους οδηγούν σε μαχητικό ακτιβισμό ή σε απόφαση υποχώρησης και ανοχής; Ενώ είναι βολικό να σκεφτόμαστε τέτοια ηθικά ζητήματα με την άνεση της θεωρητικολογίας, οι πρακτικές επιλογές μας περιορίζονται δραματικά σε λιγότερο ανεκτικές κοινωνίες και σε πιο δύσκολες εποχές όπου η διαφωνία επιφέρει τρομερές συνέπειες.

Λόταρ Όπερμαν: Βίλχελμ Φούρτβενγκλερ

Εν είδει επιμέτρου στην πρόσφατη άσκηση στην Τράπεζα Θεμάτων του μαθήματός μας με θέμα την ανοχή του κορυφαίου Γερμανού μαέστρου Βίλχελμ Φούρτβενγκλερ στο ναζιστικό καθεστώς ( https://tinyurl.com/msf64jvr ), θα γνωρίσουμε τη σχετική ταινία του Ούγγρου σκηνοθέτη Ίστβαν Σάμπο του 2001 με τίτλο « Παίρνοντας θέση – Taking sides » ή « Απόδειξη ενοχής », όπως κυκλοφορήθηκε στην Ελλάδα. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης είχε παραμείνει στην Ουγγαρία κατά τη διάρκεια της σοβιετικής περιόδου, πιστός στη χώρα του και στην τέχνη του, συνεργαζόμενος με τους Σοβιετικούς αλλά μισώντας τους, οπότε το θέμα αυτής της ταινίας πρέπει να τον συγκινούσε ιδιαίτερα. Το σενάριο της ταινίας υπογράφει ο Ρόναλντ Χάργουντ κι αποτελεί προσαρμογή του ομώνυμου θεατρικού έργου του.

Μια οικεία ηθική διαμάχη για την τέχνη και την κοινωνία, την τέχνη και την ιδεολογία, την τέχνη και την πολιτική: Πώς θα μπορούσε το γερμανικό έθνος με τόσο υψηλές καλλιτεχνικές και πνευματικές παραδόσεις να βυθιστεί στη βαρβαρότητα; Δεν ανυψώνει η μεγάλη τέχνη εγγενώς το ανθρώπινο πνεύμα και δεν αντανακλά τις υψηλότερες ηθικές και πνευματικές μας φιλοδοξίες; Ή μήπως η συναίνεση της Γερμανίας στον ναζισμό παρά τον πολιτισμό της απέδειξε μια για πάντα ότι αυτό το ιδανικό είναι μια αυταπάτη;

Βερολίνο, μετά το τέλος του Β` Παγκοσμίου Πολέμου. Οι συμμαχικές δυνάμεις που κατέχουν πια την πόλη, προσπαθούν να βάλουν σε τάξη το χάος που επικρατεί, αλλά και να τιμωρήσουν τους Ναζί και τους συνεργάτες τους. Ο κυνικός, παθιασμένα ειλικρινής ταγματάρχης Στιβ Άρλνολντ (Χάρβεϊ Καϊτέλ), ένας ερευνητής ασφαλειών σε καιρό ειρήνης, που δεν καταλαβαίνει και πολλά από μουσική, πρέπει να ανακρίνει και να βρει στοιχεία που να εμπλέκουν τον διάσημο Γερμανό μαέστρο Βίλχελμ Φούρτβενγκλερ (Στέλαν Σκάρσγκαρντ) με το ναζιστικό καθεστώς. Στο μυαλό του Άρνολντ, ο κόσμος είναι χωρισμένος σε καλούς και κακούς. Ο Φούρτβενγκλερ είναι Γερμανός, γι’ αυτό και δεν μπορεί παρά να συνεργάστηκε με τους Ναζί, άλλωστε πώς αλλιώς διατήρησε τη θέση του. Έτσι, ο Άρνολντ δεν δίνει καμία σημασία στα μέλη της ορχήστρας που ορκίζονται ότι ο μαέστρος τους υπήρξε αμέμπτου ηθικής. Με τον φανατισμό ενός Ιαβέρη του 20ού αιώνα, ο Άρνολντ έχει αναλάβει να συγκεντρώσει αποδείξεις ότι ο Γερμανός μαέστρος Βίλχελμ Φουρτβένγκλερ συνεργάστηκε με τους Ναζί και χτυπάει αδιάκοπα το θήραμά του. Σε αντίθεση με τον Μπρούνο Βάλτερ και τον Ότο Κλέμπερερ, μαέστρους εβραϊκής καταγωγής που εύλογα διέφυγαν από τη Γερμανία κατά τη διάρκεια της ναζιστικής εποχής, ο Φούρτβενγκλερ επέλεξε να παραμείνει στην πατρίδα του. Φλερταρισμένος από τον Χέρμαν Γκέρινγκ και τον Γιόζεφ Γκέμπελς, ο άνθρωπος που πολλοί θεωρούσαν τον σπουδαιότερο μαέστρο στον κόσμο, επέτρεψε στον εαυτό του να λατρεύεται από τους Ναζί και έζησε μια προνομιούχα ζωή. Τέτοια ήταν η θέση και η σημασία του Φούρτβένγκλερ για τους Ναζί ως τρόπαιο υψηλού πνεύματος που δεν πιέστηκε καν να ενταχθεί στο ναζιστικό κόμμα.

Η ταινία συγκρίνει εύστοχα τη σοβαρότητα της γερμανικής υψηλής κουλτούρας με τη θορυβώδη αμερικανική ποπ κουλτούρα. Το υπονοούμενο φαίνεται να είναι ότι ο σιωπηλός σεβασμός των Γερμανών για τους μεγάλους Γερμανούς μουσουργούς είναι παρόμοιος με τη σιωπηλή αποδοχή της ατζέντας των Ναζί, η οποία διαστρέβλωσε στοιχεία του ίδιου του μυστικιστικού ρομαντισμού των γερμανικών γραμμάτων και τεχνών μετουσιώνοντάς τον σε εθνική ηρωολατρεία ενός τυράννου και των συμβόλων του.

H ταινία διατηρεί μια κλειστοφοβική θεατρική ένταση, καθώς ο πεισματάρης Αμερικανός ταγματάρχης προσπαθεί να στριμώξει τον Γερμανό καλλιτέχνη ο οποίος, για να ασχοληθεί με την τέχνη του, έκανε μια φαουστική συμφωνία με τη ναζιστική ηγεσία που τον λάτρευε.

Η ταινία προσθέτει περισσότερη σκίαση στη συζήτηση των δύο πρωταγωνιστών δίνοντας στον Άρνολντ δύο ευσυνείδητους νεαρούς βοηθούς που απωθούνται από τη σκληρότητα του αφεντικού τους, τον υπολοχαγό Ντέιβιντ Γουίλς (Μόριτζ Μπλάιμπτροϊ), έναν επαναπατρισθέντα Γερμανοεβραίο εξόριστο που θαυμάζει τον Φούρτβενγκλερ παρά τις ναζιστικές του σχέσεις, και την Έμι Στράουμπε (Μπίργκιτ Μίνιχμαϊρ), κόρη ενός συνταγματάρχη του Γερμανικού Στρατού που αντιτάχθηκε μοιραία στον Χίτλερ, αλλά μόνο αφού συνειδητοποίησε ότι η Γερμανία θα έχανε τον πόλεμο.

1. Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΑΚΡΙΣΗ.mp4

Κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων του αριστοκρατικά ευγενικού μαέστρου, ο Άρνολντ τον ταπεινώνει συστηματικά. Αφήνει τον Φούρτβενγκλερ να περιμένει για ώρες και στη συνέχεια τον αναγκάζει να ζητήσει άδεια να καθίσει. Αναφερόμενος περιφρονητικά στον μαέστρο ως «αρχηγό της ορχήστρας του Χίτλερ», τον χλευάζει με την ίδια άσεμνη γλώσσα που οι Ναζί αξιωματικοί στη Γκεστάπο χρησιμοποιούσαν για να απευθυνθούν στους Εβραίους με απάνθρωπους όρους. Ορμώντας σαν μανιασμένος ταύρος και ξερνώντας ύβρεις, ο Καϊτέλ υποδύεται πιθανώς τον πιο αγροίκο κυνηγό Ναζί που είχε έως τότε απεικονιστεί στη μεγάλη οθόνη. Είναι μια καρικατούρα ποτισμένη με το δηλητήριο ενός στερεοτυπικού Αμερικανού, που δεν γνωρίζει καμία κουλτούρα εκτός από τη δική του, αν και εδώ η οργή του εύλογα πυροδοτείται και δικαιολογείται σε μεγάλο βαθμό από τα φρικτά πλάνα από τη μαζική μεταφορά πτωμάτων με μπουλντόζα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπέργκεν-Μπέλσεν. Είναι μια απόλυτα νευρική ερμηνεία για τον ηθοποιό, η ωμή οργή της οποίας προσδίδει στην ταινία μια νότα κινδύνου και ανεβάζει την αδρεναλίνη σε αυτό που αρχικά θα μπορούσε να εκληφθεί ως μια φλύαρη ηθικολογική συζήτηση.

Ο Φούρτβενγκλερ διηύθυνε τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου στα 53α γενέθλια του Χίτλερ, αλλά επινόησε έναν έξυπνο τρόπο να αποφύγει τον χαιρετισμό του Φίρερ. Στο τέλος του πολέμου, η ραδιοφωνική ανακοίνωση του θανάτου του Χίτλερ συνοδεύτηκε από την ηχογράφηση του 2^ου μέρους ( αντάτζιο ) της μεγαλοπρεπούς Έβδομης Συμφωνίας του Μπρούκνερ ( βλ. και ανάρτηση https://tinyurl.com/53dn3ktu ) από τον Φούρτβενγκλερ.

Πυροδοτούμενη η ταινία από τις δυναμικές ερμηνείες των ηθοποιών, ο ηθικός απολυταρχισμός του Άρνολντ και η υψηλή αισθητική του Φούρτβενγκλερ δημιουργούν μια δραματικά συναρπαστική σύγκρουση. Η κεντρική σύγκρουση παρουσιάζεται με αρκετή ασάφεια ώστε να εγείρει κατάλληλα ερωτήματα χωρίς να διεκδικεί απλοϊκές απαντήσεις.

2. Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΚΡΙΣΗ.mp4

Το επιχείρημα ότι η τέχνη έχει μεγαλύτερη σημασία από οτιδήποτε είναι αυτό στο οποίο προσκολλάται ο μαέστρος ως δικαιολογία για να πιστεύει ότι θα μπορούσε να αποσπαστεί από τις φρικιαστικές πραγματικότητες του ναζισμού. Ο Φούρτβενγκλερ επιμένει ότι παρόλο που είχε καταγραφεί ότι έκανε αντισημιτικά σχόλια, αυτό έπρεπε να το κάνει, όταν επικοινωνούσε με τους Ναζί. Πιο σημαντικό για την υπεράσπισή του θεωρεί το ότι ανέλαβε ρίσκα και χρησιμοποίησε τις διασυνδέσεις του για να βοηθήσει δεκάδες Εβραίους μουσικούς να δραπετεύσουν στη Σουηδία. Παρά την υπερβολή στον ρόλο του ανακριτή ταγματάρχη και μια θεατρική τάση προς συναισθηματική αντιπαράθεση, ο διάλογος είναι συχνά αρκετά πειστικός, όπως όταν ο Άρνολντ αμφισβητεί τον Φούρτβενγκλερ με ένα βασικό ερώτημα: Πώς μπορούσε να ισχυριστεί ότι αγνοεί το Ολοκαύτωμα όταν αφιέρωσε τόσο πολύ χρόνο σώζοντας Εβραίους - δεν του πέρασε ποτέ από το μυαλό γιατί οι Εβραίοι ένιωθαν έναν τόσο θανάσιμο φόβο; Η τελική σκέψη του Φούρτβενγκλερ μπορεί να ακούγεται κούφια, αλλά είναι ίσως η μόνη αδιαμφισβήτητη δικαιολόγηση της πίστης του ότι η τέχνη και η πολιτική παραμένουν ξεχωριστές και είναι ο μόνος δυνατός τρόπος για να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ της ιδιωτικής του πρόθεσης για διάσωση του πολιτισμού και της ευρείας δημόσιας αντίληψης για νομιμοποίηση ενός εκφυλισμένου καθεστώτος: ο μαέστρος απλώς ρωτάει (χωρίς να περιμένει απάντηση) αν θέλουμε πραγματικά να ζήσουμε σε έναν υλικό κόσμο σαφών γεγονότων χωρίς τη φαντασία και όσα μας υπόσχεται η τέχνη.

Το να παραμείνει κανείς στη Γερμανία και να μην είναι πιστός Ναζί ήταν «σαν να περπατάει σε τεντωμένο σχοινί ανάμεσα στην εξορία και την αγχόνη», λέει ο Φούρτβενγκλερ. Η εντύπωση που θέλει να δώσει είναι ότι ποτέ δεν συμπάθησε τον Χίτλερ, ποτέ δεν συμπάθησε τους Ναζί, ήταν πιστός στις αξιοπρεπείς παραδόσεις του γερμανικού παρελθόντος. Ναι, αλλά αν οι Ναζί είχαν νικήσει στον πόλεμο, θα προσπαθούσε στο τέλος του πολέμου να ξεγλιστρήσει σε κάποιο ασφαλές καταφύγιο, όπως έκανε στην Ελβετία; Δεν μπορούμε παρά να υποψιαζόμαστε ότι η μεταπολεμική του αντιπάθεια για τους Ναζί ενισχύθηκε σημαντικά από την ήττα τους στον πόλεμο.

Στην εν λόγω ταινία η αυτοάμυνα του Φούρτβενγκλερ δεν τον οδηγεί πουθενά με τον Άρνολντ, ο οποίος τελικά υπονομεύει την ψυχραιμία του μαέστρου και τον αναγκάζει να παραδεχτεί ότι ήταν αφελής που επέτρεψε στον εαυτό του να υποστεί εκμετάλλευση από μαζικούς δολοφόνους για το δικό τους όφελος δημοσίων σχέσεων. Ο Σκάρσγκαρντ δεν μοιάζει πολύ με τον μαέστρο, όπως αυτός παρουσιάζεται στο πόντιουμ σε ένα απ' τα παλιά «επίκαιρα» στο τέλος της ταινίας. Αλλά σε μια υπέροχα πολυεπίπεδη ερμηνεία, διχασμένη ανάμεσα στην υπερηφάνεια και την ταπείνωση, ο Σκάρσγκαρντ επιτρέπει στις άμυνες του βασανισμένου Φούρτβενγκλερ να εξαλειφθούν, ώστε να εκθέσει την ωμή, τρεμάμενη ψυχή του. Η ερμηνεία του Σκάρσγκαρντ είναι συγκινητική. Έχει ένα είδος εξαντλημένης παθητικότητας, που υποδηλώνει έναν άνθρωπο που κάποτε στεκόταν καβάλα στον κόσμο και τώρα θα πρέπει να θεωρεί τον εαυτό του «τυχερό» που τον προσβάλουν άτομα σαν τον ταγματάρχη Άρνολντ.

3. ΚΑΤΑΛΗΞΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ.mp4

Στο τέλος της ταινίας που ποτέ δεν διαλέγει ξεκάθαρα πλευρά, ο σκηνοθέτης βρίσκει την τέλεια εικόνα για να κλείσει. Είναι από ένα απ' τα παλιά «επίκαιρα» με τον πραγματικό Φούρτβενγκλερ να διευθύνει τη Φιλαρμονική ενώπιον ενός κοινού με Ναζί αξιωματικούς. Μετά το τέλος της συναυλίας, ένας αξιωματικός πλησιάζει το πόντιουμ και του σφίγγει το χέρι. Και στη συνέχεια, ο Φούρτβενγκλερ βγάζει ήσυχα ένα μαντήλι από την τσέπη του και σκουπίζει το χέρι του. Ο σκηνοθέτης δείχνει τη χειρονομία για δεύτερη φορά, σε κοντινό πλάνο. Και να το μήνυμα της ταινίας: Καλύτερα να μην σφίξεις το χέρι με τον διάβολο εξαρχής.

ΟΙΚΕΙΟΣ ΠΑΡΑΚΜΗ

Wed, 22 Oct 2025 18:40:15 +0300

Picasso, The Blue Room,1901

Οικείος παρακμή

Περίεργη αίσθηση
η τόση συμφιλίωση με την παρακμή
-αιώνια συγκάτοικος-
Έμαθα να μετράω
τα βράδια για να κοιμηθώ
αντί για προβατάκια
τις ρωγμές στους τοίχους
κι όμως δεν έβγαιναν ποτέ οι ίδιες
Έμαθα να γράφω
πάνω στη σκόνη
πάντα τις ίδιες συλλαβές
μήπως τις ξεχάσω
Έμαθα να ακούω στη σιωπή
φαντάσματα φωνές και γέλια
πότε να με περιγελούν
και πότε σαν Άτλαντες

να συγκρατούν
το ετοιμόρροπο ταβάνι
Έμαθα να αγνοώ
στην άλλη άκρη του καθρέφτη
τη μονόφθαλμη
θωριά της μοναξιάς μου
και τα παραγγέλματά της
να αφήσω τον αιχμάλωτο
χρόνο να φύγει
«προτού να είναι αργά»,
μα δεν βλέπει πως
εκείνος ήδη
με τιμώρησε…

Χρυσάνθη Τσαπραλή

Τόσο, μα τόσο κοντά, στον Ήλιο.

Mon, 20 Oct 2025 12:16:42 +0300

Δεν μπορώ να μην αγαπήσω τον Ίκαρο,
σαν τα φτερά του ανοίγει και πράγματι πετάει,
πετάει πιο ψηλά απ' όλους,

πιο ψηλά από ανθρώπους, πιο ψηλά από Θεούς.

Δεν μπορώ να μην αγαπήσω τον Ίκαρο,
σαν είναι πεσμένος κατά γης,
πληγωμένος με λιωμένα τα φτερά,

και γύρω του,
άνθρωποι και Θεοί τον κοιτάνε και γελούν.

Μα δεν μπορώ να μην αγαπήσω τον Ίκαρο,
γιατί απ’ όλους,
και από ανθρώπους, και από Θεούς,

είναι ο μόνος που έφτασε τόσο,

μα τόσο κοντά, στον Ήλιο.

The Office Theme from the Movie Brazil by Terry Gilliam - Pangea DX.mp4

ΕΝΑ ΣΥΝΕΧΕΣ ΦΟΡΤΙΣΙΜΟ, ΒΡΟΝΤΕΡΟ ΣΑΝ ΟΔΟΣΤΡΩΤΗΡΑΣ

Wed, 15 Oct 2025 22:11:20 +0300

Ο Σοβιετικός συνθέτης Ντμίτρι Σοστακόβιτς (1906-1975, https://tinyurl.com/498jdv2t , https://tinyurl.com/f98y5x2r ) υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους συνθέτες του 20ού αιώνα, με πολύ μεγάλη εργογραφία. Ο Σοστακόβιτς συνέλαβε και επεξεργάστηκε την 10^η Συμφωνία του το καλοκαίρι του 1953, εντατικά εργαζόμενος σε Μόσχα και Κομάροβο, και ολοκλήρωσε την αποτύπωσή της σε παρτιτούρες τον Οκτώβρη της ίδιας χρονιάς. Η 10η Συμφωνία «στηρίζεται σε μια μεγάλη, τελικά καταφατική ιδέα της ζωής» και είναι γνωστή κυρίως λόγω του «μουσικού πορτρέτου» του Στάλιν το οποίο θεωρείται ότι επιχείρησε ο συνθέτης στο δεύτερο μέρος του έργου, στο Αλέγκρο-Σκέρτσο. Ανεξάρτητα από το εάν ισχύει αυτό, κάτι που έχει αμφισβητηθεί από αρκετούς μελετητές, γεγονός παραμένει ότι το συγκεκριμένο Αλέγκρο-Σκέρτσο ανήκει στα πλέον «ενοχλητικά» της μουσικής φιλολογίας, μοντερνιστικά μηχανιστικό και νευρώδες στα όρια της υστερίας.

Όμπρεϊ Ουίλιαμς: Συμφωνία αρ. 10, έργο 93 του Σοστακόβιτς (1981).

Η ερμηνεία της 10^ης Συμφωνίας του Ντμίτρι Σοστακόβιτς από τον Δημήτρη Μητρόπουλο ( https://tinyurl.com/mt3zbamt ) με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης στην Αθήνα, πριν 70 χρόνια, την 1η Οκτωβρίου 1955, αποτέλεσε μουσικό και πολιτιστικό ορόσημο. Η εν λόγω εκτέλεση της συμφωνίας έλαβε χώρα στην αίθουσα «Ορφέας» της Αθήνας, στο πλαίσιο της ιστορικής μεταπολεμικής ευρωπαϊκής περιοδείας της ορχήστρας και η συναυλία είχε βαθιά απήχηση, όχι μόνο λόγω του κύρους της μουσικής, αλλά και επειδή σηματοδότησε μια βαθιά συναισθηματική επιστροφή στην πατρίδα για τον ίδιο τον Μητρόπουλο, ο οποίος διετέλεσε μουσικός διευθυντής της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Νέας Υόρκης από το 1949 έως το 1958. Η Δέκατη Συμφωνία του Σοστακόβιτς, η οποία ολοκληρώθηκε λίγο μετά τον θάνατο του Στάλιν το 1953, είναι γνωστή για την έντονη συναισθηματική της ένταση και πολυπλοκότητα. Ο Μητρόπουλος, φημισμένος για τη διεύθυνση ορχήστρας εξ ολοκλήρου από μνήμης και γνωστός για την έντονα "σωματική" του προσέγγιση, έφερε σε αυτή την ερμηνεία ένα αδιαμφισβήτητο βάθος έκφρασης. Η ερμηνεία του αντανακλούσε την ένταση, την αγωνία και την διστακτική αισιοδοξία που ενυπάρχουν στη μουσική του Σοστακόβιτς. Αυτή η συμφωνία, με το μελαγχολικό εναρκτήριο μέρος, το σφοδρό σκέρτσο (που θα ακούσουμε), το ανακλαστικό τρίτο μέρος και τελικά το θριαμβευτικό φινάλε, απαιτούσε έναν μαέστρο ικανό να «πλοηγηθεί σε βαθιές συναισθηματικές αντιθέσεις», ένα έργο που ταίριαζε απόλυτα στην ιδιοσυγκρασία του Μητρόπουλου.

Η σύνδεση του Έλληνα μαέστρου με τη Δέκατη Συμφωνία του Σοστακόβιτς ήταν ιδιαίτερα εύστοχη. Η καλλιτεχνική προσωπικότητα του ίδιου του Μητρόπουλου αντικατόπτριζε την εσωτερική αναταραχή και την τελική επίλυση της συμφωνίας. Το αθηναϊκό κοινό, γνωρίζοντας τη διεθνή αναγνώριση του Μητρόπουλου και περήφανο για την ελληνική του καταγωγή, ανταποκρίθηκε με ενθουσιασμό στην συναισθηματικά φορτισμένη εκτέλεση του έργου υπό τη διεύθυνσή του. Η παράσταση χρησίμευσε ως μια συμβολική στιγμή «συμφιλίωσης και πολιτιστικής ανοικοδόμησης», που έλαβε χώρα μόλις μια δεκαετία μετά τις καταστροφές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και του επακόλουθου εμφύλιου πολέμου στην Ελλάδα. Η υποδοχή από τους κριτικούς τόνισε την αξιοσημείωτη ικανότητα του Μητρόπουλου να ενοποιήσει την ορχήστρα σε ένα συνεκτικό, δυναμικό σύνολο, τονίζοντας την ικανότητα της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Νέας Υόρκης για λεπτή έκφραση. Η συναισθηματική δύναμη της συμφωνίας εντάθηκε από τη συγκυρία: η επιστροφή του Μητρόπουλου στην πατρίδα του θεωρήθηκε ευρέως ως μια συγκινητική επανένωση, που εμπότισε την εκτέλεση του έργου με επιπλέον επίπεδα νοήματος πέρα από τις ίδιες τις νότες.

Διατηρημένη σε σύγχρονη ηχητική επεξεργασία, η ερμηνεία αυτή παραμένει ένα σημαντικό ιστορικό ντοκουμέντο, αντανακλώντας τόσο την πολιτιστική σημασία του γεγονότος όσο και τη βαθιά ταύτιση του Μητρόπουλου με τη μουσική του Σοστακόβιτς. Σήμερα, αυτή η συγκεκριμένη εκτέλεση στη συναυλία του 1955 στην Αθήνα αναγνωρίζεται όχι μόνο ως ένα αξιοσημείωτο μουσικό γεγονός, αλλά και ως μια συναρπαστική διασταύρωση προσωπικής αφήγησης, ιστορικών περιστάσεων και καλλιτεχνικής αριστείας, απαθανατίζοντας έναν μαέστρο και μια ορχήστρα σε μια στιγμή σπάνιας συναισθηματικής και μουσικής σύγκλισης.

Ακούμε από την παραπάνω συναυλία το Αλέγκρο-Σκέρτσο της 10^ης Συμφωνίας, μια μουσική αδιάκοπου τρόμου και ξέφρενης βίας, με το στρατιωτικό τύμπανο να κάνει έντονα αισθητή την παρουσία του.

Σοστακόβιτς Αλέγκρο-Σκέρτσο από την 10η Συμφωνία. Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης, Δημήτρης Μητ ρόπουλος, 1955.mp3

Και τώρα, μια σύγχρονη εκτέλεση: η Βασιλική Ορχήστρα Κοντσέρτγκεμπαου του Άμστερνταμ ερμηνεύει το Αλέγκρο-Σκέρτσο της 10^ης Συμφωνίας του Σοστακόβιτς υπό τη διεύθυνση του Άντρις Νέλσονς.

Σοστακόβιτς Αλέγκρο-Σκέρτσο από την 10η Συμφωνία. Ορχήστρα Κοντσέρτγκεμπαου, Άντρις Νέλσονς, 2014.mp4

Αλλαγή τρόπου αντιμετώπισης της ζωής: δυνατή ή μόνο θεωρητικά εφικτή;

Sat, 11 Oct 2025 19:23:12 +0300

Στην ταινία <<Αισθάνομαι ζωντανός>> βλεπουμε πως αλλάζουν οι προτεραιότητες του πρωταγωνιστή, όταν μαθαίνει κάποια συνταρακτικά νέα που κλονίζουν τους βασικούς πυλώνες της ζωής του. Η στάση προς την ζωή είναι ίσως κάτι καίριο, αφού με κύριο άξονα αυτήν παίρνουμε αποφάσεις που κρίνουν πώς θα την βιώσουμε σε οποιαδήποτε μοναδική έκφανσή της. Στην καθημερινότητα συχνά ακούμε απλώς ή λέμε και εμείς οι ίδιοι (αρκετές φορές ίσως και μηχανικά χωρίς να αναλογιζόμαστε σε βάθος την συγκεκριμένη πρόταση), ότι <<ο άνθρωπος δεν αλλάζει>>. Άραγε μπορεί να αλλάξει η κοσμοθεωρία μας; Kαι το σημαντικότερο, αυτή η αλλαγή δύναται να εκδηλωθεί στην καθημερινότητα μας ή αυτή είναι <<καταδικασμένη>> να παραμείνει μόνο στην σφαίρα της θεωρίας χωρίς κάποιον ουσιαστικό αντίκτυπο;

ΑΝΑΠΟΛΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΟΣΜΟΥ ΕΞΙΔΑΝΙΚΕΥΜΕΝΗΣ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ: H 4η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΓΚΟΥΣΤΑΒ ΜΑΛΕΡ

Fri, 10 Oct 2025 21:44:48 +0300

Συνεχίζοντας στο μάθημά μας την ενασχόλησή μας με τη μουσική του Γκούσταβ Μάλερ (1860-1911, https://tinyurl.com/3xtraxt2 , https://tinyurl.com/yenc3e3v , https://tinyurl.com/ne6je7ue ), θα αγγίξουμε την πιο προσιτή συμφωνία του, την 4η, μέσα από το αργό, τρίτο μέρος της.

Κριστίν Γουότεργουορθ: Φθινοπωρινή λάμψη

Αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση η 4η Συμφωνία στον κανόνα των συμφωνιών που ολοκλήρωσε ο Γκούσταβ Μάλερ, ορόσημο στο αρχικό κύμα των έργων που κοντολογίς εντάσσονται στο κλίμα της ποιητικής συλλογής «Το μαγικό κέρας του παιδιού» ως ποιητική αφετηρία της έμπνευσής του. Στην 4η Συμφωνία, το υπερκόσμιο επίπεδο ενδύεται ακόμη συμβάσεις και προσδοκίες μιας παραδεισένιας, παιδιάστικης απλοϊκότητας. Προσποιητή στο ύφος της αλλά και κατεξοχήν εκλεπτυσμένη μεταξύ των συμφωνιών του, η 4η αποτελεί δημιουργική αλληγορία της υπαρκτής ανάγκης απαλλαγής του -επιτέλους καθιερωμένου- Μάλερ από τα καθήκοντα τού διευθυντή της Όπερας της Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Αυλής της Βιέννης και από τη στειρότητα που έμοιαζε να απειλεί τον συνθετικό οίστρο του. Αυτή η τάση φυγής πυροδοτεί και συμπίπτει με τη σύνθεση αυτού του μοναχικά σεραφικού αριστουργήματος.

Η 4η Συμφωνία του Μάλερ λογίζεται ως η δημοφιλέστερή του στο ευρύ κοινό, ίσως επειδή εδώ ο συνθέτης επικεντρώνεται στον μελωδικό πλούτο και όχι στην επίμονη αναζήτηση απαντήσεων για τη μετά θάνατο ζωή (όπως στη 2^η Συμφωνία), χωρίς φυσικά να παραλείπει εντελώς το θέμα, ίσως γιατί χρησιμοποιεί ένα γκροτέσκο χιούμορ στις αναζητήσεις των μεγάλων ερωτημάτων της ζωής και χτίζει το λαμπρό οικοδόμημά του πάνω σε μία σπινθηροβόλα ενορχήστρωση ή επειδή εκδηλώνει τρυφερά την αγάπη του για τη φύση και παράλληλα (μπορεί και) περιγράφει τον ουρανό, μέσα από τα μάτια ενός παιδιού στο τέταρτο και τελευταίο μέρος της συμφωνίας. Σημαντικό ρόλο στην μετέπειτα επιτυχία της 4^ης Συμφωνίας έπαιξε σίγουρα η σχετικά περιορισμένη έκτασή της (δεδομένου του ότι η συμφωνία αυτή είναι, μαζί με την 1η, οι μόνες που δεν υπερβαίνουν σε διάρκεια τη μία ώρα), αλλά και μια σειρά άλλων γνωρισμάτων – όπως η αρκετά ανάλαφρη ενορχήστρωσή της (δίχως τρομπόνια και τούμπα), η υφολογική της σαφήνεια και ο νεοκλασικιστικός χαρακτήρας που διέπει αρκετά σημεία της – τα οποία την καθιστούν ενδεχομένως περισσότερο εύληπτη σε σχέση με τις υπόλοιπες συμφωνίες του Μάλερ. Πρόκειται για την τελευταία συμφωνία όπου, όπως προαναφέρθηκε, ενσωματώνει μελωδίες τραγουδιών του συνθέτη πάνω στα παραδοσιακά ποιήματα της συλλογής «Το μαγικό κέρας του παιδιού», που αποτελούσαν την εξιδανικευμένη κορωνίδα της λαογραφίας του ρομαντικού εθνικισμού σε όλο το γερμανόφωνο κόσμο, με τις ευλογίες του ίδιου του Γκαίτε.

Ο Μάλερ, ασυμβίβαστος και τελειομανής, εξέφραζε μεταφυσικές αγωνίες και προσέδιδε μία ασυνήθιστη συναισθηματική ένταση στα έργα του. Η διακριτικότερη από τις συμφωνίες του Μάλερ, η 4η, είναι επίσης ένα προοδευτικό έργο∙ οι μελωδίες συχνά μοιάζουν να επανέρχονται στα μισά του δρόμου, όπως συμβαίνει με συλλογισμούς οι οποίοι πολύ σύντομα εγκαταλείπονται. Οι μορφές σονάτας είναι σχετικά εύκαμπτες, απαλυνόμενες πάντοτε από την τάση του Μάλερ να μεταμορφώσει και να ολοκληρώσει την πορεία του έργου. Όπως έγραψε ο ίδιος ο Μάλερ, τελειώνοντας την 4^η Συμφωνία του το 1900: “Βρίσκομαι ακόμα στον κόσμο της 4ης. Βασικά είναι διαφορετική από τις προηγούμενες. Αλλά πρέπει να είναι. Είναι αδύνατον για εμένα να επαναλάβω τον εαυτό μου. Όπως ακριβώς η ζωή προχωράει, έτσι και εγώ σε κάθε μου έργο εξερευνώ νέες τροχιές”.

Έργο του Άρβιντ Αρπ Χάνσεν εμπνευσμένο από την 4^η Συμφωνία του Γκούσταβ Μάλερ.

Ο Μάλερ σ’ αυτή τη συμφωνία, έχοντας ήδη συνθέσει τρεις συμφωνίες γιγαντιαίων διαστάσεων, εξερευνά τις δυνατότητες της ορχήστρας, όχι σε επίπεδο όγκου αλλά σε επίπεδο ηχοχρώματος. Αν και τα μέρη της συμφωνίας δεν φέρουν πλέον «προγραμματικούς» τίτλους, καθίσταται σαφές ότι τα θέματα της παιδικότητας, της αθωότητας και της επουράνιας ζωής διατρέχουν ολόκληρο το έργο και ιδιαίτερα το πρωτότυπο για την εποχή του, τελευταίο τέταρτο μέρος, όπου για πρώτη φορά ο συνθέτης χρησιμοποιεί την ανθρώπινη φωνή για να εκφράσει αυτά που στα προηγούμενα μέρη της συμφωνίας έχει υποδηλώσει μέσω αμιγώς ορχηστρικού ήχου.

Τζον Άτκινσον Γκρίμσο: Χρυσός του Οκτώβρη (1889)

Ο Μάλερ σημείωσε ρητά την έμπνευσή του για το τρίτο, αργό μέρος της 4ης Συμφωνίας του από τα γλυπτά μιας εκκλησίας με τα χέρια τους «κλειστά σε αιώνια ειρήνη». Συμπαγής, χωρίς αγωγικές διακυμάνσεις και εκφραστικά ισχυρός υπήρξε ο αντίκτυπος αυτού του εκτενούς αντάτζιο, που αποτελεί το κέντρο βάρους της συμφωνίας, γαλήνιο σαν το χαμόγελο της μητέρας του συνθέτη, αλλά και με τη δαμόκλειο θεματική πρόμνηση της «μοιραίας» 5^ης Συμφωνίας που θα ακολουθούσε. Στο αργό αυτό τρίτο μέρος, ο συνθέτης χρησιμοποιεί μία νοσταλγική μελωδία φτάνοντας λίγο πριν το τέλος του μέρους σε μία δραματική απόγνωση - εκρηκτική κορύφωση∙ κατόπιν επανέρχεται το αργό μέρος προετοιμάζοντας το έδαφος για το τραγούδι «ενός μικρού αγγέλου» στο τέταρτο και τελευταίο μέρος της συμφωνίας.

Ακολουθώντας το παράδειγμα των περισσότερων συμφωνιών του Άντον Μπρούκνερ, ο Μάλερ βασίζει το “γαλήνιο” Ruhevoll - poco adagio (λίγο αργό) μέρος της 4ης συμφωνίας του σε μια πενταμερή παρατακτική μορφή, στο πλαίσιο της οποίας δύο διαφορετικές ιδέες αναπτύσσονται εναλλάξ με ολοένα και πιο πληθωρικό τρόπο. Η πρώτη ιδέα, στην Σολ-Μείζονα, εξυφαίνει αργά την νοσταλγική μελωδία της και τα παραλλάγματα που απορρέουν άμεσα από αυτήν, αποδίδοντας, σύμφωνα με σχετικό σχόλιο του συνθέτη, το μειδίαμα της Αγίας Ούρσουλας στον παράδεισο (για το οποίο γίνεται άλλωστε λόγος και στο ποίημα που μελοποιείται στο τέταρτο μέρος της συμφωνίας).

1. Μάλερ Απόσπασμα από την αρχή του 3ου μέρους της 4ης Συμφωνίας - Λ. Μάαζελ, Φιλαρμονική της Βιέννης, 1983.mp3

Η άπλετη γαλήνη διακόπτεται ωστόσο από τους οδυνηρούς τόνους της δεύτερης θεματικής ιδέας, η οποία ξεδιπλώνεται, με περισσότερο πάθος και ένταση, σε ελάσσονες κλίμακες. Η αρχική τονικότητα και διάθεση αποκαθίστανται κατά την πρώτη αναπτυξιακή επαναφορά της αρχικής ιδέας, η οποία μάλιστα προσλαμβάνει τώρα μεγαλύτερη ρυθμική ευελιξία και ζωντάνια, καθώς εξελίσσεται, ενώ – από την άλλη πλευρά – η δεύτερη ιδέα αναπλάθεται παρακάτω με ακόμη πιο μελανά χρώματα, φθάνοντας σε στιγμές δραματικής απόγνωσης και σε μακρινές, “σκοτεινές” τονικές περιοχές.

2. Μάλερ Κορύφωση μεσότητας 3ου μέρους 4ης Συμφωνίας - Λ. Μάαζελ, Φιλαρμονική της Βιέννης, 1983.mp3

Όμως το πρώτο θέμα έρχεται εκ νέου να άρει την κατάσταση αυτή και να παραλλαχθεί με απρόσμενο σφρίγος σε ολοένα και ταχύτερη χρονική αγωγή, προτού καταλήξει απότομα στην αρχική εξαϋλωτική του διάθεση. Έτσι, το μέρος μοιάζει να βαδίζει φυσιολογικά προς την τελική του πτώση· εντούτοις, ο συνθέτης έχει αντίθετη άποψη, καθώς στο σημείο αυτό εισάγει στην Μι-Μείζονα επιβλητικές φανφάρες από τα χάλκινα πνευστά σε ένα θορυβώδες ξέσπασμα. Μόνον έπειτα από αυτήν την αναπάντεχη εκρηκτική χειρονομία κορύφωσης, λοιπόν, το αργό μέρος μπορεί να επανέλθει στα ήρεμα καταληκτικά του μοτίβα, προετοιμάζοντας το έδαφος για το τραγούδι του μικρού αγγέλου με τη φωνή της σοπράνο που ακολουθεί στο τέταρτο μέρος («Με πολλή άνεση») και που αποτελεί και τον στόχο ολόκληρης της συμφωνίας.

3. Μάλερ Τελική κορύφωση και σβήσιμο 3ου μέρους 4ης Συμφωνίας - Λ. Μάαζελ, Φιλαρμονική της Βιέννης, 1983.mp3

Η κατάληξη του τρίτου μέρους της συμφωνίας αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα της δύναμης της απαλής δυναμικής αμέσως μετά το πιο δυνατό ξέσπασμα σε ολόκληρη τη συμφωνία. Όμως αυτή η ορχηστρική έκρηξη πάθους δεν φαίνεται να είναι η πραγματική κορωνίδα του τρίτου μέρους. Ακούστε πώς, αμέσως μετά τη θορυβώδη κορύφωση με τα χάλκινα πνευστά (κόρνα και τρομπέτες) και τα τύμπανα, λίγο πριν το τέλος του μέρους, ο Μάλερ αποκαλύπτει την τουλάχιστον ίση δύναμη ενός αρμονικού περάσματος έντονης ησυχίας και γαλήνης με τους ήχους της άρπας ευγενικά να υπογραμμίζουν τις αρμονίες, σβήνοντας το γλυκόπικρο αργό τρίτο μέρος της 4ης Συμφωνίας του μέσα σε μια φθινοπωρινή αύρα.

Μάλερ Κατάληξη 3ου μέρους 4ης Συμφωνίας - Λ. Μπέρνσταϊν, Φιλαρμονική της Βιέννης, 1972.mp4

Μάλερ Τελική κορύφωση και σβήσιμο 3ου μέρους 4ης Συμφωνίας - Λ. Μπέρνσταϊν, Ορχήστρα Κοντσέρτγκεμπαου, 1987.mp3

Τζον Άτκινσον Γκρίμσο: Φθινοπωρινή λάμψη 1882.

Περί της λέξης "σοβαρότητα".

Sun, 05 Oct 2025 11:48:52 +0300

Μανώλης Κουνδουράκης

Η σοβαρότητα ενός δέντρου.

Η σοβαρότητα ενός ζώου.

Η σοβαρότητα ενός παιδιού.

Μάλλον χρειάζεται να εξηγηθεί τι εννοεί ο ποιητής με τις παραπάνω τρεις προτάσεις.

Αν εννοούμε, με την λέξη “σοβαρότητα”, την προσοχή που δίνει κάτι σε αυτά που το αφορούν, τότε…

ο τρόπος που στρέφει τα φύλλα του ένα δέντρο προς τον ήλιο είναι μία σοβαρή υπόθεση για το ίδιο το δέντρο

ή ο τρόπος που γλύφει μία γάτα την γούνα της για να την καθαρίσει, είναι μία σοβαρή υπόθεση για την ίδια την γάτα

ή ο τρόπος που ένα παιδί προσηλώνεται στο παιχνίδι του, είναι μία σοβαρή υπόθεση για το ίδιο το παιδί.

Παρά ταύτα, στην καθημερινή μας ζωή, “σοβαρά“ ονομάζουμε αλλά πράγματα.

Όπως σοβαρό είναι, το ότι...

ένας πρωθυπουργός ανακοινώνει το απόγευμα το πότε θα γίνουν οι επόμενες εκλογές,

ή σοβαρότητα επικρατεί όταν ένας δάσκαλος ανακοινώνει τις βαθμολογίες ενός διαγωνίσματος

ή όταν ένας πρόεδρος δικαστηρίου ανακοινώνει μία απόφαση καταδίκης ή αθωότητας.

Βέβαια, τη σοβαρότητα ενός πρωθυπουργού, δασκάλου, δικαστή, δεν την νιώθεις ίδια, με την σοβαρότητα ενός δέντρου, ζώου, παιδιού.

Ίσως επειδή στον πρωθυπουργό, τον δάσκαλο, τον δικαστή η σοβαρότητα δεν σχετίζεται με πράγματα που αφορούν, ακριβώς, αυτούς τους ίδιους, αλλά μάλλον αφορούν, κάτι σαν έναν ρόλο, που έχουν, σε ένα “θεατρικό“ των πραγμάτων.

Δεν είναι εύκολο να εξηγηθεί η διαφορά της σοβαρότητας με την οποία ένα δέντρο στρέφει τα φύλλα του προς τον ήλιο με την σοβαρότητα της ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων ενός διαγωνίσματος.

Ίσως να φταίει η ίδια η λέξη, ίσως η “σοβαρότητα” να είναι μία λάθος λέξη.

Θα μπορούσαμε να το πούμε…

“ η αυθόρμητη προσήλωση σε αυτά που είσαι εσύ ο ίδιος”.

Αλλά εσύ; Ποιος είσαι;

Η Ανώτερη Τέχνη του Αυτοσαρκασμού: Μια Φιλοσοφία με Χιούμορ και Λάμψη

Mon, 29 Sep 2025 14:52:37 +0300

Ο αυτοσαρκασμός είναι ίσως το πιο ευγενικό όπλο που διαθέτουμε απέναντι στις αδυναμίες μας. Όταν μπορούμε να γελάσουμε με τις αστείες μας στιγμές ή τις μικρές μας “τραγωδίες”, δείχνουμε ότι δεν τις αφήνουμε να μας καθορίσουν. Είναι μια στάση που αποφορτίζει, μας κάνει πιο ανθρώπινους και μας φέρνει πιο κοντά στους άλλους.

Ο αυτοσαρκασμός δεν είναι απλή σάτιρα, είναι πολιτισμός αλλά και μια βαθιά τέχνη ταυτόχρονα που προϋποθέτει την τόλμη να βλέπεις τον εαυτό σου μέσα από τον καθρέφτη της αδιαφορίας, να τον αγγίζεις με το χιούμορ της αποδοχής και να τον ελευθερώνεις από τα δεσμά του φόβου και της ματαιοδοξίας.

Η υγιής αυτή αδιαφορία δεν είναι κυνισμός, δεν είναι εγκατάλειψη ή παραίτηση· είναι η γενναιότητα να κάνεις βήμα πίσω από τον θόρυβο του Εγώ και να κοιτάξεις τον εαυτό σου με την ειρωνεία του θεατή που αναγνωρίζει τις αντιφάσεις και τα παράδοξα μιας ανθρώπινης ύπαρξης που ποτέ δεν θέλησε να είναι παρά μια στιγμιαία σπίθα στο άπειρο. Την ώρα που ο εγωισμός, όπως ένας ήρωας σε παράσταση, θέλει να κυριαρχήσει, να ζήσει ως πρωταγωνιστής στο δικό του δράμα, ο αυτοσαρκασμός επιλέγει τη θέση της παρατήρησης, αποστασιοποιημένος από την υστερία της σοβαρότητας, επιτρέποντας την αποκωδικοποίηση της ζωής όχι ως τραγωδία, αλλά ως μια ευφρόσυνη κωμωδία γεμάτη μικρές, λαμπρές ατέλειες.

Η αληθινή ουσία αυτής της στάσης είναι διττή. Από τη μία, απαλύνει το βάρος του δράματος που ο εγωισμός επενδύει στις αδυναμίες μας. Μια αποτυχία παύει να είναι καταστροφή· γίνεται μια ευκαιρία γέλιου και σχολιασμού. Από την άλλη, μέσα από το πρίσμα του αυτοσαρκασμού, αποδεχόμαστε την βαθιά μας μικρότητα — δεν είμαστε το κέντρο του κόσμου, παρά μόνο ένας θραυσματικός κόκκος στη μεγάλη άμμο του χρόνου, με όλα τα σφάλματα και τη γοητεία που αυτό συνεπάγεται. Αυτή η παραδοχή μας απελευθερώνει, μας κάνει ανεκτικούς, μας απομακρύνει από την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας.

Ο αυτοσαρκασμός αναδεικνύεται έτσι όχι απλώς σε προσωπική στάση αλλά σε ύψιστη φιλοσοφική επιλογή. Είναι η απόφαση να ζεις ελεύθερα, να πετάς το βάρος της αυτοτιμωρίας και της ντροπής και να μεταμορφώνεις τα ελαττώματά σου σε πηγές δύναμης και εύθυμης αναμέτρησης με τον κόσμο. Με αυτή την επιλογή αφοπλίζεται κάθε κριτική πριν καν προλάβει να τραυματίσει, και η αποτυχία παύει να τρομάζει γιατί γίνεται μια απόπειρα που αξίζει το γέλιο — εκείνο το γέλιο που ρέει από την καρδιά και ξέρει να θεραπεύει.

Πάνω απ’ όλα, ο αυτοσαρκασμός είναι το διαβατήριο για την ελευθερία του πνεύματος απέναντι στην αποτυχία και τον φόβο. Είναι η ψυχική ασφάλεια που σε οδηγεί να τολμήσεις, γνωρίζοντας πως το χειρότερο που μπορεί να συμβεί είναι πως θα γίνεις μυθιστορηματικός ήρωας μιας γελαστής ιστορίας.

Η πραγματική ανωτερότητα γεννιέται από την απλότητα που ακτινοβολεί μέσα σε αυτό το χαμόγελο — ένα χαμόγελο που ταυτόχρονα λειτουργεί ως υπόδειγμα, μαρτυρία ωριμότητας και μονοπάτι προς την ελευθερία.

Τελικά μπορεί ο αυτοσαρκασμός να γίνει ο οδηγός μας για μια ζωή πιο αυθεντική και ελεύθερη;

Χρώματα που ανασαίνουν: ένα οδοιπορικό στον κόσμο του Βαν Γκογκ

Sun, 28 Sep 2025 17:34:56 +0300

Πόσες φορές έχουμε κοιτάξει έναν πίνακα και σκεφτήκαμε «αν μπορούσα να μπω μέσα…»;

Αυτοπροσωπογραφία με καπέλο από τσόχα – Βίνσεντ Βαν Γκογκ, 1887

Η ταινία animation «No Blue Without Yellow» του Πολωνού Ματσιέκ Γιανίτσκι κάνει ακριβώς αυτό. Μας επιτρέπει να ταξιδέψουμε στον κόσμο του Βίνσεντ Βαν Γκογκ, να περπατήσουμε μέσα στα χρώματα και τις μορφές του και να ζήσουμε την τέχνη του με έναν εντελώς νέο τρόπο. Μας φέρνει τόσο κοντά στην ψυχή του καλλιτέχνη που σχεδόν μπορούμε να νιώσουμε τα συναισθήματά του. Το έργο υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το Μουσείο Βαν Γκογκ στο Άμστερνταμ και είναι ένα εκπληκτικό παράδειγμα του πώς η τεχνολογία μπορεί να φέρει τη διαχρονική τέχνη πιο κοντά μας. Αν αγαπάτε τη ζωγραφική ή απλά θέλετε να δείτε πώς ένας πίνακας μπορεί να ζωντανέψει, αυτό το animation είναι κάτι που δεν πρέπει να χάσετε.

NO BLUE WITHOUT YELLOW – ANIMATION ΒΑΝ ΓΚΟΓΚ

Η ταινία διαρκεί μόλις δύο λεπτά, αλλά είναι αρκετή για να μας δείξει όλη την πορεία της ζωής και της δημιουργίας του μεγάλου ζωγράφου. Ξεκινά από την παιδική του ηλικία, ανάμεσα σε φύλλα, δέντρα και αγρούς, αποτυπώνοντας την αγάπη του για τη φύση.

Ο Σπείρων στο Ηλιοβασίλεμα – Βίνσεντ Βαν Γκογκ, 1888

Αμέσως μετά ένα παράθυρο μας ανοίγει το ταξίδι προς το Παρίσι, όπου τα μάτια του καλλιτέχνη προσαρμόζονται στους νέους χρωματικούς τόνους της πόλης του φωτός, το κόκκινο, το πορτοκαλί, τις σκιές τους.

Λεωφόρος Κλισί – Βίνσεντ Βαν Γκογκ, 1887

Στην καφετέρια 1888 ένα ντουλάπι μας οδηγεί στην Αρλ της Γαλλίας, όπου κυριαρχούν το κίτρινο, το πράσινο, το τυρκουάζ, το μπλε. Το κίτρινο είναι κυρίαρχο και αποτελεί το συμβολισμό του Βίνσεντ για την ελπίδα.

Καφενείο στην Πλατεία τη Νύχτα – Βίνσεντ Βαν Γκογκ, 1888

Η κάμερα συνεχίζει μέσα από αυτή την προοπτική, μεταφέροντας τον θεατή στις τελικές εμπειρίες του καλλιτέχνη, στις οποίες τα τοπία γίνονται πιο μπλε και απειλητικά (τα κοράκια, ο έναστρος ουρανός).

Σταροχώραφο με κοράκια - Βίνσεντ Βαν Γκογκ, 1890

Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι η ταινία δεν περιορίζεται μόνο στην ομορφιά των χρωμάτων. Μας δείχνει και την ψυχολογική πλευρά του Βαν Γκογκ: τα μπλε τοπία και τα κοράκια στις τελευταίες του μέρες αποτυπώνουν τη μοναξιά και την ένταση που ένιωθε.

Βίνσεντ Βαν Γκογκ: Μια βασανισμένη ιδιοφυΐα - Σύντομη βιογραφία

Η συνάντηση της τεχνολογίας με την τέχνη αποκαλύπτει νέες διαστάσεις της δημιουργικότητας και της ανθρώπινης εμπειρίας. Όταν οι πίνακες του Βαν Γκογκ ζωντανεύουν μέσα από το animation, τα χρώματα και οι μορφές αποκτούν κίνηση και ήχο, και ο θεατής καλείται να βιώσει όχι απλώς το έργο, αλλά την ψυχή πίσω από αυτό. Η τεχνολογία δεν αντικαθιστά την τέχνη· λειτουργεί ως φακός που φωτίζει τις βαθύτερες στρώσεις της, ανοίγοντας δρόμους για νέες ερμηνείες και συναισθηματικές εμπειρίες. Και έτσι ανακύπτει το ερώτημα: όταν η τέχνη μπορεί να ζωντανέψει μέσα από την τεχνολογία, αλλάζει άραγε η ίδια η ουσία της ή απλώς αποκαλύπτεται με νέους τρόπους;

ΔΥΟ ΕΡΓΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΑΣ, ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΑΘΗΝΩΝ - Παρ. 10 Οκτωβρίου 2025, ώρα 20:30 - ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Sun, 28 Sep 2025 11:45:27 +0300

Από τα πιο διάσημα έργα του Λούντβιχ βαν Μπετ(χ)όβεν, η Έβδομη Συμφωνία γράφεται το 1811-12 και είναι γνωστή για τον έντονο ρυθμό, τον χορευτικό της χαρακτήρα και τη δυναμική της. Το δεύτερο μέρος της, διάσημο για το επαναλαμβανόμενο και έντονο ρυθμικό του μοτίβο, έκανε μεγάλη επιτυχία στην πρεμιέρα του έργου και ζητήθηκε να ξαναπαιχτεί για encore. Η φήμη του συνέχισε μέσα στους αιώνες και εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο αγαπημένα κομμάτια της συμφωνικής μουσικής.

https://tinyurl.com/3cc9yv24

Άλεξ Τζέντεμαν: Έβδομη Συμφωνία του Μπετ(χ)όβεν: δεύτερο μέρος.

Το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 1 του Γιοχάνες Μπραμς είναι ένα μνημειώδες, συμφωνικό έργο που συνδυάζει την κλασική δομή με τη ρομαντική έκφραση, χαρακτηρίζεται δε, από τη συναισθηματική του δύναμη, τις τεχνικές απαιτήσεις και τον άψογο συνδυασμό σόλο πιάνου και ορχήστρας. Ενώ η έναρξή του είναι φημισμένη για τον εκκωφαντικό και αρμονικό πλούτο της, η γοητεία του κοντσέρτου πηγάζει επίσης από το «απαλό πορτρέτο» του αργού δεύτερου μέρους του και τον λαϊκό χαρακτήρα του φινάλε του (ρόντο). Η ενσωμάτωση του σόλο πιάνου στην ορχήστρα θεωρείται εξαιρετική, με το πιάνο να λειτουργεί συχνά ως ορχηστρικό όργανο και όχι ως ένα φανταχτερό όργανο τεχνικής δεξιοτεχνίας.

https://tinyurl.com/mr27j3zs

Κλοντ Μονέ: Φθινόπωρο στη Ζεφός.

https://tinyurl.com/2x2ksrup

Ένα δέντρο...

Wed, 24 Sep 2025 14:59:33 +0300

Ένα δέντρο,
ακούει την καρδιά του να χτυπά,

σαν βλέπει,

πως ίδιο δεν είναι με το ζώο

που κουρνιάζει στον κορμό του,

ίδιο δεν είναι με το σπουργίτι

που στα κλαδιά του κελαηδά,

γιατί γνωρίζει,

πως αντί για πόδια ή φτερά,

ρίζες έχει για να ταξιδεύει.

Τίτλος του παραπάνω: Ένα δέντρο...

William Orbit - Barber's Adagio For Strings.mp4

ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΗΧΟΙ ΤΟΥ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ

Sun, 21 Sep 2025 08:59:27 +0300

Το φθινόπωρο στη Ζεφός της βορειοκεντρικής Γαλλίας ενέπνευσε αρκετά έργα του Κλοντ Μονέ, με πιο αξιοσημείωτο τον παραπάνω πίνακα “Le bras de Jeufosse, automne - O «βραχίονας» (παραπόταμος) της Ζεφός, φθινόπωρο», που δημιουργήθηκε κοντά στο σπίτι του ζωγράφου στο Ζιβερνί. Ανήκει σε μια σειρά δέκα ποταμίσιων τοπίων του 1884 - κάποια από τα οποία ακολουθούν - όπου ο ιμπρεσιονιστής Mονέ χρησιμοποίησε γρήγορες, χαλαρές πινελιές και ζεστούς, γήινους τόνους για να απεικονίσει το μεταβαλλόμενο φως και την ατμόσφαιρα της εποχής, δίνοντας έμφαση στην ομορφιά και τη μεταβλητότητα της φύσης μέσα από μια τεχνική που επικεντρώνεται στο φευγαλέο φως και χρώμα. Πολλοί από τους πίνακες του Μονέ αποτελούν μια μελέτη της μεταβλητότητας της φύσης και της βαθιάς επίδρασης της αλλαγής των εποχών και του φωτός σε ένα τοπίο. Το παραπάνω έργο με λάδι σε καμβά, απεικονίζει τον ποταμό Σηκουάνα κατά τη φθινοπωρινή περίοδο, παρουσιάζοντας τα πλούσια χρώματα του μεταβαλλόμενου φυλλώματος και τις αντανακλάσεις του στο νερό. Ο πίνακας παρουσιάζει μια πλούσια παλέτα ζεστών φθινοπωρινών χρωμάτων - πορτοκαλί, κίτρινα, κόκκινα και ώχρες στα δέντρα - σε αντίθεση με τα πράσινα στην απέναντι όχθη. Ο καλλιτέχνης αποτυπώνει με μαεστρία τον τρόπο με τον οποίο το μεταβαλλόμενο φως φιλτράρεται μέσα από τα φύλλα και αντανακλάται στην επιφάνεια του νερού του ποταμού.

Η σχέση της μουσικής του Γιοχάνες Μπραμς (1833-1897) με το φθινόπωρο μάς έχει ξανααπασχολήσει στο ιστολόγιό μας ( https://tinyurl.com/yv5p7j5b ). Το Πρώτο Κοντσέρτο για Πιάνο του Γιοχάνες Μπραμς, σε ρε ελάσσονα, έργο (op.) 15, είναι ένα συμφωνικό έργο για πιάνο και ορχήστρα που ο συνθέτης ολοκλήρωσε το 1858, κάνοντάς του την πρώτη δημόσια παρουσίαση έναν χρόνο αργότερα. Ήταν το πρώτο μεγάλο ορχηστρικό του έργο που παρουσιάστηκε στο κοινό και αρχικά συνάντησε δυσκολίες, αλλά τελικά έγινε δεκτό με ενθουσιασμό.

Ο Μπραμς σε νεανική ηλικία, το 1860, εποχή που παρουσίαζε το πρώτο του κοντσέρτο για πιάνο.

Το κοντσέρτο περιέχει «βασανισμένα και όμορφα» θέματα όπως και θέματα «ακατανόητης ομορφιάς», τα οποία μπορούν να ευθυγραμμιστούν με τη γλυκόπικρη ομορφιά του φθινοπώρου. Η κλίμακα ρε ελάσσονα, η θυελλώδης πρώτη κίνηση/ πρώτο μέρος του κοντσέρτου [ Μaestoso (με μεγαλείο) – Poco piu moderato (σε λίγο πιο μέτριο ρυθμό) ] και το ενδοσκοπικό δεύτερο μέρος του κοντσέρτου ( Adagio - Αργά ) θα μπορούσαν να ερμηνευτούν ως φθινοπωρινά λόγω της μελαγχολίας, της σκοτεινής ομορφιάς τους και των θεμάτων απώλειας και πνευματικής λαχτάρας που αντηχούν με τη στοχαστική φύση των γκρίζων ημερών αυτής της εσωστρεφούς εποχής του χρόνου. Το τρίτο μέρος ( Rondo - Ρόντο: μουσική μορφή στην οποία ένα βασικό θέμα επανέρχεται πολλαπλές φορές, εναλλασσόμενο με άλλα, αντίθετα θέματα ) προσφέρει μια αντίθεση με απελευθέρωση της πίεσης, φέρνοντας μια αίσθηση ένδοξης, ζωντανής ενέργειας, με ανάκληση προηγούμενων θεμάτων, αρχικά με βάθος και οικειότητα,πριν από την κατάληξή του (coda).

Φθινόπωρο στη Ζεφός

Ακούμε την ονειροπόλο, διακριτική είσοδο του πιάνου στο πρώτο μέρος του κοντσέρτου με αέρα μελαγχολίας και την ορχήστρα σε γαλήνια αναπόληση, σε αρκετές στιγμές (αναζητήστε τις). Ο ήσυχος ελεγειακός χαρακτήρας κυριαρχεί εδώ.

1ο απόσπασμα 1ου μέρους.mp3

Βαρκάδα στον Σηκουάνα στη Ζεφός

Ακολουθεί μια δραματική προσγείωση σε μια επιβλητική, ζοφερή, δυσοίωνη πραγματικότητα.

2ο απόσπασμα 1ου μέρους.mp3

Το πρώτο μέρος του κοντσέρτου τελειώνει με μια αίσθηση τραγικότητας.

Κατάληξη 1ου μέρους.mp3

Όχθες του Σηκουάνα στη Ζεφός. Καλοκαιρία.

Η εντυπωσιακά γαλήνια φύση του δεύτερου μέρους ( Adagio - Αργά ) σε Ρε μείζονα εμπεριέχει μια ευλαβική πτυχή που ενδέχεται να σχετίζεται με θρησκευτικό περιεχόμενο, δεδομένης της αναγραφής του στίχου «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου» σε ένα από τα χειρόγραφα του συνθέτη, ή να οφείλεται στην απόπειρα του Μπραμς να ζωγραφίσει με ήχους ένα «ευγενικό, απαλό πορτρέτο» της μούσας του, της Κλάρας Σούμαν, όπως ο ίδιος αναφέρει σε επιστολή του προς αυτήν το 1856. Ο σύζυγος της Κλάρας, ο εμβληματικός ρομαντικός συνθέτης Ρόμπερτ Σούμαν, πέθανε την ίδια χρονιά. Η ίδια η Κλάρα σημείωσε την «πνευματική» ποιότητα αυτού του μέρους. Ό,τι από τα δύο παραπάνω και αν ισχύει, σίγουρο είναι πως το αργό δεύτερο μέρος του κοντσέρτου μάς μεταφέρει σε έναν τελείως διαφορετικό ηχητικό κόσμο. Η «πνευματική ποιότητα» και το «απαλό πορτρέτο» της Κλάρα Σούμαν μετά τον θάνατο του Ρόμπερτ θα μπορούσαν να παρομοιαστούν με τη στοχαστική, οπισθοδρομική ποιότητα του φθινοπώρου, με το ξεθωριασμένο φως του και τις αναμνήσεις του καλοκαιριού. Ο κυρίαρχος λυρισμός του μέρους αυτού προσλαμβάνει ένα παροδικό αίσθημα ανησυχίας στο παρακάτω απόσπασμα.

Απόσπασμα 2ου μέρους.mp3

Όχθες του Σηκουάνα στη Ζεφός, Φθινόπωρο.

Το ρυθμικό τρίτο μέρος, με την ενεργητική και χαριτωμένη αίσθηση «ουγγρικού χορού» ( βλ. και https://tinyurl.com/mt3zbamt ), παρέχει μια ισχυρή, «λαμπερή αποθέωση» ενέργειας και απελευθέρωσης, ένα ζωντανό αντίστιγμα στις πιο μελαγχολικές πτυχές του έργου στα δύο προηγούμενα μέρη του. Το τελευταίο αυτό μέρος του κοντσέρτου χαρακτηρίζεται από στιγμές ιδιαίτερου δυναμισμού που καθώς φτάνουν στην κατάληξη, μετουσιώνονται και μοιάζουν να υποδηλώνουν « το φθινόπωρο που κοιτάζει πίσω στο καλοκαίρι », παρέχοντας μια αίσθηση οικειότητας και στοχαστικού βάθους πριν οδηγηθεί το έργο στην πολύ εξωστρεφή κατάληξή του.

Κατάληξη του κοντσέρτου.mp3

Ο συνδυασμός του νεαρού πιανίστα Τζούλιους Κάτσεν με το ορμητικό αλλά και ευαίσθητο παίξιμό του και του βετεράνου μαέστρου Πιερ Μοντέ με την ανάδειξη μιας πληθώρας λεπτών ορχηστρικών λεπτομερειών από τη Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου θεωρείται ως το τέλειο ταίριασμα, με αυτήν την ηχογράφηση από τον Μάρτη του 1959, αποσπάσματα της οποίας ακούσαμε, να θεωρείται αριστοτεχνική.

Η Γαλέρα

Mon, 15 Sep 2025 11:38:27 +0300

Καλημέρα. Το ποίημα που ακολουθεί, παρατίθεται σ' αυτήν εδώ την ανάρτηση, επειδή συσχετίζεται, κατά κάποιο τρόπο, με τις έννοιες του μαθήματος ''κίνητρο'', ''προορισμός''. Σαν ποίημα, ίσως σας φανεί κάπως ''πεσιμιστικό''. Δεν είναι, όμως. Απλώς δίνει στις έννοιες ''κίνητρο'', ''προορισμός'' μία διαφορετική χροιά, από αυτή που έχουμε συνηθίσει. Καλή ανάγνωση, ευχαριστώ.

Τίτλος: Η Γαλέρα.

Σε μια Γαλέρα δυο δούλοι κάθονται, κωπηλάτες δυνατοί,
κάτω απ’ τις διαταγές του αφεντικού τον κόπο τους στη θάλασσα σκορπούν˙

και ο ένας δούλος στον άλλο λέει,
πιο γρήγορα τράβα τα κουπιά, πιο γρήγορα εις το νησί να φτάσουμε,
που το κρασί και οι γυναίκες περιμένουν.

Μα ο άλλος, ήρεμα και σταθερά,
χωρίς να βιάζεται τραβάει τα κουπιά
και τη θάλασσα κοιτάζει
και του διπλανού του αποκρίνεται πως νησί δεν υπάρχει,
μόνο θάλασσα.

Μα νάτο που το νησί εφάνει και κοροϊδευτικά ο ένας δούλος τον άλλο περιγελά,
τρελός λέει πως είναι και κακομοίρης
και πως η θάλασσα του ‘χει πάρει τα μυαλά,
μα νάτο τώρα το νησί και οι χαρές που περιμένουν.

Οι μέρες πέρασαν, μέσα σε γλέντια,
μα μέρες πολλές δεν ήταν, και πάλι, μέσ' στη γαλέρα οι δύο δούλοι κάθονται,
καινούργιο ταξίδι έχει ξεκινήσει
και δυνατά ξανά τραβάνε τα κουπιά˙

και ο ένας δούλος στον άλλο λέει,
πιο γρήγορα τράβα τα κουπιά, πιο γρήγορα,
καλύτερος κωπηλάτης να γενείς και δίκαια τη ‘λευθεριά σου να κερδίσεις
και από δούλος, αφεντικό να γίνεις.

Μα ο άλλος ήρεμα και σταθερά,
χωρίς να βιάζεται τραβάει τα κουπιά,
και τη θάλασσα κοιτάζει και του διπλανού του αποκρίνεται,
πως αφεντικό και δούλος δεν υπάρχει,
μόνο θάλασσα.

Μα να που ήρθε ο καιρός και ο ένας δούλος πιο δυνατός έμοιαζε από τον άλλο
και έτσι δίκαια από δούλος αφεντικό κατάφερε να γίνει˙

και τώρα κάτω απ’ τις διαταγές του τον άλλο έχει,
τον περιγελά , τον κοροϊδεύει,
τρελός λέει πως είναι και αφεντικά και δούλους δεν θωρεί,
τεμπέλης και ανεπρόκοπος,
πως γρήγορα, τα κουπιά δεν τα τραβά
και πως η θάλασσα, τον καημένο, του ‘χει πάρει τα μυαλά.

Τα χρόνια όμως περάσαν
και αφεντικό και δούλος στην ίδια τη Γαλέρα τα χρόνια τους ξοδέψαν,
τα ίδια γερασμένα σώματα, χαρακωμένα από τ’ αλάτι έχουν,
την ίδια θάλασσα τα μάτια τους κοιτούν˙

και έτσι, που στο κατώφλι του θανάτου και οι δυο τους είναι,
γυρνά ο ένας στον άλλο να του πει,
πως δίκιο έχει σαν λέει πως

ούτε νησί υπάρχει,
ούτε αφεντικό και δούλος υπάρχει,
μόνο θάλασσα.

🩺 Healing the Grid / Θεραπεύοντας το Πλέγμα

Sun, 14 Sep 2025 12:21:26 +0300

Ατομική έκθεση της Πέγκυς Κλιάφα στη Γκαλερί Ζουμπουλάκη

📍 Εγκαίνια: Τετάρτη 11 Σεπτεμβρίου 2025 | 18:00–21:00
🗓 Διάρκεια: 11/9 – 4/10 | Είσοδος ελεύθερη

Η Γκαλερί Ζουμπουλάκη φιλοξενεί την ατομική έκθεση της Πέγκυς Κλιάφα, με τίτλο «Healing the Grid / Θεραπεύοντας το Πλέγμα», υπό την επιμέλεια της Δρ. Σωζήτας Γκουντούνα. Στοχαστική, σύνθετη και πολυεπίπεδη, η εγκατάσταση επιχειρεί να αρθρώσει έναν διάλογο ανάμεσα στην ιατρικοποιημένη σύγχρονη εμπειρία και την πνευματικότητα της αρχαίας γνώσης, εκεί όπου η τέχνη γίνεται γλώσσα ανάγνωσης του σώματος και της πόλης.

Το πλέγμα — αρχιτεκτονικό, αστικό, φαρμακευτικό, τεχνολογικό — λειτουργεί ως εμβληματικό μοτίβο της έκθεσης. Ορθολογικό και αποστειρωμένο, συνιστά μια αισθητική επιβολής που δομεί τον χώρο, ρυθμίζει τον χρόνο, οργανώνει την κοινωνία. Κι όμως, κάτω από τη γεωμετρική του ψυχρότητα, η Π.Κλιάφα ανιχνεύει ένα παράδοξο ψυχοσωματικό φορτίο: το πλέγμα είναι μηχανισμός θεραπείας και ταυτόχρονα εργαλείο ελέγχου — ένας χάρτης που αποτυπώνει τόσο την πόλη όσο και τον εαυτό.

«Το πολεοδομικό πλέγμα είναι ο σιωπηλός δικτάτορας της νεωτερικότητας», σημειώνει η Σωζήτα Γκουντούνα,«μια ψευδαίσθηση τάξης που δεν θεραπεύει το χάος, αλλά το καλύπτει.»

Απέναντι σε αυτή τη δομή, η εικαστικός αντλεί από τη συμβολική του ζιγκουράτ: αρχιτεκτονικό απομεινάρι μιας προνεωτερικής σκέψης, στρωματωμένο, ιεραρχημένο, φορέας πνευματικής ανάβασης και ολιστικής αντίληψης. Το ζιγκουράτ αντιπαρατίθεται στο επίπεδο και κανονιστικό πλέγμα όχι ως άρνηση, αλλά ως ενδεχόμενη θεραπευτική πρόταση – ένα αρχέγονο υπόμνημα πως η ίαση προϋποθέτει σύνδεση, όχι κατάτμηση.

Η έκθεση ξεδιπλώνεται μέσα από ένα εντυπωσιακό σύνολο έργων:

Ένα γλυπτό-πολυέλαιος, σχεδόν τελετουργικό στην παρουσία του.

Φωτεινές στήλες από κάψουλες και χάπια, μεταμοντέρνοι στύλοι μιας φαρμακοποιημένης εμπειρίας.

Assemblage έργα από καρτέλες φαρμάκων – υλικό υπαρξιακής καθημερινότητας.

Ένα μεγάλο επιτοίχιο κολλάζ από σακούλες φαρμακείου – σύμβολα μιας κοινωνίας που συλλέγει θεραπείες αλλά ξεχνά το νόσημα.

Η Πέγκυ Κλιάφα, με μακρά εικαστική πορεία σε έργα που πραγματεύονται τη σχέση του σώματος με την ιατρική, τη φαρμακευτική κουλτούρα και τον περιβαλλοντικό της απόηχο, προτείνει εδώ όχι απλώς μια κριτική στην επιφανειακή έννοια της θεραπείας, αλλά ένα πλαίσιο υπαρξιακής αναδιάταξης: το πλέγμα δεν αρκεί να διαλυθεί, πρέπει να μετατραπεί σε βήμα ανάβασης προς έναν άλλο ορίζοντα υγείας – σωματικής, πνευματικής, πολιτισμικής.

Ποια είναι η Πέγκυ Κλιάφα

Η Πέγκυ Κλιάφα ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών (Τμήμα Ζωγραφικής με κατεύθυνση Γλυπτικής, Integrated Master’s) και του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΑΣΟΕΕ), συνδυάζει την εικαστική πρακτική με κοινωνική και φιλοσοφική σκέψη. Το έργο της διαπραγματεύεται ζητήματα θεραπείας, ιατρικής κατανάλωσης, σωματικής πολιτικής και περιβαλλοντικής ηθικής.

ℹ️ Πληροφορίες

📍 Γκαλερί Ζουμπουλάκη
Πλατεία Κολωνακίου 20, Αθήνα
🌐 www.zoumboulakis.gr

🗓 Διάρκεια έκθεσης: 11 Σεπτεμβρίου – 4 Οκτωβρίου 2025
🕰 Ώρες λειτουργίας:

Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή: 11:00–15:00 & 17:00–20:00
Τετάρτη & Σάββατο: 11:00–15:00
Δευτέρα: Κλειστά
🎟 Είσοδος Ελεύθερη

ΜΙΑ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ

Sat, 13 Sep 2025 18:17:46 +0300

Υπάρχουν τραγούδια που μένουν χαραγμένα στην μνήμη όχι επειδή ακολουθούν την εποχή τους, αλλά επειδή την ξεπερνούν. Το Dust in the Wind των Kάνσας, που πρωτοκυκλοφόρησε το 1977, είναι ένα τέτοιο τραγούδι. Απλό, σχεδόν μινιμαλιστικό, χωρίς μεγάλα μουσικά ξεσπάσματα, κι όμως με μια δύναμη που διαπερνά τον χρόνο.

Με πάθος ριζωμένο στη συγχώνευση κλασικού ροκ, μπλουζ και μπούγκι (boogie), μ’ έναν πιο έντονο και πιο βαρύ ήχο, το μοναδικό ύφος και ο ήχος του συγκροτήματος αγκαλιάστηκαν από το κοινό ως κάτι πραγματικά παράξενο. Με κιθάρα που κυλά σαν σταγόνες άμμου σε κλεψύδρα και φωνή που μοιάζει με εξομολόγηση, οι στίχοι του Dust in the Wind μάς καλούν να κοιτάξουμε κατάματα την πιο θεμελιώδη αλήθεια της ύπαρξης: όλα είναι περαστικά, όλα είναι «σκόνη στον άνεμο». Ο κιθαρίστας των Κάνσας, Κέρι Λίβγκρεν, έγραψε αυτό το εμβληματικό και μελαγχολικό τραγούδι, αφού διάβασε ένα βιβλίο ποίησης των Ιθαγενών Αμερικανών. Αυτό που του τράβηξε την προσοχή ήταν η φράση «For all we are is dust in the wind» («γιατί το μόνο που είμαστε είναι σκόνη στον άνεμο»), που τον έκανε να σκεφτεί την πραγματική αξία των υλικών πραγμάτων και το νόημα της επιτυχίας. Ενώ έκανε τις ασκήσεις του στην ακουστική κιθάρα, η σύζυγός του, η Βίκι, παρατήρησε πόσο όμορφη ήταν η μελωδία και τον ενθάρρυνε να γράψει και τους στίχους.

Dust in the Wind.mp3

I close my eyes
Only for a moment and the moment's gone
All my dreams
Pass before my eyes with curiosity

Dust in the wind
All they are is dust in the wind

Same old song
Just a drop of water in an endless sea
All we do
Crumbles to the ground, though we refuse to see

Dust in the wind
All we are is dust in the wind
Oh, oh

Now don't hang on
Nothin' lasts forever but the earth and sky
It slips away
And all your money won't another minute buy

Dust in the wind
All we are is dust in the wind
(All we are is dust in the wind)

Dust in the wind
(Everything is dust in the wind)
Everything is dust in the wind
(In the wind)

Από την πρώτη κιόλας στροφή, ο ακροατής οδηγείται σε μια εμπειρία ματαίωσης: «Κλείνω τα μάτια, μόνο για μια στιγμή, και η στιγμή έχει χαθεί». Ο χρόνος γλιστρά, απρόσκοπτος και ανελέητος, χωρίς να μπορούμε να τον κρατήσουμε. Τα όνειρα που πλάθουμε –όσα οραματιζόμαστε, όσα προσδοκούμε– εμφανίζονται κι αυτά σαν σκηνές σε όνειρο: φευγαλέα, διάφανα, χωρίς σταθερή υπόσταση. Σαν περίεργα εκθέματα, «ονειροφαντασίες» που τελικά σβήνουν. Όλα όσα ποθούμε, όλα όσα μας φαίνονται σπουδαία, δεν είναι παρά σκόνη στον άνεμο.

Η δεύτερη στροφή βαθαίνει τη συνειδητοποίηση: «Ίδια παλιά ιστορία, μια σταγόνα νερό σε μια ατελείωτη θάλασσα». Εδώ η φωνή του τραγουδιού ξεφεύγει από το ατομικό βίωμα και αποκτά κοσμική διάσταση. Δεν είμαστε μοναδικοί (;)· τα όνειρά μας δεν έχουν κάποιο προνόμιο· μέσα στον άπειρο ωκεανό της ύπαρξης, είμαστε όλοι μικρές, ασήμαντες σταγόνες. Ακόμα και τα έργα που δημιουργούμε, οι επιτυχίες που διεκδικούμε, «γκρεμίζονται στο έδαφος, κι ας αρνούμαστε να το δούμε». Κι εκεί έρχεται ξανά το επαναλαμβανόμενο ρεφρέν να μας θυμίσει τη μεγάλη αλήθεια: «Όλα είναι σκόνη στον άνεμο».

Αυτό το μοτίβο δεν είναι καινούργιο. Αν αναζητήσουμε τους απόηχους του τραγουδιού στη φιλοσοφία και στη θρησκεία, θα ανακαλύψουμε οικείες συγγένειες. Ο Εκκλησιαστής, στην Παλαιά Διαθήκη, αναφωνεί: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Ο Μάρκος Αυρήλιος, ο στωικός φιλόσοφος-αυτοκράτορας, γράφει πως η ζωή του ανθρώπου είναι σαν καπνός που διαλύεται. Ο Σαίξπηρ θα βάλει τον Μάκβεθ να μονολογεί: «Η ζωή είναι σκιά που περνά, φτωχός ηθοποιός που παίζει για μια ώρα πάνω στη σκηνή και μετά δεν ακούγεται πια». Ακόμη και στη σύγχρονη φιλοσοφία, ο Καμύ μιλά για τον παραλογισμό της ύπαρξης, για το αδιέξοδο ανάμεσα στην επιθυμία του ανθρώπου για νόημα και την εκκωφαντική σιωπή του κόσμου.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Dust in the Wind δεν προσφέρει μια εύκολη απάντηση. Δεν υπόσχεται λύτρωση, ούτε προβάλλει κάποια ελπίδα μεταθανάτιας ανταμοιβής. Λέει απλώς την αλήθεια: «Μην περιμένεις· τίποτα δεν κρατά για πάντα, εκτός από τη γη και τον ουρανό». Ο άνθρωπος θα φύγει, θα περάσει, θα σβήσει. Η γη θα συνεχίσει, ο ουρανός θα συνεχίσει, ο κόσμος δεν θα συγκινηθεί από την απουσία μας. Και, για να το επισφραγίσει, έρχεται η σκληρή διαπίστωση: «Κι όλα φεύγουν, και όλα τα χρήματά σου δεν θα αγοράσουν ούτε ένα λεπτό περισσότερο».

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι το τραγούδι είναι μια ωδή στην απελπισία. Όμως, κοιτάζοντάς το βαθύτερα, μοιάζει περισσότερο με ένα κάλεσμα αφύπνισης. Η συνειδητοποίηση της ματαιότητας δεν είναι μόνο πηγή θλίψης· είναι και κίνητρο ζωής, μια αίσθηση προσωπικής και συλλογικής αποστολής. Αν είμαστε σκόνη, τότε κάθε στιγμή που μας δίνεται, αποκτά αμέτρητη αξία. Αν δεν μπορούμε να κρατήσουμε τίποτα, τότε αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να το ζήσουμε πλήρως, με πληρότητα, με παρουσία. Το τραγούδι μάς γυμνώνει από τις ψευδαισθήσεις, για να μας δείξει ότι η ζωή είναι πολύτιμη, ακριβώς επειδή είναι φθαρτή.

Εδώ μπορεί να βρει κανείς μια απροσδόκητη αρμονία ανάμεσα σε διαφορετικές παραδόσεις. Οι Στωικοί δίδασκαν να μην προσκολλόμαστε σε όσα δεν εξαρτώνται από εμάς· το τραγούδι μας λέει «μην κρατιέσαι». Ο υπαρξισμός ζητά από τον άνθρωπο να φτιάξει το δικό του νόημα, μέσα σε έναν κόσμο χωρίς εγγενές νόημα· κι εδώ, μέσα στο κενό της σκόνης, ο ακροατής καλείται να βρει την προσωπική του πληρότητα. Η αίσθηση ότι έχουμε κάτι να προσφέρουμε, ότι μπορούμε να φωτίσουμε έστω και για λίγο το πέρασμά μας με πράξεις καλοσύνης, δημιουργίας ή αλήθειας, είναι αυτή που μεταμορφώνει τη σκόνη σε φως. Δεν είναι η διάρκεια που μετράει, αλλά η ποιότητα της παρουσίας· κι εκεί κρύβεται το μεγαλείο: στην ικανότητα του ανθρώπου να χαράζει αποτύπωμα μέσα στην αχανή σιωπή του κόσμου.

Το Dust in the Wind δεν είναι, επομένως, ένα τραγούδι παραίτησης· είναι ένας καθρέφτης. Μας δείχνει πόσο μικροί είμαστε, για να καταλάβουμε πόσο σπουδαίο είναι να αγαπήσουμε, να δημιουργήσουμε, να σταθούμε δίπλα σε κάποιον. Αν όλα είναι σκόνη, τότε το μοναδικό που μένει είναι η ποιότητα με την οποία ζούμε το παρόν. Η στιγμή που γελάμε με έναν φίλο, η ζεστασιά ενός βλέμματος, η σιωπή ενός δειλινού, η αγκαλιά του δικού μας ανθρώπου· όλα αυτά είναι απειροελάχιστα στο κοσμικό μέτρο, αλλά άπειρα μέσα στην εμπειρία μας.

Κι έτσι, η απλή επανάληψη του ρεφρέν αποκτά σχεδόν μυστικιστική διάσταση. «Dust in the wind / All we are is dust in the wind». Είμαστε σκόνη, αλλά σκόνη που φωτίζεται για μια στιγμή από τον ήλιο· σκόνη που χορεύει στον άνεμο της ύπαρξης. Μικροί, ασήμαντοι ίσως· αλλά με τη δύναμη να αναγνωρίσουμε την ομορφιά της ίδιας μας της περατότητας.

Το τραγούδι τελειώνει όπως ξεκίνησε: απλά, ήσυχα, χωρίς κορύφωση. Σαν να μας ψιθυρίζει πως δεν χρειάζονται μεγάλα λόγια· η αλήθεια έχει ήδη ειπωθεί. Το μόνο που απομένει είναι να την ακούσουμε, να την αφήσουμε να μας διαπεράσει, και ύστερα να ζήσουμε με μεγαλύτερη ένταση, με περισσότερη συνείδηση, με ευγνωμοσύνη.

Γιατί ίσως τελικά, εκεί ακριβώς κρύβεται το νόημα: μέσα στην παραδοχή ότι δεν υπάρχει τίποτα μόνιμο, βρίσκουμε την αξία του εφήμερου. Κι αν όλα είναι σκόνη στον άνεμο, τότε η πρόκληση δεν είναι να τη συγκρατήσουμε· είναι να τη δούμε να χορεύει, έστω για λίγο, στο φως.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΣΑΝ ΛΑΪΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΕΣ ΑΝΑΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΑΙ ΑΠΟΓΕΙΩΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΦΩΝΗ ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΣΑΓΗΝΗΣ.

Sat, 13 Sep 2025 07:41:17 +0300

Θεόφιλος – Χατζημιχαήλ: Στο λημέρι του Κατσαντώνη.

Ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ (περί τα 1870 - 1934), o σπουδαίος λαϊκός αυτοδίδακτος ζωγράφος, φημίζεται για την απεικόνιση της ελληνικής λαϊκής παράδοσης, της Ιστορίας και θρησκευτικών παραστάσεων. Το έργο του χαρακτηρίζεται από απλότητα, ελευθερία σχεδίου και χρήση γήινων χρωμάτων.

Ο Βασίλης Τσιτσάνης (1915 - 1984), ο «Θεόφιλος» της λαϊκής μας μουσικής, ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες συνθέτες, στιχουργούς και τραγουδιστές του 20ού αιώνα, «έβγαλε το ρεμπέτικο τραγούδι από τα όρια του περιθωρίου, όπου το είχαν τάξει τα αντικοινωνικά και ανατολίτικα στοιχεία του, για να το εντάξει στην καινούργια κοινωνική πραγματικότητα της μεταπολεμικής Ελλάδος».

Ο Μάνος Χατζιδάκις (1925 - 1994), κορυφαίος συνθέτης, ποιητής, τραγουδοποιός, μαέστρος και πιανίστας, θεωρείται ο πρώτος που συνέδεσε μεταπολεμικά, με το θεωρητικό και συνθετικό έργο του, τη λόγια μουσική με τη λαϊκή μουσική παράδοση.

Η σχέση του Μάνου Χατζιδάκι με το ρεμπέτικο ήταν επαναστατική και θεμελιώδης, καθώς με την διάλεξή του το 1949 στο «Θέατρο Τέχνης» το υπεράσπισε ως τον "θεμέλιο λίθο" της σύγχρονης ελληνικής λαϊκής μουσικής, σε μια εποχή που η εξουσία το κυνηγούσε και οι διανοούμενοι το περιφρονούσαν. Ο Χατζιδάκις κατάφερε να αλλάξει την αντίληψη για το ρεμπέτικο, αναγνωρίζοντάς του την καλλιτεχνική αξία και τον ρόλο του στη διαμόρφωση της ελληνικής μουσικής κληρονομιάς. Η διάλεξή του προκάλεσε αντιδράσεις.

Ιανουάριος του 1949. Ο πόλεμος έχει τελειώσει, αλλά η βαθιά τραυματισμένη ελληνική κοινωνία δεν μπορεί ακόμα να ζήσει μια ελεύθερη ζωή, ενώ σύγχρονο ελληνικό τραγούδι επιτρέπεται να είναι μόνο η εξελληνισμένη εκδοχή της δυτικής ελαφρότητας. Το ρεμπέτικο είναι κυνηγημένο από τη δεξιά και συκοφαντημένο από την αριστερά. Ωστόσο αρχίζει να ξεφεύγει από τα όρια του περιγύρου που το γέννησε και γίνεται όλο και πιο λαοφιλές. Πολλοί αστοί και διανοούμενοι το αντιμετωπίζουν περιφρονητικά. Μα όχι όλοι. Αυτήν ακριβώς τη στιγμή και αυτό ακριβώς το περιβάλλον διαλέγει ένας τολμηρός νεαρός αστός για να δώσει μια διάλεξη που, όχι μόνο δικαιώνει το ρεμπέτικο ως «μια τέχνη γνησίως και μοναδικά ελληνική», αλλά και τολμά να εντοπίσει ως βασική πηγή του την «αυστηρή και απέριττη εκκλησιαστική υμνωδία» θεωρώντας το προέκταση του βυζαντινού μέλους. Το παραλληλίζει μάλιστα με την αρχαία τραγωδία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μουσικά με τον Μπαχ και στιχουργικά με τον Κορνάρο και τον Λόρκα. Μόλις 24χρονος τότε, ο Μάνος Χατζιδάκις μιλάει με παρρησία στο Θέατρο Τέχνης και έπειτα παρουσιάζει τον Μάρκο Βαμβακάρη και τη Σωτηρία Μπέλλου που τραγουδούν στο έκπληκτο κοινό.

Ας δούμε, όμως, πώς ο ίδιος ο συνθέτης οδηγήθηκε σ’ αυτό το τόλμημά του. Το πρώτο ερέθισμα, όπως και στην ίδια τη διάλεξή του αποκαλύπτει, υπήρξε προσωπικό:

«Κατοχή. Πάνω σε μια γυμνή και παγωμένη άσφαλτο με μοναδικό φωτισμό την ψυχρή όψη ενός φεγγαριού, προχωράμε μ’ έναν φίλο. Ένας λεπτός μα διαπεραστικός ήχος μπουζουκιού καθρεφτίζεται -λες- μες στην άσφαλτο και μας ακολουθεί βήμα προς βήμα. Ο φίλος μου προσπαθεί να μου εξηγήσει τη διάθεση φυγής και την έντονη εμμονή σ’ αυτή τη διάθεση που κρατούν οι τέσσερις νότες του περιφερόμενου τότες τραγουδιού «Θα πάω εκεί στην αραπιά». Μάταια προσπαθούσε να μου μεταδώσει τη συγκίνησή του και να μου δείξει μαζί αυτό το αντίκρισμα που υπήρχε αυτής της «διάθεσης φυγής» – καθώς την ονόμαζε μες στην όλη δημιουργημένη ατμόσφαιρα της πολιτείας των Αθηνών. Του λόγου μου -κάπως δικαιολογημένα βλέπετε με τη μικρή μου τότες ηλικία- του έφερνα όλες μου τις αντιρρήσεις, κουβαλώντας γνωστά επιχειρήματα που ιδιαίτερα σήμερα χρησιμοποιούνται πάρα πολύ από Αθηναίους της ώριμης ηλικίας. Δηλαδή περί αγοραίου, φτηνού και χυδαίου είδους, καθώς και άλλα παρόμοια. Αυτός όμως επέμενε τονίζοντας την κάθε λέξη του σύμφωνα με τον ρυθμό «Θα πάω εκεί στην αραπιά», θέλοντας ίσως να μου δώσει και μια ρυθμική επαλήθευση των όσων έλεγε πάνω στο τραγούδι».

«Και στη μελωδία και στα λόγια και στον χορό, δεν υπάρχει κανένα ξέσπασμα, καμιά σπασμωδικότητα, καμιά νευρικότητα. Δεν υπάρχει πάθος. Υπάρχει ή ζωή με την πιο πλατιά της έννοια. Όλα δίνονται λιτά, απέριττα, με μια εσωτερική δύναμη που πολλές φορές συγκλονίζει. Μήπως αυτό δεν είναι το κύριο και μεγάλο στοιχείο που χαρακτηρίζει την ελληνική φυλή; Και ακόμα ολάκερο το λαμπρό μεγαλείο της αρχαίας τραγωδίας και όλων των αρχαίων μνημείων, δεν βασίζεται πάνω στην καθαρότητα, στη λιτή γραμμή και προπαντός στο απέραντο αυτό sostenuto που προϋποθέτει δύναμη, συνείδηση και πραγματικό περιεχόμενο;».

«Και το ρεμπέτικο, αφού παίζει με πολύ και πηγαίο χιούμορ, σε ορισμένα διαλείμματα, γύρω από δραματικές περιπτώσεις, μπαίνει με μεγαλύτερο άγχος μες στα βασικά και μεγάλα του θέματα: του έρωτα και της φυγής. Ένας ανικανοποίητος έρωτας που ξεκινάει από την πιο κυνική στάση και φτάνει με μια πρωτόγονη ένταση μέχρι τα πλατιά χριστιανικά όρια της αγάπης και μια φυγή που επιβάλλεται νοσηρά -θά ΄λεγα- από αδυναμία, μια που οι συνθήκες παραμένουν το ίδιο σκληρές σαν μέταλλο στον άνθρωπο που κινάει για ν΄ αγαπήσει μ’ όλη του τη δύναμη κι όσο μπορεί περισσότερο».

Το 1970, η τραγουδίστρια Φλέρυ Νταντωνάκη (πραγματικό όνομα: Ελευθερία Παπαδαντωνάκη,1937 – 1998) γνωρίστηκε με τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος, ακούγοντας τη φωνή της, εντυπωσιάστηκε· ηχογράφησαν στο σπίτι του στη Νέα Υόρκη μια σειρά από κλασικά ρεμπέτικα των Τσιτσάνη, Βαμβακάρη κ.ά. σε προσαρμογή για φωνή και πιάνο, που αποτελεί και την τρίτη και τελευταία εκδοχή της χατζιδακικής οπτικής στο ρεμπέτικο τραγούδι, διαφορετική από τις προηγούμενες: είχε ξεκινήσει με διασκευές για σόλο πιάνο ("Έξι Λαϊκές Ζωγραφιές"), προχώρησε σε ορχηστρικές διασκευές ("Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη") και τώρα πλέον αποφάσισε να χρησιμοποιήσει και τον λόγο των ρεμπέτικων τραγουδιών.

Από τις παραπάνω ηχογραφήσεις, ακούμε δύο τραγούδια του Β. Τσιτσάνη με θέμα την ξενιτιά, προσφιλές θέμα της εποχής εκείνης και όχι μόνο ( βλ. και ανάρτηση https://tinyurl.com/4pap9v4p ) : «Θα πάω εκεί στην αραπιά» σε στίχους του ίδιου του Τσιτσάνη και «Κάποια μάνα αναστενάζει» σε στίχους Μπάμπη Μπακάλη.

Θα πάω εκεί στην αραπιά.mp3

Κάποια μάνα αναστενάζει.mp3

Πολλά χρόνια αργότερα, το 1991, μέρος του συνόλου των εν λόγω ηχογραφήσεων κυκλοφόρησε ως δίσκος από τον «Σείριο» με τίτλο «Η Φλέρυ Νταντωνάκη στα «Λειτουργικά» του Μάνου Χατζιδάκι». Στον δίσκο αυτό περιελήφθησαν τελικά 2 τραγούδια σε στίχους και μουσική του Β. Τσιτσάνη: τo «Χωρίσαμε ένα δειλινό» που ήδη έχουμε γνωρίσει από την πρώτη κιόλας άσκηση της τράπεζας θεμάτων του μαθήματός μας ( https://tinyurl.com/3kf8pym2 ) και το «Αντιλαλούνε τα βουνά» που ακούμε τώρα.

Αντιλαλούνε τα βουνά.mp3

Η ερμηνεία της Φλέρυς Νταντωνάκη αναδεικνύει με αποκαλυπτική δύναμη την υπέρτατη γοητεία των αυθεντικών μελωδιών μ' έναν τρόπο σχεδόν τελετουργικό, εξού και ο τίτλος του δίσκου. Η φωνή της αληθινή, τεχνικά τέλεια και γήινα άμεση, ανεπανάληπτη ακόμα και όταν δοκιμάζει-αυτοσχεδιάζει.

Στίχοι των τριών τραγουδιών.pdf

Ένας φάρος για εμάς στον νυχτερινό ουρανό

Wed, 10 Sep 2025 18:59:28 +0300

Καθώς στα πρώτα μας μαθήματα το προσεχές χειμερινό εξάμηνο θα πραγματευτούμε το αίσθημα αποστολής / σκοπού στη ζωή, ας αναζητήσουμε το κατάλληλο αστέρι να μας φωτίσει στην αναζήτησή αυτού του αισθήματος .

Ντεμπ Άντερσον: Polaris

Ο (Βόρειος) Πολικός Αστέρας (Polaris) είναι το αστέρι του Βορρά, το λαμπρότερο άστρο στον αστερισμό της Μικρής Άρκτου. Από το Βόρειο Ημισφαίριο, όλα τα αειφανή άστρα φαίνεται να κινούνται, να περί-πολούν γύρω του (βλ. παρακάτω εικόνα). Η σταθερή του θέση στον ουρανό σημαίνει ότι σχεδόν δεν αλλάζει τη θέση του κατά τη διάρκεια της νύχτας, σε αντίθεση με άλλα αστέρια και αστερισμούς, καθιστώντας το μοναδικό και αξιόπιστο ουράνιο δείκτη. Είναι το σχεδόν ακίνητο αστέρι γύρω από το οποίο φαίνεται να περιστρέφεται ολόκληρη η ουράνια σφαίρα...

Μερικοί από τους αειφανείς αστερισμούς του Βορείου ημισφαιρίου (Μεγάλη Άρκτος, Μικρή Άρκτος, Κασσιόπη)

Από αστρονομική άποψη, ο Πολικός αστέρας είναι συναρπαστικός. Δεν είναι απλώς ένα αστέρι, αλλά ένα σύστημα τριπλών αστέρων, που αποτελείται από τον υπεργίγαντα Polaris A και δύο μικρότερους συντρόφους. Παρά την εμφάνισή του ως φωτεινό, μοναχικό αστέρι με γυμνό μάτι, ο Πολικός Αστέρας είναι ένα πολύπλοκο σύστημα που συνεχίζει να ιντριγκάρει τους αστρονόμους.

Μαρκ Στρέιτ: Το Φως του Πολικού Αστέρα

Σε όλη την Ιστορία, το αστέρι του Βορρά υπήρξε ένα ανεκτίμητο εργαλείο για ταξιδιώτες και εξερευνητές. Πριν από την εμφάνιση των σύγχρονων τεχνολογιών ναυσιπλοΐας, οι ναυτικοί βασίζονταν σε αυτό για την πλοήγηση στις θάλασσες, ενώ οι ταξιδιώτες ξηράς το χρησιμοποιούσαν για να βρουν τον δρόμο τους στην έρημο. Αυτό το αστέρι υπήρξε σταθερά στον συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο και, όπως υπολογίζουν οι αστρονόμοι, για ακόμη 25.000 χρόνια περίπου, ο Πολικός Αστέρας θα δικαιολογεί το όνομα αυτό, αποτελώντας σύμβολο σταθερότητας και αξιοπιστίας και σύμβολο ελπίδας και κατεύθυνσης στη λογοτεχνία και τη λαογραφία.

Συμβολικά, το αστέρι του Βορρά αντιπροσωπεύει την προσωπική μας αποστολή στον κόσμο. Είναι ένας σταθερός προορισμός, ένα σημείο αναφοράς, στο οποίο μπορείς να βασίζεσαι ό,τι κι αν συμβαίνει, όσα κι αν αλλάζουν γύρω σου.

Το αστέρι του Βορρά είναι ξεχωριστό για τον καθένα και δεν σχετίζεται τόσο με την επίτευξη ενός στόχου, αλλά με την απόκτηση κινήτρου για τη ζωή. Σκοπός του είναι να σε ωθήσει να πάρεις αποφάσεις. Σήμερα. Να προχωράς, να αντλείς ικανοποίηση από την πρόοδό σου και να διεκδικείς την ευτυχία μέσα από απλά, καθημερινά πράγματα.

Καμιά φορά συμβαίνει να βάζουμε στόχους, που στην πορεία διαπιστώνουμε ότι τελικά δεν μας ικανοποιούν. Τότε είναι που πρέπει να κάνουμε το μεγάλο βήμα και να αλλάζουμε πορεία, όποτε οι περιστάσεις το απαιτούν. Τόσο οι άνθρωποι, όσο και η ίδια η ζωή εξελίσσονται διαρκώς. Όσο αλλάζει ο κόσμος, τόσο μεταβάλλονται οι επιθυμίες και οι ανάγκες μας. Στόχος, λοιπόν, είναι να κάνεις πάντοτε τις απαραίτητες προσαρμογές, ώστε να παραμένεις στο μονοπάτι της προσωπικής σου ευδαιμονίας και ικανοποίησης. Και, φυσικά, για κάθε στόχο που επιτυγχάνεται και ολοκληρώνεται, θα πρέπει να θέτεις έναν καινούργιο.

Όλοι έχουν το δικό τους βόρειο αστέρι, μερικοί όμως μπορεί να μην το έχουν βρει ακόμη. Το να βρεις τον σκοπό σου σε αυτή τη ζωή δεν σημαίνει ότι πρέπει να λύσεις όλα τα προβλήματα του κόσμου, αλλά να ανακαλύψεις εκείνο το όραμα κι εκείνο το μονοπάτι που θα σου χαρίσει γαλήνη και ολοκλήρωση. Όπως είπε κάποτε ο Mandela, «μη συμβιβάζεσαι με μια ζωή μικρότερη από αυτή που μπορείς να ζήσεις». Κι αυτή είναι μια ιδέα που πρέπει να «μιλήσει» βαθιά μέσα στην καρδιά σου.

Ρεζίνα Μασέντο: Polaris

Κάνοντας προ ημερών μια βόλτα στη γειτονιά, άκουσα να βγαίνει από κάποιο σπίτι μια από τις εξαίσιες μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι πλαισιωμένη από τους πανέμορφους στίχους του Νίκου Γκάτσου. Ψηλά στον ουρανό τα άστρα του ουρανού είχαν στήσει τον προαιώνιο χορό τους, καθώς περιτριγύριζαν «τ’ αστέρι του βοριά».

Τ' αστέρι του βοριά

Θα φέρει η ξαστεριά

Μα σαν φανεί μέσα από το πέλαγο πανί

Θα γίνω κύμα και φωτιά

Να σ' αγκαλιάσω ξενιτιά.

Κι εσύ χαμένη μου πατρίδα μακρινή

Θα γίνεις χάδι και πληγή

Σαν ξημερώσει σ' άλλη γη

Τώρα πετώ για της ζωής το πανηγύρι

Τώρα πετώ για της χαράς μου τη γιορτή.

Φεγγάρια μου παλιά

Καινούρια μου πουλιά

Διώξτε τον ήλιο και τη μέρα απ' το βουνό

Για να με δείτε να περνώ

Σαν αστραπή στον ουρανό.

Το τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι πρωτοακούστηκε στην ταινία «Αμέρικα, Αμέρικα», αμερικανική δραματική ταινία του 1963, σε σκηνοθεσία και σενάριο του Ελία Καζάν, βασισμένο στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του σκηνοθέτη με τίτλο «Το Χαμόγελο της Ανατολής». Η ταινία αφηγείται την ιστορία ενός ελληνόπουλου, του Σταύρου Τοπουζόγλου, το οποίο στα τέλη του 19ου αιώνα περιπλανήθηκε από τα βάθη της Μικράς Ασίας μέχρι και την Κωνσταντινούπολη προκειμένου να πάρει το πλοίο που θα τον οδηγούσε στην Αμερική.

Εμείς θα ακούσουμε «Τ’ Αστέρι του Βοριά» σε τρεις εκτελέσεις του μέσα στον χρόνο.

Πρώτα με την ανεπανάληπτα ζεστή και υγρή φωνή της Ζωής Φυτούση και συνοδεία ορχήστρας από δισκογράφηση του τραγουδιού το 1964.

Ζωή Φυτούση.mp3

Ακολουθεί η a cappella εκτέλεση του τραγουδιού από τον Ηλία Λιούγκο και τον Βασίλη Λέκκα, η οποία συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ «Ο Μάνος Χατζιδάκις στη Ρωμαϊκή Αγορά (35 Τραγούδια 1947-1985)» που κυκλοφορήθηκε το 1986.

Ηλίας Λιούγκος, Βασίλης Λέκκας.mp3

Και τέλος, από τη συναυλία-αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο, το 2011, με αφορμή τα 100 χρόνια από την γέννηση του, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, να η ερμηνεία της Μαρίας Φαραντούρη, του Αλκίνοου Ιωαννίδη και του Βασίλη Γισδάκη, με συνοδεία πιάνου από τον Μίλτο Λογιάδη.

Μαρία Φαραντούρη, Αλκίνοος Ιωαννίδης, Βασίλης Γισδάκης.mp3

Εντυπώσεις από ένα βιβλίο...

Mon, 08 Sep 2025 12:17:08 +0300

Ο Μίλαν Κούντερα, στο βιβλίο του ''Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι‘’, περιγράφει, κάποια στιγμή, εκείνη την κατάσταση, όπου ο Τόμας καλείται να υπογράψει μία δήλωση συμβιβασμού, με το Ρωσικό καθεστώς, στην Τσεχία.

Λέει λοιπόν, ότι ο Τόμας, έβλεπε δύο ειδών ανθρώπους, που και οι δύο του χαμογελούσαν φιλικά, συμφωνώντας, ως προς το να υπογράψει.

Οι μεν, ήταν αυτοί που είχαν υπογράψει μία παρόμοια δήλωση, και χαίρονταν που και ο Τόμας θα γινόταν ένας από αυτούς, κάνοντας περισσότερο υποφερτή, την ταπείνωση που ένιωθαν για τον συμβιβασμό τους,

και οι δε, που ποτέ δεν είχαν υπογράψει κάτι παρόμοιο, είτε επειδή δεν έτυχε να τους ζητηθεί, είτε επειδή κάπως το αρνήθηκαν, και οι οποίοι χαίρονταν στην ιδέα, ότι άλλος ένας, ο Τόμας, θα ταπεινωνόταν, κάνοντας τους να αισθάνονται τον εαυτό τους, όλο και πιο σπουδαίο αντιφρονούντα και σπάνιο ηθικό ήρωα.

Ο Τόμας δεν συμπαθούσε κανέναν από τους δύο, γιατί το ίδιο το πρόβλημα της υπογραφής ή όχι της δήλωσης, αυτό, δηλαδή, που τους χώριζε σε δυο μεριές, όπου η κάθε μεριά πάσχιζε να αυτοδικαιολογηθεί στην άλλη, δεν είχε να κάνει με την ουσία της ζωής του, έτσι όπως ο ίδιος, την είχε προσδιορίσει, από πολύ νωρίς.

Το έβλεπε ως άλλο ένα, από αυτά τα φτιαχτά προβλήματα, τα επί τούτου διλήμματα, που κατασκευάζονται για να εξαντλούν ψυχές, και να φαίνεται ότι, για κάτι αγωνίζονται, ότι κάτι συμβαίνει, ότι κάτι έχει σημασία, όταν, στην πραγματικότητα, τίποτα δεν συμβαίνει και όλα απλώνονται παγωμένα.

Πως το είχε πει ο Νίτσε, στον Ζαρατούστρα του ;

(..το λέω με δικά μου λόγια...) έριξε μία ματιά στην Αγορά και απομακρύνθηκε, από τα ναι και τα όχι της.

https://shorturl.at/SAoKf

Αναπάντεχο.

Wed, 03 Sep 2025 15:41:32 +0300

'' Ίσως η ύπαρξη να μοιάζει με το νερό,
όπου τίποτα δεν είναι νέο και τίποτα δεν είν’ παλιό.''

Τούτη η στάλα βροχής,

κύλησε στο χώμα,

βυθίστηκε σε υπονόμους,
διυλίστηκε από κάποιο νεφρό,

χάθηκε στη θάλασσα,
ανυψώθηκε στους ουρανούς,

στριμώχτηκε στα σύννεφα,

και σαν καινούργια,

σε βρήκε στο μέτωπο, ένα πρωινό.

Τίτλος του παραπάνω: Αναπάντεχο.

(Το ποίημα ανήκει στον Χρήστη της Ανάρτησης)

ΚΗΠΟΙ ΤΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ

Mon, 01 Sep 2025 10:56:39 +0300

NAΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ (1888-1944)

ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ

Η θλίψη του καλοκαιριού με πήρε χτες, βαριά,

καθώς περνούσ’ απ’ την αλέα, που πέθαιναν τα ρόδα,

και σταματώντας τη ματιά κατά το δείλι, το ’δα

να πέφτει τόσο μοναχό, μες στα γυμνά κλαριά…

Κι ο νους μου πήγε στις καλές, τις ήμερες βραδιές,

όταν ανθούσαν οι βραγιές, κι ανάσταιναν οι κλώνοι,

-τότε που σμίγουν οι ψυχές, κι ανοίγουν οι καρδιές,

και μες στη νύχτα, μαγικά, τρεμολαλεί τ’ αηδόνι…

Και σαν εχύθη του βαθιού μεσονυχτιού ο θυμός,

και χύμηξε απ’ τα πέλαγα, γοερή και ποντοπόρα,

ξεσπώντας πάλι, ξαφνικά, μες στις βραγιές, η μπόρα,

μ’ άγγιξε τόσο αδερφικά του κήπου ο πεθαμός,

των ρόδων το ξεφύλλισμα, και της βροχής ο σάλος,

-που είπα ξανά δε θα χαρώ, μήτε κανένας άλλος…

Το μελαγχολικό αυτό σονέτο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Κριτική και Τέχνη» πριν έναν αιώνα, το 1925.

Η "Γιαπωνέζικη Γέφυρα" είναι το διάσημο θέμα μιας σειράς πινάκων του Γάλλου ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Κλοντ Μονέ (1840-1926 , βλ. άσκηση https://tinyurl.com/4n4uzupn ), η οποία αναπαριστά μια ξύλινη γέφυρα που ο ζωγράφος έφτιαξε στον κήπο του στο Ζιβερνί, στη Νορμανδία της Γαλλίας. Ο Μονέ, όντας παθιασμένος κηπουρός, δημιούργησε τον κήπο του για να έχει "θέματα για ζωγραφική" και η ιαπωνική γέφυρα ήταν ένα από τα κεντρικά σημεία του. Αυτός ο κήπος με τα νούφαρα και τη χαρακτηριστική γέφυρα έγινε πηγή έμπνευσης για πολλές ελαιογραφίες και είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύνολα έργων του. Ο καλλιτέχνης ζωγράφισε αυτή τη γέφυρα και τα νούφαρα, ένα θέμα που τον γοήτευε ιδιαίτερα, πολλάκις κατά την περίοδο 1899-1926, εστιάζοντας στο φως, τα χρώματα και τις λεπτές αντανακλάσεις στο νερό. Η γέφυρα έχει γίνει συνώνυμο του Μονέ και του Ζιβερνί, συμβολίζοντας τον κήπο και το πνεύμα του ιμπρεσιονισμού.

Ο πίνακας απεικονίζει τη μικρή ξύλινη γέφυρα που εκτείνεται πάνω από τη λιμνούλα με τα νούφαρα, εν μέρει καλυμμένη με ένα αναρριχώμενο φυτό. Ο πλούτος των χρωμάτων και οι αντανακλάσεις στο νερό καταδεικνύουν την μαεστρία του Μονέ στην αναπαραγωγή των επιδράσεων του φωτός στη φύση. Οι φωτεινές, ποικίλες πινελιές δίνουν την εντύπωση αυθορμητισμού, αλλά κάθε πινελιά είναι σχολαστικά μελετημένη. Η χρήση ζεστών χρωμάτων, σε συνδυασμό με την αναπαράσταση αντανακλάσεων και σκιών, δημιουργεί μια ατμόσφαιρα που είναι ταυτόχρονα γαλήνια και ζωντανή. Αυτός ο πίνακας είναι ένα τέλειο παράδειγμα της ιμπρεσιονιστικής προσέγγισης του Μονέ, υπογραμμίζοντας τη γοητεία του με την αλληλεπίδραση μεταξύ φωτός, νερού και φύσης.

Φθινοπωρινό χρώμα στον κήπο

Αυτή την εποχή του χρόνου δεν βλέπουμε πλέον τα πλήρη άνθη του καλοκαιρινού κήπου. Ωστόσο, το φθινόπωρο έχει τις αντισταθμίσεις του. Τα όμορφα φθινοπωρινά χρώματα στους κήπους και το τοπίο μάς είναι συχνά πολύ εντυπωσιακά, δίνοντας ενδιαφέρον για το τι συμβαίνει στον κήπο από τον Σεπτέμβριο και μετά. Τα χρώματα των φύλλων μαλακώνουν σε πλούσιες αποχρώσεις κίτρινου, πορτοκαλί, κόκκινου, μοβ και καφέ, πριν τελικά πέσουν. Υπάρχουν επίσης πολλά μούρα, φρούτα και κεφαλές σπόρων σε δέντρα, θάμνους και μικρότερα φυτά. Αυτά τα όμορφα χρώματα αντικατοπτρίζονται στην τέχνη του κήπου τον Σεπτέμβριο.

Ο Μονέ ζωγράφιζε στον κήπο του όλον το χρόνο, αλλά αυτός ο πίνακας του 1900 της διάσημης λίμνης με τα νούφαρα και με την ιαπωνική γέφυρα είναι γεμάτος ιδιαίτερα πλούσια χρώματα. Έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε τη γέφυρα και τη λίμνη στο Ζιβερνί σε καλοκαιρινές αποχρώσεις του πράσινου. Ωστόσο, αυτή η συγκεκριμένη εικόνα αποτυπώνει μια υπέροχη ποικιλία από κόκκινα και μοβ.

Τα «Τέσσερα Τελευταία Τραγούδια» του Ρίχαρντ Στράους (1864-1949, βλ. και ανάρτηση https://tinyurl.com/3hce4rre ) περιλαμβάνουν ένα κομμάτι με τίτλο «Σεπτέμβρης», το οποίο βασίζεται σε ένα ποίημα του Έρμαν Έσε. Απεικονίζει το τέλος του καλοκαιριού και τη μετάβαση του κήπου στο φθινόπωρο, με τον κήπο να προσωποποιείται ως λαχτάρα για ξεκούραση και να κλείνει αργά τα κουρασμένα μάτια του.

Αυτό το τραγούδι είναι μέρος του μεγαλύτερου έργου («Τέσσερα Τελευταία Τραγούδια»). Ο «Σεπτέμβρης» γράφτηκε τον Σεπτέμβριο του 1948, έναν χρόνο πριν από τον θάνατο του Στράους, τον ίδιο μήνα. Τα «Τέσσερα Τελευταία Τραγούδια» δημοσιεύθηκαν μετά θάνατον, αποτελούν τη μουσική διαθήκη του συνθέτη και συχνά εκτελούνται με συγκεκριμένη σειρά, αν και ο Στράους δεν τα συνέλαβε αρχικά ως κύκλο. Ο τίτλος «Τέσσερα τελευταία τραγούδια» προέκυψε από τον φίλο του, Ερνστ Ροθ, αρχισυντάκτη του οίκου Boosey & Hawkes, ο οποίος τα δημοσίευσε όλα μαζί, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του συνθέτη.

Η μουσική των τεσσάρων τραγουδιών είναι λυρική και χαρακτηριστική της ώριμης περιόδου του Στράους, χωρίς πολλά στολίδια και με απλότητα στη μελωδική της γραμμή. Η ενορχήστρωση ποικίλει ελαφρά μεταξύ των τεσσάρων τραγουδιών ζωγραφίζοντας έτσι τις εναλλαγές της διάθεσης, που ξεκινά από το ζεστό μέλισμα της «Άνοιξης» για να καταλήξει στις σκιές του θανάτου στο «Φως του Δειλινού». Όλα τα τραγούδια αποπνέουν τρυφερότητα και πραγματεύονται το θέμα του θανάτου, χωρίς φόβο ή μεμψιμοιρία, αλλά με την παρηγοριά και τη συναισθηματική πληρότητα που προσφέρει ένας πλούσιος σε εμπειρίες βίος, ενώ θα βρούμε και νύξεις λαχτάρας για κάτι ανώτερο. Η ανθρώπινη φωνή ενισχύει το συναίσθημα των τραγουδιών∙ ο Στράους τη χρησιμοποιεί τιμώντας την αγαπημένη του σύζυγο Pauline de Ahna που υπήρξε μία διάσημη υψίφωνη.

Τα «Τέσσερα Τελευταία Τραγούδια» στο σύνολό τους θεωρούνται μια συγκινητική και γαλήνια περίσκεψη για τον θάνατο και τον αποχωρισμό, με τον «Σεπτέμβρη» να συμβάλλει σε αυτό το συνολικό θέμα. Το ποίημα «Σεπτέμβρης» προκαλεί μια αίσθηση μελαγχολίας με την ήσυχη ομορφιά των μεταβαλλόμενων εποχών. Ο κήπος φτάνοντας στο ετήσιο τέλος του, βρίσκεται σε πένθος, καθώς η δροσερή βροχή πέφτει στα λουλούδια. Το καλοκαίρι απεικονίζεται να τρέμει, περιμένοντας το τέλος του, με χρυσά φύλλα να πέφτουν από την ακακία. Το καλοκαίρι χαμογελάει αδύναμα, παραμονεύοντας δίπλα στα τριαντάφυλλα, λαχταρώντας για ξεκούραση, πριν κλείσει αργά τα κουρασμένα μάτια του. Σε αυτό το σημείο ακούμε ένα από τα πιο σύντομα, αλλά και πιο όμορφα σόλο του Στράους για το γαλλικό κόρνο, το όργανο του πατέρα του, Φραντς∙ ωστόσο, σε αυτό το πλαίσιο, θα μπορούσε κάλλιστα να αντιπροσωπεύει τον ίδιο τον Ρ. Στράους. Αυτά τα μεγάλα κουρασμένα μάτια είναι αυτά του ίδιου του συνθέτη.

Έρμαν Έσε: Σεπτέμβρης

Der Garten trauert,

Kühl sinkt in die Blumen der Regen.

Der Sommer schauert

Still seinem Ende entgegen.

Golden tropft Blatt um Blatt

Nieder vom hohen Akazienbaum.

Sommer lächelt erstaunt und matt

In den sterbenden Gartentraum.

Lange noch bei den Rosen

Bleibt er stehen, sehnt sich nach Ruh.

Langsam tut er die großen

Müdgewordnen Augen zu.

Ο κήπος θρηνεί,

στα άνθη μπαίνει η δροσερή βροχή,

το καλοκαίρι τρέμει

ήσυχα μέχρι το τέλος του.

Χρυσά φύλλα, ένα-ένα

πέφτουν από την ψηλή ακακία.

Το καλοκαίρι χαμογελάει, σαστισμένο και ξερό,

στου κήπου του το όνειρο που αργοπεθαίνει.

Για ώρα στέκεται

στα τριαντάφυλλα δίπλα, ξεκούραση λαχταρώντας.

Σιγά σιγά κλείνει

τα κουρασμένα πλέον μάτια του.

Ας ακούσουμε τον «Σεπτέμβρη» σε δύο έξοχες ερμηνείες.

Ε. Σβάρτσκοπφ,1953.MP3

Μ. Αρόγιο,1969.MP3

AΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΕΙΡΗΝΟΠΟΙΟΥΣ ΚΑΙ ΗΡΩΕΣ ΠΟΛΕΜΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΚΙΕΒΟΥ

Thu, 21 Aug 2025 12:25:22 +0300

Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι μια τραγωδία με τεράστιες ανθρώπινες απώλειες και στις δύο πλευρές. Ορισμένες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι ο συνολικός αριθμός νεκρών, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών και αμάχων, μπορεί να φτάνει το ένα εκατομμύριο. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αποκαλούμενη από την πλευρά της Ρωσίας και ως «ειδική στρατιωτική επιχείρηση», ξεκίνησε στις 24.2.2022 και αποτέλεσε ουσιαστικά την κορύφωση της συνεχιζόμενης ρωσοουκρανικής διαμάχης από το 2014. Οι χώρες του ΝΑΤΟ, κατά παράβαση των συμφωνηθέντων, έπαιζαν το «γύρω-γύρω όλοι» με τη Ρωσία και έτσι ώθησαν το ολοκληρωτικό καθεστώς της στην εισβολή. Η επιθυμία για εδαφική επέκταση και πλούτο μέσω ελέγχου φυσικών και στρατηγικών σημείων μαζί με τον φόβο της μιας δύναμης έναντι της άλλης ενεπλάκησαν για μια ακόμη φορά κομβικά στην έκρηξη πολέμου (βλ. και πρόσφατη άσκηση https://tinyurl.com/56vtn2dy ). Τώρα λοιπόν μετά τις «γερές μπάζες» από τα όπλα του πολέμου, ήρθε η ώρα για νέες «γερές μπάζες» με τα όπλα διασφάλισης της ειρήνης, οπότε ξεπροβάλλουν επίδοξοι «ειρηνοποιοί – επιχειρηματίες (μπίζνεσμεν)» που, παρεμπιπτόντως, δεν θα ξεχάσουν να τιμήσουν τους πεσόντες «ήρωες» ως ευγενικοί χορηγοί και οργανωτές «συγκινητικών» τελετών μνήμης.

Στον φιλοτομαρισμό, στην ασπλαχνία, στην υποκρισία και, με μια κουβέντα, στη μικρότητα των ανθρώπων σκέφτηκα να αντιπαραβάλω το μεγαλείο της μουσικής.

Ο Μοντέστ Μουσόργκσκι (1839 – 1881) ήταν Ρώσος συνθέτης, μέλος της περίφημης «Ομάδας των Πέντε» εκπροσώπων της εθνικής μουσικής σχολής της Ρωσίας κατά τη Ρομαντική περίοδο ( βλ. και εισαγωγική παράγραφο ανάρτησης https://tinyurl.com/yfeheprh ). Aγωνίστηκε σκληρά και καινοτόμησε, αψηφώντας -αρκετές φορές με εμφατικό τρόπο- τους καθιερωμένους κομφορμισμούς της εποχής του σχετικά με την έντεχνη Δυτική μουσική.

Ιλιά Ρέπιν: Το περίφημο πορτρέτο του Μουσόργκσκι, με εμφανή τα αλλοιωμένα του χαρακτηριστικά από τον αλκοολισμό, ζωγραφισμένο από τις 2 – 5 Μαρτίου του 1881, λίγες μόνο μέρες πριν τον θάνατο του συνθέτη.

Το 1873, ο θάνατος ενός φίλου του Μουσόργκσκι, του ζωγράφου και αρχιτέκτονα Βίκτορ Χάρτμαν έδωσε αφορμή στον Μουσόργκσκι για τη σύνθεση του πιο δημοφιλούς έργου του, της σουίτας για πιάνο « Πίνακες (Εικόνες) από Μία Έκθεση (Kartinki s vystavki) », η οποία έγινε παγκοσμίως γνωστή από την έξοχη μεταγραφή της για ορχήστρα από τον Γάλλο συνθέτη Μορίς Ραβέλ (1875-1937).

Ο Χάρτμαν ήταν ένας από τους πρώτους ζωγράφους που αποτύπωσαν παραδοσιακά ρωσικά μοτίβα στο έργο τους, το οποίο —ως εκ τούτου— θεωρείται εθνικό ή, τουλάχιστον, πατριωτικό.

Το εμβληματικό αντίστοιχο έργο του Μουσόργκσκι αποτυπώνει στη μουσική τις ακουαρέλλες και τα σκίτσα του Χάρτμαν που εκτέθηκαν στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Αγίας Πετρούπολης τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 1874, σε ένδειξη τιμής προς τον χαμένο καλλιτέχνη. Όταν ο συνθέτης επισκέφθηκε την έκθεση τέχνης προς τιμήν του φίλου του, ο οποίος είχε πεθάνει απροσδόκητα λίγους μήνες νωρίτερα, είχε την ευκαιρία να αναλογιστεί τη ζωή και το έργο του Χάρτμαν. Καθώς ο συνθέτης περπατούσε από πίνακα σε πίνακα, εμπνεύστηκε μια μουσική σύνθεση που θα περιέγραφε σχετικές με τους πίνακες ιστορίες καθώς και την εμπειρία του από την παρακολούθηση της έκθεσης. Έτσι η αντίδρασή του σε αυτή την επίσκεψη ήταν μια σουίτα για σόλο πιάνο που δεν παρείχε μόνο μια διαρκή μαρτυρία για τη θλίψη του και τελικά την αποδοχή της απώλειας του φίλου του αλλά και μια δυνατότητα διαρκούς αναπαράσταση της περιορισμένης σε ποσότητα τέχνης του Χάρτμαν. Η εν λόγω σουίτα δεν εκδόθηκε παρά μόνο μετά τον θάνατο του Μουσόργκσκι και έκτοτε έχει αναδιαμορφωθεί για ορχήστρα από πολλούς διαφορετικούς συνθέτες. Η ενορχήστρωση του Μορίς Ραβέλ είναι πάντως η πιο γνωστή.

Όπως τόσοι πολλοί από τους συμπατριώτες του μουσικοσυνθέτες κατά τον δέκατο ένατο αιώνα, ο Μουσόργκσκι ήταν βουτηγμένος στον ρωσικό εθνισμό και λάτρευε υπερβολικά τη βότκα. Μεγαλωμένος με σλαβικά λαϊκά τραγούδια ως παιδί, ήταν παχύσαρκος ως ενήλικας και απολάμβανε μια παθιασμένη φιλία με τον Χάρτμαν. Ο Χάρτμαν δεν ήταν και πολύ ταλαντούχος ως καλλιτέχνης, αλλά, είτε επηρεασμένος από τη φιλία του είτε με μια αμφιλεγόμενη εκτίμηση για το τι συνιστούσε σπουδαία τέχνη, ο Μουσόργκσκι πίστευε ότι οι πίνακές του Χάρτμαν ήταν κατάλληλοι για να αποτυπωθεί η ουσία τους σε μουσική μορφή. Ο Γάλλος συνθέτης Μωρίς Ραβέλ, με τη σειρά του, πίστευε ότι η σουίτα για πιάνο του Μουσόργκσκι θα ακουγόταν εντυπωσιακή, όταν μεταγραφόταν για ορχήστρα. Ο Ραβέλ ολοκλήρωσε αυτή την ορχηστρική παρτιτούρα το 1922 και έκτοτε αυτή έχει χρησιμοποιηθεί για τηλεοπτικές εκπομπές και διαφημίσεις, αναδιαμορφώσεις από συγκροτήματα prog-rock, ακόμη κι από τον Μάικλ Τζάκσον.

Βίκτορ Χάρτμαν: « Η Μεγάλη Πύλη του Κιέβου». Το παραπάνω διασωζόμενο σχέδιο του Χάρτμαν για αυτή τη μνημειώδη πύλη δείχνει μια μεγαλοπρεπή, αψιδωτή είσοδο που συνδέεται με ένα παρεκκλήσι και ένα καμπαναριό με τρούλο σε σχήμα σλαβικού κράνους.

Το τελευταίο τμήμα της σουίτας, « Η Μεγάλη Πύλη του Κιέβου - Οι Πύλες του Μπογκάτυρ (στην Πρωτεύουσα του Κιέβου) », είναι σίγουρα το πιο διάσημο από τα δέκα που αποτελούν τη μουσική σύνθεση του Μουσόργκσκι και είναι, όπως το αντίστοιχο σχέδιο του Χάρτμαν, εμποτισμένο με ρωσικό εθνισμό∙ τόσο μεγαλοπρεπές ώστε να ζητάει ένα ή δύο επιπλέον σημεία στην ένταση του ήχου και να συνδυάζει μελωδία με ρυθμούς που υπαγορεύονται από χτυπήματα τύπου σφυριού, με απόλυτα εξυψωτικό, μεγαλειώδες αποτέλεσμα. Η κύρια λαμπρή μελωδία της «πύλης» εναλλάσσεται με τον ρωσικό ορθόδοξο ύμνο «Όσοι εν Χριστώ εβαπτίσθητε» που έχει μεταγραφεί απαλά από τον Ραβέλ για ξύλινα πνευστά. Ο χαρακτηριστικός ήχος των ρωσικών καμπανών της εκκλησίας θα μπορούσε να προέρχεται από τον πύργο της σχεδιασμένης από τον Χάρτμαν πύλης∙ πάνω στον ήχο των καμπανών επιστρέφει, για μια τελευταία φορά, το μουσικό θέμα «του περιπάτου» που διατρέχει όλο το έργο, τώρα όμως με ένα αίσθημα ευλάβειας και εορτασμού μιας φιλία δύο καλλιτεχνών που συνεχίζει ακόμη και σήμερα να εμπνέει και εμάς. Ο μέγας ενορχηστρωτής Ραβέλ απελευθερώνει όλη τη δύναμη της ορχήστρας για την κορύφωση του θέματος της μεγάλης πύλης. Είναι μια εικόνα μεγαλοπρέπειας για πιανίστες και μια θεατρικής υφής παράσταση για μαέστρους, ίσως επιρρεπείς στο μελόδραμα.

Τον εικονιζόμενο πίνακα με την πύλη που ενέπνευσε το έργο του Μουσόργκσκι, ο Χάρτμαν τον θεωρούσε ως το καλύτερό του έργο και το είχε υποβάλει σε έναν αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για την πύλη που προοριζόταν να κατασκευαστεί σε ανάμνηση μιας αποτυχημένης απόπειρας δολοφονίας εναντίον του τσάρου Αλέξανδρου Β'. Αυτή η απόπειρα του 1866 ήταν η πρώτη από μια σειρά έξι ξεχωριστών προσπαθειών, μέχρι που ο Αλέξανδρος Β' δολοφονήθηκε τελικά το 1881 στην Αγία Πετρούπολη από τη βόμβα ενός Ρώσου επαναστάτη. Όπως πολλοί τσάροι πριν από αυτόν, ο Αλέξανδρος Β' αφιέρωσε πολύ χρόνο ασχολούμενος με την καταστολή αυτονομιστικών κινημάτων, ενώ παράλληλα έπληξε την Πολωνία, τη Λιθουανία και μεγάλο μέρος της Ουκρανίας. Καμία από τις απόπειρες δολοφονίας του δεν έγινε στην Ουκρανία, αλλά, λίγο μετά την επιβίωσή του από την πρώτη απόπειρα δολοφονίας του, οι Ρώσοι άρχισαν να τιμούν την επιβίωσή του με νεόδμητες εκκλησίες και άλλα δημόσια έργα σε διάφορες τοποθεσίες. Ο Χάρτμαν ήλπιζε ότι το ζωγραφισμένο σχέδιό του θα κατασκευζόταν κι αυτό προς τιμήν του τσάρου. Το σχέδιο του Χάρτμαν είναι φορτισμένο με εθνικά σύμβολα, συμπεριλαμβανομένου του σχεδόν στερεοτυπικά ρωσικού καμπαναριού με τρούλο και του χρυσού δικέφαλου αετού που στεφανώνει την κορυφή της πύλης. Όμως η πύλη τουλάχιστον στη μορφή αυτή μνημείου για τον Τσάρο δεν χτίστηκε ποτέ.

Η μουσική όμως του Μουσόργκσκι είναι ένα υπαρκτό μνημείο για τον χαμένο φίλο του, Χάρτμαν και μπορεί να επηρεάσει συναισθήματα που με κάποιο τρόπο αλληλοσυνδέονται με τα προσωπικά αισθητικά γούστα του κάθε ακροατή∙ όμως δεν μπορεί να διαμορφώσει σκέψεις ή πεποιθήσεις με κανέναν υπολογισμένο τρόπο. Και δεν μπορεί να αλλάξει τη φυσική πραγματικότητα με όλους τους φρικτούς τρόπους που μπορεί να την αλλάξει ο πόλεμος. Η εν λόγω μουσική του Μουσόργκσκι έχει θεωρηθεί πως αντιπροσωπεύει ένα τσαρικό, αυτοκρατορικό όραμα σχετικό με το οποίο ο Χάρτμαν, και αναμφίβολα κι άλλοι Ρώσοι, ήθελαν να δουν ένα αρχιτεκτόνημα να κοσμεί την πρωτεύουσα της Ουκρανίας για γενιές. Η πύλη του Χάρτμαν μπορεί να μην ήταν γραφτό να χτιστεί, αλλά, μέσω της μουσικής, το όραμα του Χάρτμαν μαζί με εκείνο του Μουσόργκσκι έγιναν πραγματικότητα. Η μουσική του Μουσόργκσκι μπορεί να μην μπόρεσε να διασώσει όλους τους πίνακες του Χάρτμαν από τη λησμονιά, αλλά κάθε φορά που παρουσιάζεται το έργο «Πίνακες από μια Έκθεση», οι εικόνες τους ζωντανεύουν ξανά μαζί με τη φιλία των δύο καλλιτεχνών.

Θα εκτιμήσουμε τώρα την πιανιστική δεξιοτεχνία του Γιεβγκένι Κίσιν στην πρωτότυπη γραφή της «Μεγάλης Πύλης του Κιέβου» και κατόπιν θα συμμεριστούμε το αίσθημα του ενθουσιασμού από τα ορχηστρικά χρώματα της Φιλαρμονικής του Βερολίνου υπό τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν -για μένα σαν να ήταν χτες όταν τα πρωτοένιωσα πριν πάνω από 40 χρόνια και με εισήγαγαν θαυμάσια στον κόσμο της κλασικής που έκτοτε ταυτίστηκε με την καθημερινότητά μου- και της Ορχήστρας της Φιλαδέλφειας υπό τον Γιουτζίν Όρμαντι.

ΜΟΥΣΟΡΓΚΣΚΙ Η Μεγάλη Πύλη του Κιέβου, Γ. Κίσιν, 2002.mp4

ΜΟΥΣΟΡΓΚΣΚΙ - ΡΑΒΕΛ Η Μεγάλη Πύλη του Κιέβου. Χ. φον Κάραγιαν, Φιλαρμονική του Βερολίνου, 1986.mp4

ΜΟΥΣΟΡΓΚΣΚΙ - ΡΑΒΕΛ Η Μεγάλη Πύλη του Κιέβου. Ε. Όρμαντι, Ορχήστρα της Φιλαδέλφειας, 1966.mp3

H Μεγάλη Πύλη του Κιέβου. Ξυλογραφία από τον Ράφι Τζακομπιάν.

Φλόρενς Ναϊτινγκέιλ: Ένα λυχνάρι που «φωτίζει» αδιάκοπα μέχρι και σήμερα.

Mon, 18 Aug 2025 19:29:35 +0300

Η 19η Αυγούστου, καθιερωμένη ως Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπισμού, δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο· είναι μια υπενθύμιση ότι ο αληθινός ανθρωπισμός δεν γεννιέται από περιστασιακή συγκίνηση αλλά από μια αμετακίνητη δέσμευση στην υπηρεσία του άλλου. Αυτό το ιδανικό ενσαρκώνεται επάξια από τη Φλόρενς Ναϊτινγκέιλ (12 Μαΐου 1820 - 13 Αυγούστου 1910).

Η ζωή της υπήρξε ένα μωσαϊκό επιστημονικής διορατικότητας, κοινωνικής «ανυπακοής» και βαθιάς ηθικής πίστης. Η ταινία «Η Κυρία με τη Λάμπα (1951)» με την Άννα Νήγκαλ αποτυπώνει, κινηματογραφικά, την ένταση αυτού του βίου, φωτίζοντας τόσο τη στοργική της πλευρά όσο και την αλύγιστη αποφασιστικότητα της.

Η γέννηση μιας αποστολής (1820–1837)

Η Φλόρενς γεννήθηκε στη Φλωρεντία της Ιταλίας το 1820 και μεγάλωσε στα αγγλικά κτήματα της οικογένειάς της, μαζί με την αδελφή της Παρθενόπη. Η ανατροφή της περιελάμβανε εκπαίδευση στην κλασική φιλολογία, φιλοσοφία, ξένες γλώσσες, αλλά και – ασυνήθιστα για γυναίκα της εποχής – στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες, χάρη στον πατέρα της. Ήδη από μικρή ηλικία κατέγραφε, ταξινομούσε και μελετούσε τον κόσμο γύρω της, φτιάχνοντας λεπτομερείς πίνακες ακόμα και για τη συλλογή κοχυλιών της.

Το 1837, κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας στην Ευρώπη, άκουσε – όπως η ίδια περιέγραψε – την «κλήση του Θεού» να αφιερώσει τη ζωή της στην υπηρεσία των άλλων. Στην ταινία, αυτή η στιγμή αποδίδεται με μια εσωτερική σκηνή σιωπής και περισυλλογής, όπου το βλέμμα της ηρωίδας «καρφώνεται» μακριά, σαν να διακρίνει το μέλλον της.

Η σύγκρουση με την κοινωνία και την οικογένεια (1844–1853)

Όταν ανακοίνωσε ότι επιθυμεί να γίνει νοσηλεύτρια, η οικογένειά της αντέδρασε έντονα. Η νοσηλευτική θεωρούνταν επάγγελμα «ταπεινό», αντάξιο μόνο για υπηρέτριες ή μοναχές. Οι γονείς της περίμεναν έναν «καλό γάμο», αλλά η Φλόρενς, το 1849, απέρριψε ακόμη και πρόταση γάμου μετά από μακρά σχέση, δηλώνοντας ότι ο δρόμος της ήταν άλλος.

Η αντίσταση αυτή αποτυπώνεται έντονα στην ταινία, μέσα από συγκρούσεις με τη μητέρα και την αδελφή της, που βλέπουν το σχέδιό της ως κοινωνική αυτοκαταστροφή.

Φ.Ναϊτινγκέιλ_Η σύγκρουση με την κοινωνία και την οικογένεια.mp4

Το 1850, ο πατέρας της, συνειδητοποιώντας ότι η κόρη του δεν θα παντρευτεί, της επέτρεψε τελικά να εκπαιδευτεί ως νοσηλεύτρια στη Γερμανία. Το 1853 έγινε διευθύντρια σε γυναικείο νοσοκομείο στο Χάρλεϊ Στριτ του Λονδίνου – ένα πρώτο μεγάλο βήμα προς την υλοποίηση της αποστολής της.

Η Κριμαία: Από την αποστολή στην τραγωδία (1854–1856)

Με την έκρηξη του Κριμαϊκού Πολέμου, ο υπουργός Πολέμου Σίντνεϊ Χέρμπερτ της ζήτησε να ηγηθεί 38 νοσηλευτών στο στρατιωτικό νοσοκομείο της Σκουτάρι, στην Τουρκία.

Φ. Ναϊτινγκέιλ_Η Κριμαία (α' μέρος).mp4

Η άφιξή της ήταν σαν βουτιά σε εφιάλτη: βρώμικοι θάλαμοι, δάπεδα γεμάτα ακαθαρσίες, μολυσμένο νερό. Στην ταινία, οι σκηνές αυτές παρουσιάζονται με ρεαλισμό που αφοπλίζει – στρατιώτες γεμάτοι πληγές, οι κραυγές του πόνου να αντηχούν στους διαδρόμους.

Η ίδια και οι νοσηλεύτριές της καθάρισαν, μαγείρεψαν, έραψαν ρούχα και κυρίως, στάθηκαν δίπλα στους άνδρες με αξιοπρέπεια και σεβασμό. Παρά τα μέτρα της, οι θάνατοι αυξάνονταν· η αιτία βρέθηκε όταν η υγειονομική επιτροπή ανακάλυψε ότι το νοσοκομείο ήταν χτισμένο πάνω σε υπονόμους! Μετά τις παρεμβάσεις στην αποχέτευση και τον αερισμό, η θνησιμότητα έπεσε κατακόρυφα.

Η εικόνα της να περπατά τη νύχτα με το λυχνάρι ανάμεσα στα κρεβάτια έγινε θρύλος – και στην ταινία λειτουργεί ως εμβληματική σκηνή, το σύμβολο της ανιδιοτελούς φροντίδας.

Φ.Ναϊτινγκέιλ_Η Κριμαία (β' μέρος).mp4

Η δύναμη των αριθμών και της πολιτικής (1856–1880)

Επιστρέφοντας στην Αγγλία, συναντήθηκε με τη βασίλισσα Βικτώρια και, με την υποστήριξή της, ξεκίνησε μια εκστρατεία μεταρρυθμίσεων. Με τους στατιστικούς Ουίλιαμ Φαρ και Τζον Σάδερλαντ ανέλυσε χιλιάδες δεδομένα, αποδεικνύοντας ότι οι περισσότεροι θάνατοι στον πόλεμο προέρχονταν από ασθένειες, όχι από τραύματα.

Για να πείσει την κοινή γνώμη και τους πολιτικούς, χρησιμοποίησε την επαναστατική «διαγράμμιση του ρόδου» – μια γραφική απεικόνιση που κατέστησε τις στατιστικές αλήθειες αδιαμφισβήτητες. Αυτό το κομμάτι, στην ταινία, εμφανίζεται ως η μεγάλη «νοητική μάχη» της, όπου η επιστήμη γίνεται όπλο.

Παράλληλα, εργάστηκε για τη βελτίωση της υγείας στην Ινδία, τονίζοντας τη σημασία του καθαρού νερού και της αποχέτευσης.

Η κληρονομιά (1880–1910)

Ακόμη και όταν η υγεία της κλονίστηκε, συνέχισε να γράφει και να καθοδηγεί, ιδρύοντας τη Σχολή Νοσηλευτικής «Φλόρενς Ναϊτινγκέιλ» στο Νοσοκομείο Σαιντ Τόμας. Το έργο της για την υγεία των φτωχών, η είσοδος νοσηλευτών στα πτωχοκομεία, και οι οδηγίες της στο «Notes on Nursing» προετοίμασαν το έδαφος για το σύστημα υγείας που αργότερα θα γινόταν το NHS. Έφυγε από τη ζωή το 1910, πρώτη γυναίκα που τιμήθηκε με το Τάγμα Αξίας, αφήνοντας πίσω της μια παρακαταθήκη που ξεπερνά τον θρύλο.

Φ.Ναϊτινγκέιλ_Η κληρονομιά.mp4

Η Φλόρενς Ναϊτινγκέιλ δεν ήταν απλώς «η κυρία με τη λάμπα». Ήταν επιστήμονας, «στρατηγός» της δημόσιας υγείας, και ακούραστη υπερασπίστρια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η αποστολή της ήταν μια ζωή αφιερωμένη στην πράξη του ανθρωπισμού – όχι μόνο ως συναίσθημα, αλλά ως καθημερινή, επίμονη και τεκμηριωμένη μάχη για τη ζωή.

Στην εποχή μας, όπου οι κρίσεις υγείας συνεχίζουν να δοκιμάζουν τα όρια των κοινωνιών, η ιστορία της υπενθυμίζει ότι η μεγαλύτερη προσφορά δεν είναι να κρατήσεις απλώς το λυχνάρι, αλλά να ανάψεις το φως εκεί όπου κανείς άλλος δεν τολμά να πάει.

«Η στιγμή γίνεται τέλεια μόνο όταν την φτιάχνουμε μαζί».

Sun, 03 Aug 2025 19:35:14 +0300

Αν η Ιστορία της Λογοτεχνίας μάς δίδαξε κάτι, είναι ότι υπάρχουν έρωτες που, ακόμη κι αν γεννηθούν δυνατοί και καθαροί, δεν αντέχουν στις περιστάσεις.

Πορτρέτα Μαρίας Πολυδούρη & Κώστα Καρυωτάκη, Κώστας Καλέντζης

Αφορμή της σημερινής μας ανάρτησης, η ταραχώδης σχέση του Κώστα Καρυωτάκη και της Μαρίας Πολυδούρη: ένας έρωτας που δεν μαράθηκε από έλλειψη πάθους, αλλά από το βάρος των κοινωνικών στερεοτύπων, της ασθένειας και του φόβου. (βλ. άσκηση 27^ης 7. 2025: https://eclass.uoa.gr/modules/exercise/exercise_submit.php?course=MED2135&exerciseId=26883 )

Υπάρχει μια μοναξιά που γεννιέται από την απουσία και μια μοναχικότητα που ανθίζει από επιλογή.
Ανάμεσα στις δύο υπάρχει η πιο σκληρή ερημιά: εκείνη που αφήνει πίσω της η εγκατάλειψη, όχι γιατί η αγάπη έσβησε, αλλά γιατί οι συνθήκες δεν κρίθηκαν «ιδανικές».

Δύο Άνθρωποι (Οι Μοναχικοί), (1905), Έντβαρντ Μουνκ (βλ. άσκηση 7^ης 12. 2023:https://eclass.uoa.gr/modules/exercise/exercise_submit.php?course=MED2135&exerciseId=22081)

Η ανθρώπινη ύπαρξη είναι υφαντή από σχέσεις. Από τον Αριστοτέλη, που χαρακτήρισε τον άνθρωπο ζῷον πολιτικόν, μέχρι τον Σαρτρ, που υπενθύμισε ότι «η κόλαση είναι οι άλλοι», η συνύπαρξη βρίσκεται στο επίκεντρο της ζωής μας. Και όμως, ακόμα και μέσα στην πιο έντονη ανταλλαγή βλεμμάτων και λέξεων, μπορεί να κρύβεται μια σιωπή που μεγαλώνει. Η εμπειρία της μοναξιάς και της μοναχικότητας αποκαλύπτει όχι μόνο την ευθραυστότητα των δεσμών μας, αλλά και την ικανότητά μας —ή την ανικανότητά μας— να αντισταθούμε στις περιστάσεις.

Η μοναξιά δεν είναι απλώς η απουσία φυσικής παρουσίας· είναι η υπαρξιακή ερημιά που γεννιέται όταν η καρδιά ξέρει ότι δεν την εγκατέλειψαν λόγω έλλειψης αγάπης, αλλά λόγω φόβου, κοινωνικών περιορισμών ή σιωπηλών ασθενειών που δεν επιτρέπουν το όνειρο να ευδοκιμήσει. Είναι το βλέμμα που αποσύρεται ενώ ακόμη λάμπει από πόθο· η φωνή που σβήνει για να μη φανεί που τρέμει· η συνειδητή παραίτηση μπροστά σε εμπόδια που η αγάπη μόνη της δεν αρκεί να γκρεμίσει.

Πρώτο, "έντεχνο", μουσικό διάλειμμα:

Μοναξιά, (1890), Φρεντέρικ Λέιτον

Η μοναχικότητα, αντίθετα, μπορεί να είναι επιλογή. Ο Νίτσε την είδε ως χώρο όπου ο άνθρωπος ακούει τη δική του φωνή. Ο Καβάφης τη μετέτρεψε σε ήρεμο ποιητικό λιμάνι. Όμως, όταν η μοναχικότητα επιβάλλεται από εξωτερικές δυνάμεις — μια κοινωνία που κρίνει, μια οικογένεια που απαγορεύει, μια ασθένεια που στιγματίζει — τότε παύει να είναι καταφύγιο και γίνεται εξορία.

Η πιο σκληρή μορφή εγκατάλειψης δεν είναι αυτή που έρχεται όταν το συναίσθημα σβήσει· είναι αυτή που βαφτίζεται «αναγκαστική» γιατί οι συνθήκες θεωρήθηκαν ακατάλληλες. Η ζωή, όμως, δεν προσφέρει ποτέ τέλειες συγκυρίες. Είναι ένα μωσαϊκό από ατέλειες, απώλειες, τυχαία εμπόδια και μικρές ευκαιρίες. Όποιος περιμένει την τέλεια στιγμή, βλέπει τη στιγμή να χάνεται. Ο Ουίνικοτ τόνισε ότι «η αληθινή οικειότητα και δέσμευση ωριμάζουν μέσα στις ατέλειες, όχι στην τελειότητα». Η αγάπη που αρνείται να σταθεί μέσα στη δυσκολία, αρνείται την ίδια της την ουσία.

Μελαγχολία, (1894), Έντβαρντ Μουνκ

Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη διάσταση σε αυτόν τον αγώνα· η ανάγκη της εύρεσης της χρυσής τομής ανάμεσα στην αγάπη και τις συνθήκες, ανάμεσα στο πάθος και την υπομονή, ανάμεσα στην προσμονή και τη δράση. Δεν είναι επιλογή εύκολη, γιατί απαιτεί συνειδητότητα, θάρρος και σεβασμό προς τον εαυτό αλλά και τον άλλο. Είναι η συνειδητή απόφαση να προστατέψει το παρόν και το μέλλον, ώστε να μην καταρρεύσουν υπό το βάρος της πίεσης.

Δεύτερο, ροκ μουσικό διάλειμμα:

Μελαγχολία, (1801), Κωνσταντίνα Μαρία Σαρπαντιέ

Ο Καμύ, στον «Μύθο του Σισύφου», μίλησε για την αξιοπρέπεια του να συνεχίζεις ακόμη και γνωρίζοντας πως η πέτρα θα κυλήσει πάλι κάτω. Στις σχέσεις, αυτή η αξιοπρέπεια εκφράζεται και με την υπομονή, την αναμονή και τη φροντίδα του εαυτού. Η αποχώρηση πριν δοκιμαστεί η αντοχή της αγάπης είναι παραίτηση· η επιλογή του ασφαλούς κελύφους αντί της αβέβαιης ελευθερίας. Αλλά η απόφαση να μείνει κανείς σε κατάσταση ενότητας με τον εαυτό του και τον άλλο, μέσα στην ατέλεια και τη δυσκολία, είναι η αληθινή νίκη.

Όταν κάποιος φεύγει επειδή οι συνθήκες δεν είναι «ιδανικές», αφήνει πίσω δύο πληγές: μία στον άλλον και μία στον εαυτό του. Όμως όταν μένει, αναζητώντας τη χρυσή τομή, δημιουργεί μια γέφυρα ανάμεσα στην αγάπη και την πραγματικότητα. Ο Μπασλάρ θα έλεγε ότι οι χώροι που μοιράζονται, γίνονται μνημεία μνήμης· κάθε γωνιά φυλάει μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε. Αλλά και κάθε κοινή στιγμή που αντέχει στον χρόνο και τις δυσκολίες, μετατρέπεται σε ανάσα ζωής.

Τελευταίο διάλειμμα, με απαγγελία ποίησης:

Μόνος, Άμλαν Ντασγκουπτά

Η αναζήτηση «ιδανικών συνθηκών» είναι μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση. Οι συνθήκες είναι πάντα ατελείς· η τελειότητα βρίσκεται μόνο στην απόφαση δύο ανθρώπων να δημιουργήσουν τον δικό τους κόσμο. Η μοναχικότητα μπορεί να γίνει δημιουργία και η μοναξιά αποκάλυψη· αλλά η εγκατάλειψη στο όνομα της ευκολίας είναι ήττα. Όποιος φεύγει για τις συνθήκες, φεύγει και από τον εαυτό του — και δεν υπάρχει βαθύτερη μοναξιά από αυτήν…

Εσείς τί τέλος θα δίνατε αν ήσασταν ο συγγραφέας της ιστορίας της ζωής του ζεύγους Πολυδούρη – Καρυωτάκη;

«ΤΑ ΗΣΥΧΑ ΒΡΑΔΙΑ Η ΑΘΗΝΑ Θ’ ΑΝΑΒΕΙ ΣΑΝ ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΡΑΒΙ ΠΟΥ ΘΑ 'ΣΑΙ ΜΕΣΑ ΚΙ ΕΣΥ».

Fri, 01 Aug 2025 09:44:19 +0300

Τα Ήσυχα Βράδια με την Αρλέτα.mp3

Το τραγούδι “Ήσυχα βράδια” το πρωτακούσαμε από την Αρλέτα το 1985, όταν δηλαδή κυκλοφόρησε το «Τσάι γιασεμιού». Αυτό το πολύ όμορφο και τρυφερό τραγούδι του Λάκη Παπαδόπουλου και της Μαριανίνας Κριεζή μοιάζει σαν ψίθυρος, σαν χάδι.

Ήρεμη, τρυφερή η φωνή της Αρλέτας, σχεδόν νωχελική. Μελωδίες απαλές, που κυλάνε σαν νερό. Χαρακτηριστικός ήχος, που από το πρώτο κιόλας γρατζούνισμα της κλασικής κιθάρας σε κάνει να λες «είναι Αρλέτα». Προσπάθησαν να την χωρέσουν κάπου… Νέο Κύμα της ελληνικής μουσικής, έντεχνη, μπλουζ που όμως δεν μπλουζίζει αρκετά, μπαλάντα… Ακατάταχτη. Νομίζω θα λάτρευε τόσο αυτόν τον όρο, όσο απεχθανόταν τις ταμπέλες και τα κουτάκια του κόσμου αυτού.

Η Αρλέτα είχε τον τρόπο και πέρασε μέσα στη ζωή και τις αναμνήσεις μας διότι τραγούδησε όλη τη μικρή ιστορία των αποτυχιών, των απογοητεύσεων, έκλεισε το μάτι στα δύσκολα, και νοστάλγησε το μέλλον μας μέσα στις κάμαρες της παιδικής μας ηλικίας.

«Δεν υπάρχει ευτυχία διαρκείας. Ευδαιμονία υπάρχει. Υπάρχουν στιγμές ευτυχισμένες, υπάρχει η κατάσταση που τα έχεις καλά με τον εαυτό σου και με τους γύρω σου. Αυτό χρειάζεται δουλειά και για να το κάνεις πρέπει να έχεις χρόνο. Και ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει χρόνο. Είναι πολύ απασχολημένος με το να συσσωρεύει πράγματα. Προσωπικά δεν το είχα ποτέ αυτό, το μόνο πράγμα που συσσώρευσα ήταν κιθάρες.»

Τα ήσυχα βράδια

θα περνάει φωτισμένο

της ζωής μου το τρένο

που θα ‘σαι μέσα κι εσύ.

Ιάκωβος Ρίζος: Αθηναϊκή Βραδιά ή στην Ταράτσα (1897)

https://tinyurl.com/34yex2ct

Να και μια σύγχρονη, αξιόλογη ερμηνεία του τραγουδιού να μας συντροφεύει τα ήσυχα βράδια κι αυτού του Αυγούστου μας.

Τα Ήσυχα Βράδια με την Άλκηστη Πρωτοψάλτη.mp4

ΕΝΑΣ ΦΙΛΟΣ ΜΑΣ ΕΡΜΗΝΕΥΕΙ ΕΡΓΑ ΓΙΑ ΣΟΛΟ ΠΙΑΝΟ

Wed, 30 Jul 2025 12:31:13 +0300

Είχα την χαρά να με προσκαλέσει ο παλαιός φοιτητής μου, απόφοιτος της Σχολής μας και φίλος του μαθήματός μας, ιατρός Κωνσταντίνος Καραμπίνος, στις φετινές εξετάσεις του για την απόκτηση διπλώματος πιάνου. Εντυπωσιάστηκα από τον όγκο και την τεχνική και ερμηνευτική δυσκολία του προγράμματoς που απέδωσε και συγχαίρω από καρδιάς τόσο τον ίδιο όσο και την Καθηγήτριά του Κα Καλλιόπη Μπαρδή.

Τα έργα που έπαιξε ο Κωνσταντίνος αφορούσαν την προκλασική (σονάτα Σκαρλάτι, 18^ος αιώνας), την κλασική ( 23η σονάτα και 3^ο κοντσέρτο για πιάνο του Μπετόβεν) και τη ρομαντική περίοδο (Σούμαν και Ραχμάνινοφ) της μουσικής.

ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΑ ΑΠΟ ΤΟ ΡΕΣΙΤΑΛ ΠΙΑΝΟΥ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΡΑΜΠΙΝΟΥ.mp4

Η Σονάτα σε σολ ελάσσονα, έργο K. 450 του Ντομένικο Σκαρλάτι, που χαρακτηρίζεται από τον υπότιτλο «Burlesca», είναι ένα ζωντανό και συναρπαστικό έργο, γνωστό για τα γρήγορα περάσματα, τη ζωηρή ρυθμική ορμή και την επιρροή της ιβηρικής λαϊκής μουσικής, η οποία συμβάλλει στις δραματικές και εκφραστικές αποχρώσεις του. Η σονάτα διαρκεί συνήθως περίπου τέσσερα λεπτά και είναι αξιοσημείωτη για τις αντιθέσεις της μεταξύ γρήγορης κίνησης και στιγμών εμμονικής έμφασης σε συγκεκριμένες αρμονικές περιοχές.

Η Σονάτα για πιάνο αρ. 23 σε φα ελάσσονα, έργο 57 του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν [η μετέπειτα ονομασθείσα «Απασιονάτα (Παθιασμένη)»] χαρακτηρίζεται από έντονες εναλλαγές διάθεσης, τυρβώδες δράμα, επαναστατική ένταση, ξαφνικά και τολμηρά άλματα σε εύρος και γραμμές αδιάκοπης κίνησης. Σε ανάλογο ύφος και η αυτοσχέδια καντέντσα του 1^ου μέρους του 3^ου Κοντσέρτου για πιάνο, έργου 37 του συνθέτη, κατά σημεία θυελλώδης και καταλήγουσα σε μια σειρά από τρίλιες που ηρεμούν σε πιανίσιμο.

Οι «Πεταλούδες», έργο 2, του Ρόμπερτ Σούμαν είναι μια σουίτα 12 κομματιών για πιάνο εμπνευσμένη από τη σκηνή του χορού μεταμφιεσμένων στο μυθιστόρημα «Η Αμήχανη Εποχή» του Jean Paul, που χαρακτηρίζεται από ποικίλους χορούς, αντιθετικούς ρυθμούς και δυναμικές και μια κατακερματισμένη αλλά συνεκτική δομή που θυμίζει χορό μασκέ ( βλ. και προηγούμενη ανάρτησή μας https://tinyurl.com/2dt32aht ) με διαφορετικούς χαρακτήρες, όπως ο Ευσέβιος κι ο Φλορεστάν. Το έργο έχει ως στόχο να αποτυπώσει το πνεύμα του μυθιστορήματος (αντί να απεικονίσει άμεσα το κείμενο) αναπαριστώντας έναν μουσικό χορό με δυαδικότητα και ποικίλα ανάλογα συναισθήματα που υπογραμμίζουν την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης.

Ο θρήνος του εναρκτήριου θέματος της 3^ης Μουσικής Στιγμής σε σι ελάσσονα, έργου 16 του Σεργκέι Ραχμάνινοφ μετατρέπεται σε ένα σαφές πένθιμο εμβατήριο, καθώς οι αριστερές οκτάβες γίνονται κανονικές. Είναι μια εσωστρεφής ονειροπόληση, ένα μείγμα μεταξύ των ειδών «τραγουδιού χωρίς λόγια» και «πένθιμου εμβατηρίου»∙ πρόκειται για την «πιο ρωσική» μουσική στιγμή της συλλογής του έργου 16, με τα ηχηρά της μπάσα και τη συμπαγή μελωδία, αμφότερα χαρακτηριστικά της ρωσικής μουσικής.

Για περισσότερα βίντεο του Κωνσταντίνου, εγγραφείτε στο κανάλι του στο Υοu Tube @konstantinoskarampinos1655 .

Η Ποίηση ως Φάρμακο – Μια Ιδέα που Μπορεί να Θεραπεύσει

Mon, 21 Jul 2025 12:16:35 +0300

Σε έναν κόσμο που τρέχει, που μας βομβαρδίζει με πληροφορίες, άγχος και απαιτήσεις, τι θα γινόταν αν σταματούσαμε για λίγο… για να μας «συνταγογραφηθεί» ένα ποίημα;

Αυτό ακριβώς πρεσβεύει το Poetry Pharmacy, ένα θεματικό βιβλιοπωλείο που λειτουργεί με τον πιο συγκινητικό και ευφάνταστο τρόπο: σαν ένα φαρμακείο που αντί για χάπια, σου προσφέρει στίχους. Αντί για χημικές ουσίες, σου προσφέρει λέξεις. Και αυτές οι λέξεις ίσως μπορέσουν να φέρουν κάθαρση, ανακούφιση, χαρά, δύναμη.

Το Poetry Pharmacy οργανώνει την ποίηση σε συναισθηματικές κατηγορίες:
– Chill Pills για χαλάρωση
– Happy Pills για ενίσχυση της διάθεσης
– Invigoration για τόνωση
– Joy για εσωτερική ανανέωση

Και τι όμορφη υπενθύμιση είναι αυτή... Ότι η τέχνη, και ειδικά η ποίηση, δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη. Πως μπορούμε να απευθυνθούμε σε αυτήν, όχι μόνο για έμπνευση, αλλά και ως καταφύγιο, ως θεραπεία, ως συνομιλητή σε ό,τι δεν μπορούμε να εκφράσουμε αλλιώς.

Όπως λέει η ποιήτρια Deborah Alma, εμπνεύστρια της ιδέας:

«Ήθελα να φέρω την ποίηση κοντά στους ανθρώπους με παιχνιδιάρικο και προσβάσιμο τρόπο, χωρίς φραγμούς.»

Και το κατάφερε. Γιατί η ποίηση δεν είναι μόνο για λίγους. Είναι για κάθε έναν από εμάς. Είναι για κάθε άτομο που αναζητά λέξεις για να εξηγήσει αυτό που νιώθει.

Ίσως, λοιπόν, αυτό που έχουμε ανάγκη σήμερα, είναι περισσότερα “φαρμακεία ποίησης” γύρω μας – ή τουλάχιστον μέσα μας.

Πρόταση: Ας δίνουμε και εμείς στους γύρω μας «συνταγές ποίησης». Ένα ποίημα σε έναν φίλο που πονά. Μια στροφή στον εαυτό μας όταν όλα μοιάζουν δύσκολα. Γιατί η ποίηση δεν θεραπεύει το σώμα – αλλά ξέρει να μιλά στην ψυχή.

Πληροφορίες: https://poetrypharmacy.co.uk/

Ερώτηση:

Τι ποίημα θα συνταγογραφούσες σήμερα στον εαυτό σου;

Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΧΩΡΙΣ ΛΕΞΕΙΣ. ΕΠΙΜΕΤΡΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΣ ΣΤΟΝ «ΘΕΙΟ ΒΑΝΙΑ» ΤΟΥ ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΟΦ.

Fri, 11 Jul 2025 06:48:32 +0300

Η νοηματική γλώσσα είναι οπτικο-κινησιακή γλώσσα, δηλαδή βασίζεται στην κίνηση των χεριών, στην στάση ή την κίνηση του σώματος καθώς και στις εκφράσεις του προσώπου για να αποδώσει ένα νόημα. Διαθέτει λεκτικές και συντακτικές δομές για να εκφράσει οποιοδήποτε αφηρημένη έννοια. Η νοηματική γλώσσα είναι ένα πλήρες γλωσσικό σύστημα με μεγάλη εκφραστική δύναμη, επιτρέποντας την ακριβή και λεπτομερή επικοινωνία. Δεν είναι απλώς μια συλλογή χειρονομιών, αλλά ένα πλήρες και εκφραστικό σύστημα που επιτρέπει την επικοινωνία και την έκφραση σκέψεων, συναισθημάτων και ιδεών. Οι εκφράσεις του προσώπου, οι κινήσεις του σώματος και οι χειρονομίες συνδυάζονται για να μεταφέρουν νόημα, συναίσθημα και έμφαση, καθιστώντας τη νοηματική γλώσσα μια πλούσια και δυναμική μορφή επικοινωνίας.

Το Πρόσωπο τα Λέει Όλα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα για τη νοηματική γλώσσα είναι ο ρόλος των εκφράσεων του προσώπου. Όπως οι ομιλητές χρησιμοποιούν ρυθμό και τόνο στη φωνή τους για να δώσουν έμφαση και νόημα, οι εκφράσεις του προσώπου στους ομιλητές της νοηματικής είναι το "κλειδί" για την κατανόηση της ροής της συζήτησης. Τα φρύδια, τα μάτια και οι κινήσεις του στόματος δίνουν τόνο και συναίσθημα στις χειρονομίες.

Πώς ο Εγκέφαλος Επεξεργάζεται τη Νοηματική Γλώσσα;

Ίσως να μην το φαντάζεστε, αλλά όταν χρησιμοποιείς νοηματική γλώσσα, ο εγκέφαλός σου δουλεύει με τον ίδιο τρόπο όπως όταν μιλάς. Οι νοηματικές γλώσσες επεξεργάζονται κυρίως στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου, το ίδιο τμήμα που είναι υπεύθυνο για τις ομιλούμενες γλώσσες. Όμως, υπάρχει μια διαφορά: επειδή η νοηματική γλώσσα βασίζεται στην οπτική και χωρική αντίληψη, ενεργοποιείται και το δεξί ημισφαίριο, το οποίο διαχειρίζεται τα οπτικά ερεθίσματα. Έτσι, ο εγκέφαλός μας προσαρμόζεται πλήρως, είτε ακούμε λόγια είτε τα «βλέπουμε». Όπως με την ομιλία, μια εγκεφαλική βλάβη μπορεί να επηρεάσει τη χρήση της νοηματικής, επηρεάζοντας την ικανότητα σωστού συνδυασμού σημάτων και κινήσεων.

Το θέατρο κωφών είναι μια εναλλακτική μορφή θεάτρου στην οποία κωφοί ή και ακούοντες ηθοποιοί συνεργάζονται. Οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν χειρονομίες, χορό και νοηματική γλώσσα για να παίξουν μπροστά στο κοινό. Οι ομάδες παραγωγής δημιουργούν έργα στην αντίστοιχη νοηματική γλώσσα και πολλοί θίασοι ταυτόχρονα επιλέγουν να έχουν ακούοντες και κωφούς καλλιτέχνες για μια δίγλωσση εμπειρία.

Ένας από τους σπουδαιότερους θεατρικούς συγγραφείς, αλλά και διηγηματογράφους όλων των εποχών, ο Άντον Τσέχοφ εμπνέει άμεσα ή έμμεσα όλο και περισσότερους κινηματογραφικούς δημιουργούς. Η διεισδυτική και κομψή του περιγραφή της ξοδεμένης ζωής καθημερινών ανθρώπων παραμένει επιδραστική και διαχρονική. Στην τελευταία άσκηση από την Τράπεζα Θεμάτων του μαθήματός μας ( https://eclass.uoa.gr/modules/exercise/index.php?course=MED2135 ) ασχοληθήκαμε με το θεατρικό έργο του Τσέχοφ «Θείος Βάνιας – Σκηνές από τη ζωή στην επαρχία σε 4 πράξεις» και, μεταξύ άλλων, εκτιμήσαμε δύο ερμηνείες του τελικού μονολόγου της ανιψιάς του Βάνια, της Σόνιας, τη μια από κινηματογραφημένη πρόφατη βρετανική παράσταση του έργου και την άλλη από παλαιότερη κινηματογραφική μεταφορά του έργου, σοβιετικής παραγωγής.

Ισαάκ Λεβιτάν: «Άνοιξη. Λευκή πασχαλιά»

Η βραβευμένη ταινία “Drive my car” είναι ιαπωνική δραματική ταινία του 2021 σε σκηνοθεσία Ριγιουσούκε Χαμαγκούτσι και σενάριο του ιδίου σε συνεργασία με τον Τακαμάσα Οέ. Πρόκειται για ένα τσεχοφικό κομψοτέχνημα απαράμιλλης ευαισθησίας πάνω στην απώλεια, την ανθρώπινη επιθυμία, τη μνήμη και τη σχέση ζωής και τέχνης.

Η ταινία ακολουθεί έναν καταξιωμένο ηθοποιό και σκηνοθέτη, ο οποίος, από σύμπτωση της τύχης, μαθαίνει πως η γυναίκα του, πρώην ηθοποιός και νυν τηλεοπτική σεναριογράφος, έχει σχέση με κάποιον άλλον. Πριν προλάβει να το χωνέψει, εκείνη πεθαίνει από εγκεφαλική αιμορραγία, βυθίζοντάς τον σε υπαρξιακή κρίση. Δυο χρόνια αργότερα θα αποδεχθεί μια πρόταση από ένα φεστιβάλ στη Χιροσίμα για ανέβασμα του «Θείου Βάνια», παράσταση με την οποία είχε γνωρίσει επιτυχία ο ίδιος ως πρωταγωνιστής και σκηνοθέτης. Πηγαίνοντας εκεί, θα συναντήσει τους υπεύθυνους της παραγωγής, τους ηθοποιούς τους οποίους επέλεξε μετά από ακρόαση και την οδηγό του αυτοκινήτου του, τη λιγομίλητη νεαρή Μισάκι. Ο θίασος περιλαμβάνει έναν ετερόκλητο θίασο κωφών και πολύγλωσσων ηθοποιών που τελικά τους ενώνει μαγικά η αλήθεια της θεατρικής τέχνης, πέρα από γλωσσικά όρια. Η ταινία σχολιάζει ευρηματικά τα αδιέξοδα, αλλά και τις δυνατότητες της σύγχρονης επικοινωνίας, μέσα από μια γλωσσική Βαβέλ (γιαπωνέζικα, αγγλικά, κορεάτικα, αλλά και νοηματική) που βρίσκει τις δικές της ισορροπίες, περιγράφοντας ταυτόχρονα με συγκινητική ειλικρίνεια τον υπαρξιακό τρόμο του ανθρώπου απέναντι στην αβεβαιότητα των κανόνων της ζωής όσο και των δικών του συναισθημάτων.

Με μια απαράμιλλη σεναριακή δεξιοτεχνία, οι Χαμαγκούτσι και Τακαμάσα Όε στήνουν ένα γαϊτανάκι προσδοκιών και διαψεύσεων γύρω από τον πρωταγωνιστή, στο οποίο κάθε ρόλος και κάθε ατάκα του "Θείου Βάνια" ανοίγει διάλογο με την ψυχολογική κατάστασή του πρωταγωνιστή της ταινίας. Τα λόγια του έργου δοκιμάζουν τις αξίες του, αμφισβητούν τα πιστεύω του και κάνουν τα δεδομένα του να χάνουν τη βεβαιότητά τους. Ο Τσέχοφ, εμμέσως πλην σαφώς, αγγίζει για πρώτη φορά την ψυχή του, αναγκάζοντάς τον όχι μόνο να προχωρήσει ως καλλιτέχνης, όχι μόνο να κοιτάξει ειλικρινά μέσα του, αλλά και να ανοίξει τα μάτια του σε όσα συμβαίνουν (στους) γύρω του και τελικά να αποδεχτεί να παραχωρήσει μια θέση στον ιδιωτικό του χώρο (στο αμάξι του) σε κάποιον άλλον. Ακόμα και να του εμπιστευτεί το τιμόνι στην πορεία του προς το μέλλον.

Το “Drive my car”, μια τρίωρη κινηματογραφική βόλτα συμπόνιας και οδυνηρής συμφιλίωσης, πετάει σαν μυστηριώδες όνειρο∙ είναι ένα σύγχρονο, μπεργκμανικού ύφους και τσεχοφικού πνεύματος δράμα χαρακτήρων με αναφορές στο κλασικό θέατρο, ιδιοσυγκρασιακή σεναριακή δομή και τέμπο που απορροφά, ανατροπές εσωτερικές αλλά και πλοκή με μια σημαντική ανατροπή καθώς και μια δύναμη που αυξάνει και βαθαίνει μέχρι την αξέχαστη τελική επί σκηνής παράσταση.

Προσωπικά, παρακολουθώντας την ταινία, εντυπωσιάστηκα από την απόδοση στη νοηματική γλώσσα του μονολόγου της Σόνιας που κλείνει τον «Θείο Βάνια». Εσείς;

Ο ΤΕΛΙΚΟΣ ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΣΟΝΙΑΣ ΣΤΗ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ DRIVE MY CAR.mp4

Και για το τέλος, να ένα πασίγνωστο τσιγγάνικο λαϊκό τραγούδι της Ρωσίας.

ΣΚΟΥΡΑ ΜΑΤΙΑ. Ρωσική Ορχήστρα με μπαλαλάικες.mp3

Ισαάκ Λεβιτάν: Μπιρκενχάιμ (1885-1889)

"ΕΧΕΙ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟ ΑΠΟΨΕ ΚΙ ΕΙΝΑΙ ΩΡΑΙΑ"

Wed, 09 Jul 2025 10:23:43 +0300

Πανσέληνος. Στίχοι, μουσική & ερμηνεία από την Xάρι Αλεξίου.mp3

Τσάιλντ Χάσαμ: «Φεγγαρόφωτο στα Νησιά Σόουλς», ελαιογραφία σε καμβά, 145,7 x 40,6 εκ. (1892).

Το «Φεγγαρόφωτο στα Νησιά Σόουλς» αποτελεί μέρος μιας σειράς έργων όπου ο Τσάιλντ Χάσαμ διερεύνησε τις επιπτώσεις του χρώματος και του φωτός στο τοπίο του Άπλντορ, που λούζεται από τη λαμπρότητα του φεγγαριού, αντί του ήλιου.

Ο Τσάιλντ Χάσαμ (1859-1935) στο παρόν έργο, ρίχνοντας μόνο μια ματιά στην τραχιά ακτογραμμή, εστιάζει στην έκταση της θάλασσας όπου μόλις διακρίνεται ένα μικρό ιστιοφόρο και τον νυχτερινό ουρανό που διακόπτεται από μια λαμπερή σφαίρα. Χειρίζεται έξυπνα, μέσω ελεγχόμενα αδρής πινελιάς, ποικίλες αποχρώσεις του μπλε για να δημιουργήσει τη βραχώδη προεξοχή, την ήρεμη θάλασσα και τον απέραντο ουρανό. Τοπικές περιοχές λευκού σμάλτου αναδύονται από τη συμφωνία του μπλε, διαπερνώντας την επιφάνεια για να δημιουργήσουν μια λεπτή ισορροπία μεταξύ της ακτογραμμής, του ιστιοφόρου και του νυχτερινού ουρανού. Ολόκληρη η εικόνα ενοποιείται με την έγχυση λαμπερού φωτός που μόνο ένα καλοκαιρινό φεγγάρι θα μπορούσε να εκπέμψει. Η ατελείωτη σχέση του καλλιτέχνη με την όμορφα ήρεμη και απομακρυσμένη ακτογραμμή του Άπλντορ καταγράφεται στον παραπάνω εκλεπτυσμένο νυχτερινό πίνακα που αποτελείται από γαλήνια χρώματα και λαμπερό φως. Μέσα από το ιμπρεσιονιστικό βλέμμα του Χάσαμ, η διαχρονική ομορφιά του Άπλντορ καταγράφεται συγκινητικά στον εν λόγω πίνακα. Το Άπλντορ έδωσε στον Χασάμ τη δυνατότητα να ξεφύγει από την καταπιεστική και πεζή ζωή της πόλης και επέτρεψε στον νου του να περιπλανηθεί και να αγγίξει τα βάθη της φαντασίας του. Ο Χάσαμ, υλοποιώντας πλήρως μια σειρά ενδοσκοπικά ταξίδια του σε καμβά, προσφέρει στους θεατές των έργων του Άπλντορ παρόμοια ταξίδια-περάσματα στη φαντασία τους.

Ο Χάσαμ ( βλ. και άσκηση https://tinyurl.com/yek9puru ) ταξίδεψε το 1889 στο απομακρυσμένο νησί Άπλντορ, που βρίσκεται ανάμεσα στα Νησιά Σόουλς, στα ανοιχτά των ακτών του Μέιν και του Νιου Χάμσαϊρ. Ο καλλιτέχνης δελεάστηκε στο νησί από την ποιήτρια και κηπουρό Σίλια Θάξτερ, η οποία είχε ιδρύσει ένα άτυπο σαλόνι αποτελούμενο από διακεκριμένους συγγραφείς, μουσικούς και αξιόλογους καλλιτέχνες. Ο Χάσαμ ανακάλυψε στη Θάξτερ ένα μοναδικό και συναρπαστικό πνεύμα, μια παρουσία που προκαλούσε μέσα του μια αίσθηση ελευθερίας, ευφορίας και φαντασίας. Η βραχώδης ακτή του Άπλντορ ενέπνευσε μια σειρά έργων που αποκαλύπτουν τη λαμπρή ιμπρεσιονιστική τεχνική του Χάσαμ.

Τα βράχια και η ακτογραμμή του Άπλντορ αποτελούσαν μεγάλο πόλο έλξης για κάθε επισκέπτη του νησιού, είτε τουρίστα είτε καλλιτέχνη. Ο σεβασμός της Θάξτερ για το βραχώδες έδαφος του Άπλντορ βοήθησε τον Χάσαμ να δει πέρα από «τους απλούς σωρούς από γρανίτη που γκρεμίζονταν» και να κατανοήσει «τα άπειρα, χαμένα στο παρελθόν, νησιά Σόουλς με τα πολύτιμα πετρώματά τους τοποθετημένα σε μια ασημένια θάλασσα». (D.P. Curry, Childe Hassam, An Island Garden Revisited, Νέα Υόρκη, 1990, σ. 115) Ο Χάσαμ διαπίστωσε ότι η ωμή φύση του βραχώδους νησιού ταίριαζε απόλυτα στο ύφος του αμερικανικού ιμπρεσιονισμού του. Τα έργα του «ζωγραφισμένα στα Σόουλς ενεργοποιούνται από την αισθησιακή αγκαλιά του καλλιτέχνη με τα εφέ φωτός και χρώματος, αλλά αποκαλύπτουν επίσης τις προσπάθειές του να διατηρήσει μια ισορροπημένη σύνθεση χρώματος και γραμμής». (Childe Hassam, An Island Garden Revisited, σελ. 14)

Το όραμα του Χάσαμ για το λυκόφως και τη νύχτα επηρεάστηκε βαθιά από τα καινοτόμα «Νυχτερινά» του Τζέιμς ΜακΝιλ Γουίστλερ και τις αισθητικές θεωρίες σχετικά με το φως που συζητήθηκαν στις «Διαλέξεις των Δέκα Ημερών». Όπως και ο Γουίστλερ, ο Χάσαμ δεν ασχολήθηκε με την αντιγραφή συγκεκριμένου φωτός στα έργα του για το λυκόφως και τη νύχτα, αλλά μάλλον χρησιμοποίησε το φως για να δημιουργήσει ένα αρμονικό αποτέλεσμα. Ο Χάσαμ δημιούργησε μια σειρά από πίνακες με θέμα το Άπλντορ υπό το φως του φεγγαριού, τα οποία έτυχαν θερμής υποδοχής.

Μια κριτική έκανε το ακόλουθο σχόλιο σχετικά με το παραπάνω έργο του Χάσαμ με τίτλο «Σκηνή με φεγγαρόφωτο. Ακτή της Νέας Αγγλίας» (1907, ελαιογραφία σε καμβά, 92 Χ 65 εκ., Shaklee Corporate Art Collection, Σαν Φρανσίσκο, Καλιφόρνια): «Εμφανής στον πλατύ καμβά είναι μια σκηνή στην ακτή με το φως του φεγγαριού πάνω από τα Νησιά Σόουλς, στην οποία μικρά σύννεφα μαζεύονται γύρω από το φεγγάρι σαν ψάρια γύρω από ένα χρυσό δόλωμα. Το βάθος της προοπτικής και η επιτυχής υποδήλωση του χρώματος στα Σόουλς καθιστούν αυτό το νυχτερινό ένα από τα πιο επιτυχημένα της συλλογής». (Childe Hassam, An Island Garden Revisited, σελ. 164).

Σκοτεινές, οριζόντιες λωρίδες ακανόνιστου σχήματος σέρνονται σε αυτή τη νυχτερινή εικόνα των Νησιών Σόουλς, διασχίζοντας τη σκηνή για να αρθρώσουν την περιοχή μεταξύ νερού και ουρανού. Η απλότητα της σύνθεσης συνδυάζεται με μια μινιμαλιστική παλέτα. Το μόνο ανάγλυφο στο έντονο μπλε χρώμα είναι η χρυσή σφαίρα που διαπερνά τη νύχτα, ρίχνοντας την εικόνα της στο νερό από κάτω. Το αποτέλεσμα είναι μια γαλήνια αίσθηση απομόνωσης. Ο πίνακας αυτός απεικονίζει το ώριμο ύφος που ανέπτυξε ο Τσάιλντ Χάσαμ αργότερα στην καριέρα του. Αντιμέτωπος με τις σκληρές πραγματικότητες της αστικής ζωής, ο Χάσαμ έστρεψε την προσοχή του και πάλι στα τοπία, υιοθετώντας μια πιο φωτεινή παλέτα και πιο απαλές μορφές. Τότε ο ιμπρεσιονισμός είχε πια γίνει κυρίαρχο ρεύμα, ένα αντιστάθμισμα στις πρωτοποριακές τάσεις προς τον κυβισμό και τον σουρεαλισμό.

Καλά ταξίδια της φαντασίας σας με την επερχόμενη πανσέληνο!

Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι;;;;

Tue, 08 Jul 2025 12:39:07 +0300

Η πανσέληνος του Ιουλίου (10.7.2025), γνωστή και ως «Φεγγάρι του Κόκκινου Ελαφιού» (Buck Moon), είναι μία από τις πιο μαγευτικές στιγμές του καλοκαιρινού ουρανού. Κάθε χρόνο προσελκύει εκατοντάδες παρατηρητές που θέλουν να απολαύσουν το απόλυτο θέαμα του ολόγιομου φεγγαριού στις ζεστές νύχτες του Ιουλίου.

Εκείνη την ημέρα, η Σελήνη θα βρίσκεται ακριβώς απέναντι από τον Ήλιο στον ουρανό και θα είναι φωτισμένη πλήρως. Η πανσέληνος του Ιουλίου προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία για αξέχαστες στιγμές κάτω από τον έναστρο ουρανό. Ανεβείτε, λοιπόν, στις ταράτσες και στους λόφους της πόλης ή αράξτε στις παραλίες για να χαρείτε την πανσέληνο. Εμείς δίνουμε μερικές ιδέες, εσείς μπορείτε να βρείτε τις δικές σας γωνιές, για να θαυμάσετε το «φεγγάρι του κόκκινου ελαφιού».

Πού μπορείς να απολαύσεις το ''φεγγάρι του κόκκινου ελαφιού''

Αρχικά τα βραχάκια της Ακρόπολης είναι ένα από τα πιο δημοφιλή σημεία για να απολαύσει κανείς την πανσέληνο. Στο κέντρο της Αθήνας, μπορείς να κάνεις μια βόλτα στο Μοναστηράκι και το Θησείο και στη συνέχεια να ανέβεις να απολαύσεις τη θέα του «φεγγαριού του κόκκινου ελαφιού».

Ίσως τα Αναφιώτικα είναι το πιο κλασικό μέρος μετά την Ακρόπολη για να δει κάποιος την πανσέληνο, αλλά δεν παύει να είναι ένα από τα πιο γραφικά μέρη της Αθήνας. Καταρχάς, θα είστε ακριβώς κάτω από τον Ιερό Βράχο και θα έχετε θέα στην πόλη, στους λόφους της και στο Καλλιμάρμαρο. Βολεύει γιατί βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας, που σημαίνει πως μόλις χορτάσετε να κοιτάτε το φεγγάρι, σε δυο βήματα είστε κοντά σε ταβερνάκια και μπαράκια για να συνεχίσετε την όμορφη βραδιά σας.

Πανοραμικές θέες από τους λόφους της Αθήνας

Όσο κλασικό είναι η Ακρόπολη και τα Αναφιώτικα άλλο τόσο είναι και ο λόφος του Λυκαβηττού, ωστόσο είναι ίσως από τα καλύτερα μέρη μέσα στην πόλη για την πανσέληνο Ιουλίου. Η θέα είναι μαγευτική, όχι μόνο γιατί τα φωτάκια της Αθήνας απλώνονται λες και είναι μια θάλασσα μπροστά σας αλλά και γιατί ακριβώς απέναντι στέκει ολοφώτιστη η Ακρόπολη.

Πάρτε το ταίρι ή την παρέα, το ποτό σας και ανεβείτε νωρίς να πιάσετε θέση, γιατί την ίδια σκέψη με εσάς θα έχουν και πολλοί ακόμα Αθηναίοι. Είτε επιλέξετε να αράξετε στο πάρκινγκ του θεάτρου είτε κάτω από τα δέντρα ή ακόμα και στο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, ξεκινήστε νωρίς για να απολαύσετε το «φεγγάρι του κόκκινου ελαφιού».

Δείτε την πανσέληνο από το Σούνιο

Πάρτε μαζί σας μπύρες και σνακ και βάλτε GPS για το Σούνιο. Εδώ μακριά από τη φασαρία και τα φώτα της πόλης μπορείτε να απολαύσετε την πανσέληνο Ιουλίου με πολύ περισσότερη ησυχία και σε όλο της το μεγαλείο. Αφήστε το αυτοκίνητο στο πάρκινγκ του αρχαιολογικού χώρου και κατευθυνθείτε προς τα αριστερά, αντίθετα δηλαδή από το δρομάκι που οδηγεί στο ναό. Περπατήστε προς την Άκρα Σούνιο, διαλέξτε το βραχάκι σας και καθίστε να σας λούσει το φως της πανσελήνου που περιβάλλεται από αστικούς μύθους και δοξασίες.

Μια υπέροχη πρόταση είναι η επίσκεψη στο Πάρκο του Ιδρύματος Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος για την πανσέληνο. Είτε καθίσετε στο καφέ πλάι στο κανάλι, είτε επιλέξετε ένα παγκάκι μέσα στον κήπο το σίγουρο είναι πως θα ευχαριστηθείτε την πανσέληνο Ιουλίου.

Παραλιακές τοποθεσίες για το ''φεγγάρι του κόκκινου ελαφιού''

Αν θέλετε να βρίσκεστε δίπλα στο κύμα αλλά να μην χρειαστεί να οδηγήσετε για ώρα τότε η λύση είναι το παραλιακό μέτωπο του Φλοίσβου. Μια χαλαρή βόλτα στο δρομάκι πλάι στη θάλασσα, με συντροφιά την πανσέληνο είναι ότι πρέπει ακόμα και αν αποφασίσετε να πάτε μόνοι σας. Ξαποστάστε σε ένα παγκάκι χαζέψτε το φεγγάρι να λούζει τη θάλασσα με το φως του και αν θέλετε λίγη ζωντάνια μπορείτε να φτάσετε μέχρι τη Μαρίνα Φλοίσβου και να πιάσετε πρώτο τραπέζι σε ένα από τα καφέ ή τα εστιατόρια και να απολαύσετε ένα δροσερό ποτάκι ή ένα όμορφο δείπνο.

Ψάθα, αμμουδιά και θέα θάλασσα στην παραλία Λεγραινών. Μη βιαστείτε να φύγετε από την απογευματινή βουτιά. Καθίστε μέχρι ο ήλιος να δύσει και να παραδώσει τον ουρανό στο φεγγάρι που τον Ιούλιο είναι μαγικό. Όσοι δεν έχετε την τύχη να είστε ήδη σε ένα νησί, εδώ είναι ό,τι πιο κοντινό σε νησί μπορείτε να έχετε.

Η παραλία του Σχοινιά είναι μια θεσπέσια επιλογή για την πανσέληνο Ιουλίου. Και δεν εννοώ την πλευρά που είναι σπαρμένη με ξαπλώστρες και μπαράκια. Εννοώ την πλευρά που απλώνεται το δάσος με τις κουκουναριές. Θα αφήσετε το αυτοκίνητο πριν το δάσος και θα περπατήσετε τα αμμουδένια δρομάκια μέχρι να πατήσετε νερό. Εκεί θα απλώσετε την ψάθα σας, τα καλούδια σας και θα κάνετε ένα βραδινό πικνίκ στο φως του «φεγγαριού του κόκκινου ελαφιού». Βάλτε και μαγιό γιατί είναι κρίμα να μην ρίξετε μια βουτιά και να απολαύσετε την πανσέληνο μέσα από το νερό.

Οδός Ονείρων: Εκεί όπου τα όνειρα περπατούν ξυπόλητα

Tue, 24 Jun 2025 08:57:50 +0300

«Γεια σας!
Ήρθα για να σας δείξω ο ίδιος την Οδό Ονείρων.
Δεν ξεχωρίζει.
Είναι ένας δρόμος σαν όλους τους άλλους
δρόμους της Αθήνας.
Είναι ας πούμε – ο δρόμος που κατοικούμε.
Μικρός, ασήμαντος, λυπημένος, τυραννικός
μα κι απέραντα ευγενικός.

Έχει πολύ χώμα, πολλά παιδιά
πολλές μητέρες, πολλές ελπίδες και πολλή σιωπή
Κι όλα, σκεπασμένα
από έναν τρυφερό μα κι αβάστακτο ουρανό.

Εδώ σ’αυτόν τον δρόμο γεννιούνται και πεθαίνουν
τα όνειρα τόσων παιδιών
ίσαμε την στιγμή που η αναπνοή τους
θα ενωθεί με τ’ανοιξιάτικο αεράκι του επιταφίου
και θα χαθεί.
Όμως τη νύχτα δεν τους πιάνει ο ύπνος
Κι όταν δεν ονειρεύονται – τραγουδούν.»

Πρόλογος.mp3

«Κάθε κήπος έχει
Μια φωλιά για τα πουλιά.
Κάθε δρόμος έχει
Μια καρδιά για τα παιδιά.

Μα κυρά μου εσύ
Σαν τι να λες με την αυγή
Και κοιτάς τ' αστέρια
Που όλο πέφτουν σαν βροχή.

Δώσ' μου τα μαλλιά σου
Να τα κάνω προσευχή
Για να ξαναρχίσω
Το τραγούδι απ' την αρχή.

Κάθε σπίτι κρύβει
Λίγη αγάπη στη σιωπή.
Μα ένα αγόρι έχει
Την αγάπη για ντροπή.»

Μαρινέλλα - Οδός Ονείρων .mp3

Στην καρδιά της πόλης, ένα σοκάκι από τα χιλιάδες, ένα έδαφος που πάτησαν πολλά βήματα και πολλές σιωπές, ο Μάνος Χατζιδάκις επιλέγει να το ονομάσει «Οδό Ονείρων». Το όνομα αυτό δεν αντανακλά μια τοπογραφική ιδιαιτερότητα, αλλά μια υπαρξιακή πρόταση. Ο δρόμος αυτός δεν διαφέρει από άλλους ρεαλιστικά. Διαφέρει όμως ως τρόπος θέασης, ως ενάρετη πράξη παρατήρησης και αισθητικής συγκράτησης του ανεπίσημου. Είναι, λοιπόν, η Οδός Ονείρων μια σύνθεση από την ύλη της καθημερινότητας και την ψυχή του ποιητικού βλέμματος.

Το απόσπασμα από το ομώνυμο έργο του Χατζιδάκι φέρει όλα τα στοιχεία της ευγενικής μελαγχολίας. Περιγράφει έναν δρόμο που είναι «μικρός, ασήμαντος, λυπημένος, τυραννικός, μα κι απέραντα ευγενικός». Οι προσδιορισμοί αυτοί, φαινομενικά αντίθετοι, συμπλέκονται σε έναν ενιαίο χαρακτήρα. Η φράση «απέραντα ευγενικός» δεν είναι ένας ρητορικός εξωραϊσμός, αλλά ένας υπαινιγμός της σιωπηλής αξιοπρέπειας που μπορεί να διατηρεί η απλότητα. Στην πραγματικότητα, ο δρόμος αυτός, όπως και πολλοί άλλοι, είναι φορτωμένος με την αδιόρατη ζωή: με χωμάτινους λεκέδες, παιδικές φωνούλες, μάτια κουρασμένα και βλέμματα που δεν συναντιούνται. Η ποίηση του Χατζιδάκι δεν ωραιοποιεί την πραγματικότητα, αλλά την αποκαθιστά. Δείχνει την ομορφιά όχι ως απολύτως φωτεινή, αλλά ως τρωτή και γι’ αυτό βαθιά συγκινητική.

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες είναι ο «τρυφερός μα κι αβάστακτος ουρανός». Η φαινομένικη οξύμωρη σχέση δεν είναι σύλληψη για εντύπωση, αλλά για αλήθεια. Ο ουρανός, μεταφορά της μοίρας, της προσδοκίας και του πέρα, σκέπει αυτόν τον δρόμο όπως σκέπει την άγνοια και την ελπίδα. Είναι τρυφερός όταν αναγνωρίζουμε το πόσο είμαστε μέρος του, και αβάστακτος όταν συνειδητοποιούμε πόσο είμαστε μικροί μέσα του. Η οπτική του Χατζιδάκι είναι ουσιαστικά υπαρξιακή: όλα τα όνειρα γεννιούνται και πεθαίνουν εδώ, σε αυτό το ταπεινό έδαφος. Κι αυτό δεν είναι αφορμή για θρήνο, αλλά για σεβασμό.

Σε τούτον τον δρόμο, κάθε κήπος έχει μια φωλιά για τα πουλιά, κάθε δρόμος έχει μια καρδιά για τα παιδιά. Η απλή φράση αυτή φέρει όλη τη μαγεία της αναλογίας: κάθε χώρος που μας φαίνεται κοινός, μπορεί να είναι και προστατευτικός, και τρυφερός, και βαθιά ανθρώπινος. Μα η ανθρώπινη παρουσία μέσα στην Οδό Ονείρων δεν είναι ποτέ αυτονόητη – είναι ένας διαρκής διάλογος ανάμεσα στο φως και τη σιωπή.

Στην «Οδό Ονείρων» η παιδική ηλικία λειτουργεί όχι μόνο ως αναμνηστικό μοτίβο, αλλά και ως φορέας της ικανότητας να ελπίζει κανείς. Τα παιδιά «δεν τα πιάνει ύπνος» και, όταν δεν ονειρεύονται, «τραγουδούν». Στο σημείο αυτό εδραιώνεται και η βαθιά αισιοδοξία του αποσπάσματος. Το όνειρο δεν είναι μια στατική επιθυμία, αλλά μια δυναμική, σχεδόν επαναστατική πράξη εναντίωσης στη λήθη. Ακόμα και αν το όνειρο φθάνει στην ακμή του και χάνεται, η αντίδραση δεν είναι η σιωπή του τέλους, αλλά η μουσική: το τραγούδι, το πάρτυ.

To Πάρτυ.mp3

Σε έναν τέτοιο κόσμο, ωστόσο, η τρυφερότητα είναι ευάλωτη. «Κάθε σπίτι κρύβει λίγη αγάπη στη σιωπή , μα ένα αγόρι έχει την αγάπη για ντροπή». Η ειλικρίνεια του συναισθήματος δεν προβάλλεται, σχεδόν αποφεύγεται. Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί η Οδός Ονείρων του Χατζιδάκι συγκινεί: επειδή εκφράζει ό,τι πολλοί αισθάνονται αλλά σπάνια τολμούν να πουν.

Σε αυτήν την ηθική του βλέμματος, χωρά και μια παράκληση: «Δώσ’ μου τα μαλλιά σου, να τα κάνω προσευχή. Για να ξαναρχίσω, το τραγούδι απ’ την αρχή». Δεν πρόκειται απλώς για ερωτικό λόγο. Είναι η έκφραση μιας βαθιάς ανάγκης επανεκκίνησης — της λαχτάρας να επιστρέψουμε σε μια αρχή που δεν είναι χθεσινή, αλλά ουσιώδης. Μια προσευχή με ύλη τον έρωτα και μορφή το τραγούδι. Ένας ψίθυρος που θέλει να ξαναγίνει παιδική φωνή.

Ο Χατζιδάκις, λοιπόν, μας καλεί να ξαναδούμε τον χώρο όχι ως λειτουργικότητα αλλά ως συμβολική πράξη. Η γειτονιά, ο δρόμος, τα στενά – όλα αυτά μπορούν να είναι οδοί ονείρων αν το βλέμμα είναι ικανό να τα «φορτίσει» με νοήματα. Αυτό δεν είναι ρομαντισμός με την επιφανειακή έννοια της φυγής από την πραγματικότητα. Είναι, αντιθέτως, βάθυνση μέσα της. Γιατί μόνο όποιος κοιτά τον κόσμο με τρυφερότητα, μπορεί να τον κατανοήσει.

Ο λόγος του στιχουργού μπορεί να λειτουργήσει ως υπενθύμιση σε ένα σύγχρονο άνθρωπο που πάσχει από αναισθησία. Η εποχή μας εκπαιδεύει το βλέμμα στο εντυπωσιακό, στην ταχεία μετακίνηση, στην παροδική σύγκινηση. Η «Οδός Ονείρων» ως σύλληψη μάς επανατοποθετεί: η ομορφιά μπορεί να βρίσκεται σε μια σκονισμένη είσοδο σπιτιού, σε ένα κουρασμένο πρόσωπο, σε έναν απογευματινό περίπατο χωρίς ένταση, σε ένα σιγανό τιτίβισμα.

Το πουλί.mp3

Συγκινεί, λοιπόν, το έργο όχι επειδή επιδιώκει να συγκινήσει, αλλά επειδή είναι αυθεντικό. Αναγνωρίζουμε σε αυτό τον εαυτό μας όταν ήμασταν πιο ανοιχτοί στον κόσμο – παιδιά, νέοι, ερωτευμένοι, περιηγητές του ανέφικτου (;). Το καλοκαίρι, με τη φωτεινή του παράταση, μας επιτρέπει αυτή την επιστροφή. Οι δρόμοι είναι ακούραστοι, τα φεγγάρια πιο φωτεινά, και η σιωπή, όχι απειλητική, αλλά στοργική. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Οδός Ονείρων μπορεί να φανερωθεί ξανά, όχι ως ανακάλυψη, αλλά ως αναγνώριση. Γιατί μας θυμίζει ότι το όνειρο δεν κατοικεί στους ουρανούς, αλλά στους δρόμους που δεν ξεχωρίζουν. Και ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να τους περπατάμε με ανοιχτά μάτια και ψυχή που θυμάται να τραγουδά. Τελικά, πόσες «Οδούς Ονείρων» προσπερνάμε καθημερινά χωρίς να το ξέρουμε;

«Εδώ τελειώνει η μουσική για την οδό ονείρων.
Εδώ τελειώνουν τα όνειρα
που μου δανείσατε εσείς οι ίδιοι μια βραδιά
δίχως να το γνωρίζετε.
Τώρα είναι αργά
Κι όλοι οι φίλοι μου έχουν αποκοιμηθεί.
Εγώ αθεράπευτα πιστός σ’αυτόν τον δρόμο
θα ξαγρυπνήσω ως το πρωί
για να μαζέψω τα καινούρια όνειρα που θα γεννήσετε.
Να τα φυλάξω
και να σας τα ξαναδώσω μια άλλη φορά
πάλι σε μουσική.
Καληνύχτα.»

Επίλογος.mp3

ΕΝΑΡΞΗ 19ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ. Πάτρα, 18.6.2025

Wed, 18 Jun 2025 19:26:57 +0300

Ευχαριστώ θερμά την Επιστημονική και την Οργανωτική Επιτροπή του 19ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Παθολογικής Ανατομικής και τη Διεθνή Ακαδημία Παθολογικής Ανατομικής (IAP) για την τιμητική για μένα πρόσκληση να μιλήσω για την Ιατρική Εκπαίδευση και την Ιατρική Παιδεία στην έναρξη του συνεδρίου, προβάλλοντας και την προσπάθειά μας μέσω του παρόντος κατ' επιλογήν μαθήματός μας.

https://tinyurl.com/3xehmezu

- ΘΑ ΚΑΤΕΒΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ; ΠΟΣΑ ΛΕΣ ΝΑ ΔΩΣΕΙΣ; - ΤΕΣΣΕΡΑ ΚΑΝΟΝΙΚΑ, "ΨΙΛΟΜΟΥΦΙΤΣΕΣ" ΚΑΙ ΔΥΟ ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ, "ΠΑΠΑΤΖΕΣ"!

Sat, 14 Jun 2025 07:53:47 +0300

Επανειλημμένα έχω εκφράσει και μέσα απ’ το μάθημα αυτό ( βλ. ανάρτηση 19^ης 10. 2024 https://eclass.uoa.gr/modules/blog/index.php?course=MED2135&action=showPost&pId=2000 ) την απόλυτη αντίρρησή μου η επιτυχία στις εξετάσεις να αποτελεί τον μοχλό με τον οποίο αποκλειστικά κινείται η τριτοβάθμια εκπαίδευση (και όχι μόνο αυτή) προς το απόλυτο ζητούμενο, ήτοι την απόκτηση του τίτλου σπουδών, μετατρέποντας τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΕΙ) σε Ανώτατα Εξεταστικά Κέντρα (ΑΕΚ το προτεινόμενο ακρωνύμιο…) και καθιστώντας την ομολογουμένως απαραίτητη απόκτηση πτυχίου να επιτυγχάνεται σχεδόν αποκλειστικά μέσω μιας στρατηγικής μηχανιστικής, τυπικής πιστοποίησης κατοχής ξερών γνώσεων μια τελείως ξεχωριστή διαδικασία από την κατάκτηση ουσιαστικής γνώσης μέσω μιας συνεργατικής βιωματικής μαθητείας μαζί με κάποιους μέντορες καθηγητές. Anyway, that’s the way it goes, οπότε μαζί με την ειλικρινή ευχή μου για καλή σας δύναμη κι επιτυχία και σ’ αυτήν την εξεταστική, σας παραθέτω έξι σχετικούς ζωγραφικούς πίνακες, έναν για κάθε μάθημα στο οποίο ο φίλος ή η φίλη μας, στον τίτλο της ανάρτησης, σκοπεύει να κατέβει.

Τζον Γουίλιαμ Γουότερχαουζ: Επιπλέον Μαθήματα για Επανάληψη (1884)

Καθώς ο ερχομός των εξετάσεων βαραίνει το κλίμα στην τάξη, η δασκάλα βρίσκει τον εαυτό της να προσφέρει επιπλέον μαθήματα επανάληψης της εξεταστέας ύλης μετά το σχολείο, τα Σαββατοκύριακα και συχνά και κατά τη διάρκεια των διακοπών του Πάσχα, για να «βγει σωστά η ύλη των εξετάσεων». Ο ζωγράφος αποτυπώνει εδώ μια τέτοια στιγμή. Υπάρχουν αρκετές ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες σε αυτόν τον πίνακα. Οι κριτικοί επισημαίνουν την έκφραση απογοήτευσης στο πρόσωπο της δασκάλας, καθώς εξηγεί κάτι που φαίνεται - αχ αυτό το ρήμα – να έχει ήδη διδάξει μερικές φορές κατά τη διάρκεια των κανονικών μαθημάτων, αναλογιζόμενη ότι μερικές από τις μαθήτριές της στην τάξη δεν της έδωσαν καμία προσοχή τότε, επειδή ίσως ήξεραν ότι η δασκάλα τους θα το ξαναδίδασκε ούτως ή άλλως σε αυτά τα επιπλέον μαθήματα. Μια άλλη λεπτομέρεια που προκαλεί σκέψη είναι η μαθήτρια με το κεφάλι στα χέρια της. Οι κριτικοί υποστηρίζουν ότι κοιμάται, καθώς πιστεύει ότι το να εμφανιστεί απλώς σε αυτά τα επιπλέον μαθήματα είναι αρκετό για να περάσει τις εξετάσεις της στο μάθημα αυτό, χωρίς ίχνος ουσιαστικής συμμετοχής στην εκπαιδευτική διαδικασία. Είναι πιθανό ότι αυτή η μαθήτρια έχει επίσης προμηθευτεί έναν οδηγό επανάληψης – περιληψάρι – σοσάρι που λέγαμε στα δικά μου χρόνια, που τώρα παραμένει ανέγγιχτος, αλλά που μπορεί στις εξετάσεις να αποκτήσει μαγική δύναμη… Η προσωπική μου άποψη είναι πως αυτές οι μαθήτριες μού βγάζουν μια αίσθηση αγγαρείας, ενώ η δασκάλα τους δείχνει να ταλαιπωρείται· προφανώς δεν έχει βρει το κουμπί της επικοινωνίας για να το πατήσει. Την συμπονώ πραγματικά, αναλογιζόμενος την ανάλογη διάθεση κάποιων, ευτυχώς λίγων, φοιτη-τών/-τριών μου που, στα μαθήματά που τους/τις κάνω, με κοιτάζουν με ένα ανάλογο κουρασμένο και βαριεστημένο βλέμμα σαν να μου λένε « Άσε ρε μεγάλε. Είναι αργά πια για μας ν’ ασχοληθούμε ουσιαστικά. Τι ζόρι τραβάς εσύ;»

Ίλια Ρέπιν: Προετοιμασία για τις Εξετάσεις (1864)

Αυτός ο πίνακας ηθογραφικής ζωγραφικής (λάδι σε καμβά) αποτελεί αναπαράσταση του κινήματος του Ρεαλισμού, το οποίο επιδίωκε να απεικονίσει θέματα με έναν ειλικρινή, αντικειμενικό τρόπο, συχνά εστιάζοντας σε καθημερινές σκηνές και τη ζωή των απλών ανθρώπων. Το έργο απεικονίζει μια σκηνή από την ακαδημαϊκή ζωή, απεικονίζοντας δύο φιγούρες που ασχολούνται με αντίθετες δραστηριότητες. Στο προσκήνιο κυριαρχεί ένας νεαρός, καθισμένος σε ένα γραφείο, επικεντρωμένος στη μελέτη του. Είναι ντυμένος με μια παραδοσιακή φοιτητική στολή, με ένα χαρακτηριστικό καπέλο, που σηματοδοτεί την ακαδημαϊκή του ιδιότητα. Η στάση του σώματος και η έκφραση του προσώπου του μεταφέρουν μια αίσθηση συγκέντρωσης και ίσως μια νότα άγχους, υποδηλώνοντας τη σοβαρότητα της επικείμενης εξέτασής του. Πίσω του, μια άλλη φιγούρα νεαρού βρίσκεται ξαπλωμένη σε έναν καναπέ, εντελώς άνετα, πιθανώς έχοντάς το ρίξει στον ύπνο. Αυτή η αντιπαράθεση μεταξύ της μελετηρής επιμέλειας του καθισμένου νέου και της χαλαρής συμπεριφοράς του ξαπλωμένου εισάγει ένα στοιχείο αφηγηματικής έντασης. Θέτει ερωτήματα σχετικά με το πλαίσιο και τη σχέση μεταξύ των δύο χαρακτήρων - γιατί ο ένας είναι μελετηρός, ενώ ο άλλος είναι «χύμα»;.

Το σκηνικό είναι ένα δωμάτιο γεμάτο με φως της ημέρας, που εισχωρεί μέσα από ένα μεγάλο παράθυρο, ένα τυπικό στοιχείο στα ρεαλιστικά έργα τέχνης, που δίνει έμφαση στο παιχνίδι του φωτός και της σκιάς. Οι λεπτομέρειες του εσωτερικού, όπως η ταπετσαρία με σχέδια και τα ράφια με βιβλία και χαρτιά, αποδίδονται σχολαστικά, γειώνοντας τη σκηνή σε έναν συγκεκριμένο χρόνο και τόπο. Ένα μικρό σκυλί βρίσκεται στο πάτωμα, συμβάλλοντας περαιτέρω στην αίσθηση της οικειότητας και στην καθημερινή φύση της σκηνής αυτής. Η προσοχή στη λεπτομέρεια και η απεικόνιση αυτής της ήσυχης στιγμής ακαδημαϊκής προσπάθειας αντανακλούν την ικανότητα του Ρέπιν να αποτυπώνει την ουσία του κοινωνικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος της εποχής.

Προσωπικά όμως την προσοχή μου τραβάει η κοπέλα στο απέναντι παράθυρο που φαίνεται να χαμογελά στον μελετηρό νεαρό. Μην ξεχνάμε πως τα νιάτα (κάθε ηλικίας) κι ο έρωτας πάνε χέρι-χέρι, μην το ξεχνάτε αυτό.

Λεονίντ Οσιπόβιτς Παστερνάκ: Τη νύχτα πριν τις Εξετάσεις (1895)

Tο έργο είναι μια απεικόνιση νεανικής έντασης και πνευματικής προσπάθειας. Ο πίνακας απεικονίζει νεαρούς φοιτητές βαθιά απορροφημένους στις σπουδές τους, τη νύχτα πριν από μια κρίσιμη γι’ αυτούς εξέταση, τονίζοντας την ψυχολογική τους πίεση και την αφοσίωση που συνδέονται με την ακαδημαϊκή τους ζωή. Ο πίνακας απεικονίζει μια κοινή, σχετική εμπειρία: το άγχος και την έντονη μελέτη που προηγείται μιας σημαντικής εξέτασης. Οι φοιτητές απεικονίζονται σε ένα δωμάτιο με φωτισμό, υποδηλώνοντας μελέτη αργά το βράδυ, με βιβλία διάσπαρτα γύρω τους, τονίζοντας τη συγκέντρωσή τους.

Ο Παστερνάκ, ένας Ρώσος μετα-ιμπρεσιονιστής ζωγράφος, χρησιμοποιεί ένα στυλ που αποτυπώνει τη διάθεση και την ατμόσφαιρα της σκηνής. Η χρήση του φωτός και της σκιάς, σε συνδυασμό με τις λεπτές χειρονομίες και εκφράσεις των φοιτητών, δημιουργεί μια αίσθηση οικειότητας και κοινής εμπειρίας. Ο πίνακας χρησιμοποιεί μια σχετικά απαλή χρωματική παλέτα, με ζεστούς τόνους να φωτίζουν τα πρόσωπα των φοιτητών, δημιουργώντας μια αίσθηση εστίασης και έντασης. Το αμυδρό φως και οι σκιές συμβάλλουν στην συνολική διάθεση ήρεμης αποφασιστικότητας παρά την πίεση της επικείμενης εξέτασης. Ο πίνακας προκαλεί ένα αίσθημα ενσυναίσθησης και κατανόησης για την εμπειρία των φοιτητών. Αποτυπώνει την καθολικότητα των συναισθημάτων που σχετίζονται με την πίεση των ακαδημαϊκών σπουδών, καθιστώντας την οικεία με θεατές όλων των ηλικιών και υποβάθρων.

Ο πίνακας μπορεί επίσης να ειδωθεί στο πλαίσιο του τέλους του 19ου αιώνα, μιας περιόδου αυξημένης έμφασης στην εκπαίδευση και την πνευματική ανάπτυξη. Ο πίνακας μπορεί να αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη σημασία των ακαδημαϊκών σπουδών στη ρωσική κοινωνία κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Συμπερασματικά, πρόκειται για ένα δυνατό και διορατικό έργο που αποτυπώνει μια καθολική ανθρώπινη εμπειρία. Μέσω της επιδέξιας χρήσης του χρώματος, της σύνθεσης και του φωτός, ο Παστερνάκ δημιουργεί ένα συγκινητικό πορτρέτο της νεανικής αφοσίωσης και του ψυχολογικού βάρους των ακαδημαϊκών προσδοκιών. Προσωπικά εκτιμώ την προσπάθεια των μελετηρών αυτών φοιτητών διότι, αντίθετα με τα σημερινά πρότυπα της ήσσονος ή και της τελείως ανύπαρκτης προσπάθειας για την κατάκτηση ενός πλαστού «’Αριστα», πιστεύουν πως με κόπο πρέπει να πετύχουν τον όποιο στόχο τους. Τζάσπερ Τζονς: "Αποφάσισα να ζωγραφίσω αυτό το μοτίβο αντί να απαντήσω στην ερώτηση και μετά αναρωτιέμαι γιατί δεν μου έφτασε ο χρόνος στις εξετάσεις" (1975-6).

Ο αφηρημένος ιμπρεσιονιστής Τζάσπερ Τζονς προσφέρει αυτόν τον πίνακα στο συγκεκριμένο είδος. Με τον παραπάνω τίτλο, είναι ένα έργο που τραβάει τα βλέμματα του θεατή προς πολλές κατευθύνσεις και αναγκάζει τον αναγνώστη να θέσει μια ποικιλία ερωτήσεων στον καλλιτέχνη, ερωτήσεις όπως: «Πόσο χρόνο σου πήρε αυτό το σχέδιο; Εννοώ, φαίνεται πραγματικά περίπλοκο.» και «Έχεις χρησιμοποιήσει τρία διαφορετικά χρώματα - γιατί αυτό;» και «Γιατί δεν προσπάθησες απλώς να απαντήσεις την ερώτηση της εξέτασης;» Προσωπικά ερμηνεύω αυτόν τον πίνακα ως μια άμυνα του εξεταζόμενου να διαφυλάξει την ψυχή του μακριά από μια άκρως αγχογόνο γι’ αυτήν διαδικασία.

Πάμπλο Πικάσο: «Ω Θεέ μου, η Στεφ μου είπε ότι έγραψε κάτι διαφορετικό σ΄εκείνη την ερώτηση και τώρα αμφιβάλλω για ολόκληρο το γραπτό μου» (1937)

Πολλοί καλλιτέχνες έχουν προσπαθήσει να απεικονίσουν την ίδια την εμπειρία των εξετάσεων. Αναμφισβήτητα ο πιο διάσημος πίνακας για την εξεταστική περίοδο είναι ο παραπάνω πίνακας του Πάμπλο Πικάσο. Υπάρχει ένα ισχυρό ηθικό μήνυμα σε αυτόν τον πίνακα, καθώς ο Πικάσο προειδοποιεί τον θεατή για τους κινδύνους της συζήτησης του γραπτού με άλλους φοιτητές, αφού όλοι φύγουν από την αίθουσα εξετάσεων και το επακόλουθο αίσθημα αμφιβολίας που θα προκύψει φυσικά από αυτό. Το ζοφερό κόκκινο σε αντίθεση με το χολερικό πράσινο και κίτρινο αντιπροσωπεύει τη σύγκρουση στο μυαλό μιας φοιτήτριας, καθώς αυτή επανεξετάζει όλα όσα έγραψε και αποφασίζει ότι όλα είναι άκυρα, επειδή η φίλη της έγραψε κάτι ελαφρώς διαφορετικό από αυτήν, απαντώντας μία από τις ερωτήσεις. Προσωπικά, τι να πω; Το ‘χω νιώσει!

Σερ Φρανκ Ντίκσι: Άφιξη στην Τελετή Αποφοίτησης μετά τις Τελευταίες Εξετάσεις για το Πτυχίο (1900)

Φυσικά, ενώ οι εξετάσεις μπορεί απλώς να αποτελούν ένα αναπόφευκτο, εφιαλτικό προοίμιο, κάθε εκπαιδευόμεν-ος/-η γνωρίζει ότι η πιο σημαντική ημερομηνία είναι η τελετή αποφοίτησης μετά την εξεταστική περίοδο του τελευταίου έτους των σπουδών του/της. Ενώ κάποιο-οι/-ες ξοδεύουν πολλά χρήματα και χρόνο και πραγματικά πέφτουν με τα μούτρα στην πομπή της τελετής και τις περιστάσεις του «θεάματος», ο Σερ Φρανκ Ντίκσι επιλέγει μια από τις πιο …διακριτικές και λιτές εισόδους στην τελετή για το θέμα του πίνακά του. Προσωπικώς, εδώ ουδέν σχόλιον! Αναμένω τα δικά σας.

Everybody's Free

Tue, 10 Jun 2025 10:04:37 +0300

Baz Luhrmann - Everybody's Free To Wear Sunscreen.mp4

Ladies and gentlemen of the class of '99
Wear sunscreen

If I could offer you only one tip for the future, sunscreen would be it
A long-term benefits of sunscreen have been proved by scientists
Whereas the rest of my advice has no basis more reliable
Than my own meandering experience, I will dispense this advice now

Enjoy the power and beauty of your youth, oh, never mind
You will not understand the power and beauty of your youth
Until they've faded, but trust me, in 20 years, you'll look back
At photos of yourself and recall in a way you can't grasp now
How much possibility lay before you and how fabulous you really looked
You are not as fat as you imagine

Don't worry about the future
Or worry, but know that worrying
Is as effective as trying to solve an algebra equation by chewing Bubble gum
The real troubles in your life
Are apt to be things that never crossed your worried mind
The kind that blindsides you at 4 p.m. on some idle Tuesday
Do one thing every day that scares you

Saying, don't be reckless with other people's hearts
Don't put up with people who are reckless with yours

Floss

Don't waste your time on jealousy
Sometimes you're ahead, sometimes you're behind
The race is long and in the end, it's only with yourself
Remember compliments you receive, forget the insults
If you succeed in doing this, tell me how
Keep your old love letters, throw away your old bank statements

Stretch

Don't feel guilty if you don't know what you want to do with your life
The most interesting people I know
Didn't know at 22 what they wanted to do with their lives
Some of the most interesting 40-year-olds I know still don't
Get plenty of calcium
Be kind to your knees
You'll miss them when they're gone

Maybe you'll marry, maybe you won't
Maybe you'll have children, maybe you won't
Maybe you'll divorce at 40, maybe you'll dance the 'Funky Chicken'
On your 75th wedding anniversary
Whatever you do, don't congratulate yourself too much
Or berate yourself either
Your choices are half chance, so are everybody else's

Enjoy your body, use it every way you can
Don't be afraid of it or what other people think of it
It's the greatest instrument you'll ever own
Dance, even if you have nowhere to do it but your own living room
Read the directions even if you don't follow them
Do not read beauty magazines, they will only make you feel ugly

Get to know your parents, you never know when they'll be gone for good
Be nice to your siblings, they're your best link to your past
And the people most likely to stick with you in the future

Understand that friends come and go
But a precious few, who should hold on

Work hard to bridge the gaps in geography and lifestyle
For as the older you get
The more you need the people you knew when you were young
Live in New York City once but leave before it makes you hard
Live in northern California once but leave before it makes you soft

Travel

Accept certain inalienable truths
Prices will rise, politicians will philander, you too, will get old
And when you do, you'll fantasize that when you were young
Prices were reasonable, politicians were noble
And children respected their elders

Respect your elders

Don't expect anyone else to support you
Maybe you have a trust fund, maybe you'll have a wealthy spouse
But you never know when either one might run out

Don't mess too much with your hair
Or by the time you're 40 it will look 85

Be careful whose advice you buy but be patient with those who supply it
Advice is a form of nostalgia, dispensing it is a way of fishing the past
From the disposal, wiping it off, painting over the ugly parts
And recycling it for more than it's worth

But trust me on the sunscreen

«Ψίθυροι Σκόνης: Η Ποίηση του Χρόνου»

Thu, 05 Jun 2025 10:28:46 +0300

Μπαίνεις σχεδόν διστακτικά, σαν να διαταράσσεις μια παλαιά σιωπή. Η καμπανούλα της εισόδου αντηχεί υπόκωφα, και μπροστά σου ανοίγεται ένας μικρόκοσμος βυθισμένος στο φως του λυκόφωτος — ένα παλαιοπωλείο. Ο αέρας είναι πυκνός, όχι από σκόνη μονάχα, αλλά από μνήμες. Ράφια φορτωμένα με πορσελάνες που τρίζουν ελαφρά στο πέρασμα, καθρέφτες θαμπωμένοι από το βλέμμα δεκαετιών, σερβίτσια με ξεθωριασμένα χείλη, και παλιά ρολόγια που έχουν πάψει να μετρούν — ή ίσως έχουν απλώς αποφασίσει να κρατήσουν τον χρόνο για τον εαυτό τους.

Και τότε, από μια γωνιά, εμφανίζεται ο παλαιοπώλης, ο κύριος Τάσος. Όχι βιαστικός, ούτε αδιάφορος. Σου χαμογελά απαλά, σαν να σε γνωρίζει ήδη. «Καλημέρα» σου λέει — μια γλυκιά καλημέρα γεμάτη χρόνο, όχι απλώς ημέρα. Μια καλημέρα που δεν ανήκει μόνο στο παρόν, αλλά μοιάζει να έχει ειπωθεί χιλιάδες φορές, κάθε φορά με την ίδια ήρεμη ευγένεια. Είναι από εκείνους τους ανθρώπους που έχουν μάθει να περιμένουν. Όχι για να πουλήσουν. Αλλά για να δουν ποιο αντικείμενο θα διαλέξει ποιον.

Ο κος Τάσος δεν σε καθοδηγεί. Δεν επεμβαίνει. Σου αφήνει χώρο να περιηγηθείς, να αγγίξεις, να κοιτάξεις, να ακούσεις. Ξέρει πως τα πράγματα έχουν τη δική τους φωνή, κι εκείνος είναι απλώς ο θεματοφύλακας — ένας σιωπηλός αφηγητής που παραδίδει ιστορίες δίχως να μιλήσει πολύ. Κάθε τόσο, ίσως να σου πει, σχεδόν ψιθυριστά: «Αυτό το ρολόι ανήκε σε έναν γιατρό στη Σύρο. Σταματούσε κάθε φορά που γεννιόταν παιδί στο σπίτι…». Δεν ξέρεις αν είναι αλήθεια, αλλά κάτι μέσα σου ελπίζει να είναι. Κι εκείνος δεν επιμένει — δεν πουλά ιστορίες, τις προσφέρει. Καθώς μιλάμε, κάθε τόσο χτυπάει ο κούκος κάποιου από τα καμιά εικοσαριά επιτοίχια ρολόγια που έχει στον χώρο. «Βαράει όποτε θέλει», μου λέει, «όμως δεν κοίταξα ποτέ να το φτιάξω. Μου αρέσει γιατί έχει τη δική του προσωπικότητα». Κοιτώντας τριγύρω τον χώρο προσπαθώ να εστιάσω κάπου αλλά δυσκολεύομαι. Είναι τόσα πολλά τα αντικείμενα: συλλογές από κινέζικες πούδρες, βιβλία, πίνακες ζωγραφικής, παλιά σαπούνια, κομβία ηλεκτρικών κωδώνων, μικροέπιπλα, παλιές ενδυμασίες, καπέλα.

Στο μικρό παλιατζίδικο, τα παλιά ψιθυρίζουνε — μα αν φυσήξεις τη σκόνη τους, σαν ασήμια γυαλίζουνε. Κάθε αντικείμενο είναι σαν να έχει κάτι να σου πει, αλλά δεν το φωνάζει· στο λέει με φθόγγους χαμηλούς, με ένα ράγισμα στη λάκα, με μια σκουριά που δεν είναι απώλεια αλλά υπογραφή. Οι αντίκες δεν είναι απλώς κομμάτια του παρελθόντος. Είναι φορείς της ίδιας της διάρκειας — όπως θα έλεγε ο Μπεργκσόν, ο χρόνος εδώ δεν είναι μια γραμμική διαδοχή, αλλά μια ποιότητα, ένας παλμός που στέκει και πάλλεται ακόμη. Το γραμμόφωνο που δεν λειτουργεί πια εξακολουθεί να αντηχεί σε φανταστικές ακροάσεις, και το μενταγιόν σε εκείνη τη θήκη σού ψιθυρίζει για κάποιο λαιμό που το στόλιζε κάποτε, χωρίς να στο δείχνει...

Περιδιαβαίνεις ανάμεσα σε αυτά τα αντικείμενα-φύλακες, και κάτι σε καθηλώνει: δεν είναι ούτε χρηστικά, ούτε σύγχρονα. Δεν ανήκουν πλήρως ούτε στο παρελθόν ούτε στο παρόν. Βρίσκονται σε μια μεσοκατάσταση, μια «ύπαρξη σε αναμονή». Ο Χάιντεγκερ θα μιλούσε εδώ για το «ον προς θάνατον» — μια ύπαρξη που γνωρίζει τη φθορά αλλά δεν εξαντλείται σ’ αυτήν. Οι αντίκες έχουν υπερβεί τη χρηστικότητα και τώρα εκπέμπουν μια σιωπηλή, σχεδόν ιερή παρουσία. Είναι το μεταξύ, το μεταίχμιο, και σ’ αυτό ακριβώς το μεταίχμιο κατοικεί η δύναμή τους.

Το μάτι σου πέφτει σε ένα μπρούντζινο ρολόι με πράσινη πατίνα. Σκέφτεσαι: δεν είναι ελάττωμα αυτό το πράσινο — είναι το πέρασμα του χρόνου ως τέχνη. Η φθορά εδώ γίνεται αισθητική εμπειρία. Όπως στο ιαπωνικό wabi-sabi (βλ. αντίστοιχη ανάρτηση της 7ης 4. 2025 : https://tinyurl.com/3swyynzt), η ομορφιά αναδύεται από το ατελές, το φθαρμένο, το εφήμερο. Το κιτρίνισμα του χαρτιού σε μια παλιά επιστολή, η απαλή λείανση στο χερούλι ενός παλιού μπαούλου, δεν είναι παρακμή — είναι μνήμη. Είναι το άγγιγμα του χρόνου που δεν καταστρέφει, αλλά μεταμορφώνει.

Καθώς προχωράς, συνειδητοποιείς ότι σε κάθε ρωγμή, σε κάθε κλωστή, αναδύεται η ανάγκη του ανθρώπου να διασώσει — όχι τόσο το ίδιο το παρελθόν, όσο τη δυνατότητα να το αγγίζει ακόμη. Δεν γνωρίζεις ποια χείλη έπιναν από αυτή την πορσελάνινη κούπα, ούτε ποια χέρια έπλεκαν τη δαντέλα πάνω στο φορεματάκι. Κι όμως, όλα σε καλούν να φανταστείς. Να θυμηθείς κάτι που δεν έζησες, αλλά που σε αφορά βαθιά.

Γιατί όμως κάποιος να αγαπά τις αντίκες;

Ίσως επειδή είναι ένας τρόπος να αγαπά και τον χρόνο τον ίδιο, όχι σαν εχθρό, αλλά σαν συνοδοιπόρο. Να εκτιμά τη φθορά όχι ως φθορά, αλλά ως ιστορία. Όποιος αγαπά τις αντίκες, αγαπά το πολύτιμο για την ψυχή. Είναι αυτός που, σε έναν κόσμο που επιτάσσει το νέο, το γρήγορο, το αψεγάδιαστο, αντιστέκεται ήσυχα· μαθαίνει να διαβάζει τις σιωπές, να σέβεται τη διάρκεια, να αναγνωρίζει την ομορφιά όχι στην τελειότητα, αλλά στην επιμονή της ύπαρξης.

Να αγαπάς μια αντίκα σημαίνει να διαθέτεις το βλέμμα που διακρίνει κάτω από την επιφάνεια — να ακούς τον ψίθυρο του χρόνου μέσα από τη σκόνη και τη σκουριά. Σημαίνει να αναζητάς βάθος σε έναν κόσμο εμποτισμένο με επιφάνεια. Είναι μια πράξη οικειότητας με το παρελθόν, και ίσως —με έναν αδιόρατο τρόπο— και με το δικό σου μέλλον.

Η ανθρώπινη επιθυμία για διατήρηση των αντίκων είναι περισσότερο από νοσταλγία. Στον μεταθανάτιο βίο των πραγμάτων, η θνητότητα παύει να είναι τέλος — γίνεται αφήγηση χωρίς λέξεις. Όπως ο Προυστ με τη Μαντλέν του, έτσι κι εμείς, με ένα άγγιγμα σε μια ξύλινη λαβή, με μια ανάσα κοντά σε ένα φθαρμένο ύφασμα, εισχωρούμε σε έναν παλμό που, αν και παλιός, πάλλεται ακόμη.

Η σημερινή τεχνολογία μάς έχει προσφέρει δυνατότητες ανείπωτες — πληροφορία, ταχύτητα, πρόσβαση. Κι όμως, μέσα σ’ αυτόν τον ωκεανό προόδου, κάτι μέσα μας επιμένει να σταματά σε ένα σκονισμένο σερβίτσιο, σε μια σκαλιστή κορνίζα χωρίς φωτογραφία. Γιατί άραγε; Μήπως ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη μόνο να πηγαίνει μπροστά, αλλά και να αντέχει το παρελθόν του; Μήπως η πρόοδος δεν είναι μόνο ζήτημα ταχύτητας, αλλά και ρυθμού;

Να αγαπάς μια αντίκα δεν σημαίνει να αποστρέφεσαι το καινούργιο. Σημαίνει να αναγνωρίζεις πως και το παλιό υπήρξε κάποτε καινούργιο — και πως η αξία του δεν είναι στην ηλικία, αλλά στη διάρκειά του. Σημαίνει να αποδέχεσαι τον χρόνο όχι μόνο ως απώλεια, αλλά και ως συνοχή. Είναι να έχεις το βλέμμα που διακρίνει κάτω από την επιφάνεια· να βλέπεις πίσω από την ευκολία, να εμπιστεύεσαι το βάθος.

Έφτασε η ώρα που αποχωρείς από το παλαιοπωλείο και έχεις την αίσθηση πως δεν έχεις απλώς κοιτάξει αντικείμενα, αλλά έχεις συνομιλήσει με τον χρόνο. Οι αντίκες σού έμαθαν πως δεν είναι η φθορά τραγωδία — είναι χάρη. Δεν είναι η απώλεια το τέλος — είναι το υπόλοιπο της ύπαρξης που επιμένει. Ο χρόνος δεν χάνεται· μεταμορφώνεται.

Ο παλαιοπώλης σε κοιτά όπως στην αρχή — χωρίς απολογισμούς. Σου λέει απλώς: «Να ‘σαι καλά. Να περνάς.» Μια ευχή απλή, χωρίς εποχή. Όπως τα πράγματα που διάλεξαν να μείνουν...

ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Μ’ ΑΡΕΣΕΙ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΩΙΝΑ ΤΟΥ

Sun, 01 Jun 2025 07:08:14 +0300

Βέλικο Μαρτίνοβιτς: Οι Τέσσερεις Εποχές του Βιβάλντι

Έχουμε ήδη ασχοληθεί με τις «Τέσσερεις Εποχές» του Αντόνιο Βιβάλντι στην ανάρτησή μας της 4^ης 3.2025. ( https://eclass.uoa.gr/modules/blog/index.php?course=MED2135&action=showPost&pId=2056 ). Καιρός τώρα να υποδεχτούμε το καλοκαίρι γνωρίζοντας το αντίστοιχο κοντσέρτο του Βιβάλντι.

Το Κοντσέρτο αρ. 2 από το έργο οp. 8, για σόλο μπαρόκ βιολί και έγχορδα, σε σολ ελάσσονα, «Καλοκαίρι» (L'Estate, RV 315) του Βιβάλντι, ερμηνεύεται σε αυθεντικά όργανα εποχής από τη βιολονίστα Σίνθια Μίλλερ Φράιφογκελ και το μουσικό σύνολο «Φωνές Παλαιάς Μουσικής - Early Music Voices of Music».

1ο μέρος. Allegro non molto.mp4

Μέσα στην ασίγαστη κάψα του καλοκαιρινού ήλιου, οι βοσκοί και τα κοπάδια τους έχουν αποκάµει. Τα πεύκα φλέγονται... Τη σιωπή σπάει η φωνή ενός κούκου - προσέξτε τη φωνή του που βιαστικά ανεβαίνει όλο και πιο ψηλά - κι ύστερα έρχονται τρυγόνια και καρδερίνες µε ένα γλυκό τραγούδι. Απαλές δροσιές ανέµου αναδύονται, αλλά ο απειλητικός βοριάς τις αποµακρύνει βίαια. Ο βοσκός τρέµει στην ανοιχτωσιά, φοβούµενος ότι μπορεί να προκληθεί µία βίαιη καταιγίδα.

Βλάντιμιρ Βλάχοβιτς: To «Καλοκαίρι» του Βιβάλντι

2ο μέρος. Adagio.mp4

Ο φόβος για τις αστραπές και την άγρια καταιγίδα που πλησιάζει, δεν αφήνουν τον βοσκό να ξεκουράσει το σώμα του, ενώ οι μύγες και τα ζουζούνια βουίζουν γύρω του.

Βερονίκα Κιριχένκο: To «Καλοκαίρι» του Βιβάλντι (2020)

3o μέρος. Presto.mp4

Αλίµονο! Οι χειρότεροι του φόβοι του βοσκού βγαίνουν αληθινοί, καθώς οι ουρανοί ανοίγουν, ο αέρας και τα χαλάζι λυσσομανούν, χτυπώντας ανελέητα τα χωράφια με τα σιτηρά. Εκτιμήστε πώς καταφέρνει ο συνθέτης να μιμηθεί τόσο πειστικά την ένταση της καταιγίδας.

Και τώρα, σας καλώ να μοιραστείτε μαζί μου τα καλοκαιρινά πρωινά της -ελπίζω όχι τελείως χαμένης- νιότης μου μέσα από ένα τραγούδι, την πιο όμορφη μπαλάντα του ελληνικού καλοκαιριού.

Με τα «Κορίτσια στον ήλιο» ο Σταύρος Ξαρχάκος μάς παρέδωσε ένα από τα απολαυστικότερα soundtracks του ελληνικού κινηματογράφου για τον έρωτα μιας Γερμανίδας τουρίστριας, της Άναμπελ (Αν Λόνμπεργκ) για έναν αγροίκο, ερωτεύσιμο βοσκό (Γιάννη Βόγλη). Οι δύο κόσμοι τους συγκρούονται· αυτή εκπροσωπεί το σύγχρονο, το μοντέρνο, τον αυστηρό αυτοματισμό. Αυτός πάλι εκπροσωπεί το αρχέγονο, κινείται με το ζωώδες ένστικτό του σχεδόν, πιστεύοντας πως μια χούφτα μύγδαλα φτάνουν για να την κάνουν δική του και βασικά για να την κρατήσουν κοντά του. Εν ολίγοις, όχι μια απλή ηθογραφία, αφού περιείχε κι άλλα επίπεδα ανάγνωσης με την υπογραφή του έμπειρου Ιάκωβου Καμπανέλλη στη θέση του σεναριογράφου. Το τραγούδι "Άναμπελ", πιο γνωστό ως "Ένα πρωινό", είναι το απόλυτο ελληνικό καλοκαιρινό love song. Δημιουργήθηκε από τον συνθέτη σε συνεργασία με τον νεοκυματικό κυρίως τότε, στιχουργό και δημοσιογράφο Γιώργο Παπαστεφάνου για τις ανάγκες της ιδιαίτερης αυτής κινηματογραφικής ταινίας. Ιδιαίτερες ήταν κατά τη γνώμη μου όλες οι ταινίες που γύρισε ο άξιος Βασίλης Γεωργιάδης, όμως τα ''Κορίτσια στον ήλιο'' του 1968 έβριθαν από τα μηνύματα της σεξουαλικής επανάστασης των 60s! Υπάρχει άνθρωπος που δεν έχει νιώσει καλοκαιρινό ερωτικό σκίρτημα με το τραγούδι αυτό;

Στο στιχούργημα του Παπαστεφάνου, το ερωτικό αντικείμενο του βοσκού της ταινίας ή του ανδρός ακροατή γενικώς, σχετίζεται με την ιερή μορφή της Παναγίας, που είτε θα 'ρθει να τον συναντήσει στην ακρογιαλιά, είτε πάλι ως η Παναγία η ίδια θα στείλει το ζευγάρι κάπου μακριά από το νησί να ζήσει τον έρωτα του. Πραγματικά πολύ μπροστά ο Παπαστεφάνου για τα εγχώρια χουντοκρατούμενα 60s!

Στα ''Κορίτσια στον ήλιο'' ο συνθέτης που, σύμφωνα με τον ίδιο, το 1968 πηγαινοερχόταν στο εξωτερικό και άκουγε πολύ ψυχεδελικά pop-rock συγκροτήματα, έγινε αμιγώς ποπ, ταυτισμένος απόλυτα με τα διεθνή μουσικά ρεύματα της εποχής. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδήμων για να το αντιληφθεί αυτό: farfisa, ντραμς, μπάσο, πνευστά, διάφορα κρουστά και ηλεκτρικές κιθάρες ακούγονται κατά κόρον στο soundtrack της ταινίας.

Η Μαρία Δημητριάδη, στο ξεκίνημα της, αναδείχθηκε σε ιδανική ερμηνεύτρια του βασικού τραγουδιού, λίγα χρόνια πριν φύγει με τον Μίκη Θεοδωράκη στην Ευρώπη και συμμετάσχει με τη φωνή της στα οριακά του έργα ''Τα τραγούδια του Αγώνα'', ''Ο Ήλιος και ο Χρόνος'', ''Τα Λαϊκά'' κλπ. Γνωρίζοντας τη μετέπειτα πορεία - θητεία της στο πολιτικό τραγούδι, προξενεί έκπληξη η τόσο αισθαντική ερμηνεία της στο 'Ένα πρωινό''. Μάλιστα, επειδή το 1968 ήταν μόνο 17 ετών, μπήκε στο στούντιο κρυφά από τους γονείς της, εξ ου και στην πρώτη έκδοση του δίσκου εμφανιζόταν μόνο το μικρό της όνομα· εξ αιτίας αυτού, πολλοί νόμισαν ότι το ''Μαρία'' ήτανε ψευδώνυμο της πρωταγωνίστριας της ταινίας. Αν δεν έχει δει κανείς ποτέ του εικόνα της τραγουδίστριας, θα φανταζόταν πως το τραγουδούσε η νεαρή πρωταγωνίστρια της ταινίας - ταίριαξε πολύ, ομολογουμένως, η αισθαντικότατη φωνή της έφηβης Δημητριάδη με την περσόνα του υπέροχου θηλυκού που άκουγε στο όνομα Αν Λόνμπεργκ.

Η ταινία, πάντως, πήγε πολύ καλά και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Η Ένωση Ξένων Ανταποκριτών του Hollywood την πρότεινε για τη Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Ξένης Ταινίας το 1969. Συνολικά τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας στα φεστιβάλ του Ραμπάτ (Μαρόκο) και της Μαμάια (Ρουμανία), ενώ στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης κέρδισε τα βραβεία της καλύτερης ταινίας, μουσικής για τον Ξαρχάκο και β΄ανδρικού ρόλου για τον Κώστα Μπάκα.

Κατά τα άλλα, ο Ξαρχάκος παρέδωσε ένα από τα ομορφότερα soundtracks του ελληνικού κινηματογράφου και ο κόσμος εξακολουθεί όλο και να ερωτεύεται σε κάποια παραλία, ακούγοντας ξανά και ξανά το ''Ένα πρωινό'' με την υπέροχη Μαρία Δημητριάδη.

Γιώργος Παπαστεφάνου (στίχοι) & Σταύρος Ξαρχάκος (μουσική) Ένα Πρωινό. Ερμηνεύει η Μαρία Δημητριάδη.mp3

Θα κλείσουμε ποιητικά με το παρακάτω απόσπασμα της «Ιθάκης» του Κωνσταντίνου Καβάφη. Η "Ιθάκη" γράφτηκε τον Οκτώβριο του 1910 και δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό Γράμματα, στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στο τεύχος Οκτωβρίου - Νοεμβρίου του 1911.

Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι
που με τί ευχαρίστηση, με τί χαρά
θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοϊδωμένους·
να σταματήσεις σ’ εμπορεία Φοινικικά,
και τες καλές πραγμάτειες ν’ αποκτήσεις,
σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κι έβενους,
και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής,
όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά·
σε πόλεις αιγυπτιακές πολλές να πας,
να μάθεις και να μάθεις απ’ τους σπουδασμένους.

Στο απόσπασμα τονίζεται η θετική πλευρά της αντιμετώπισης των εμποδίων κατά το ταξίδι προς την Ιθάκη, δηλαδή τα κέρδη που θα έχει κανείς από μια αντιμετώπιση του ταξιδιού, όταν «εύχεται να 'ναι μακρύς ο δρόμος». Στη συνέχεια απαριθμεί ό,τι πολύτιμο υπάρχει σε αυτόν τον κόσμο, κοράλλια, κεχριμπάρια, έβενους, μυρωδικά και μάλιστα ηδονικά, για να τονίσει το πόσα πολλά και πόσο σπουδαία είναι αυτά τα κέρδη. Η συμβολική σημασία αυτών των αντικειμένων του πλούτου είναι προφανής και μας θυμίζει τους πολύτιμους λίθους, με τους οποίους θα κτιστεί η Νέα Ιερουσαλήμ κατά την Αποκάλυψη του Ιωάννη του Ευαγγελιστή. Εκείνα όμως που έχουν περισσότερη σημασία για τον ηδονοθήρα Καβάφη είναι τα ηδονικά μυρωδικά και οι σπουδασμένοι άνθρωποι των Αιγυπτιακών πόλεων της Ανατολής, από τους οποίους μπορείς να μάθεις πολλά και χρήσιμα. Γίνεται επομένως προφανές ότι τα κέρδη αυτής της αντιμετώπισης δεν είναι μόνο υλικά αγαθά αλλά και πνευματικά, να αποκτήσεις πείρα από τις εμπειρίες της ζωής, ζώντας την αληθινά και όχι μέσα από οθόνες - το ‘πα πάλι! - με αρμόζοντα τρόπο στην εκάστοτε ηλικία σου.

Να και ολόκληρη η «Ιθάκη».

Κ Π ΚΑΒΑΦΗΣ Ιθάκη (1911) Απαγγέλλει η Έλλη Λαμπέτη.mp3

ΟΤΑΝ Ο ΣΕΦΕΡΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕ ΤΟΝ ΣΑΤΙ

Wed, 28 May 2025 22:49:52 +0300

Εντουάρ Κορτές: Η αγορά λουλουδιών της Μαντλέν.

Ο Εντουάρ Λεόν Κορτές γεννήθηκε στο Λανί, λίγα μίλια ανατολικά του Παρισιού, στις 26 Αυγούστου 1882. Ήταν μια συναρπαστική εποχή: η τέχνη, η λογοτεχνία, η μουσική και η πολιτική σκέψη έφτασαν στο απόγειο της δημιουργικότητάς τους, επιτρέποντας σε νέες σχολές καλλιτεχνικής έκφρασης να εξελιχθούν. Με αυτή την αναζωογονημένη στάση απέναντι σε νέους τρόπους θεώρησης της τέχνης, πειραματιζόμενος με το χρώμα, το βάθος και την προοπτική, ο Εντουάρ Κορτές γοητεύτηκε από την ιδέα να γίνει επαγγελματίας ζωγράφος. Σε νεαρή ηλικία, 17 ετών, ο Κορτές ξεκίνησε επίσημες σπουδές στην Ecole des Beaux-Arts στο Παρίσι και για πέντε χρόνια επέκτεινε τους ορίζοντές του στους τομείς της κλασικής και ιμπρεσιονιστικής τέχνης. Μέλος της Εταιρείας Γάλλων Καλλιτεχνών και έκανε το ντεμπούτο του στο Παρίσι το 1907, ένα στυλ που θεωρούνταν μια ανάσα φρέσκου αέρα και εξαιρετικά ατομικό. Τα παρισινά θέματα του Κορτές μου φέρνουν στον νου τη μουσική του Ερίκ Σατί.

Σαντιάγο Ρουσινιόλ: Ένας μποέμ: ο Eρίκ Σατί στο εργαστήρι του (1891).

Ο Ερίκ Σατί (Ονφλέρ 1866-Παρίσι 1925) είναι μυστηριώδης, φευγαλέος, ποιητής και φιλόσοφος, μείζων μουσικός του 20ου αι. Εκεί που νομίζεις ότι τον έπιασες, είναι ήδη αλλού. Στη ζωή του, εξαφανιζόταν τακτικά. Ουδείς γνώριζε πού έμενε. Συναναστρεφόταν την παριζιάνικη μουσική μπουρζουαζία –την οποία σιχαινόταν συμμετέχοντας- ζώντας μια ζωή ασκητική, πάμφτωχη, κάνοντας μαθήματα μαγειρικής στα παιδιά της γειτονιάς. Όντας ταυτόχρονα κομουνιστής, ντανταϊστής, μποέμ και θαμώνας σε κακόφημα στέκια. Ο Σατί, σε αντίθεση με τους συγχρόνους του, δεν αλέστηκε στο μύλο της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης. Η μουσική του δεν μοιάζει με καμία άλλη.

Οι Gnossienne είναι επτά συνθέσεις για πιάνο γραμμένες από τον Γάλλο συνθέτη Ερίκ Σατί κατά τον 19ο αιώνα. Το έργο αυτό είναι ιδιαίτερα γνωστό για το ελεύθερο μέτρο του, την πειραματική διάθεση του δημιουργού του, τον ρυθμό και την αρμονική δομή του. Mε τις σύντομες, παιχνιδιάρικες και επαναληπτικές συνθέσεις του ο Eρίκ Σατί προκάλεσε, με την εκκεντρικότητα και την έλλειψη επιτήδευσης της μουσικής του, το οριστικό ρήγμα με τον Ρομαντισμό του 19ου αιώνα, ενώ το αντισυμβατικό του ύφος συνέβαλε στη δημιουργία μεταγενέστερων ρευμάτων, κυρίως του μινιμαλισμού. Ακούμε την 1^η Gnossienne σε μεταγραφή για κλασική κιθάρα.

1η Gnossienne (Μεταγραφή για κιθάρα από τον Πέδρο Χενρίκες ντα Σίλβα) Παίζει κιθάρα ο Πάμπλο Σαϊνθ-Μπιγιέγας.mp3

Ο Ερίκ Σατί, μόλις 22 ετών το 1888, δουλεύει πιανίστας στο καμπαρέ «Μαύρος Γάτος» της Μονμάρτρης και συνθέτει τρία έργα για πιάνο, συνολικής διάρκειας 10 λεπτών, (που έμελλε να γίνουν τα πιο γνωστά του) «Οι Τρεις Γυμνοπαιδίες - Les Trois Gymnopédies», ανακαλώντας την ετήσια γιορτή των Σπαρτιατών, «Γυμνοπαιδίαι»· επρόκειτο μάλλον για το τελευταίο στάδιο της αγωγής στη Σπάρτη, όπου γυμνοί έφηβοι και γυμνά παιδιά για 10 ημέρες εκτελούσαν γυμναστικές ασκήσεις, αναπαριστώντας ρυθμικά κινήσεις της πάλης προς τιμή του Απόλλωνα. Είναι εντυπωσιακό πως ένας Γάλλος πιανίστας σε ηλικία μόνο 22 ετών γνώριζε την Ελληνική Ιστορία.

Για έναν Έλληνα αναγνώστη η λέξη “gymnopédies”, όσο παράξενη κι αν φανεί, δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρανόησης. Κατά πάσα πιθανότητα θα πει κανείς πως πρόκειται για κάτι σχετικό με γυμνά παιδιά· οι ιστορικές πληροφορίες απλώς θα έρθουν να επιβεβαιώσουν την αρχική του αίσθηση και να την καθορίσουν επακριβώς: «Αι Γυμνοπαιδίαι» ήταν ετήσια γιορτή στη Σπάρτη προς τιμήν του θεού Απόλλωνα, στην οποία μετείχαν γυμνά παιδιά. Αυτοί οι «λυρικοί χοροί αυστηρού και βαρέος ρυθμού», όπως αντιγράφει από έναν ταξιδιωτικό οδηγό της Ελλάδας ο Γιώργος Σεφέρης στην αρχή της δικής του Γυμνοπαιδίας, τελούνταν και στη δωρική αποικία της αρχαίας Θήρας, στο βουνό πάνω από το Καμάρι, στον ανασκαμμένο οικισμό υπάρχει και η «Πλατεία των Γυμνοπαιδιών».

Για έναν Γάλλο από την άλλη μεριά η λέξη gymnopédies αφήνει τη φαντασία να πλανηθεί ελεύθερη σε πολλές ερμηνείες: και αν το πρώτο συνθετικό (gymno-pédies) θυμίζει μόνο λέξεις όπως η «γυμναστική» (gymnastique), το δεύτερο, (gymno-pédies) μπορεί να θυμίσει την «παιδαγωγική» (pédagogique) ή την «εγκυκλοπαίδεια» (encyclopédie)· και σίγουρα το λατινικό «πόδι» (pes-pedis).

Και ένας Έλληνας ωστόσο που απλώς θα ακούσει τη λέξη «γυμνοπαιδία» χωρίς να τη δει γραμμένη έχει και αυτός ποικίλες δυνατότητες ερμηνείας: εκτός από τα «παιδιά» εύκολα μπορεί να τη συνδέσει με την «παιδεία»· και αν πάλι τη δει γραμμένη με κεφαλαία, κάλλιστα μπορεί να την μπερδέψει με την «παιδιά».

Η 1η Γυμνοπαιδία με τον πιανίστα Πασκάλ Ροζέ.mp4

Ο ποιητής μας Γιώργος Σεφέρης, γνώστης του έργου του Σατί, γράφει τις δικές του Γυμνοπαιδίες το 1935. Ο ποιητής εξηγεί ότι εμπνεύσθηκε τον τίτλο της ποιητικής ενότητας από τη Θήρα: «Ὑπῆρξε κέντρον ἀρχαιοτάτης θρησκείας ἔνθα ἐτελοῦντο λυρικοί χοροί αὐστηροῦ καί βαρέος ρυθμοῦ καλούμενοι γυμνοπαιδίαι». Στο βιβλίο της, «Γυμνοπαιδίες Γιώργου Σεφέρη - Ερίκ Σατί. Στιγμιότυπα μιας πνευματικής επικοινωνίας», η Πωλίνα Ταμπακάκη ιχνηλατεί αυτήν την επικοινωνία. Πόσο καλά γνώριζε ο Σεφέρης τον Σατί και τις «γυμνοπαιδίες» του; Σαφείς οι ενδείξεις πως ο Σεφέρης απήλαυσε το Παρίσι του '20, όταν αποθεωνόταν ο Σατί. Η Π. Ταμπακάκη αναζητεί τα μουσικά ακούσματα του Σεφέρη στα φοιτητικά του χρόνια στο Παρίσι και μετά, του νεαρού διπλωμάτη πλέον, στο Λονδίνο.
Την Κυριακή, 8 Μαΐου 1932, γράφει στο ημερολόγιό του: «... Ὅταν πρόκειται νά παίξω τό "Sacre" ἤ τή "Γυμνοπαιδία" τοῦ Σατί, διπλοκλειδώνομαι...». Υπάρχει και μία ακόμη, πολύ μεταγενέστερη, μνεία του Σατί σε μια διάλεξη του ποιητή στην Αίγυπτο το 1944. Σε αντίθεση με τις πολλαπλές αναφορές του Σεφέρη στον αγαπημένο του συνθέτη Ντεμπισί, όπως παρατηρεί η Ταμπακάκη, στη Γυμνοπαιδία, «ο Σεφέρης βάζει για πρώτη και μοναδική φορά σε ποίημά του ως τίτλο ένα διάσημο μουσικό έργο». Το καλοκαίρι του 1935, πριν τις διακοπές του στο Πήλιο, ο Σεφέρης έκανε ένα σύντομο ταξίδι με βαπόρι και καπετάνιο στο τιμόνι τον φίλο του, ποιητή Δ. Ι. Ἀντωνίου· ένα λαθραίο ταξίδι, που λανθάνει ακόμη και από τα χρονολόγια του ποιητή. Τότε είδε, χωρίς ν' αφήσει τη γέφυρα του καραβιού, τη Νάξο, την Πάρο, τη Σαντορίνη. Μετά έγραψε τα δύο ποιήματα της Γυμνοπαιδίας, «Σαντορίνη» και «Μυκήνες».

Γυμνοπαιδία A΄, Σαντορίνη

Σκύψε ἄν μπορεῖς στή θάλασσα τή σκοτεινή ξεχνώντας
τόν ἦχο μιᾶς φλογέρας πάνω σέ πόδια γυμνά
πού πάτησαν τόν ὕπνο σου στήν ἄλλη ζωή τή βυθισμένη.Γράψε ἄν μπορεῖς στό τελευταῖο σου ὄστρακο
τή μέρα τ' ὄνομα τὀν τόπο
καί ρίξε το στή θάλασσα γιά νά βουλιάξει.Bρεθήκαμε γυμνοί πάνω στήν ἀλαφρόπετρα
κοιτάζοντας τ' ἀναδυόμενα νησιά
κοιτάζοντας τά κόκκινα νησιά νά βυθίζουν
στόν ὕπνο τους, στόν ὕπνο μας.
Ἐδῶ βρεθήκαμε γυμνοί κρατώντας
τή ζυγαριά πού βάραινε κατά τό μέρος
τῆς ἀδικίας.

Φτέρνα τῆς δύναμης θέληση ἀνίσκιωτη λογαριασμένη ἀγάπη
στόν ἥλιο τοῦ μεσημεριού σχέδια πού ὡριμάζουν,
δρόμος τῆς μοίρας μέ τό χτύπημα τῆς νέας παλάμης
στήν ὠμοπλάτη·
στόν τόπο πού σκορπίστηκε πού δέν ἀντέχει
στόν τόπο πού ἦταν κάποτε δικός μας
βουλιάζουν τά νησιά σκουριά καί στάχτη. Bωμοί γκρεμισμένοι
κι οἱ φίλοι ξεχασμένοι
φύλλα τῆς φοινικιᾶς στή λάσπη.

Ἄφησε τά χέρια σου ἄν μπορεῖς, νά ταξιδέψουν
ἐδῶ στήν κόχη τοῦ καιρού μέ τό καράβι
πού ἄγγιξε τόν ὁρίζοντα.
Ὅταν ὁ κύβος χτύπησε τήν πλάκα
ὅταν ἡ λόγχη χτύπησε τό θώρακα
ὅταν τό μάτι γνώρισε τόν ξένο
καί στέγνωσε ἡ ἀγάπη
μέσα σέ τρύπιες ψυχές·
ὅταν κοιτάζεις γύρω σου καί βρίσκεις
κύκλο τά πόδια θερισμένα
κύκλο τά χέρια πεθαμένα
κύκλο τά μάτια σκοτεινά·
ὅταν δέ μένει πιά οὔτε νά διαλέξεις
τό θάνατο πού γύρευες δικό σου,
ἀκούγοντας μιά κραυγή ἀκόμη καί τοῦ λύκου τήν κραυγή,
τό δίκιο σου·
ἄφησε τά χέρια σου ἄν μπορεῖς νά ταξιδέψουν
ξεκόλλησε ἀπ' τόν ἄπιστο καιρό
καί βούλιαξε,
βουλιάζει ὅποιος σηκώνει τίς μεγάλες πέτρες.

ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΕΡΧΕΤΑΙ

Sun, 25 May 2025 20:33:05 +0300

Φωτογραφία καλοκαιρινού δάσους

Η μεγαλύτερη σε διάρκεια συμφωνία στην Ιστορία της κλασικής μουσικής, τουλάχιστον όσον αφορά τον μουσικό Κανόνα, ανήκει στον Γκούσταβ Μάλερ (Gustav Mahler, 1860-1911). Ο Μάλερ μεγάλωσε στη Βοημία (σήμερα Τσεχική Δημοκρατία). Ο ίδιος συνόψιζε την κατάστασή του ως εξής: «Είμαι τρεις φορές άπατρις: ως Βοημός στην Αυστρία, ως Αυστριακός ανάμεσα σε Γερμανούς και ως Εβραίος παντού στον κόσμο. Παντού ένας εισβολέας, ποτέ ευπρόσδεκτος». Παρά όλες τις δυσκολίες του, είχε εξαιρετική επιτυχία ως διευθυντής ορχήστρας και αναρριχήθηκε πολύ γρήγορα στις κυρίαρχες θέσεις των Οπερών της Βουδαπέστης, του Αμβούργου (1891–1897) και της Βιέννης (1897–1907).Η πολιτισμική ατμόσφαιρα της Βιέννης εκείνη την εποχή χαρακτηριζόταν από τη δραματική αντίθεση μεταξύ λαμπερής επιφάνειας και έντονης αίσθησης βαθμιαίας παρακμής της παραδοσιακής κοινωνίας και των αξιών της. Η προσπάθεια του Μάλερ να επιτύχει μία νέα μορφή μουσικής σύνθεσης αντιμετωπίστηκε από τους συγχρόνους του ως έλλειψη πρωτοτυπίας. Μόνο από το 1960 και μετά αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ότι στα έργα του μπορούμε να διαπιστώσουμε την έκφραση ανησυχιών και προβληματισμών ανάλογων με τους δικούς μας.

Ένα μουσικό μνημείο αποτελεί η Τρίτη Συμφωνία του, καθώς υμνεί τη δημιουργία του κόσμου, ξεκινώντας από τα «ταπεινά» της φύσης πλάσματα, για να ανέλθει στα υψηλά, στην ανθρώπινη ύπαρξη, στην ευλογία και την αγάπη του Θεού ( βλ. προηγούμενο σχετικό υλικό του μαθήματός μας: https://tinyurl.com/2sy7fjwa και χρονικά σημεία 32’:48” – 54’:05” αρχείου βίντεο https://www.youtube.com/watch?v=id63NVpFrx0 ).

Ο αρχικός τίτλος της Συμφωνίας, δανεισμένος από το ομότιτλο βιβλίο του Φρίντριχ Νίτσε (Friedrich Nietzsche) ήταν «Η χαρούμενη επιστήμη», με υπότιτλο «Όνειρο καλοκαιριάτικου πρωινού». Ο Μάλερ σε γράμμα του προς τον Μακ Μάρσαλκ είχε μιλήσει και για «Ένα όνειρο θερινής μεσημβρίας». Μέχρι να κατασταλάξει ο συνθέτης στην οριστική μορφή της σύνθεσης, άλλαξε πολλές φορές τον γενικό, καθώς και τους προγραμματικούς τίτλους. Έξι τα μέρη της συμφωνίας του τα οποία, με τη διευκρίνιση ότι αποτελούν «μικρές υποδείξεις», ο συνθέτης τιτλοφόρησε ως εξής: 1) «Ο Θεός Παν ξυπνά. Το καλοκαίρι έρχεται», 2) «Τι μου λένε τα λουλούδια στο λιβάδι», 3) «Τι μου λένε τα ζωντανά του δάσους», 4) «Τι μου λέει η νύχτα», 5) «Τι μου λένε οι πρωινές καμπάνες», 6) «Τι μου λέει η αγάπη». Μέσα στο πανδαιμόνιο της καλοκαιρινής φύσης στο 1^ο μέρος της Συμφωνίας με ρυθμική ένδειξη "Δυνατά. Αποφασιστικά", οι φιλοσοφικές αναζητήσεις του συνθέτη μετουσιώνονται σε μουσική. Ουμανιστής ο Μάλερ, θα θέσει στο 4^ο και στο 5^ο μέρος της Συμφωνίας στο κέντρο τον άνθρωπο –«πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος» τόνιζαν οι Αρχαίοι– οραματιζόμενος κι αυτός την πανανθρώπινη συνύπαρξη.

Γραμμένη τα καλοκαίρια του 1895 και του 1896, η γιγαντιαία Τρίτη Συμφωνία (τα 6 της μέρη έχουν συνολική διάρκεια πάνω από 90 λεπτά) είναι ο μέγας ύμνος του Γκούσταβ Μάλερ στη Φύση και στις στοιχειακές δυνάμεις των όντων, που αγωνίζονται να ενωθούν με τον Θεό. Η συμφωνική αίσθηση των πραγμάτων καθιστά τον Μάλερ έναν υπέροχο παντεπόπτη του κόσμου, που οδηγεί τον ακροατή μετά το οργιαστικό 1^ο μέρος που θα ακούσουμε, μέσα από γαλήνια λειβάδια ήχων στο βαθύτερο νόημα της ζωής, την αγάπη. Ο αχανής κόσμος αυτής της συμφωνίας αποτελούμενος από ήχους, παύσεις, ρυθμικές εναλλαγές και χορικά αποτελεί υπόδειγμα συνθετικής ιδιοφυίας. Ο Μάλερ καταφέρνει να ενσωματώσει αρμονικά μικρότερες συνθέσεις και τονικά κέντρα που αποδίδουν αυτονομία αλλά και μια παράξενη αίσθηση συνόλου σε αυτό το φαινομενικά ανοικονόμητο έργο, ένα πραγματικό Λεβιάθαν για την κλασική μουσική.

Όλγκα Χανς: Θερινό όνειρο στα υψίπεδα.

Οι Συμφωνίες υπ’ αριθμ. Δύο, Τρία και Τέσσερα του συνθέτη αποτελούν μια τριλογία και φέρουν τον χαρακτηρισμό «Οι Συμφωνίες του Μαγικού Κόρνου», καθώς είναι εμπνευσμένες από τη συλλογή λαϊκών τραγουδιών υπό τον τίτλο «Το μαγικό κόρνο του παιδιού». Η Τρίτη Συμφωνία εκδόθηκε το 1902 και η πρώτη παρουσίαση έγινε υπό τη διεύθυνση του συνθέτη στο Κρέφελντ της Γερμανίας, στις 9 Ιουνίου 1902.

Η δεινοσαυρικών διαστάσεων «Συμφωνία αρ.3» του Μάλερ είναι ένα από τα συναρπαστικότερα αριστουργήματα του ώριμου Ρομαντισμού. Έργο με βαθιές, έντονες φιλοσοφικές διασυνδέσεις προς το σύμπαν των ιδεών του Νίτσε, αποτελεί κατάθεση της σύνολης κοσμοαντίληψης του 40χρονου συνθέτη. Διέπεται από μια πρωτόγονη «ανιμιστική - ψυχοκρατική» θεώρηση του κόσμου, στην οποία εντάσσονται αβίαστα ψυχολογικά διαμεσολαβημένες μνήμες λαϊκού πολιτισμού και σωτηριολογικές χριστιανικές αναφορές, συνδυασμένες με στοιχεία ευγενούς πνευματικής καλλιέργειας. Αυτά μεταφράζονται σε μουσική με πλήρως ανεπτυγμένες, καινοφανείς στρατηγικές θεατρικής οργάνωσης της συμφωνικής αφήγησης και εμπλουτισμού της με μια πραγματικά εκπληκτικού πλούτου ενορχήστρωση που έχει αφομοιώσει πολλά από τους Μπερλιόζ, Μέντελσον και Βάγκνερ. Η επίτευξη ομοιογένειας στην οργάνωση μιας μορφής τέτοιων διαστάσεων αποτελεί αφ’ εαυτής δείγμα μεγαλοσύνης. Από την άλλη, ο ελεγχόμενος πλούτος φανταστικών και επιφανειακά παράταιρων στοιχείων, δρομολογεί στη σκέψη του ακροατή μια πορεία που καθιστά δυνατό τον παραλληλισμό μεταξύ της καλλιτεχνικής δημιουργίας και της γένεσης του κόσμου.

Εμίλ Μπιν: Ο ελαφρύς ύπνος του Πανός (1870).

Ο Κωνσταντίνος Φλώρος έδειξε με πειστικό τρόπο ότι το «πρόγραμμα» αυτής της συμφωνίας είναι μία αφήγηση της δημιουργίας του κόσμου. Έτσι, το πρώτο μέρος της, που θα μας απασχολήσει εδώ, αναπαριστά τη φύση στην αρχέγονη μορφή της. Αυτό συμβολίζεται από τις ενδείξεις του Μάλερ στη χειρόγραφη παρτιτούρα: «Ο Παν ξυπνά» και «Βακχική Πομπή». Υπό την επίδραση του Βάγκνερ και του Νίτσε, αυτή η πρώτη μορφή ζωής παρουσιάζεται με έναν σκόπιμα απλό σκοπό εμβατηρίου.

Μπρους Πάσακ: O Παν ξυπνά. Το καλοκαίρι προελαύνει (2022). Πρώτο μέρος της 3^ης Συμφωνίας του Μάλερ.

Ο Παν (Παίν) ήταν αρχαία ελληνική, ιδεατή, ανθρωπόμορφη δευτερεύουσα θεότητα, που ήταν συνυφασμένη κυρίως με την πανίδα της Φύσης (άνθρωποι και κοπάδια ζώων), τα βουνά και τους αγρούς, σε μια αμφίδρομη σχέση προστασίας, αλλά και προσωποποίηση της γενετήσιας δύναμης της ζωής. Περισσότερο από όλους τους θεούς, τον Πάνα συμπάθησε ο Διόνυσος, ο ενθουσιώδης θεός του κρασιού και του γλεντιού αλλά και της έμπνευσης. Η λέξη "πανικός" προέρχεται από το όνομα του θεού Πανός. Ο ξαφνικός, συχνά ανεξήγητος φόβος που ωθεί τα κοπάδια σε φυγή αποδιδόταν στον Πάνα, που θεωρούνταν πως περιπλανιόταν ανάμεσά τους, και έμεινε γνωστός ως «πανικός».

Η αίσθηση της διονυσιακής μουσικής είναι διάχυτη στην Τρίτη Συμφωνία. Εντυπωσιακή η έναρξή της με τα οκτώ κόρνα, που έρχονται να αφυπνίσουν από τη νάρκη ολόκληρη τη φύση και να διεγείρουν, παράλληλα, τον σε αταραξία ευρισκόμενο άνθρωπο, να τον προετοιμάσουν, προκειμένου να οδηγηθεί συνειρμικά στην ενόραση του πλήθους των ιδεών που αναπτύσσονται στη σύνθεση του όλου έργου. Οι πλούσιες ηχητικές εικόνες, καθώς διαδέχονται η μία την άλλη, αποδίδουν τη μυστικιστική και πνευματική ενότητα του δημιουργού-συνθέτη με τις υπερδυνάμεις και τα στοιχεία του Σύμπαντος.

Ακούμε αποσπάσματα του 1^ου μέρους της Συμφωνίας στην εκτέλεση του μαέστρου Σέιτζι Οζάουα με τη Συμφωνική Ορχήστρα της Βοστώνης τον Απρίλη του 1993.

Έναρξη (1ου μέρους) της Συμφωνίας.mp3

Απόσπασμα από την ανάπτυξη του 1ου μέρους.mp3

Κατάληξη 1ου μέρους.mp3

Να και ολόκληρο το πρώτο μέρος σε μια πιο πρόσφατη, εξίσου άρτια εκτέλεση και ηχογράφηση.

ΜΑΛΕΡ 3η ΣΥΜΦΩΝΙΑ 1ο μέρος. Δυνατά, αποφασιστικά. Η Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Βουδαπέστης με μαέστρο τον Ιβάν Φίσερ, 9. 2016.mp3

Greek Cinema Nights στο Πάρκο Ελευθερίας

Sun, 25 May 2025 14:23:37 +0300

4 ελληνικές ταινίες
4 προβολές κάτω από τον ουρανό της Αθήνας

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΒΟΛΩΝ

Δευτέρα 26/5 - Buzzheart (110') του Ντένη Ηλιάδη
Με τους: Γιώργο Λάντο, Κωνσταντίνα Μεσσήνη, Εβελίνα Παπούλια, Κλαούντιο Κάγια
Όταν ο Αργύρης γνωρίζει τη Μαίρη σε ένα «στούντιο μασάζ», της ζητά ραντεβού και εκείνη του προτείνει να τη συνοδεύσει σε μια τριήμερη εκδρομή στο απομονωμένο εξοχικό των γονιών της, όπου τον περιμένουν μια σειρά από εκπλήξεις.

Τρίτη 27/5 – Το καλοκαίρι της Κάρμεν (106') του Ζαχαρία Μαυροειδή
Με τους: Ανδρέα Λαμπρόπουλο, Ρουμπίνη Βασιλακοπούλου, Γιώργο Τσιαντούλα
Απολαμβάνοντας ένα ολοήμερο μπάνιο, ο Δημοσθένης βοηθά το φίλο του Νικήτα στη συγγραφή ενός σεναρίου βασισμένου στα προσωπικά τους βιώματα.

Τετάρτη 28/5 – Στέλλα (90') του Μιχάλη Κακογιάννη
Με τους: Μελίνα Μερκούρη, Αλέκο Αλεξανδράκη, Γιώργο Φούντα, Χριστίνα Καλογερίκου, Διονύση Παπαγιαννόπουλο, Βούλα Ζαμπουλάκη, Σοφία Βέμπο
Η θρυλική ταινία της Μελίνας Μερκούρη που προβλήθηκε με επιτυχία στο Φεστιβάλ Καννών το 1955 και απέσπασε το βραβείο καλύτερης ξένης ταινίας. Μια λαική τραγουδίστρια αν και ερωτευμένη με έναν ποδοσφαιριστή, αρνείται να τον παντρευτεί για να διατηρήσει την ατομικοτητά της.

Πέμπτη 29/5 – Νοτιάς (99') του Τάσου Μπουλμέτη
Με τους: Γιάννη Νιάρρο, Μαρία Καλλιμάνη, Θέμη Πάνου, Ταξιάρχη Χάνο, Μελισσάνθη Μαχούτ
Από τη μέρα που εμφανίζονται στον Σταύρο οι πρώτες ερωτικές ανησυχίες, φουντώνει και η επιθυμία του να λέει ιστορίες με δικό του, ανατρεπτικό τρόπο. Από την εφηβεία προς την ενηλικίωση, η Ελλάδα του ’60 και του ’70 θα τον τροφοδοτήσει με αρχαίους και σύγχρονους μύθους, φανταστικά ταξίδια και όμορφες γυναίκες.

Οι ταινίες προβάλλονται με υπότιτλους στα αγγλικά.

ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ

Πάρκο Ελευθερίας

ΏΡΑ

20:00 - 23:00

ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ

Κοντινότερος Σταθμός Μετρό

Μέγαρο Μουσικής

Απόσταση από Μετρό

3 λεπτά με τα πόδια

ΚΟΣΤΟΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

Δωρεάν

https://cityfestival.thisisathens.org/event/greek-cinema-nights-4/

Απόσπασμα ντοκιμαντέρ για τις Επιλόχειες Ψυχικές Διαταραχές

Thu, 22 May 2025 16:52:36 +0300

Πατήστε εδώ για να δείτε το βίντεο

0-1:34 Εισαγωγή: Η ιστορία της Κάρολ που σκότωσε τις 3 κόρες της

1:34-4:08 Εμπειρίες γυναικών που βίωσαν Επιλόχειες ψυχικές διαταραχές

4:08-5:18 Τι είναι οι Επιλόχειες Ψυχικές Διαταραχές

5:18- 8:15 Γυναίκα που σκότωσε το παιδί της και Μητέρα που η κόρη της αυτοκτόνησε

8:15-9:39 Η Κάρολ και απόσπασμα από την Δίκη

9:39-Τέλος Η αντιμετώπιση που πρέπει να έχει η κοινωνία και τα σωφρονιστικά συστήματα προς αυτές τις γυναίκες

Το παραπάνω βίντεο είναι απόσπασμα από ντοκιμαντέρ, όπου αναλύεται το πρόβλημα των Επιλόχειων Ψυχικών Διαταραχών. Η κεντρική ιστορία είναι η υπόθεση της Κάρολ, μιας μητέρας που σκότωσε τις 3 κόρες της και αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει. Η Κάρολ με τον σύζυγό της απέκτησαν 3 κόρες και αντιμετώπιζαν σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Η ίδια πιέστηκε πολύ με την ανατροφή των τριών παιδιών και με την ανάγκη να εργαστεί, ώσπου μια μέρα έπειτα από πολλά φωνητικά μηνύματα που έστειλε στην μητέρα της, μαχαίρωσε θανάσιμα τις κόρες της. Έπειτα δεν θυμόταν τους φόνους που διέπραξε και πλέον δεν μπορούσε να ανταπεξέλθει στην πραγματικότητα ώστε νοσηλεύτηκε σε ψυχιατρική κλινική ως την δίκη της που φυλακίστηκε. Το ντοκιμαντέρ δείχνει όλη την ιστορία της Κάρολ καθώς και άλλων μητέρων και οικογενειών τους που βίωσαν παρόμοια προβλήματα κατά την επιλόχεια περίοδο. Μέσα από τις ιστορίες τους και τις αναλύσεις των ειδικών γνωρίζουμε τι είναι οι επιλόχειες ψυχικές διαταραχές, πόσο φριχτά αισθάνονται οι γυναίκες που τις βιώνουν και πόσο επικίνδυνες μπορούν να γίνουν για τις ίδιες και τα μωρά τους, χωρίς την κατάλληλη μέριμνα.

Το πλήρες ντοκιμαντέρ είναι προς το παρόν στη διάθεσή σας μέσω του συνδέσμου:

Postpartum Psychosis Tragedy: When the Health System Fails Mothers | ENDEVR Documentary

https://www.youtube.com/watch?v=AcgUd0-2cl8

H ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ LEITMOTIF ΣΤΗΝ ΟΠΕΡΑ. ΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΟ "ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ" ΤΟΥ ΤΖΑΚΟΜΟ ΠΟΥΤΣΙΝΙ.

Thu, 15 May 2025 18:11:22 +0300

Στη μουσική, το κύριο θέμα - leitmotif - idée fixe είναι μια επαναλαμβανόμενη μελωδική φράση που χρησιμοποιείται για να αναπαραστήσει είτε έναν χαρακτήρα και να τον συνοδεύει κάθε φορά που αυτός εμφανίζεται στη σκηνή ή υπονοείται με οποιονδήποτε τρόπο από τα λόγια των τραγουδιστών-ηθοποιών, είτε ένα σκηνικό, ένα συναίσθημα ή ένα θέμα. Τα leitmotif έγιναν δημοφιλή από τον Γερμανό συνθέτη όπερας Ρίχαρντ Βάγκνερ και χρησιμοποιήθηκαν κυρίως στην όπερα κατά τον 19ο και 20ό αιώνα. Τα leitmotif μπορούν να παρουσιαστούν στην αυθεντική τους μορφή (συνήθως όταν ακούγονται για πρώτη φορά), παραλλαγμένα ή σε συνδυασμό με άλλα. Η χρήση τους έγκειται στο να λειτουργούν σαν υπενθύμιση του στοιχείου με το οποίο ταυτίζονται, στο υποσυνείδητο του ακροατή/θεατή και σαν δομικό υλικό, το οποίο βοηθάει στη μορφολογική ενότητα του δράματος. Στην παρούσα ανάρτηση θα μοιραστώ μαζί σας εκείνη τη μουσική όπου η χρήση του leitmotif, μαγευτικά λειτουργική, μου έκανε την πιο βαθιά εντύπωση από το πρώτο της άκουσμα έως σήμερα.

«Το κορίτσι της Δύσης (ιταλ. La fanciulla del West)» είναι τρίπρακτη όπερα του Τζάκομο Πουτσίνι που γράφτηκε σε ιταλικό λιμπρέτο των Γκουέλφο Τσιβινίνι και Κάρλο Τσανγκαρίνι, βασισμένο στο θεατρικό έργο της αδελφής ψυχής του Πουτσίνι, του Ντέιβιντ Μπελάσκο "Το Κορίτσι της Χρυσής Δύσης". Πρωτοπαρουσιάστηκε στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης στις 10 Δεκεμβρίου 1910 και γνώρισε μεγάλη επιτυχία στο κοινό. Η ρομαντική αυτή όπερα του Πουτσίνι θυμίζει επικό γουέστερν: πιστολέρος, σαλούν, χαρτοπαιξίες, καταζητούμενοι και αιματηρές συμπλοκές. Κανένας άλλος συνθέτης, εκτός ίσως από τον Βέρντι στα ώριμα έργα του, δεν δημιουργεί με τόση επιτυχία στις όπερές του μια τόσο ζωντανή και συγκεκριμένη ατμόσφαιρα τόπου και εποχής. Στην προκείμενη περίπτωση, το τοπικό χρωματικό στοιχείο εμπνεύστηκε ο Πουτσίνι, όταν είδε το έργο του Ντέιβιντ Μπελάσκο και φυσικά η Άγρια Δύση διέθετε μια διαρκή, μυθική γοητεία.

Τσαρλς-Κρίστιαν Νάαλ, Όγκουστ Ουέντεροθ: Μεταλλωρύχοι σε μια απ’ τις Οροσειρές Σιέρες, 1851-1852.

Σύνοψη

Α’ Πράξη. Το 1849, στη μεγάλη αίθουσα της «Πόλκας», ενός χαρτοπαικτικού σαλούν, μαζεύονται οι χρυσοθήρες, στα χρόνια που οι κυνηγοί του χρυσού είχαν κατακλύσει την Καλιφόρνια. Γυρνούν από τη δουλειά τους στα ορυχεία, με σακούλια γεμάτα δυσκολοκέρδιστο χρυσάφι για να τους το φυλάξει η Μίνι, η κοπέλα που διευθύνει την «Πόλκα». Όταν ο υπάλληλος του μπαρ, ανάβει τα φώτα, η «Πόλκα» παίρνει ζωή. Τραχείς άνδρες έρχονται χαιρετώντας ο ένας τον άλλον με τραγούδια. Άλλοι διασκεδάζουν χαρτοπαίζοντας, πίνοντας και χορεύοντας.

Χορός μεταλλωρύχων στην Καλιφόρνια, Ο πυρετός του χρυσού.

Ο Άσμπυ, ο αντιπρόσωπος του Γουέλς Φάργκο, μπαίνει και λέει στον Ρανς, τον σερίφη, πως ανακάλυψε τον Ραμίρεζ, τον αρχηγό μίας σπείρας ληστών. Κατόπιν, όταν φουντώσει ένας καβγάς μεταξύ των αντρών, μπαίνει η Μίνι, οπότε και ακούγεται για πρώτη φορά το κύριο μουσικό θέμα της, και ηρεμεί τα πνεύματα. Όλοι οι άνδρες πίνουν στην υγειά της και της προσφέρουν δώρα: λουλούδια, κορδέλες κ.λπ.

Α' ΠΡΑΞΗ - Η πρώτη εμφάνιση της Μίνι.mp4

Ο Πουτσίνι χρησιμοποιεί την ασυμφωνία και την ομοφωνία για να ορίσει τα άκρα του συναισθήματος και της έντασης μεταξύ των μεταλλωρύχων, του σερίφη και του παράνομου Ραμίρεζ, αλλά και μεταξύ της Μίνι και των ανδρών που την θέλουν και την αγαπούν. Εκείνη τους μαζεύει τριγύρω της, τους διαβάζει το Ευαγγέλιο και τους μαθαίνει να διαβάζουν, να γράφουν, ν' αγαπούν ο ένας τον άλλο και να σέβονται τον Θεό. Τότε μπαίνει ο Ντικ Τζόνσον, ένας κομψός νεαρός ξένος. Η Μίνι τον είχε συναντήσει κι άλλη φορά και νιώθει πως ο Ντικ είναι ο άνθρωπος που θα μπορέσει ν' αγαπήσει. Δεν ξέρει όμως πως αυτός είναι στην πραγματικότητα ο Ραμίρεζ. Ενώ η Μίνι χορεύει με τον Τζόνσον, ο Άσμπυ που είχε βγει να εντοπίσει τη σπείρα των ληστών, μπαίνει μέσα στο σαλούν ακολουθούμενος από τους άντρες του που έχουν συλλάβει τον Κάστρο, έναν από τους άνδρες του Τζόνσον. Ο Κάστρο αναγνωρίζει τον αρχηγό του και, για να μην τον φανερώσει, ξεφεύγει από την «Πόλκα» και κρύβεται στο «Παλμέτο», αναγκάζοντας τους διώκτες του να τον κυνηγήσουν εκεί. Το «Παλμέτο» είναι ένα άλλο μπαρ, που το διευθύνει μια κοπέλα που ο Τζόνσον κάποτε αγαπούσε, αλλά αυτή τον είχε προδώσει στον Άσμπυ.

Η Εύα-Μαρία Ουέστμπρουκ (Μίνι) και ο Γιόνας Κάουφμαν (Ντικ Τζόνσον) στην πρόσφατη παράσταση της Μητροπολιτικής Όπερας της Νέας Υόρκης.

Ο Τζόνσον μένει πίσω μαζί με τη Μίνι για να φυλάξει το μέρος που μπήκε για να το ληστεύσει. Ερωτεύεται όμως τη Μίνι και δεν μπορεί να πραγματοποιήσει το σχέδιό του. Στο τέλος της Πρώτης Πράξης, η Μίνι μένει μόνη της στην «Πόλκα» για να συλλογιστεί τον μυστηριώδη κύριο Τζόνσον και το πρώτο της φιλί, ενώ μια χορωδία εκτός σκηνής μιμείται σιωπηλά τον άνεμο πέρα στα βουνά, δημιουργώντας μια άκρως υποβλητική ατμόσφαιρα. Το προηγηθέν ερωτικό ντουέτο της Μίνι και του Τζόνσον καταλήγει με τη μεταμόρφωση του κύριου μουσικού θέματος της Μίνι, όπως το τραγουδάει ο Τζόνσον, κατ’ εμέ, μια από τις πιο μαγικές στιγμές σε όλη την τέχνη της όπερας γενικά. Την εφαρμογή του λαϊτμοτίφ ακολουθεί η καινοτόμος άλυτη συγχορδία στο τέλος της Πράξης που απεικονίζει τη λαχτάρα και την αβεβαιότητα της Μίνι.

Α' ΠΡΑΞΗ - Ερωτικό ντουέτο και κατάληξη της Α' Πράξης.mp4

Β’ Πράξη. Αργότερα, στο σπίτι της Μίνι, η Μίνι και ο Τζόνσον εξομολογούνται την αγάπη τους, αλλά ο Άσμπυ, ο σερίφης Ρανς και οι άνδρες τους τους χτυπούν την πόρτα. Η Μίνι λέει στον Τζόνσον να κρυφτεί. Οι άνδρες ψάχνουν το σπίτι, αλλά δεν βρίσκουν τον Τζόνσον. Η Μίνι λέει στον Ρανς και τους άλλους να φύγουν από το σπίτι της. Προτού φύγει όμως ο Ρανς δείχνει στη Μίνι μία φωτογραφία του Ραμίρεζ. Η Μίνι καταλαβαίνει ότι ο Τζόνσον είναι ο Ραμίρεζ, αλλά δεν τον προδίδει. Όταν οι άλλοι φεύγουν, η Μίνι κατηγορεί τον Τζόνσον πως την ξεγέλασε. Αυτός της λέει πως την αγαπά, πως θέλει να αφήσει τη σπείρα του και να πάρει τη Μίνι μακριά, όπου θα μπορέσουν να αρχίσουν μια καινούργια ζωή. Η Μίνι όμως θυμώνει και τον διώχνει. Ο Τζόνσον πληγώνεται έξω από την πόρτα της κι εκείνη τον παίρνει μέσα και τον κρύβει. Μπαίνει τότε στο σπίτι ο σερίφης Ρανς και βλέπει να πέφτει πάνω στο χέρι του αίμα Φωνάζει τότε να κατεβεί κάτω ο Τζόνσον, αλλιώς θα τον σκοτώσει. Ο Τζόνσον κατεβαίνει και λιποθυμά από την αιμορραγία.

Η Μίνι προτείνει τότε στον Ρανς να παίξουν μία παρτίδα πόκερ. Αν κερδίσει ο Ρανς, θα πάρει και τη Μίνι και τον Τζόνσον. Αν όμως κερδίσει η Μίνι, ο Τζόνσον ανήκει σ' αυτήν και πρέπει να ελευθερωθεί. Ο Ρανς συμφωνεί. Παίζουν και η Μίνι τον κερδίζει αλλάζοντας τα χαρτιά της. Ο Ρανς φεύγει.

Η Μίνι, σε αυτήν τη δεξιοτεχνική πρωτοποριακή επίδειξη ευφυΐας, προκαλεί τον Ρανς σε ένα παιχνίδι πόκερ, ενώ τα πιτσικάτι στις χαμηλότερες χορδές των εγχόρδων της ορχήστρας αναστέλλουν τον χρόνο, καθώς μοιράζονται τα χαρτιά. Λίγα λέγονται στην πραγματικότητα, πόσο μάλλον τραγουδιούνται με τον παραδοσιακό τρόπο. Αυτή είναι μια σκηνή δράσης: αν η Μίνι χάσει, θα παντρευτεί τον Ρανς. Αν κερδίσει, ο Τζόνσον είναι δικός της. Δεν υπάρχει άλλη διέξοδος από το να «κλέψει» στα χαρτιά και ο Πουτσίνι πλαισιώνει τις νικητήριες κραυγές της «Α! È mio!» («Είναι δικός μου!») με μια έκρηξη fortissimo από την ορχήστρα. Μετά τον θρίαμβό της, η Μίνι γελάει ανεξέλεγκτα, αλλά καταρρέει κλαίγοντας, καθώς η αυλαία πέφτει γρήγορα.

Β' ΠΡΑΞΗ - Η καταληκτική σκηνή του πόκερ.mp4

Γ’ Πράξη. Αργότερα, ο Ρανς παραφυλάει, ενώ οι άλλοι άνδρες κυνηγούν τον Τζόνσον στα δάση και τον πιάνουν. Ο Ρανς ζητά να τον κρεμάσουν αμέσως· όμως η Μίνι φτάνει καλπάζοντας, ενώ ακούγεται για μια ακόμη και τελευταία φορά το κύριο μουσικό θέμα της, εδώ σε δραματικό, μεγαλιώδες ύφος, λόγω της περίστασης. Με το πιστόλι στο χέρι, στέκεται πλάι στον Τζόνσον και λέει πως αν τολμήσει κανείς να τον πειράξει, εκείνη θα σκοτώσει τον φονιά του Τζόνσον και θα σκοτωθεί και η ίδια μόνη της. Τελικά κατορθώνει και πείθει τους άντρες να ελευθερώσουν τον αγαπημένο της. Οι μεταλλωρύχοι θυμούνται με θλίψη τους στίχους και τη μουσική του τραγουδιού «La mia mamma, che farà s’io non torno? Quanto piangerà!» («Τι θα κάνει η μητέρα μου αν δεν επιστρέψω; Θα κλάψει τόσο πολύ!») και μια χορωδία αποχαιρετισμών σβήνει σε pianissimo, καθώς το ευτυχισμένο ζευγάρι εξαφανίζεται στην ανατολή του ήλιου φεύγοντας για μια καινούργια ζωή. Στο τέλος ο έρωτας νικάει, στα βουνά της Σιέρρα Μάντρε.

Γ' ΠΡΑΞΗ - Η σωτήρια παρέμβαση της Μίνι και το φινάλε της όπερας.mp4

Με δεδομένη τη θριαμβευτική υποδοχή της παγκόσμιας πρεμιέρας, στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης το 1910 και με πρώτους διδάξαντες, όπως φαίνεται στην παρακάτω φωτογραφία από την Γ’ Πράξη, την Τσέχα δραματική σοπράνο Έμι Ντέστιν πλάι στους Ιταλούς Ενρίκο Καρούζο και Πασκουάλε Αμάτο, υπό τη διεύθυνση του Αρτούρο Τοσκανίνι, κάθε επιστροφή του συγκεκριμένου έργου στην κοιτίδα του, όπως η παρούσα παράσταση, αποτελεί αντιπαράσταση με την ιστορία.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ.pdf

Ο μοντερνισμός του ώριμου πλέον Πουτσίνι αναδεικνύεται όσο ποτέ στο μέχρι προ ολίγων δεκαετιών υποτιμημένο «Κορίτσι της Δύσης», έργο με οικονομία στην ανάπτυξη των μελωδιών και με συνεχείς τολμηρές διαταράξεις του ομαλού ειρμού της μουσικής. «Το κορίτσι της Δύσης» φέρει απαράλλαχτη την δραματουργική σφραγίδα της ιδιοφυίας του Πουτσίνι. Ενός Πουτσίνι που με την «αμερικανική» του όπερα, «την μέχρι στιγμής καλύτερή» του, όπως ο ίδιος δήλωνε, στόχευε κατά δήλωσή του «σε μια δεύτερη Μποέμ, μόνον αυτή τη φορά ισχυρότερη, τολμηρότερη και πιο εκτεταμένη», και αποκαλυπτική της διηνεκούς πρόθεσης του να προσδώσει στους γυναικείους χαρακτήρες του την τιμητική γι’ αυτούς ενσυνείδητη, και γι’ αυτό γενναία, ανάληψη ευθύνης επώδυνων προσωπικών επιλογών. Η όπερα «Το Κορίσι της Δύσης» είναι μια από τις πιο ζωντανές, παθιασμένες, αλλά και οικείες, κομψές και τρυφερές παρτιτούρες του Πουτσίνι. Ενώ είναι αλήθεια ότι το λιμπρέτο βρίθει στερεοτύπων και κάποιοι μπορεί να το θεωρήσουν δελεαστικό να το χαρακτηρίσουν «Σπαγγέτι Γουέστερν», στο τέλος, η πλήρης και απόλυτη ειλικρίνεια «του Κοριτσιού» υπερισχύει.

Οι επιστολές του Πουτσίνι αποκαλύπτουν έναν συνεχή αγώνα για να βρει ενδιαφέρουσες ιδέες που να ανακαλούν, όπως είπε κάποτε στην Αγγλίδα έμπιστη φίλη του, Σίμπιλ Σέλιγκμαν, «το πνεύμα πίσω από τις λέξεις». Ο Πουτσίνι ήθελε να κάνει τη θεατρική εμπειρία ρεαλιστική, να μεταφέρει τις όπερές του και το κοινό του «επί τόπου» και υπέφερε βαθιά μέχρι να βρει τον κατάλληλο χρόνο και τόπο. Μετά τις επιτυχίες των οπερών «Μποέμ», «Τόσκα» και «Μαντάμα Μπατερφλάι», ο Πουτσίνι ενίσχυσε την αποφασιστικότητά του να κάνει την «Κορίτσι της Δύσης» ένα διαφορετικό είδος όπερας από την οποία όλα τα στοιχεία γλυκύτητας θα είχαν εξαλειφθεί ανελέητα. Επίσης, ασυνήθιστα για τον Πουτσίνι, οι κύριοι πρωταγωνιστές της, ο Ντικ Τζόνσον (Ραμίρεζ) και η Μίνι, θα εγκαταλείψουν τη σκηνή ζωντανοί στο τέλος. Καμία ηρωίδα ως θύμα αυτή τη φορά, διότι η Μίνι ξέρει ακριβώς πώς να ελέγχει και να χειραγωγεί τους άντρες γύρω της. Αυτή, και καμία άλλη γυναίκα, κυριαρχεί σε αυτήν την όπερα - όλοι οι άλλοι γυναικείοι ρόλοι είναι δευτερεύοντες. «Το Κορίτσι της Δύσης» είναι μια από τις πιο σύνθετες παρτιτούρες του Πουτσίνι και παρουσιάζει την πιο τρισδιάστατη ηρωίδα σε ολόκληρο το έργο του Πουτσίνι.

Αν και οι μελωδίες στο «Κορίτσι της Δύσης» δεν είναι τόσο άμεσα ελκυστικές, παρόλα αυτά η όπερα έχει πολλές αρμονικές και οργανικές καινοτομίες και άφθονη δράση για να διατηρήσει το ενδιαφέρον. Ο Ραβέλ αναγνώρισε με διορατικότητα ότι επρόκειτο για ένα έργο στο οποίο ο Πουτσίνι είχε θέσει την ορχήστρα στον ρόλο του πρωταγωνιστή και θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει ότι σε αυτή την όπερα μερικές φορές ανακαλείται ο ιμπρεσιονιστικός ηχητικός κόσμος του Κλοντ Ντεμπισί. Ο ίδιος ο Πουτσίνι συνέστηνε δύο ή τρεις ακροάσεις για να γνωρίσει κανείς σωστά το «Κορίτσι της Δύσης».

Συνεργασία: Η "Τέχνη" που Άλλαξε τον Κόσμο

Sun, 11 May 2025 18:07:23 +0300

Φρεντερίκ Μπαζίλ, "Καλλιτεχνικό εργαστήρι της οδού Κονταμίν 9 στο Παρίσι", 1870.

Σε μια εποχή όπου η απομόνωση, η ψηφιακή μεσολάβηση και η συστηματική αποδόμηση της εμπιστοσύνης μοιάζουν να είναι τα νέα κοινωνικά αξιώματα, η ανάδυση ενός πίνακα του 19ου αιώνα ως σύμβολο συνεργατικότητας φαντάζει παράδοξα επίκαιρη. Ο πίνακας «Το εργαστήρι του Μπαζίλ» δεν είναι απλώς ένα στιγμιότυπο καλλιτεχνικής καθημερινότητας. Είναι μια σιωπηλή αλλά ηχηρή υπενθύμιση της ανθρωπολογικής ανάγκης για συνεύρεση, για ανταλλαγή ιδεών, για εκείνη τη «συνάντηση των πνευμάτων» που γέννησε τις σπουδαιότερες εξελίξεις στην ιστορία της σκέψης.

Η απεικόνιση του στούντιο δεν περιορίζεται στην παρουσία καλλιτεχνών εν ώρα δημιουργίας· αποκαλύπτει μια ολόκληρη κοσμοθεωρία: τη σημασία της φυσικής παρουσίας, της διαλογικής σχέσης, της ευελιξίας στον ρόλο και της αποποίησης του εγώ υπέρ του κοινού καλού. Η παρουσία του Μανέ, όχι ως δασκάλου αλλά ως ενεργού συνομιλητή, η συμπερίληψη φίλων από άλλους καλλιτεχνικούς κλάδους και η συνύπαρξη παρατήρησης, μουσικής, συζήτησης και δημιουργίας, μας παραδίδουν ένα μοντέλο δημιουργικής συμβίωσης που υπερβαίνει τον ίδιο τον πίνακα. Εδώ, η συνεργασία δεν είναι μηχανισμός, αλλά στάση ζωής.

Η σκηνή εκτυλίσσεται στο ατελιέ που ο Μπαζίλ μοιραζόταν με τον Ρενουάρ στην οδό Rue de la Condamine στο Παρίσι. Στην αριστερή πλευρά, τρεις άνδρες στέκονται γύρω από έναν καμβά – το έργο είναι κρυμμένο, σχεδόν ιερό. Ο Μανέ, μεγαλύτερος και σεβαστός, κοιτά προσεκτικά και κρατά πινέλο, ενώ στο πλάι του ο ίδιος ο Μπαζίλ, κρατώντας την παλέτα του, φαίνεται να κάνει ένα διάλειμμα για να α κ ο ύ σ ε ι. Δεξιά, ο φίλος του, Εντμόν Μετρ, παίζει πιάνο, ενώ άλλοι συζητούν χαμηλόφωνα, παρατηρούν, ακούν. Δεν είναι όλοι ζωγράφοι: μερικοί είναι μουσικοί, άλλοι ίσως λογοτέχνες – φίλοι, συνοδοιπόροι, "πνευματικοί συγγενείς".

Αυτός ο πίνακας είναι μια εικόνα αρμονίας, όχι επειδή όλα είναι τέλεια, αλλά επειδή όλα είναι α ν ο ι χ τ ά : ανοιχτά σε διάλογο, σε αλληλεπίδραση, σε προσφορά. Ο Μανέ, που είχε ήδη εδραιωθεί ως καλλιτέχνης, δεν δίστασε να εμπλακεί ενεργά στο έργο ενός νεότερου. Ζωγράφισε, μάλιστα, ο ίδιος τη φιγούρα του Μπαζίλ στον πίνακα. Αυτή η χειρονομία δεν είναι μικρή. Είναι πράξη εμπιστοσύνης, απόδειξη σχέσης, έκφραση βαθιάς πίστης στη δύναμη της συν-δημιουργίας.

Ανρί Φαντέν-Λατούρ, «Ένα στούντιο στην περιοχή Μπατινιόλ», 1870.

Το ίδιο πνεύμα αναδύεται και στον πίνακα «Ένα στούντιο στην περιοχή Μπατινιόλ» του Ανρί Φαντέν-Λατούρ, όπου ο Μανέ περιβάλλεται από τους Μπαζίλ, Ρενουάρ, Μονέ, Ζολά και άλλους – μια «παρέα της καινοτομίας», μια οικογένεια δημιουργών που εμπνέεται ο ένας από τον άλλο. Εδώ, το στούντιο δεν είναι απλώς χώρος παραγωγής, αλλά καταφύγιο κοινής αναζήτησης και σιωπηρής πίστης στο μέλλον. Ομοίως, στον παρακάτω πίνακα «Το εργαστήριο του ζωγράφου» του Γκυστάβ Κουρμπέ, η φιγούρα του καλλιτέχνη δεν είναι απομονωμένη. Είναι το κέντρο ενός κόσμου που περιλαμβάνει εργάτες, στοχαστές, παιδιά, διανοούμενους: ένα πάνθεον ανθρώπινων τύπων, που όλοι έχουν θέση στη διαδικασία της δημιουργίας.

Γκυστάβ Κουρμπέ, «Το εργαστήρι του ζωγράφου», 1855.

Αντίθετα, στις σύγχρονες κοινωνίες, η συνεργασία μοιάζει να έχει μετατραπεί σε σύνθημα χωρίς ουσία. Η εργασία οργανώνεται γύρω από ατομικούς στόχους, τα σχολεία πριμοδοτούν τον κακοήθη ανταγωνισμό και όχι την ομαδική μάθηση, και τα πολιτικά συστήματα "θωρακίζονται" πίσω από παρατάξεις που μοιάζουν ανίκανες να συνομιλήσουν. Το διακύβευμα δεν είναι απλώς η παραγωγικότητα, αλλά ο ίδιος ο κοινωνικός ιστός.

Φιλοσοφικά, το ζήτημα αγγίζει την ίδια τη φύση του ανθρώπου ως «πολιτικόν ζῷον». Ο Αριστοτέλης θεμελίωσε την έννοια του κοινού βίου στην αναγνώριση της ανάγκης του ανθρώπου για άλλους – όχι μόνο για επιβίωση, αλλά για κατανόηση και ολοκλήρωση. Ο Χάιντεγγερ, αιώνες αργότερα, θα μιλούσε για το «είναι-με» (Mitsein) ως θεμελιώδη διάσταση της ύπαρξης. Η αποσύνθεση της συνεργασίας δεν είναι, λοιπόν, απλώς λειτουργική αστοχία: είναι υπαρξιακή απώλεια.

Μπορούμε, λοιπόν, να φανταστούμε τα σχολεία ως σύγχρονα «εργαστήρια του Μπαζίλ», όπου η γνώση παράγεται μέσα από τη συνεργασία και όχι την ατομική μηχανική απομνημόνευση; Μπορούμε να ξανασκεφτούμε και να θεσμοθετήσουμε τους εργασιακούς χώρους ως κοινότητες πρακτικής, και όχι ως πεδία ατομικού ανταγωνισμού για επίτευξη αποκλειστικά ατομικών στόχων; Και πάνω απ’ όλα, μπορούμε να οραματιστούμε τις κοινωνίες μας ως ανοιχτά πεδία διαλόγου, όπου η διαφορετικότητα αποτελεί πηγή έμπνευσης;

Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στα πολιτικά ή τεχνολογικά εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας, αλλά στην αναθεώρηση της ίδιας μας της ανθρωπολογικής προτεραιότητας: να ζούμε μαζί, να δημιουργούμε μαζί, να υπάρχουμε μέσα από τον άλλο. Η χαμένη τέχνη της συνεργασίας δεν είναι χαμένη για πάντα· αρκεί να θυμηθούμε ότι η ομορφιά, όπως και η πρόοδος, είναι

σ υ λ λ ο γ ι κ ό έργο.

ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΛΙΣΣΟ, ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ: Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΠΤΕΡΟΕΣΣΑΣ ΨΥΧΗΣ

Mon, 21 Apr 2025 12:18:20 +0300

Ο «Φαίδρος» είναι διάλογος του Πλάτωνα (μας έχει απασχολήσει προγενέστερα στην άσκηση της 26ης 11. 2023, βλ. σύνδεσμο: https://tinyurl.com/4d728ccr) που διαδραματίζεται σε ένα σημείο πλάι στις όχθες του ποταμού Ιλισσού, όπου φαίνεται ο Σωκράτης να συζητεί με τον νεαρό μαθητή του Φαίδρο. Είναι μεσημέρι, ο ήλιος λάμπει και τα τζιτζίκια τραγουδούν δυνατά. Οι δυο τους κάθονται κάτω από τη δροσερή σκιά ενός πλάτανου για να ξαποστάσουν και ξεκινούν να συζητούν για έναν λόγο περί έρωτος που ο Φαίδρος είχε ακούσει το πρωί από τον ρήτορα Λυσία. Το έργο γράφτηκε κατά την ώριμη περίοδο του Πλάτωνα (386–367 π.Χ.), και το πρώτο μέρος ασχολείται με τον έρωτα, ενώ το δεύτερο με τη ρητορική τέχνη. Ο Σωκράτης περιγράφει την φύση της ανθρώπινης ψυχής χρησιμοποιώντας έναν μύθο- της πτερόεσσας ψυχής. Μια αθάνατη ουσία υπό μορφή άρματος, που κινείται στον υπερουράνιο χώρο διαιρεμένη σε τρία μέρη, τα δύο από τα οποία έχουν μορφή αλόγου και το τρίτο μορφή ηνιόχου. Ο ηνίοχος συμβολίζει το λογιστικό εκείνο μέρος της ψυχής, με το οποίο σκεφτόμαστε και κρίνουμε.

Το ένα άλογο είναι το «θυμοειδές», που συνδέεται με ορμητικά συναισθήματα όπως αυτό της οργής. Το άλλο είναι το «επιθυμητικό», δηλαδή η πηγή των επιθυμιών του σώματός μας όπως η πείνα και η δίψα. Καθώς ταξιδεύουν οι ψυχές φτάνουν σε ένα σημείο από όπου είναι ορατή η περιοχή πέρα από τον ουρανό εκεί όπου βρίσκεται το πραγματικό ον, η αλήθεια.

Τα άλογα των θεϊκών ψυχών είναι καλά και ήρεμα και ακούν στα παραγγέλματα του ηνιόχου, ο οποίος κρατά με σιγουριά τα χαλινάρια. Έτσι, οι ψυχές των θεών μπορούν να ατενίσουν ανενόχλητες την ουσία και την αλήθεια των πραγμάτων.

Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τις ανθρώπινες ψυχές... Το ένα τους άλογο, το «θυμοειδές», αυτό που είναι στην ευμενέστερη θέση, έχει σώμα στητό και καλοδεμένο, τον αυχένα του ψηλό, τη μύτη του γαμψή, είναι φωτεινό, με μαύρα μάτια. Είναι φιλότιμο, συνετό και σεμνό, αγαπάει την αλήθεια, δεν έχει ανάγκη από χτυπήματα, αλλά καθοδηγείται μόνο με τον λόγο και το παράγγελμα του ηνιόχου. Το άλλο, πάλι, το «επιθυμητικό» έχει στραβό σώμα, είναι κακοσχηματισμένο, με παχύ αυχένα και βραχύ λαιμό, πλατυπρόσωπο, σκοτεινό με μάτια γκριζογάλαζα και αιματώδη. Ρέπει στην ύβρη και την αλαζονεία, είναι κουφό και έχει τριχωτά αυτιά και πολύ δύσκολα υπακούει στα χτυπήματα με το μαστίγιο και στα κεντρίσματα.

Όταν λοιπόν ο ηνίοχος δει το ερωτικό όραμα και με τις αισθήσεις θερμάνει ολόκληρη τη ψυχή του από αυτή τη θέα και βαθμιαία ο ίδιος γεμίσει από τα προκλητικά κεντρίσματα του πόθου, το άλογο που είναι υπάκουο στον ηνίοχο, επειδή και τότε -όπως και πάντα- συγκρατείται από τη σεμνότητα, ελέγχει τον εαυτό του και δεν πηδά πάνω στον αγαπημένο· όμως το άλλο άλογο δεν δίνει σημασία ούτε στο μαστίγιο, ούτε στα κεντρίσματα του ηνιόχου, πετάγεται απότομα και με βία προς τα μπρος και ταλαιπωρώντας με κάθε τρόπο τον σύντροφό του και τον ηνίοχο, τους αναγκάζει να ορμήσουν επάνω στον αγαπημένο και να θυμηθούν την ομορφιά των ηδονών.

Κάποιες ανθρώπινες ψυχές μοιάζουν περισσότερο με τις θεϊκές και οι ηνίοχοί τους σηκώνουν το κεφάλι για να δουν ό,τι βρίσκεται πέρα από τον ουρανό. Τα άλογα όμως δεν υπακούν αμέσως σε όλα τα παραγγέλματα. Η προσοχή των ηνιόχων αποσπάται από αυτό που βλέπουν και επικεντρώνεται στην καθοδήγηση των αρμάτων τους. Έτσι, αυτές οι ψυχές αντικρύζουν μεγάλο μέρος αλλά όχι ολόκληρη την αλήθεια. Σε άλλες ανθρώπινες ψυχές τα άλογα είναι πιο ατίθασα. Δεν πειθαρχούν. Δεν συντονίζουν τις κινήσεις τους και έτσι παρασύρουν τα άρματα προς τα κάτω. Οι ηνίοχοι προσπαθούν να τα χαλιναγωγήσουν. Μόνο για λίγο μπορούν να στρέφουν το κεφάλι πέρα από τον ουρανό. Γι’ αυτό προλαβαίνουν να δουν μόνο μικρό μέρος της αλήθειας. Τέλος, υπάρχουν και κάποιες ψυχές ανθρώπων που τα άλογά τους είναι πολύ άγρια. Αφηνιάζουν, σηκώνονται στα δύο πόδια, πέφτουν το ένα πάνω στο άλλο, ενώ οι ηνίοχοι προσπαθούν να σταθούν όρθιοι. Όσο και να προσπαθούν, αδυνατούν να ελέγξουν την πορεία των αρμάτων τους με αποτέλεσμα οι ψυχές να ποδοπατιούνται, παρασύροντας η μία την άλλη. Τα φτερά τους καταστρέφονται και ποτέ μα ποτέ δεν βλέπουν τίποτα από την αλήθεια…

Ο Πλάτων γράφει για την ψυχή που έλκεται από το κάλλος και παλεύει με τις αντίρροπες δυνάμεις μέσα της. Και αναρωτιέμαι – τι είναι αυτό αν όχι η δική μας ψυχική εμπειρία, όταν ερωτευόμαστε, όταν ονειρευόμαστε, όταν ποθούμε κάτι πέρα από το υλικό και το μετρήσιμο;

Στη σύγχρονη εποχή, βιώνουμε τον έρωτα είτε απόλυτα εξιδανικευμένο είτε ως καθαρό βιολογικό ένστικτο. Όμως ο Πλάτωνας προτείνει κάτι ενδιάμεσο – ή μάλλον κάτι υπερβατικό: ο έρωτας είναι η μνήμη του αόρατου μέσα από το ορατό.

Κι εδώ έρχεται η ψυχανάλυση να φωτίσει με το δικό της φως: το άλογο που ορμά αχαλίνωτο θυμίζει το Εκείνο του Φρόυντ – την ακατέργαστη ενόρμηση, το ασυνείδητο που δεν λογαριάζει κοινωνικούς ή ηθικούς περιορισμούς. Το άλογο της ευγένειας και της εγκράτειας μοιάζει με το Υπερεγώ, το αξιακό μας σύστημα, η εσωτερικευμένη φωνή του «πρέπει». Ο ηνίοχος, τέλος, είναι το Εγώ, ο διαμεσολαβητής που προσπαθεί να κρατήσει την ισορροπία, να φέρει συμφιλίωση και πλοήγηση στη ζωή.

Αλλά το ερώτημα είναι: ποιος από όλους κυριαρχεί σήμερα;
Σε έναν κόσμο που μας σπρώχνει στον άμεσο ερεθισμό, στην ταχύτητα, στο «καταναλώσιμο» συναίσθημα, υπάρχει ακόμα χώρος για τον ηνίοχο; Μπορεί η ψυχή να ξαναβρεί τα φτερά της μέσα από το χάος των σύγχρονων πόθων; Ο μύθος του Πλάτωνα προτείνει ότι κάθε άνθρωπος φέρει εντός του την προ-ιστορία της ψυχής του: μια ύπαρξη πριν τη γέννηση, μια μακρινή εμπειρία ομορφιάς και αλήθειας που προσπαθεί απεγνωσμένα να ανασύρει. Και ίσως αυτή η νοσταλγία είναι ο πιο ειλικρινής μας οδηγός…

ΠΑΝΤΑ ΤΗ ΣΤΑΥΡΩΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ, ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΕΞΟΥΜΕ.

Thu, 17 Apr 2025 09:08:05 +0300

Δύο ζωγραφικοί πίνακες εμπνευσμένοι από τον Μυστικό Δείπνο, με τίτλο "Το Τελευταίο Δείπνο": o πρώτος του Φριτζ φον Ούντε (1886) και ο δεύτερος του Πασκάλ Ντανιάν-Μπουβερέ (1896). Παρά την κατά βάση ρεαλιστική, "δυτική" τεχνοτροπία τους με τη γλυκυμείλιχη απεικόνιση του Κυρίου, το φως ενάντια στο σκοτάδι, ιδιαίτερα στο δεύτερο έργο, αποκαθιστά τη ζωή ως Ευχαριστία και Κοινωνία, προσεγγίζοντας κάπως το πνεύμα της Μεγάλης Πέμπτης.

Προσωπικά, όμως, εκείνο που μου "μιλάει" στα συγκεκριμένα έργα, είναι η απεικόνιση των μαθητών από τους δύο καλλιτέχνες, η οποία φανερώνει θαυμάσια την αυθεντική, την ουσιαστική, την προσωπική σχέση επικοινωνίας με τον Διδάσκαλό τους.

Η παιδαγωγική εξακολουθεί να αποτελεί την περιφρονημένη πλευρά της εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες της. Η απροθυμία, η μονοτονία, η αλαζονεία και η αυταρέσκεια -για να μην πω ο ναρκισσισμός- αποτελούν ανυπέρβλητα εμπόδια του κατ' όνομα "εκπαιδευτικού" στην όποια πορεία ουσιαστικής προσέγγισης των μαθητών του.

Η ειλικρινής σχέση του παιδαγωγού με τον μαθητή και το πραγματικό ενδιαφέρον του γι' αυτόν καθιστούν δυνατό έναν διάλογο δυνητικώς στραμμένο γύρω από τα ορόσημα που καθορίζουν την ύπαρξη αμφοτέρων, το σχέδιο ζωής τους. Η μη λεκτική επικοινωνία του δασκάλου είναι εξίσου σημαντική με τα λόγια του. Το κοίταγμα με την ψυχή όπως αυτό αποτυπώνεται στο βλέμμα, είναι το βλέμμα του παιδαγωγού που δεν είναι αδιάφορο, ψυχρό, άψυχο, αλλά προέρχεται από τα βάθη της ψυχής του. Το βλέμμα που ενθαρρύνει τους μαθητές γύρω του, δίνει ευκαιρίες, διώχνει τον φόβο από τις καρδιές τους, τους φέρνει τη χαρά και την αισιοδοξία.

Η Σταύρωση και η Ανάσταση του Χριστού στη δυτική ζωγραφική.

Ένα δείγμα σχετικά πρόσφατης ζωγραφικής αλλά με παραδοσιακή τεχνοτροπία.

Σαλβαντόρ Νταλί: «H Σταύρωση του Χριστού κατά τον Άγιο Ιωάννη του Σταυρού» (1951).

Μέσα από τη μοναχική άβυσσο της βασανισμένης ψυχής στο σκοτεινό φόντο, προσβλέπουμε σε μια καλύτερη νέα ζωή στο κάτω μέρος του πίνακα.

Εύχομαι σε όλους τους φίλους και σε όλες τις φίλες του μαθήματός μας «Καλή Ανάσταση» με τα αγαπημένα τους/τις πρόσωπα. Τις ευχές μου συνοδεύει ο ζωγραφικός πίνακας με τον τίτλο «Οι Μαθητές Πέτρος και Ιωάννης Σπεύδουν στον Τάφο του Ιησού το Πρωί της Ανάστασης» που φιλοτέχνησε ο Ελβετός ζωγράφος Εουζέν Μπιρνάρ (Eugène Burnand), το 1898 και που σήμερα ανήκει στα εκθέματα του παρισινού μουσείου d’ Orsay, στην αριστερή όχθη του Σηκουάνα. Πρόκειται για έναν «κινηματογραφικής σύλληψης» πίνακα γεμάτο από την αγωνιώδη προσμονή των δύο Μαθητών να βιώσουν την αλήθεια ενός γεγονότος, πέρα από τον ανθρώπινο νου και έλεγχο. Θέλουν ως πιστοί, αλλά μπορούν ως άνθρωποι να αποδεχθούν ό,τι μόλις έχουν ακούσει από τη Μαρία τη Μαγδαληνή, ως αλήθεια; Ίσως, με αφορμή αυτό το έργο Τέχνης, να σκεφτούμε να συλλάβουμε την Ανάσταση και σε μια νέα διάσταση, επί πλέον από τα καθιερωμένα από την παιδική μας ηλικία, αξιαγάπητα, "ζεστά" έθιμα-μνήμες.

ΟΤΑΝ ΟΙ ΠΑΛΙΟΙ ΘΕΟΙ ΧΑΝΟΝΤΑΙ, ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ Η ΕΛΠΙΔΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΜΕΝΗΣ ΖΩΗΣ. ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΛΥΚΟΦΩΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ» ΤΟΥ ΡΙΧΑΡΝΤ ΒΑΓΚΝΕΡ

Mon, 14 Apr 2025 14:33:52 +0300

Φραντς φον Λένμπαχ: Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ (1882)

Κατά τη ρομαντική περίοδο, η γερμανική όπερα στρέφεται σε τυπικά ρομαντικά θέματα όπως οι λαϊκοί θρύλοι και η γερμανική και σκανδιναβική (νορδική) μυθολογία, με σημαντικότερα τα έργα του Ρίχαρντ Βάγκνερ (1813-1883). Εκκεντρικός, επαναστατικός και μεγαλοφυής συνθέτης, ο Βάγκνερ θέλησε μέσω της μουσικής του να εκφράσει τις φιλοσοφικές του ιδέες. Μόνος τρόπος γι’ αυτό ήταν να ενώσει την ποίηση, τη μουσική και το θέατρο σε ένα «συνολικό είδος τέχνης». Έτσι ο Βάγκνερ γράφει μόνος του το λιμπρέτο της κάθε του όπερας, όπως και τη μουσική κι αναλαμβάνει ο ίδιος τη μουσική διεύθυνση και τη σκηνοθεσία.

KEIMENO TOY ΣΩΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΑΓΚΝΕΡ.pdf

Το πιο γνωστό έργο του Βάγκνερ είναι μία τετραλογία (τέσσερεις όπερες) βασισμένη στον μύθο για το δαχτυλίδι του Νίμπελουνγκ (Der Ring des Nibelungen). Στην πρώτη όπερα με τίτλο « Ο χρυσός του Ρήνου», ο νάνος Άλμπεριχ κλέβει το εν λόγω δαχτυλίδι, τον πολύτιμο θησαυρό που φυλούσαν τα στοιχειά του νερού του Ρήνου, και αποκτά την εξουσία του κόσμου. Στην συνέχεια, ο θεός Βόταν κλέβει με τη σειρά του το δαχτυλίδι από τον νάνο και το δίνει σε δύο γίγαντες για να χτίσουν ένα ανάκτορο στη Βαλχάλα. Στην επόμενη όπερα («Βαλκυρία») ο Βόταν προσπαθεί να πάρει πίσω το δαχτυλίδι. Η κόρη του Βόταν, η Μπρουνχίλντε, καταραμένη από τον Άλμπεριχ, πέφτει σε αιώνιο ύπνο στην κορυφή ενός βουνού, ζωσμένη από φλόγες. Μόνον ένας ατρόμητος ήρωας θα μπορέσει να την σώσει από την καταδίκη της. Στην τρίτη όπερα («Ζίγκφριντ») ο Ζίγκφριντ φτιάχνει ένα σπαθί, παίρνει το δαχτυλίδι από τους γίγαντες, σώζει την Μπρουνχίλντε και φυσικά την ερωτεύεται… Στην τελευταία όπερα όμως («Το λυκόφως των θεών») ο ήρωας πίνει ένα μαγικό φίλτρο και την ξεχνά. Μετά από πολλές περιπέτειες, συνέρχεται αλλά δολοφονείται. Τότε η Μπρουνχίλντε, καβάλα σ’ ένα άλογο, αυτοθυσιαζόμενη, ρίχνεται στην νεκρική πυρά του αγαπημένου της. Η Βαλχάλα γίνεται παρανάλωμα του πυρός και γκρεμίζεται, τα πνεύματα / οι Κόρες του νερού του Ρήνου παίρνουν πίσω το κλεμμένο δαχτυλίδι και μια νέα εποχή αρχίζει.

Σε αυτόν τον πίνακα με τίτλο «Ζίγκφριντ και Μπρουνχίλντε», ο καλλιτέχνης Τσαρλς Έρνεστ Μπάτλερ (1864–1933) παρουσιάζει το ζευγάρι των δύσμοιρων εραστών από τον γερμανικό και τον σκανδιναβικό μύθο. Εμφανίζεται να κοιμάται με την πανοπλία της μια σοφή, μαγική γυναίκα, γνωστή ως Μπρουνχίλντε (Brunhild) στο γερμανικό Nibelungenlied του 13ου αιώνα και ως Brynhild στο ισλανδικό έπος των Volsungs του ίδιου αιώνα. Γονατισμένος από πάνω της είναι ο πανίσχυρος ήρωας που σκοτώνει τους δράκους, ο Ζίγκφριντ (Siegfried στο Nibelungenlied ή Sigurd στο ισλανδικό έπος). Ο πίνακας απεικονίζει την πρώτη συνάντηση αυτών των δύο σπουδαίων μυθικών χαρακτήρων. Πρόκειται για μια αρκετά άβολη σκηνή την οποία το έπος των Volsungs περιγράφει ως εξής:

«Ο Ζίγκφριντ/Sigurd πέρασε το τείχος και είδε έναν άντρα να κοιμάται, ντυμένος με πανοπλία. Πρώτα έβγαλε το κράνος από το κεφάλι του άντρα και είδε ότι ήταν γυναίκα που από την περιβολή της κατάλαβε ότι είχε κοιμηθεί για πάρα πολύ καιρό» (Έπος των Volsungs, κεφάλαιο 21).

Η Μπρουνχίλντε/Brynhild εξήγησε στον Ζίγκφριντ ότι κοιμόταν εξαιτίας μιας κατάρας και με το άνοιγμα της πανοπλίας της από εκείνον φαίνεται πως έσπασε η καταδίκη της σε αιώνιο ύπνο. Ως ευχαριστία που την ξύπνησε, η Μπρουνχίλντε χάρισε στον Ζίγκφριντ τη σοφία και τη γνώση της μαγείας. Οι δυο τους λάτρευσαν ο ένας τον άλλον, αλλά η τραγική ιστορία τους οδήγησε και τους δύο να παντρευτούν άλλους ανθρώπους. Οι επακόλουθες παρεξηγήσεις και ζήλιες τους θα έφερναν ένα αμοιβαίο, ζοφερό τέλος.

Το «Δαχτυλίδι» ήταν το όραμα του Βάγκνερ για μια νέα ολοκληρωμένη μορφή μουσικού δράματος, όπου η ποίηση, το θέατρο και η μουσική θα γίνονταν ένα, μια φωνή για να εκφράσει τον ελεύθερο άνθρωπο της νέας εποχής. Του πήρε 26 χρόνια να το ολοκληρώσει και η συνολική διάρκεια της τετραλογίας ξεπερνά τις 15 ώρες.

Ένα βασικό μουσικό χαρακτηριστικό της βαγκνερικής όπερας αποτελεί η ιδιαίτερη χρήση της ορχήστρας. Ο Βάγκνερ χρησιμοποίησε πολλά όργανα, μεταξύ αυτών και την τούμπα Βάγκνερ (όργανο που εφηύρε ο ίδιος) και συνολικά 17 διαφορετικές οικογένειες οργάνων προκειμένου να διαθέτει πολλές δυνατότητες συνδυασμών με απώτερο σκοπό την καλλιέργεια πολλών διαφορετικών συναισθημάτων κατά τη διάρκεια των σκηνικών δρώμενων. Για τον ίδιο λόγο, αποδυνάμωσε την παραδοσιακή έννοια της τονικότητας, υπό την έννοια πως το μεγαλύτερο μέρος του «Δαχτυλιδιού» και ειδικά μετά την τρίτη πράξη της όπερας «Ζίγκφριντ», δεν μπορεί να θεωρηθεί πως βρίσκεται σε κάποια μουσικά κλειδιά όπως παραδοσιακά καθορίζεται, αλλά μάλλον σε περιοχές κλειδιών, κάθε μια από τις οποίες μετακυλά ομαλά στην επόμενη.

Λούντβιχ Κράνιχ: Το Λυκόφως των Θεών - Götterdämmerung

Ο Βάγκνερ μας επιφυλάσσει ένα αποκαλυπτικό φινάλε, μουσικά και αφηγηματικά, με την κορύφωση του δράματος και του ορχηστρικού μεγαλείου της τέχνης του. Ο τίτλος του τέταρτου και τελευταίου τμήματος της τετραλογίας («Το Λυκόφως των Θεών») είναι γερμανική μετάφραση του αρχαίου νορδικού Ράγκναροκ, που αναφέρεται στη μάχη του τέλους του κόσμου. Αυτό το τέλος προοιωνίζουν οι τρεις Κόρες, υφαίνοντας το κέντημα της μοίρας. Αυτό το τέλος περιμένει ο Βόταν στη Βαλχάλα, ελπίζοντας ότι η Μπρουνχίλντε με τον Ζίγκφριντ θα αποκαταστήσουν στο μεταξύ την ισορροπία ανάμεσα στους ζωντανούς. Όμως οι σκοτεινές δυνάμεις θα σκοτώσουν τον Ζίγκφριντ για να μην γυρίσει το δαχτυλίδι στους αρχικούς του κατόχους. Τότε η Μπρουνχίλντε κάνει την ύστατη θυσία πέφτοντας στη νεκρική πυρά μαζί με τον Ζίγκφριντ. Η κατάρα του Άλμπεριχ αίρεται και οι Κόρες του Ρήνου ανακτούν το δαχτυλίδι τους. Στην προσπάθειά του να το ξανακλέψει, το κακό πνίγεται στο ποτάμι. Την ίδια στιγμή οι θεοί κατασπαράσσονται από τις φλόγες της Βαλχάλα.

Αγάπη! Ώρα για επανάσταση (Επίλογος)

Με την κατακλείδα, ο Βάγκνερ υπογράφει την καταστροφή του κόσμου, όμως οι σκέψεις φτερουγίζουν πανάλαφρες σε μια μελλοντική ουτοπία. Η φωτιά που καταστρέφει το συντηρητικό παρόν είναι το μέσο της κάθαρσης από την παλιά τάξη πραγμάτων και την καταπίεση της θεϊκής κυριαρχίας αλλά και από κάθε μορφή καταπιεστικής εξουσίας. Το «Λυκόφως των Θεών προφητεύει το τέλος του κόσμου, αλλά εμφορείται κι από το πνεύμα της επανάστασης και της αναγέννησης, με κινητήρια δύναμη την αγάπη.

Και παρόλο που το «Δαχτυλίδι» έχει όχι ένα αλλά δύο ανίκητα “love stories”, με το ένα από τα οποία ασχοληθήκαμε εδώ, δεν είναι τόσο η αγάπη μεταξύ δύο ανθρώπων το θέμα, όσο η αγάπη ως ουμανιστικό αντίβαρο στην απληστία και τη διαφθορά. Με την αποστροφή της αγάπης στην αρχή έγινε εξουσιομανής ο Άλμπεριχ και με τη νίκη της αγάπης στο τέλος διαλύεται το σκοτάδι για να γεννηθεί το καινούργιο. Είναι φοβερό πως ο Βάγκνερ είχε προειδοποιήσει από τότε για τον κίνδυνο του ολοκληρωτισμού από εξουσιομανείς τυράννους που αρνούνται την αγάπη και ακολουθούν τον δρόμο του μίσους. Από την καταστρεπτική τους μανία δεν γλιτώνει τίποτα, ούτε καν οι ίδιοι. Όμως κάποιοι ακατανόμαστοι συμπατριώτες του Βάγκνερ προς τα μέσα του 20^ου αιώνα δεν το πήραν το μήνυμα. Τι ειρωνεία…

Θα ακούσουμε δύο ορχηστρικά αποσπάσματα από την Τρίτη και τελευταία πράξη του «Λυκόφωτος των Θεών», σε περισσότερες της μιας, εκτελέσεις.

Τσαρλς Έρνεστ Μπάτλερ: Ζίγκφριντ και Μπρουνχίλντε / Sigurd and Brynhild (1909)

Πρώτα το σημείο που ο Ζίγκφριντ έχει ξεψυχήσει με το όνομα της Μπρουνχίλντε, της μόνης και αληθινής αγάπης του, στα χείλη του. Το πτώμα του οδηγείται με πένθιμο εμβατήριο στο παλάτι. Να η μουσική της πομπής του νεκρού ήρωα.

ΒΑΓΚΝΕΡ Ορχηστρικό Ιντερλούδιο και Πένθιμη Μουσική για τον Θάνατο του Ζίγκφριντ. Φιλαρμονική του Βερολίνου, Χέρμπερτ φον Κάραγιαν-1970.mp3

Η Μπρουνχίλντε εμφανίζεται και διατάζει να φτιαχτεί μία σχεδία για να τοποθετηθεί το νεκρό σώμα του Ζίγκφριντ. Αντιλαμβάνεται πως ο Ζίγκφριντ δεν την πρόδωσε, καθώς ο ίδιος είχε παραπλανηθεί. Παίρνει το δαχτυλίδι και αναγγέλει πως οι Κόρες του Ρήνου μπορούν να το επαναποκτήσουν μέσα από τις στάχτες της ίδιας της Μπρουνχίλντε, μετά τη μεγάλη καθαρτήρια φωτιά που θα βοηθήσει να αρθεί οριστικά η κατάρα της. Στη συνέχεια βάζει φωτιά στη σχεδία του Ζίγκφριντ, η οποία γρήγορα εξαπλώνεται και η ίδια εισέρχεται σε αυτή με το άλογο της. Ο Ρήνος υπερχειλίζει και οι Κόρες ανακτούν το δαχτυλίδι. Την ίδια στιγμή καίγεται το ανάκτορο της Βαλχάλα.

Η παρακάτω μουσική που κλείνει την τετραλογία του Βάγκνερ, ενσαρκώνει την ελπίδα για τον αναγεννημένο, καλύτερο νέο κόσμο μέσα από την καταστροφή του παλιού κόσμου με τέτοιον μοναδικά εκπληκτικό τρόπο, ώστε εξακολουθεί ακόμα και σήμερα, κοντά σαράντα χρόνια από τότε που την πρωτοάκουσα, να με συγκινεί βαθιά και να δίνει νόημα στη ζωή μου.

ΒΑΓΚΝΕΡ Σκηνή της θυσίας της Μπρουνχίλντε και το Τέλος των Θεών. Φιλαρμονική του Βερολίνου, Λόριν Μααζέλ-1987.mp3

ΒΑΓΚΝΕΡ Το Τέλος των Θεών. Τσέχικη Φιλαρμονική, Λόβρο φον Μάτατσικ-1967.mp3

Ακούμε για το τέλος τα δύο επιλεγμένα αποσπάσματα σαν ενιαίο κομμάτι για ορχήστρα.

ΒΑΓΚΝΕΡ Πένθιμη Μουσική για τη Νεκρική Πομπή του Ζίγκφριντ και το Τέλος των Θεών. Ορχήστρα του Κλίβλαντ, Γκέοργκ Σελ-1968.mp3

Μαξ Μπρίκνερ, Ότο Χένιγκ: Τελική σκηνή από το «Λυκόφως των Θεών» του Ρίχαρντ Βάγκνερ. Η Βαλχάλα παραδομένη στην πυρά.

Η Τέχνη του Κιντσούγκι: Βρίσκοντας την Ομορφιά στην Ατέλεια

Mon, 07 Apr 2025 13:44:54 +0300

Σε έναν κόσμο που έχει εμμονή με την τελειότητα, υπάρχει μια αρχαία ιαπωνική τέχνη που γιορτάζει την ομορφιά της ατέλειας και αγκαλιάζει την έννοια του wabi-sabi – την αποδοχή της παροδικότητας και της ατέλειας. Αυτή η τέχνη είναι γνωστή ως Κιντσούγκι και η φιλοσοφία της ξεπερνά την απλή τεχνική, προσφέροντας βαθιές σκέψεις για την ανθρώπινη εμπειρία και τη φύση της ομορφιάς.

Μια Ιστορία Σπασίματος και Ανθεκτικότητας

Στην ουσία του, το Κιντσούγκι είναι η τέχνη της επισκευής σπασμένων κεραμικών με χρυσό, ασημί ή λούστρο, μετατρέποντας τις ατέλειες σε χαρακτηριστικά και αναδεικνύοντας την ιστορία και τη μοναδική πορεία κάθε αντικειμένου. Σύμφωνα με τον μύθο, το Κιντσούγκι προήλθε τον 15ο αιώνα, όταν ένας Ιάπωνας Σογκούν έστειλε ένα κατεστραμμένο κινέζικο μπολ τσαγιού πίσω στην Κίνα για επισκευή. Όταν το μπολ επέστρεψε, είχε επισκευαστεί με αντιαισθητικά μεταλλικά συνδετικά, κάτι που ώθησε τους Ιάπωνες τεχνίτες να βρουν μια πιο κομψή λύση – έτσι γεννήθηκε το Κιντσούγκι.

Αγκαλιάζοντας την Ατέλεια

Αυτό που ξεχωρίζει το Κιντσούγκι είναι οι βαθιές φιλοσοφικές του βάσεις. Αντί να κρύβουν τις ατέλειες ή να απορρίπτουν τα σπασμένα αντικείμενα, το Κιντσούγκι γιορτάζει την ατέλεια ως αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας και της ομορφιάς του αντικειμένου. Οι επισκευασμένες ρωγμές τονίζονται με πολύτιμα μέταλλα, δημιουργώντας μια έντονη οπτική αντίθεση που τραβάει το βλέμμα και προκαλεί σκέψη. Στο Κιντσούγκι, οι ατέλειες δεν κρύβονται, αλλά φωτίζονται, μετατρέποντας το σπασμένο σε όμορφο και αποκαλύπτοντας την ανθεκτικότητα και τη δύναμη που περιέχονται στη διαδικασία της επισκευής.

Μια Μεταφορά για τη Ζωή

Πέρα από την αισθητική του αξία, το Κιντσούγκι λειτουργεί ως ισχυρή μεταφορά για την ανθρώπινη εμπειρία. Όπως το σπασμένο κεραμικό επισκευάζεται με χρυσό, έτσι και εμείς μπορούμε να βρούμε ομορφιά και δύναμη στο δικό μας σπάσιμο. Οι προκλήσεις και οι δυσκολίες της ζωής, όπως οι ρωγμές στο κεραμικό, δεν μειώνουν την αξία μας, αλλά προσθέτουν βάθος και χαρακτήρα στις ιστορίες μας. Μέσα από την αποδοχή των ατελειών μας και την τιμή των σημαδιών μας, μπορούμε να καλλιεργήσουμε ανθεκτικότητα, σοφία και μια βαθύτερη εκτίμηση για το ταξίδι της αυτογνωσίας και ανάπτυξης.

Η Ομορφιά της Παροδικότητας

Κεντρική στην φιλοσοφία του Κιντσούγκι είναι η έννοια της παροδικότητας – η αναγνώριση ότι όλα τα πράγματα είναι φευγαλέα και υπόκεινται σε αλλαγή. Επισκευάζοντας τα σπασμένα κεραμικά με πολύτιμα μέταλλα, το Κιντσούγκι τιμά τη ροή του χρόνου και την αναπόφευκτη φθορά, μετατρέποντας την απώλεια και την καταστροφή σε σύμβολα ανανέωσης και μεταμόρφωσης. Σε έναν κόσμο που συχνά φοβάται την αλλαγή και αναζητά την σταθερότητα, το Κιντσούγκι μας υπενθυμίζει να αγκαλιάσουμε την άνοδο και την πτώση της ζωής, βρίσκοντας ομορφιά στις φευγαλέες στιγμές και αποδεχόμενοι το ταξίδι της ανάπτυξης και μεταμόρφωσης.

Βρίσκοντας Χρυσό στις Ρωγμές

Σε έναν πολιτισμό που συχνά εκτιμά την τελειότητα πάνω απ’ όλα, το Κιντσούγκι προσφέρει μια αναζωογονητική προοπτική για την ομορφιά, την ανθεκτικότητα και την ανθρώπινη εμπειρία. Γιορτάζοντας την ατέλεια και αγκαλιάζοντας την τέχνη της επισκευής, το Κιντσούγκι μας καλεί να βρούμε χρυσό στις ρωγμές, μετατρέποντας το σπασμένο σε όμορφο και τιμώντας την εγγενή αξία κάθε στιγμής και κάθε εμπειρίας. Καθώς ταξιδεύουμε μέσα από τα πάνω και τα κάτω της ζωής, ας θυμόμαστε τη σοφία του Κιντσούγκι – ότι η ατέλεια δεν είναι ελάττωμα, αλλά χαρακτηριστικό, και ότι η πραγματική ομορφιά βρίσκεται στο θάρρος να αγκαλιάσουμε τα σπασμένα μας κομμάτια και να λάμψουμε φωτεινά, με τα σημάδια μας και όλα.

Η ζωή μιας τρανς σεξεργάτριας στην Ελλάδα

Tue, 01 Apr 2025 11:41:14 +0300

https://drive.google.com/file/d/1WN0UspP5W7w_Yv15kpBBkohryTwkRjHe/view?usp=sharing

0- 1:20 Εισαγωγή, γνωριμία με την Ραφαέλα Μουζακίτη

1:20-2:56 Η απόρριψη της από την οικογένεια και τα ορφανοτροφεια

2:56-4:11 Ερχομός στην Αθήνα, ζωή ως άστεγη, εργασία σε Ομόνοια

4:11- 5:30 Αλλαγή φύλου και εργασία σε Συγγρού

5:30- 7:13 Φυλακή- Απόκτηση πνευματικής καλλιέργειας με διάβασμα και αλλαγή προσωπικότητας

7:13- 9:06 Σεξεργασια σε Συγγρού και κίνδυνοι που υπάρχουν

9:06- τέλος Συμβουλές για γονείς που έχουν παιδιά διαφορετικής σεξουαλικής ταυτότητας

Το παραπάνω βίντεο είναι η συνέντευξη μιας Τρανς γυναίκας σεξεργάτριας. Η ίδια μας μιλάει για τα παιδικά της χρόνια που από την αρχή ακόμα της ζωής της αποτελούσε βάρος για την οικογένεια της- όντας παιδί εκτός γάμου. Έτσι αρχικά δόθηκε για υιοθεσία. Η οικογένεια που την υιοθέτησε την επέστρεψε μετά από 1,5 χρόνο στην βιολογική μητέρα της. Η μητέρα της, αργότερα, την έστελνε σε διάφορα ορφανοτροφεία ως την εφηβία της που λόγω των ερωτικών της προτιμήσεων και της συμπεριφοράς της (καθώς φλέρταρε με τα υπόλοιπα αγόρια) αποβλήθηκε. Όταν επέστρεψε στην μητέρα της, εκείνη την έδιωξε ξανά και έτσι αποφάσισε να πάει στην Αθήνα. Στην Αθήνα αρχικά έζησε μαζί με άλλα ομοφυλόφιλα άστεγα αγόρια και ξεκίνησε να εργάζεται στην Ομόνοια ώστε να αγοράζει φαγητό. Αργότερα γνώρισε Τρανς γυναίκες και έτσι πήρε την απόφαση να αλλάξει φύλο και να εργαστεί στην Συγγρού. Με τον τρόπο αυτό κέρδιζε υπέρογκα ποσά χρημάτων, τα οποία ξόδευε διασκεδάζοντας και περνώντας μια ξέφρενη ζωή σε πάρτυ, ταξίδια και ναρκωτικά. Φυλακίστηκε στις φυλακές Κέρκυρας όπου γνώρησε έναν άνθρωπο που της άλλαξε την ζωή καθώς την έφερε σε επαφή με τα βιβλία. Έτσι καλλιέργησε το πνεύμα της, γνώρισε την φιλοσοφία, την αστρονομία, την θρησκιολογία κα. και συγκροτήθηκε ως προσωπικότητα αλλάζοντας στον άνθρωπο που είναι ως σήμερα. Σταμάτησε τα ναρκωτικά, συνέχισε την σεξεργασία και ασχολήθηκε με τον ακτιβισμό για τα δικαιώματα των τρανς γυναικών. Μέσα από την ιστορία της γνωρίζουμε την ζωή των τρανς γυναικών, την απόρριψη και την εκμετάλλευση τους από την κοινωνία, τους κινδύνους που διατρέχουν εργαζόμενες στην σεξεργασία και τα ξέφρενα πάρτυ με ναρκωτικά που συμμετείχαν.

Η πλήρης συνέντευξη είναι προς το παρόν στη διάθεσή σας μέσω του συνδέσμου:

https://www.youtube.com/watch?v=zDGj2aiuJpI&t=1124s

Αγάπη και Θάνατος: Η Αιώνια Υπέρβαση της Ύπαρξης

Fri, 28 Mar 2025 17:33:58 +0300

Η αγάπη αποτελεί μία από τις πλέον θεμελιώδεις αξίες της ανθρώπινης ύπαρξης, ικανή να υπερβεί ακόμα και τα όρια που θέτουν ο χρόνος και ο θάνατος - ένα υπαρξιακό ζήτημα που μάς έχει απασχολήσει εκτενώς και στην πιο πρόσφατη άσκηση του χαρτοφυλακίου μας (βλ. ακόλουθο σύνδεσμο: https://eclass.uoa.gr/modules/exercise/exercise_submit.php?course=MED2135&exerciseId=26352).

Love is not love
which alters when it alteration finds
or bends with the remover to remove
Σαίξπηρ, Sonnet 116

Δεν είναι αγάπη αυτή

που αλλάζει με της τύχης όλες τις στροφές

και με κάθε σκούντημα παραστρατεί

(μτφρ. Β. Ρώτας)

Αν κάποτε πεθάνω,

    μην ακούσεις ποτέ πως τάχα «κείμαι ενθάδε»:
    εσύ θα με 'βρεις στην αναπνοή του αγέρα
    στο φευγαλέο, παιδικό χαμόγελο.

Αν κάποτε πεθάνω,

    μη διαβάσεις ποτέ το όνομά μου σε πέτρα:
    εσύ θα ξέρεις να μ' ακούσεις στον αχό της άνοιξης
    και στην επιμονή του ήχου της βροχής.

Αν κάποτε πεθάνω,

    μην πιστέψεις ποτέ πως η αγάπη μου τελείωσε:
    σκέψου πως θα σε περιμένει,
    σ' άλλες αισθήσεις περιγράφοντας την ομορφιά σου.

(Μαρία Λαϊνά, Δ' Θριαμβικό)

Το ποίημα της Μαρίας Λαϊνά (1947-2023), πραγματεύεται αυτήν ακριβώς την ιδέα: την αθανασία της αγάπης, η οποία επιβιώνει πέρα από τη φθαρτότητα του ανθρώπινου σώματος. Ανήκει στη συλλογή Επέκεινα (1970), η οποία αποτελεί μια σύνθεση τεσσάρων μερών: Α΄ Βαφτιστικό, Β΄ Θρηνητικό (6 Κύκλοι), Γ΄ Έξοδος, Δ΄ Θριαμβικό. Η συλλογή αυτή, που δίνει την αίσθηση θεατρικού έργου, έχει ως θέμα της το θάνατο, βιωμένο όμως μέσω του έρωτα. Αυτόν τον «επέκεινα κόσμο» είναι που πασχίζει να εξερευνήσει η ποιήτρια.

Ένα από τα κύρια σημεία που προβάλλει το ποίημα είναι η συνεχής παρουσία της αγάπης, ακόμη και μετά τον θάνατο. Το ποιητικό υποκείμενο απευθύνεται σε ένα αγαπημένο πρόσωπο, καθησυχάζοντάς το ότι, όταν εκείνο φύγει από τη ζωή, δεν θα πάψει να υπάρχει. Αντιθέτως, θα ζει μέσα στη φύση, στον άνεμο, στη βροχή και σε κάθε χαμόγελο, συμβολίζοντας έτσι τη διαιώνιση των συναισθημάτων. Η αγάπη δεν είναι κάτι στατικό, αλλά μια ζωντανή δύναμη που συνεχίζει να εκδηλώνεται σε διάφορες μορφές.

Χρησιμοποιώντας τη σαιξπηρική τεχνική της άρνησης, η ποιήτρια απορρίπτει την ιδέα ότι η αγάπη τελειώνει, επιμένοντας ότι αυτή παραμένει αναλλοίωτη και περιμένει να ξανασυναντήσει το αγαπημένο πρόσωπο σε μια άλλη διάσταση ύπαρξης. Αυτό συνδέεται με την πλατωνική άποψη περί αιώνιων ιδεών, σύμφωνα με την οποία η αγάπη ανήκει σε έναν κόσμο πέρα από τη φθορά και τη λήθη. Ο Σαίξπηρ από την άλλη, μέσα από το 116ο Σονέτο του, μας προσφέρει έναν ορισμό της αληθινής αγάπης, τονίζοντας ότι δεν αλλάζει με τις συνθήκες ούτε εξαφανίζεται όταν προκύπτουν δυσκολίες.

Ο ποιητής υποστηρίζει ότι η αγάπη που μεταβάλλεται όταν οι καταστάσεις αλλάζουν, δεν είναι γνήσια. Η αληθινή αγάπη δεν εξαρτάται από τις εξωτερικές συνθήκες ούτε από την φυσική και μόνο, παρουσία του αγαπημένου προσώπου. Αντιθέτως, παραμένει σταθερή και αμετάβλητη, ακόμα κι όταν το αγαπημένο πρόσωπο αλλάξει ή απομακρυνθεί.

Αυτή η ιδέα έχει μεγάλη σημασία και δύσκολη ερμηνεία στη ζωή μας. Συχνά, οι άνθρωποι συγχέουν την αγάπη με μια προσωρινή έλξη ή με μια σχέση που βασίζεται μόνο σε εξωτερικά στοιχεία. Ωστόσο, όταν είναι αληθινή αντέχει στον χρόνο, στις αλλαγές και στις δοκιμασίες. Είναι μια δύναμη σταθερή που δεν λυγίζει ούτε εξαφανίζεται.

Η υπέρβαση του θανάτου – για να επιστρέψουμε στο Δ’ Θριαμβικό της Μ.Λαϊνά- μέσω της αγάπης αποδεικνύεται και από τη δομή του ποιήματος. Η επανάληψη της φράσης «Αν κάποτε πεθάνω» σε κάθε στροφή λειτουργεί ως ένας επαναλαμβανόμενος ρυθμικός παλμός, υπενθυμίζοντας πως ακόμα κι αν ο θάνατος είναι μια αναπόφευκτη πραγματικότητα, η αγάπη τον ξεπερνά.

Για το τέλος, ας απολαύσουμε το ποίημα του Ράινερ Μαρία Ρίλκε (1875-1926) , «Σβήσε τα μάτια μου» και ας συγκρίνουμε αυτές τις τρεις μοναδικές ποιητικές εκφράσεις που υμνούν την αγάπη ως μια ακατάλυτη δύναμη, ικανή να ξεπεράσει κάθε περιορισμό.

Σβήσε τα μάτια μου· μπορώ να σε κοιτάζω,
τ' αυτιά μου σφράγισέ τα, να σ' ακούω μπορώ.
Χωρίς τα πόδια μου μπορώ να 'ρθω σ' εσένα,
και δίχως στόμα, θα μπορώ να σε παρακαλώ.
Κόψε τα χέρια μου, θα σε σφιχταγκαλιάζω,
σαν να ήταν χέρια, όμοια καλά, με την καρδιά.
Σταμάτησέ μου την καρδιά, και θα καρδιοχτυπώ
με το κεφάλι.
Κι αν κάμεις το κεφάλι μου σύντριμμα, στάχτη, εγώ
μέσα στο αίμα μου θα σ' έχω πάλι.

(μτφρ. Κωστής Παλαμάς)

Είναι, άραγε, η αγάπη μια αέναη πραγματικότητα ή μια ιδέα που αναγεννάται με την ανάγκη του ανθρώπου να ξεπεράσει τα όρια του θνητού του κόσμου;

ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Sat, 22 Mar 2025 11:54:38 +0300

Ο 19^ος αιώνας είναι η πρώτη φορά που οι εθνικές διαφορές παίζουν τόσο σημαντικό ρόλο στις μουσικές εξελίξεις. Ένα από τα σημαντικότερα φαινόμενα της μουσικής του Ρομαντισμού είναι η ανάπτυξη των διαφόρων εθνικών σχολών σε χώρες που δεν διέθεταν μουσική παράδοση ανάλογη με αυτή της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Γερμανίας. Το φαινόμενο αυτό ήταν αποτέλεσμα της επιθυμίας των λαών που ήταν υποτελείς να υψώσουν το δικό τους ανάστημα και να καλλιεργήσουν τη δική τους όχι μόνο πολιτική και κοινωνική ταυτότητα αλλά και καλλιτεχνική. Σημαντική επίδραση και θεωρητικό υπόβαθρο στις εθνικές σχολές που αναπτύχθηκαν τουλάχιστον στον κεντροευρωπαϊκό χώρο είχαν και οι ιδέες του γερμανού φιλοσόφου Γιόχαν Γκότφριντ Χέρντερ (1744- 1803), ο οποίος υπήρξε ο πρώτος που πρέσβευε την άποψη ότι ο ψυχικός κόσμος κάθε λαού φαίνεται καθαρότερα στο λαϊκό του τραγούδι. Για να υπάρξει μια εθνική μουσική γλώσσα θα έπρεπε οι συνθέτες να ανατρέξουν στην ιστορία και τις παραδόσεις των λαών από τους οποίους προέρχονταν και να αντλήσουν λαϊκές μελωδίες και χορούς, θρύλους και ιστορικά γεγονότα που θα χαρακτήριζαν και θα προσδιόριζαν την εθνική τους ταυτότητα. Με τον όρο «Εθνικές Σχολές», εννοούμε την τάση των συνθετών της εποχής να χρησιμοποιούν στη μουσική τους στοιχεία της παραδοσιακής μουσικής των χωρών τους, χωρίς όμως να αποφεύγουν να δανείζονται στοιχεία και από τη Δύση, ακολουθώντας τα μοτίβα της Κλασικής Ευρωπαϊκής Μουσικής. Έτσι, οι εθνικές μουσικές γλώσσες δεν μπορούν να ονομάζονται γλώσσες, αλλά μάλλον επιμέρους διάλεκτοι μιας παγκόσμιας γλώσσας. Η γραμματική και το συντακτικό τους προέρχονται και βασίζονται στα κλασικορομαντικά στοιχεία της γερμανικής μουσικής παράδοσης· μόνο η προφορά και ο τονισμός της γλώσσας είναι εθνικά, τοπικά, ενίοτε φολκλορικά.

Άρθουρ Μπραγκίνσκι: Ουγγρικό τοπίο.

Αξιοπρόσεκτο είναι ότι σε όλα τα στάδια του κινήματος των εθνικών σχολών, χρησιμοποίησαν χαρακτηριστικά δείγματα ευρωπαϊκού φολκλόρ και συνθέτες ξένοι π.χ. ο Γιοχάνες Μπραμς με τους ουγγρικούς χορούς του. Ο Γιοχάνες Μπραμς (1833 – 1897) ήταν Γερμανός συνθέτης και πιανίστας, ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες του 19ου αιώνα. Τον Σεπτέμβριο του 1848, Ούγγροι πρόσφυγες πλημμύριζαν το Αμβούργο, ψάχνοντας απελπισμένα καταφύγιο από τη βάναυση καταστολή της επανάστασής τους, από τους Αυστριακούς. Ο Μπραμς λάτρεψε τη λαϊκή μουσική και τους χορούς τους και αποτέλεσαν μάλιστα πηγή έμπνευσης για να δημιουργήσει διάφορες συνθέσεις. Ανάμεσα σε αυτές είναι και οι εξαιρετικά δημοφιλείς “Ουγγρικοί Χοροί” για πιάνο με τέσσερα χέρια, που ολοκληρώθηκαν το 1869 και γνώρισαν μετά τον Μπραμς πολλές ενορχηστρώσεις. Πρόκειται για ένα σύνολο από 21 ζωηρούς μουσικούς χορούς με διάρκεια περίπου ενός έως τεσσάρων λεπτών ο καθένας. Oι πιο γνωστοί χοροί είναι οι υπ’ αριθμ. 1 & 5, και οι δύο σε ελάσσονες κλίμακες. Ο 5ος βασίστηκε στον csárdás του Bela Keler με τίτλο “Bartfai emlek”. Ο Μπραμς είχε την εντύπωση ότι πρόκειται για ένα παραδοσιακό δημοτικό τραγούδι.

ΜΠΡΑΜΣ 1ος ουγγρικός χορός. Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Βουδαπέστης. Ιβάν Φίσερ.mp3

ΜΠΡΑΜΣ 5ος ουγγρικός χορός. Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Βουδαπέστης. Ιβάν Φίσερ.mp3

Μπόχουμιλ Κουμπίστα (Bohumil Kubišta,1884–1918) : Πούλα, 1913.

Ο Αντονίν Λέοπολντ Ντβόρζακ (1841 - 1904) ήταν κορυφαίος Τσέχος συνθέτης της ρομαντικής περιόδου και χρησιμοποίησε στο έργο του το μουσικό ιδίωμα και τις μελωδίες της Μοραβίας και της γενέτειράς του, Βοημίας.

ΝΤΒΟΡΖΑΚ Σλάβικος χορός σε σολ ελάσσονα από το έργο 46 (Presto) Furiant. Τσέχικη Φιλαρμονική. Κάρελ Σένια.mp3

ΝΤΒΟΡΖΑΚ Σλάβικος χορός σε μι ελάσσονα από το έργο 72 (Allegretto grazioso).Mazur. Τσέχικη Φιλαρμονική. Κάρελ Σένια.mp3

Φαράγγι Aώου ποταμού. Κόνιτσα.

Το φαινόμενο των «εθνικών σχολών» μουσικής που δημιουργήθηκαν στην Ευρώπη κατά το 19^ου αιώνα, παρουσιάστηκε στην Ελλάδα με τη δέουσα καθυστέρηση, στις αρχές του 20ου αιώνα. Οι συνθέτες που εντάσσονται σ' αυτή την κατηγορία εμπνέονται, αφενός από τους εκκλησιαστικούς ύμνους και το δημοτικό τραγούδι και αφετέρου από την επτανησιακή μουσική παράδοση.

Ο μουσικός πολιτισμός της Ελλάδας τις δυο πρώτες δεκαετίες του 20^ου αιώνα χαρακτηρίζεται από τη μετάβαση από την Επτανησιακή μουσική σχολή στην Νεοελληνική Εθνική Σχολή, η οποία αναπτύσσεται στα πρότυπα των εθνικών μουσικών σχολών της Ευρώπης. Στο περιοδικό Παναθήναια, τον Νοέμβριο του 1901, εμφανίζεται το «μανιφέστο Λαμπελέτ», ένα άρθρο με τίτλο «Η εθνική μουσική. Η λαϊκή», το οποίο αναφέρεται στη δημιουργία εθνικής μουσικής με τη χρησιμοποίηση κλασικών προτύπων πάνω σε ελληνικά μοτίβα: «[…]το εθνικότερον, δημιουργικότερον, αληθινότερον έργον το οποίον θα κάμουν οι Έλληνες μουσουργοί είναι η καλλιέργεια της ελληνικής μελωδίας με την εφαρμογήν της πολυφωνίας και η τεχνική ανάπτυξής της, επί τη βάσει της αντιστίξεως και της fuga», καθώς «[…]ο λαός και η μούσα του παρέχουν εις τους καλλιτέχνας την πρώτην ύλην προς κατεργασίαν[…]».

Η πολιτισμική συνιστώσα και της ελληνικής «εθνικής μουσικής» ανήκει στο αισθητικό ρεύμα του Ρομαντισμού, που στρέφεται στον λαϊκό πολιτισμό. Η ελληνική μουσική στις αρχές του 20^ου αιώνα εξελίσσεται σε εθνική για να τονώσει και να υπηρετήσει το εθνικό ιδεώδες, ενώ ταυτόχρονα συμμετέχει στην δημιουργία του αστικού πολιτισμού με ευρωπαϊκές επιρροές.

O Νίκος Σκαλκώτας (1904-1949) ήταν ένας διάσημος Έλληνας συνθέτης, μέλος της 2ης Βιεννέζικης Σχολής. Άντλησε τα θέματα για τις συνθέσεις του από την κλασική μουσική αλλά και από την ελληνική παράδοση. Αυτό φαίνεται στο έργο του «36 Ελληνικοί Χοροί», 36 συνθέσεις βασισμένες σε ελληνικούς χορούς (όπως οι «Σλάβικοι Χοροί» του Ντβόρζακ και οι «Ουγγρικοί Χοροί» του Μπράμς). Οι τίτλοι των χορών αναφέρονται σε περιοχές τις Ελλάδας ή σε τύπο ελληνικού χορού ή σε όνομα παραδοσιακού τραγουδιού. Οι 36 Ελληνικοί Χοροί χωρίζονται σε 3 Σειρές.

Αυτός είναι ο 3ος χορός της 1ης Σειράς, ο Ηπειρώτικος του 1933.

ΣΚΑΛΚΩΤΑΣ Ηπειρώτικος Χορός. Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης. Δημήτρης Μητρόπουλος.mp3

Γεφύρια της Κόνιτσας

Αυτός είναι ο 3ος χορός της 3ης Σειράς δηλ. ο 2oς Κλέφτικος χορός του 1936.

ΣΚΑΛΚΩΤΑΣ 2ος Κλέφτικος Χορός.Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης. Δημήτρης Μητρόπουλος.mp3

Ο Δημήτρης Μητρόπουλος (Αθήνα, 18 Φεβρουαρίου 1896 – Μιλάνο, 2 Νοεμβρίου 1960), υπήρξε, κατά κοινή ομολογία, σημαντικότατος συνθέτης και πιανίστας και βεβαίως αξεπέραστος διευθυντής ορχήστρας (αρχιμουσικός). Περαιτέρω υπήρξε υπόδειγμα καλλιεργημένου και πνευματικού ανθρώπου, μια μεγάλη προσωπικότητα, όπως τούτο διαφαίνεται περαιτέρω από τα γραπτά, τις επιστολές και τα ποικίλα κείμενά του.

Ο Δημήτρης Μητρόπουλος ζούσε για την μουσική – και προϊόντος του χρόνου ζούσε μόνον για την διεύθυνση ορχήστρας, έχοντας αφήσει στο περιθώριο ή και εγκαταλείψει πλήρως άλλες σημαντικότατες διαστάσεις του (του πιανίστα και του συνθέτη).

Σκοπός του ήταν η αναδημιουργία, απαράμιλλη και ασύλληπτη από κριτικούς και κοινό, κορυφαίων έργων της κλασικής μουσικής φιλολογίας, μέσω των διευθύνσεών του, παράλληλα με τη μόνιμη και συνεχή πίστη του πως η «μουσική είναι μία» και πως κάθε σύγχρονο (της εποχής του) ρεύμα, κάθε ιδιαιτερότητα, κάθε συνθετική ιδιοτυπία, έπρεπε να βρίσκει, και αυτή, παράλληλα με τα κλασικά των κλασικών, τη δική της θέση μεταξύ των έργων που θα αποφάσιζε να διερευνήσει και να διευθύνει.

Aνέπτυξε μια απόλυτα προσωπική τεχνική, που οπτικοποιούσε τη μουσική, αναπλήρωνε την δεδομένη ανεπάρκεια της σημειογραφίας, ανταποκρινόταν στις εκάστοτε ειδικές απαιτήσεις έργων διαφορετικού στιλ, γινόταν αντιληπτή από τους μουσικούς όλων των ορχηστρών, οι οποίοι παρασύρονταν από την υψηλότατη ένταση της μουσικής διεύθυνσης του Μητρόπουλου στο ξεπέρασμα των πραγματικών τους δυνατοτήτων· συχνά η κριτική απέδιδε σε “θαύμα” την πραγματοποίηση άψογων τεχνικά εκτελέσεων, ύστερα από ελάχιστες –αν το επέβαλαν οι συνθήκες– δοκιμές.

Δεν υπάρχει περίπτωση μαέστρου πριν και μετά τον Μητρόπουλο που, όχι ως επικεφαλής συγκροτήματος εξειδικευμένου σε έργα “συγχρόνου μουσικής” αλλά ως μόνιμος διευθυντής ορχηστρών “τρέχοντος” ρεπερτορίου (λ.χ. της Συμφωνικής της Μιννεάπολης και της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης), να παρουσίασε στο πλαίσιο των τακτικών συναυλιών περισσότερες από 80 παγκόσμιες πρώτες εκτελέσεις έργων πρωτοποριακών συνθετών της εποχής του, «παγκόσμιες πρώτες», αρκετές από τις οποίες ήταν δικές του αναθέσεις.

Γεφύρι της Κόνιτσας

"Το Γάλα": Μια Θεατρική Εμπειρία στον "Σταθμό"

Tue, 18 Mar 2025 10:55:59 +0300

Το Γάλα - Θέατρο Σταθμός

Την Κυριακή 16 Μαρτίου 2025 παρακολουθήσαμε την θεατρική παράσταση "Το Γάλα" του Βασίλη Κατσικονούρη, στο Θέατρο Σταθμός, στο πλαίσιο του μαθήματος «Ανθρωπιστικές Αξίες και Σύγχρονη Ιατρική». Η παράσταση μας βύθισε σε έναν κόσμο γεμάτο συναισθηματική ένταση, συγκρούσεις και ανθρώπινες αδυναμίες, αγγίζοντας τόσο την κοινωνική όσο και την ψυχική διάσταση της ύπαρξης.

Η ιστορία της οικογένειας, που επαναπατρίζεται από την Τιφλίδα και προσπαθεί να βρει την ισορροπία της στην Αθήνα, καταφέρνει να συνθέσει μια μικρογραφία της σύγχρονης κοινωνίας με τα προβλήματα ταυτότητας, προσαρμογής και ψυχικής ασθένειας να ξεδιπλώνονται μπροστά στο κοινό. Η σύγκρουση ανάμεσα στον φιλοδοξία και την απόγνωση, την επιθυμία να ενσωματωθείς και την ανάγκη να αντέξεις τα ψυχικά βάρη, αποκαλύπτεται με τρόπο καταιγιστικό, χωρίς καμία διάθεση για συναισθηματική «εύκολη λύση».

Η σκηνοθεσία των Μάνου Καρατζογιάννη και Ερμίνας Κυριαζή λειτουργεί ως μια αψεγάδιαστη ισορροπία ανάμεσα στον σπαρακτικό ρεαλισμό και την εκρηκτική συναισθηματική κορύφωση. Δεν υπάρχει «ελαφρότητα» στη σκηνή – κάθε κίνηση, κάθε λέξη μοιάζει φορτισμένη με μια εσωτερική ένταση που δεν μπορεί να απεμπλακεί από την ανάγκη για έκφραση. Οι σκηνικές μεταβάσεις είναι πυκνές και αβίαστες, σαν ράγες πάνω στις οποίες οι χαρακτήρες τρέχουν, και ο θεατής δεν μπορεί παρά να ακολουθήσει τον καταιγισμό αυτής της συναισθηματικής έντασης.

Η λιτότητα των σκηνικών εντείνει τη δραματικότητα, ενώ η μουσική, με τα ροκ και λαϊκά στοιχεία της, καταφέρνει να συνδέσει την ψυχική ένταση των χαρακτήρων με τις λαϊκές καταβολές του έργου, δημιουργώντας μια ενορχηστρωμένη συναισθηματική έκρηξη που αφήνει τον θεατή «αιχμάλωτο».

Η παράσταση "Το Γάλα" είναι περισσότερο από μια απλή θεατρική εμπειρία: είναι μια συναισθηματική καταιγίδα, μια βαθιά εισχώρηση στην ανθρώπινη ψυχή, με όλες τις πληγές της, τα λάθη της και τη δύναμή της.

Ακολουθούν μερικά στιγμιότυπα από τη συνάντησή μας!!!

Ρομαντισμός σαν Άλλοτε στο Σήμερα: Έχει Ακόμη Θέση;

Fri, 14 Mar 2025 15:05:01 +0300

Υπάρχουν στιγμές που μοιάζουν να έχουν ξεφύγει από μια «άλλη εποχή». Μικρές, ανεπαίσθητες λεπτομέρειες που φέρουν μέσα τους κάτι από τον ρομαντισμό του χθες, αλλά παραμένουν ακέραιες και στο σήμερα—μια ματιά που καθυστερεί λίγο παραπάνω, μια αγκαλιά που δεν ενώνει μόνο σώματα αλλά ψυχές, μια βραδινή βόλτα, όπου η σιωπή είναι πιο ηχηρή από τις λέξεις.

Φ. Αμπντεραχίμ: Ιμπρεσιονιστική ελαιογραφία ενός ερωτευμένου ζευγαριού. Ψηφιακή τέχνη (2023).

Ο ρομαντισμός κάποτε υπήρξε συνυφασμένος με επιστολές γραμμένες στο χέρι και ανυπόμονη προσμονή κάτω από παράθυρα υπό το φως των κεριών. Σήμερα βρίσκει τρόπο να υπάρχει, ακόμη κι όταν γύρω μας όλα κινούνται γρήγορα. Ίσως να είναι σε μια αυθόρμητη κίνηση — όπως όταν κάποιος σε βοηθά να φορέσεις το παλτό σου χωρίς να το ζητήσεις. Ίσως να είναι στο βλέμμα κάποιου που κάθε φορά που σε κοιτάζει, μοιάζει σαν να σε ανακαλύπτει από την αρχή.

Κάποιοι ισχυρίζονται ότι οι αθεράπευτα ρομαντικοί ζουν σε μια φαντασία και πως ο κόσμος δεν αντέχει τέτοια ονειροπόληση ( βλ. Άσκηση 24^ης 8. 2024 https://eclass.uoa.gr/modules/exercise/admin.php?course=MED2135&exerciseId=24824&preview=1 ). Ίσως, όμως, να ισχύει το αντίθετο. Ίσως ο κόσμος να χρειάζεται περισσότερο από ποτέ εκείνους που επιμένουν να βλέπουν την ομορφιά στις λεπτομέρειες. Εκείνους που δεν θεωρούν τίποτα δεδομένο. Που καταλαβαίνουν ότι το να αγαπάς δεν είναι μόνο οι μεγάλες δηλώσεις, αλλά οι μικρές, καθημερινές πράξεις.

Φ. Αμπντεραχίμ: Ιμπρεσιονιστική ελαιογραφία ενός ρομαντικού ζευγαριού. Ψηφιακή τέχνη (2023).

Μπορεί να λένε ότι οι αθεράπευτα ρομαντικοί βάζουν τον πήχη ψηλά. Όμως, όταν οι προσδοκίες συναντούν την αλήθεια της καθημερινότητας και αντί να συγκρούονται, τη χρωματίζουν, τότε ο ρομαντισμός δεν είναι ουτοπία. Είναι τέχνη.

Αυτά τα δύο μοιράζονται την ίδια ουσία: τη βαθιά ανάγκη του ανθρώπου να υπερβεί τα όρια της καθημερινότητας και να αφήσει κάτι που αντηχεί πέρα από τη στιγμή. Όπως μέσα σε μια μελωδία, σε έναν στίχο - εκεί η πραγματικότητα δεν παύει να υπάρχει, απλώς φωτίζεται από μέσα.

Aς απολαύσουμε τρεις ερμηνείες αγαπημένων τραγουδιών που καταφέρνουν να «χωρέσουν» μια ολόκληρη στάση ζωής, τη ρομαντική, σε λίγες μόνο γραμμές του πενταγράμμου, από έναν σύγχρονο ερμηνευτή, τον Θοδωρή Βουτσικάκη:

Η τέχνη, όπως και ο ρομαντισμός, δεν αρνείται την πραγματικότητα—την επαναπροσδιορίζει. Δεν αποστρέφεται τις ρωγμές της ζωής, αλλά τις φωτίζει με τρόπο που αναδεικνύει την ομορφιά μέσα τους. Ο ρομαντισμός, όταν μετουσιώνεται σε τέχνη, από απλή ωραιοποίηση της ύπαρξης ανάγεται στην ικανότητα να βλέπεις το μεγαλείο ακόμα και στα πιο συνηθισμένα, να δίνεις βάθος στις στιγμές που άλλοι θα προσπερνούσαν βιαστικά.

https://tinyurl.com/yr7c6m2k

ΝΑ ΚΙ Η ΑΝΟΙΞΗ ΣΕ ΜΕΙΖΟΝΑ ΚΛΙΜΑΚΑ, ΦΩΤΕΙΝΗ & ΧΑΡΟΥΜΕΝΗ, ΓΙΑ ΝΑ ΕΡΘΟΥΜΕ ΣΤΑ ΙΣΑ ΜΑΣ!

Tue, 04 Mar 2025 19:47:02 +0300

"Η Άνοιξη – La Primavera", επίσης γνωστή ως "Η Αλληγορία της Άνοιξης" είναι ένα έργο τέμπερας μεγάλων διαστάσεων (203x314 εκ.) του διακεκριμένου καλλιτέχνη της Ιταλικής Αναγέννησης, Σάντρο Μποτιτσέλι και χρονολογείται περίπου το 1478 μ.Χ. Ο πασίγνωστος αυτός και εμβληματικός της άνοιξης πίνακας εκτίθεται σήμερα στην Πινακοθήκη Ουφίτσι στη Φλωρεντία.

Φαίνεται ότι πηγή έμπνευσης του Μποτιτσέλι είναι ένα απόσπασμα από το ποίημα του Ρωμαίου Λουκρήτιου "Για τη φύση των πραγμάτων", έκτασης 7.415 στίχων όπου περιγράφει τη φυσική φιλοσοφία του Επίκουρου. Στο βιβλίο V και στον στίχο 737 ο Λουκρήτιος περιγράφει τον ερχομό της Άνοιξης, όπως τον βλέπουμε στον πίνακα.

Έρχεται η Άνοιξη, ακολουθεί η Αφροδίτη που την αναγγέλει,

του Έρωτα η φτερωτή μορφή, στου Ζέφυρου βαδίζοντας τ΄αχνάρια

η ανθοφόρα μάνα και θεά, η Φλώρα, στρώνει ολόγυρα λουλούδια,

πολύχρωμους εξαίσιους ανθούς κι αρώματα στον δρόμο που περνάνε.

Με βάση την ευρέως αποδεκτή θεωρία, βρισκόμαστε σε ένα σκιερό άλσος, πιθανόν πορτοκαλεώνα (που μπορεί να αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι η οικογένεια των Μεδίκων είχε υιοθετήσει την πορτοκαλιά ως οικογενειακό σύμβολο), πλούσιο σε βλάστηση με θάμνους και φρούτα. Κάτω από τον γαλάζιο ουρανό εμφανίζονται εννέα φιγούρες συμμετρικά τοποθετημένες, ενώ το έδαφος είναι λιβάδι με πλούσια συλλογή από λουλούδια (Έχουν αναγνωριστεί πάνω από 90 διαφορετικά είδη λουλουδιών από βοτανολόγους, κυρίως από είδη που ανθίζουν στην περιοχή).

Διαβάζοντας τον πίνακα από δεξιά προς τα αριστερά βλέπουμε:

Τον θεό Ζέφυρο - δυτικό άνεμο να φυσά ελαφρά και να κυνηγά και να κρατά στα χέρια του μια γυναικεία φιγούρα, τη νύμφη Χλωρίδα.

Τη θεά των λουλουδιών και της Άνοιξης, Φλόρα. Είναι η ίδια η νύμφη Χλωρίδα, η οποία έχει πλέον ενωθεί με τον άνεμο και έχει ανθίσει, μεταμορφωμένη σε Φλόρα. Η μεταμόρφωση υποδηλώνεται από τα λουλούδια που βγαίνουν από το στόμα της Χλωρίδας. Η Φλόρα σκορπά τα λουλούδια που συγκέντρωσε στο φόρεμά της, συμβολίζοντας την άνοιξη και τη γονιμότητα.

Στο μέσον η ρωμαϊκή θεά Αφροδίτη που προστατεύει και φροντίζει για τον θεσμό του γάμου, στέκεται μπροστά από θάμνο μυρτιάς και επιβλέπει τα γεγονότα.

Ο μικρός θεός Έρωτας πετά πάνω από τη θεά μητέρα του με δεμένα τα μάτια του και σκοπεύει με το τόξο του και εκτοξεύει τα βέλη της αγάπης του προς τις Τρεις Χάριτες.

Είναι οι τρεις γυναικείες φιγούρες που λικνίζονται απαλά και φορούν πέπλα με τα χρώματα της οικογενείας των Μεδίκων καθώς και χαρακτηριστικά στολίδια, αντιπροσωπεύουν δε, τις γυναικείες αρετές της Αγνότητας, της Ομορφιάς και της Αγάπης.

Ο θεός Ερμής τελευταίος αριστερά έχει υψώσει το κηρύκειο και, για να έρθει η άνοιξη, διώχνει τα σύννεφα που εμφανίζονται, τα οποία θα μπορούσαν να σκοτεινιάσουν τον πίνακα.

Είναι γενικά αποδεκτό ότι πρόκειται για αλληγορία. Επιγραμματικά μπορούμε να σημειώσουμε μερικές θεωρίες οι οποίες έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς από διάφορους κριτικούς και ιστορικούς τέχνης:

Πρόκειται για μία περίτεχνη μυθολογική αλληγορία της άνθησης της γονιμότητας του κόσμου ( Σύμπλεγμα Ζέφυρου – Φλόρας ).
Με δεδομένο την εποχή την οποία παραγγέλθηκε ο πίνακας πρόκειται για αλληγορία της χρυσής εποχής της ανάπτυξης Φλωρεντίας υπό τον Οίκο των Μεδίκων.
Σαν θέμα για την εποχή του αντικατοπτρίζει μια ηθική αλήθεια με αποτέλεσμα πολλοί κριτικοί να αντιληφθούν νεοπλατωνικές θεωρήσεις.
Επίσης κριτικοί διακρίνουν μια χριστιανική αλληγορία με κύρια πρόσωπα τις τρεις Χάριτες που ερμηνεύονται σαν Πίστη, Ελπίδα, Αγάπη, εικόνα που βγαίνει από τη Θεία Κωμωδία του Δάντη.

Ενώ είναι γενικά αποδεκτό ότι σε ένα επίπεδο ο πίνακας απεικονίζει θέματα αγάπης και γάμου, αισθησιασμού και γονιμότητας, το ακριβές νόημα του έργου συνεχίζει να συζητείται. Ευτυχώς, η εκτίμησή μας για την ομορφιά του πίνακα υπερβαίνει τις δυσκολίες μας να τον κατανοήσουμε πλήρως.

Στη δυτική μουσική, μείζονα ονομάζεται η κλίμακα που το άκουσμά της μας παραπέμπει σε κάτι χαρούμενο ή και αισιόδοξο.

Ο Αντόνιο Βιβάλντι (1678–1741) ήταν αναμφισβήτητα μια σημαντική φυσιογνωμία όχι μόνο του ιταλικού μπαρόκ αλλά ολόκληρης της μουσικής ιστορίας. Υπήρξε πολύ ταλαντούχος βιολιστής και συνθέτης, πέθανε όμως φτωχός και μόνος. Αν και έγραψε πολλά διαφορετικά έργα, τα κοντσέρτα του ήταν εκείνα που τον έκαναν τόσο γνωστό. Του οφείλουμε μερικές από τις πιο γνωστές μελωδίες από τον κόσμο της “κλασικής” μουσικής. Μέχρι τον δέκατο ένατο αιώνα, η μουσική του Βιβάλντι δεν ήταν παρά μια υποσημείωση στα κείμενα της μουσικής ιστορίας. Μόλις το 1926, όταν βρέθηκε μια τεράστια συλλογή από παρτιτούρες στο Collegio San Marco στη βόρεια Ιταλία, η ιδιοφυΐα του αναγνωρίστηκε ξανά, και χάρη στην ευρεία διάδοση των έργων του μέσω ηχογραφήσεων, η θέση του στο πάνθεον των μουσικών γιγάντων είναι στις μέρες μας σταθερή και ασφαλής.

Το διαχρονικό αριστούργηµα του Αντόνιο Βιβάλντι «Οι Τέσσερεις Εποχές» γράφτηκε µεταξύ 1716-17. Πρόκειται για τα τέσσερα πρώτα από τα δώδεκα συνολικά κοντσέρτα που έγραψε ο συνθέτης για βιολί, ορχήστρα εγχόρδων και basso continuo - δηλ. όργανο ή τσέμπαλο που έπαιζε μια συνεχή μουσική γραμμή, συνεχές βάσιμο, και βοηθούσε τα μέλη της ορχήστρας να συντονίζονται μια και ακόμα δεν υπήρχαν διευθυντές ορχήστρας - µε το κάθε κοντσέρτο από αυτά να αποτελείται από τρία µέρη. Ο υπότιτλος που έδωσε στα 12 αυτά κοντσέρτα ο ίδιος ο Βιβάλντι ήταν: «Διαγωνισμός ανάμεσα στην Αρμονία και την Επινόηση».

Οι «Τέσσερεις Εποχές» ανήκουν στα έργα προγραμματικής μουσικής όπου ο συνθέτης προσπαθεί, μέσω των ηχοχρωμάτων των οργάνων της ορχήστρας, να μας πει μια ιστορία, ή να μας «ζωγραφίσει» μουσικά μια εικόνα, ή να μας αποδώσει ένα ποίημα, μια ιδέα, κ.τ.λ. Κάθε κοντσέρτο συνοδευόταν κι από πληροφορίες σχετικές με το σκηνικό και τα συμβάντα που περιγράφει η μουσική.

Ο Βιβάλντι χειροτονήθηκε ιερέας το 1703 σε ηλικία 25 ετών και σύντομα του απέδωσαν το υποκοριστικό " Il Prete Rosso (ο κόκκινος παπάς) " εξαιτίας του χρώματος των μαλλιών του∙ όμως σύντομα μετά τη χειροτόνησή του, το 1704, απαλλάχθηκε από την τέλεση της Θείας Λειτουργίας εξαιτίας της επιδείνωσης της υγείας του. Ο «κόκκινος παπάς» εµπνεύστηκε ένα κοντσέρτο για κάθε εποχή του χρόνου, γράφοντας στην παρτιτούρα τους και ένα αντίστοιχο σονέτο, µε το τελικό αποτέλεσµα να αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρίσιµα και δηµοφιλή έργα στην ιστορία της µουσικής. Για την εποχή του το έργο αποτέλεσε µία µουσική επανάσταση, όχι µόνο λόγω των σονέτων του, που συνδέονται απόλυτα µε τη µουσική αποτελώντας ένα πρώιµο είδος προγραµµατικής µουσικής, αλλά και µε την ευφυή απόδοση διαφόρων ήχων της φύσης, όπως το µουρµούρισµα των ρυακιών, τα κελαηδίσµατα των πουλιών, το βουητό των εντόµων, τις γιορτές των χωρικών ή µια ξαφνική καταιγίδα. Ο Βιβάλντι, ως ένας µεγάλος δάσκαλος και βιρτουόζος του βιολιού και ο ίδιος, δίνει την ευκαιρία στο σόλο βιολί να λάµψει κυριολεκτικά µέσα από τη χαρακτηριστική τεχνική της γραφής του.

Αντόνιο Βιβάλντι: «Οι τέσσερεις εποχές», 4 κοντσέρτα για βιολί και ορχήστρα εγχόρδων, έργο 8

Κοντσέρτο αρ.1 σε µι µείζονα, έργο 8, RV 269 “H Άνοιξη”

«Η Άνοιξη» ή «La primavera» ξεκινά με τη διαύγεια και την ευκρίνεια μιας τυπικής άνοιξης, συνοδευόμενη από χορωδίες πουλιών και ρευμάτων. Απειλείται από μια ξαφνική καταιγίδα, αλλά τα πουλιά που τραγουδούν σύντομα ανακτούν την κυριαρχία. Κατόπιν, στο 2^ο μέρος, σε ένα ανθόσπαρτο λιβάδι, µε τα φυλλώδη κλαδιά να θροΐζουν απαλά πάνω του, κοιµάται ο βοσκός µε τον πιστό του σκύλο πλάι. Το κοντσέρτο τελειώνει με έναν ζωντανό εξοχικό χορό, με κατοίκους να γιορτάζουν την επιστροφή της πανίδας και της χλωρίδας μετά από έναν σκληρό χειμώνα.

Από ηχογράφηση του 1984 ακούμε την «Άνοιξη» του Βιβάλντι με το Μπαρόκ Σύνολο του Ντρότνινγκχολμ σε όργανα της εποχής του Βιβάλντι και τον Νιλς Έριχ Σπαρφ στο μπαρόκ βιολί, ο οποίος αιχμαλωτίζει το πνεύμα της ποίησης του Βιβάλντι στο παίξιμό του. Η τελειότητα του τονισμού και της ισορροπίας και η λεπτή αίσθηση του ρυθμού αποδεικνύουν την καθαρή ποιότητα των μουσικών του εν λόγω ορχηστρικού συνόλου. Η μουσική αφήνεται να αναπνεύσει και δεν φαίνεται ποτέ βιαστική με "τσιριχτά" βιολιά, όπως συμβαίνει δυστυχώς συχνά σε πολλές άλλες ηχογραφήσεις του έργου με όργανα εποχής.

1o μέρος: Allegro (ζωντανά, χαρούμενα και άρα γρήγορα)

Ήρθε ξανά η Άνοιξη! Τα πουλιά γιορτάζουν τον ερχοµό της µε χαρούµενα τραγούδια και το αγέρι χαϊδεύει απαλά το µουρµούρισµα των ρυακιών. Καταιγίδες, προάγγελοι της Άνοιξης, βρυχώνται, καθώς ρίχνουν το σκοτεινό τους µανδύα στον ουρανό, ώσπου αποµακρύνονται σβήνοντας µέσα στη γαλήνη, για να ακουστεί ξανά το γοητευτικό τραγούδι των πουλιών.

1o μέρος Allegro.mp3

2o μέρος: Largo (πλατύ τέμπο, αργά μεγαλόπρεπα)

Το 2ο μέρος, λάργκο, είναι μια μακριά, τρυφερή μελωδία για σόλο βιολί με συνοδεία εγχόρδων. Ζωγραφίζει κυριολεκτικά την ειρηνική σκηνή ενός βοσκού με τον σκύλο του, που μισοκοιμάται κάτω από μερικά δέντρα. Το υπέροχο αυτό σκυλί που ακούμε να γαβγίζει στο μέρος αυτό της "Άνοιξης" είναι ένα παράδειγμα εικόνας μέσα απ’ τη μουσική.

2o μέρος Largo.mp3

3o μέρος: Allegro (ζωντανά, χαρούμενα και άρα γρήγορα)

Υπό τους γιορτινούς ήχους του άσκαυλου (πνευστό μουσικό όργανο που αποτελείται από έναν ασκό και δύο αυλούς), οι Νύµφες και οι βοσκοί χορεύουν κάτω από τον λαµπερό θόλο της Άνοιξης.

3o μέρος Allegro.mp3

ANOIΞΗ ΣΕ ΕΛΑΣΣΟΝΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ, ΣΑΝ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ

Mon, 03 Mar 2025 16:41:04 +0300

Εντουάρ Μανέ: Chez le père Lathuille – Στου "Πατέρα Λατουίγιε", 1879.

Στο καταπράσινο και γαλήνιο σκηνικό του κήπου του εστιατορίου «Chez le père Lathuille», ένας νεαρός άντρας φλερτάρει μια νεαρή γυναίκα. Το έργο, λόγω της απαλότητας του φωτός και των χρωμάτων του, είναι εμβληματικό των πολλών σκηνών που ζωγράφισε ο Μανέ να διαδραματίζονται σε ένα καφέ ή εστιατόριο. Αυτή η συγκρατημένη, καθημερινή σκηνή απεικονίζει μια μετριοπαθή έκφραση πόθου· όμως το πάθος του ζευγαριού διαφαίνεται από τα βαθιά τους βλέμματα και τη θέση του σώματός τους. Το μοντέλο για τον νεαρό ήταν ο γιος της ιδιοκτήτριας του εστιατορίου και για τη νεαρή γυναίκα, μοντέλα ήταν δύο διαφορετικές γυναίκες.

Ο Φρεντερίκ Σοπέν συνέθεσε τα κομμάτια που έμελλε να γίνουν τα «Πρελούδια για πιάνο, έργο 28» (https://eclass.uoa.gr/modules/h5p/index.php?course=MED2135), στα μισά της δεκαετίας του 1830, ολοκληρώνοντας και δένοντας το σύνολό τους στη Μαγιόρκα το φθινόπωρο του 1838. Ο συνθέτης είχε φύγει από την Πολωνία το 1831, ύστερα από μια αποτυχημένη εξέγερση που στόχευε να αποτρέψει την προσάρτηση της χώρας στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου έγινε γρήγορα γνωστός στους διανοούμενους κύκλους. Η υγεία του όμως, που ποτέ δεν ήταν καλή, κλονίστηκε περαιτέρω από τη φυματίωση. Το ταξίδι στη Μαγιόρκα, με τη σύντροφό του Ωρόρ Ντυπέν (τη συγγραφέα που έγραφε με το ψευδώνυμο Γεωργία Σάνδη, βλ. και ανάρτηση 7^ης 1. 2025) και τα παιδιά της, είχε ως στόχο να κατευνάσει τη νόσο του, αλλά ο κατά κανόνα ηλιόλουστος καιρός του νησιού, εκείνες τις μέρες, είχε γίνει σταθερά βροχερός. Ωστόσο, ο Σοπέν αξιοποίησε τον χρόνο μακριά από τους παρισινούς κύκλους για να γράψει τα τελευταία πρελούδια και να τα εντάξει σε ένα δεμένο, αν και όχι απολύτως συνεκτικό, σύνολο. Το έργο 28 κυκλοφόρησε το 1839 με μεγάλη επιτυχία.

Το Πρελούδιο αρ. 4 είναι γραμμένο στη μι ελάσσονα, ωστόσο στα περισσότερα από τα 25 μέτρα του αποφεύγεται ο σαφής προσδιορισμός της τονικότητας. Αρχίζει με μια απλή μελωδία του δεξιού χεριού· κατόπιν, η απομάκρυνση από τη μι ελάσσονα γίνεται σχεδόν απελπισμένα, για τρία κλιμακωτά μέτρα, που μας αρπάζουν για λίγο μακριά από την κυρίως μελωδία. Όταν η μελωδία επιστρέφει, το αριστερό χέρι αποφεύγει με κάθε τρόπο να ακουμπήσει την τελική τριάδα της μι ελάσσονος, προσφέροντας δυο φορές παραπλανητικές κατέντζες. Ύστερα, ακούμε ένα οδυνηρά σιωπηλό μέτρο και, τέλος, μια απρόθυμη, νεκρική αντήχηση της μι ελάσσονος με όλη της την τραγική οριστικότητα.

Το Πρελούδιο αρ. 6 σε σι ελάσσονα («Καμπάνες που χτυπούν») είναι ένα από τα πιο διάσημα έργα του Σοπέν. Το αριστερό χέρι είναι εδώ αυτό που μας μεταφέρει την υποβλητική μελωδία με τρόπο βαθύ, πλούσιο και γεμάτο, όπως ένα βιολοντσέλο. Ο Σοπέν ήταν γνωστό ότι θαύμαζε το βιολοντσέλο για τους πλούσιους και γεμάτους τόνους του. Η Γεωργία Σάνδη έγραψε ότι «αυτό το πρελούδιο βυθίζει την ψυχή σε τρομακτική κατάθλιψη». Ο πιανίστας Αλφρέντ Κορτό εξήρε τη νοσταλγική και απλά λυπητερή ατμόσφαιρα του κομματιού, η επωνυμία του οποίου πιθανότατα προήλθε από το γεγονός ότι το κομμάτι παίχτηκε στην κηδεία του συνθέτη.

Απολαμβάνουμε τα δύο αυτά πρελούδια στις ερμηνείες δύο εξαίρετων καλλιτεχνών· πρώτα η βαθιά γνήσια σεμνότητα του Ρώσου Βλαντιμίρ Ασκενάζι και ύστερα η λεπτή ενδοσκοπική πνευματικότητα του Ουκρανού Σβιατοσλάβ Ρίχτερ.

Φ. Σοπέν 4ο πρελούδιο σε μι ελάσσονα & 6ο πρελούδιο σε σι ελάσσονα από το έργο 28. Βλαντιμίρ Ασκενάζι,1980.mp4

Φ. Σοπέν 4ο πρελούδιο σε μι ελάσσονα & 6o πρελούδιο σε σι ελάσσονα από το έργο 28. Σβιατοσλάβ Ρίχτερ,1979.mp3

Φραντσέσκο Άγιετς: To φιλί , 1859

Αίσθημα παλμών της καρδιάς και βαθιοί αναστεναγμοί λαχτάρας. Στην καρδιά του πίνακα, ένα μη αναγνωρίσιμο ζευγάρι σε ένα παθιασμένο φιλί. Η γυναικεία μορφή γέρνει προς τα πίσω, ώστε να φιλήσει καλύτερα τον αγαπημένο της, καθώς τον αγκαλιάζει προς τα πάνω. Ο άντρας τη γειώνει με το κορμί του και καλύπτει το πρόσωπό της, καθώς φιλιούνται. Το ένα πόδι του είναι σε ένα σκαλοπάτι, υπονοώντας ότι πρόκειται για ένα φιλί αποχαιρετισμού, οπότε αυτός μπορεί να φύγει ανά πάσα στιγμή.

Αυτός ο πίνακας του Ιταλού καλλιτέχνη Φραντσέσκο Άγιετς (Francesco Hayez) είναι το πιο διάσημο έργο του και εκφράζει τέλεια τον ιταλικό ρομαντισμό, αλλά μπορεί επίσης να έχει μια πολιτική χροιά, δείχνοντας τον πατριωτισμό και την σπουδαιότητα του Risorgimento - του ιταλικού ενωτικού κοινωνικού και πολιτικού κινήματος του 19ου αιώνα. Πάντως, όποιος κι αν είναι ο λόγος της επικείμενης φυγής του άντρα, η αγχώδης ένταση του πάθους πίσω από το φιλί μεταδίδεται εύκολα, τοποθετώντας τον πίνακα στα πιο ρομαντικά έργα τέχνης για τον έρωτα.

Ο Ρώσος Αλεξάντρ Νικολάεβιτς Σκριάμπιν (1871-1915) υπήρξε ένας από τους πιο καινοτόμους και αμφιλεγόμενους πρώιμους μοντέρνους συνθέτες. Θεωρείται ο κυριότερος εκπρόσωπος του ρωσικού συμβολισμού στη μουσική, με συνθέσεις πλούσιες σε μεταφυσικές και μυστικιστικές αναφορές, που εκφράζουν τα θεοσοφικά του πιστεύω, ενώ χαρακτηρίζονται από έναν άκρατο ερωτισμό. Αρχικά επηρεασμένος από τον Φρεντερίκ Σοπέν (όπως θα αντιληφθούμε στις δύο παρακάτω σπουδές του Σκριάμπιν για πιάνο), το ύφος του εξελίχθηκε σε πιο προσωπικό, καθώς οι φιλοσοφικές και μυστικιστικές ιδέες του απέκτησαν εξέχουσα θέση, οικοδομώντας μια ακραία μεταφυσική, με ιδιοφυή όμως τρόπο. Ταυτιζόμενος με τον υπεράνθρωπο του Νίτσε, ως απόλυτος δημιουργός, ήθελε να φτάσει, μέσα από την έκσταση, στη συγχώνευση με τον κόσμο, να κάνει να ηχήσει η τελική συγχορδία της ανθρώπινης φυλής σε συμφιλίωση με το πνεύμα! Όσο ανέπτυσσε τις προσωπικές του θεωρίες γινόταν αρμονικά πιο τολμηρός στα έργα του για πιάνο. Χρησιμοποιούσε συγχορδίες πετυχαίνοντας αυτό που ονομάστηκε «ιμπρεσιονιστική ατονικότητα». Η εμμονή του σε «έξω – μουσικές» ιδέες τείνει να αποσπάσει την προσοχή από την αναμφισβήτητα εξαίρετη ποιότητα της μουσικής του.

Δύο σπουδές του Σκριάμπιν σε ελάσσονες κλίμακες σε διάφορες ερμηνείες του Ουκρανού πιανίστα Βλαντιμίρ Χόροβιτς με τον υφέρποντα σαγηνευτικό ερωτισμό του τόνου του (εμφανούς στην ερμηνεία της σπουδής σε ντο δίεση ελάσσονα) πίσω από την βιρτουόζικη, ηλεκτρισμένα δυναμική τεχνική του με τα χαρακτηριστικά κρουστικά εφέ (εμφανή στην ερμηνεία της σπουδής σε ρε δίεση ελάσσονα).

A. Σκριάμπιν Σπουδές σε ντο δίεση ελάσσονα αρ. 1 από το έργο 2 και σε ρε δίεση ελάσσονα αρ. 12 από το έργο 8. Στο πιάνο ο Β. Χόροβιτς.mp4

A. Σκριάμπιν Σπουδές σε ντο δίεση ελάσσονα αρ. 1 από το έργο 2 και σε ρε δίεση ελάσσονα αρ. 12 από το έργο 8. Στο πιάνο ο Β. Χόροβιτς.mp3

ΤΑΞΙΔΙΑ ΑΣΤΑΤΑ

Σε ελάσσονα κλίμακα λυπητερή,

απ’ το φθινόπωρο στην άνοιξη

το δικό μου τίποτα

στου σταθμού πέρασε την απέναντι πλευρά

του αποχαιρετισμού σου το είναι ν’ απαντήσει.

Υπήρχες;

Σε ελάσσονα κλίμακα αγχώδη,

πάνω στη φωτερή τη ρόδα,

απ’ τ’ όνομά σου το θάλπος στην οθόνη θα προσμένω

του νου μου το κενό να αναιρέσει

πριν στου σύθαμπου την καταχνιά χαθώ.

Θα υπάρχεις;

Σε ελάσσονα κλίμακα μυστηριώδη,

αλλιώτικο των πουλιών το πρωινό τραγούδι ακούγεται να σμίγει

ως την απαλή της άνοιξης εσπέρα

με της χαμένης της Καρυάτιδας των αδελφών τον θρήνο

το βλέμμα μου να λαχταρά το σώμα σου ν’ αγγίξει.

Υπάρχεις.

Ρωμαϊκό μαρμάρινο σύμπλεγμα δύο εραστών (2ος αιώνας μ.Χ.)

ΤΟ ΤΡΙΟ ΤΩΝ ΜΑΣΚΑΡΕΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ «ΝΤΟΝ ΤΖΟΒΑΝΙ» - ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ TΗΣ ΟΠΕΡΑΣ ΤΟΥ ΜΟΤΣΑΡΤ

Sat, 01 Mar 2025 06:57:11 +0300

Η όπερα «Ντον Τζοβάνι» αρ. καταλόγου KV 527, είναι μια όπερα σε δύο πράξεις με υπέροχη μουσική του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ (1756-1791) και με ευφυές ιταλικό λιμπρέτο του Λορένζο ντα Πόντε, βασισμένο στον θρυλικό Δον Χουάν, έναν φανταστικό, ελευθέρων ηθών γυναικοκατακτητή, του Ισπανού συγγραφέα Τίρσο ντε Μολίνα. Η όπερα έκανε την πρεμιέρα της στο Θέατρο των Τάξεων της Πράγας, στις 29 Οκτωβρίου του 1787. Ο «Ντον Τζοβάνι» γενικά θεωρείται ως ένα από τα κορυφαία επιτεύγματα του Μότσαρτ και τα ορόσημα του οπερατικού ρεπερτορίου όλων των εποχών, έχει δε αποδειχθεί καρποφόρο θέμα για τους συγγραφείς, τους φιλοσόφους και τους σκηνοθέτες (την παρούσα ανάρτηση "ντύνουν" δυο φωτογραφίες από τη μεταφορά της όπερας στον κινηματογράφο από τον Τζόζεφ Λόουζι το 1979).

Το λιμπρέτο του ντα Πόντε έχει χαρακτηριστεί ως dramma giocoso, ένα κοινό είδος όπερας στα μέσα του 18ου αιώνα που είχε μικτά δραματικά και κωμικά στοιχεία. Ο Μότσαρτ καταλόγισε το έργο ως όπερα μπούφα, κωμικό είδος όπερας, με συνδυασμό μελοδραματικών και υπερφυσικών στοιχείων, το οποίο γεννήθηκε προς το τέλος της εποχής του μπαρόκ και προέκυψε από τα σύντομα κωμικά μουσικά επεισόδια που παίζονταν ανάμεσα στις τρεις πράξεις μιας σοβαρής όπερας. Μια όπερα μπούφα διαθέτει άριες και ρετσιτατίβα, τα ίδια δηλαδή ακριβώς στοιχεία με τη σοβαρή όπερα. Το ιδιαίτερο, ωστόσο, χαρακτηριστικό της είναι το ανσάμπλ και τα περίφημα φινάλε της, που μερικές φορές είναι τόσο μεγάλα ώστε να καταλαμβάνουν τη μισή και παραπάνω διάρκεια της κάθε πράξης. Μολονότι θεωρείται κωμική όπερα, στην πραγματικότητα, ωστόσο, είναι συνδυασμός με στοιχεία κωμωδίας, μελοδράματος και υπερφυσικού.

Στον «Ντον Τζοβάνι», ο Μότσαρτ αποδίδει με τη μουσική του όλες τις όψεις της πορείας του ανθρώπου που τα βάζει με τον Θεό και παίρνει την τύχη του στα χέρια του. Η υπόθεση του έργου βασίζεται στους θρύλους και τις ερωτικές περιπέτειες του ακόλαστου Ισπανού γόη, Δον Χουάν (Ντον Τζοβάννι), του πιστού υπηρέτη του, Λεπορέλο, και τριών γυναικών, της Ντόνα Άννας, της Ντόνα Ελβίρας και της Τσερλίνας. Ο Ντον Τζοβάνι, σε μία από τις διεκδικητικές κρούσεις του, αποπειράται να βιάσει την Ντόνα Άννα· προσπαθώντας μάλιστα να διαφύγει, σκοτώνει τον πατέρα της, που επιστρέφει στο τέλος της όπερας από τον κόσμο των νεκρών για να πάρει εκδίκηση. Ο Ντον Τζοβάνι, ωστόσο, δεν μετανοεί για όσα έχει πράξει και οδηγείται στην κόλαση. Η όπερα ολοκληρώνεται έτσι με το αυτονόητο για την εποχή, ηθικό δίδαγμα.

Ο Ντον Τζοβάνι αντιμετωπίζει την τιμωρία του στον παραπάνω πίνακα του Αλεξάντρ-Εβαρίστ Φραγκονάρ, περίπου του 1830–35 (Μουσείο Καλών Τεχνών Στρασβούργου).

Ο κεντρικός χαρακτήρας της όπερας, με μοναδικό κίνητρο την απόλαυση, την ηδονή, αποπλανεί, ανατρέπει, φονεύει, προσδίδοντας έτσι στο έργο ένα αδιαμφισβήτητα ανατρεπτικό «καλλιτεχνικό εκτόπισμα». Πρόκειται για ένα μοναδικό, αριστοτεχνικό «πάντρεμα» ρεαλισμού, ανθρώπινων ελαττωμάτων, ενώ παράλληλα εμπεριέχει και μία κριτική ματιά. Το τραγικό και κωμικό στοιχείο, το σοβαρό και το εύθυμο συνθέτουν, εν τέλει, αυτό το δραματικό οικοδόμημα και οδηγούν τον θεατή στη σφαίρα του μεγάλου στοχασμού, της αέναης σύγκρουσης, της ατέρμονης δημιουργίας. Επομένως, ο Ντον Τζοβάνι δεν είναι απλά και μόνο μία μουσικο-θεατρική φιγούρα, αλλά είναι ο φορέας ενός κώδικα που αφορά τη διαχείριση σχέσεων οικονομικής και ερωτικής εξάρτησης, δεδομένου ότι εντοπίζουμε έντονο το στοιχείο της κάθε λογής εκμετάλλευσης και παρενόχλησης.

Πορτρέτο του Τζοβάνι Μάριο στον ρόλο του Ντον Τζοβάνι στην ομώνυμη όπερα του Μότσαρτ.

Υπάρχουν μάλιστα δύο τρόποι για να δει κάποιος την ιστορία που διαδραματίζεται. Ο πρώτος τρόπος κι ο πιο επιφανειακός, είναι οι περιπέτειες του Ισπανού αριστοκράτη, καρδιοκατακτητή, ο οποίος παρόλο που θεωρεί ότι είναι άτρωτος κι αθάνατος, τιμωρείται για τις άνομες πράξεις του, καταλήγοντας στην κόλαση. Εάν όμως θέλουμε να κατανοήσουμε το πιο βαθύ νόημα του εκπληκτικού αυτού έργου, πρέπει να δούμε τις συνέπειες που πρόκειται να υποστεί ένας άνθρωπος όταν τα βάζει με τη Θεία Δίκη και κακοποιεί τους πάντες, θεωρώντας τον εαυτό του υπεράνω (σχήμα: ὓβρις → ἂτη → νέμεσις → τίσις). Ο «Ντον Τζοβάνι» πραγματεύεται την τόλμη της αντίστασης, ακόμα κι όταν αυτή τιμωρείται με αιώνια καταδίκη στα καζάνια της κολάσεως. Ο Ντον Τζοβάνι προτιμάει ακόμα και την Κόλαση, από το να απαρνηθεί το ποιος είναι ή να απαρνηθεί την αχαλίνωτη ελευθερία του.

Οι σκηνοθέτες δοκιμάζονται και βάζουν το δικό τους στοίχημα σε μια όπερα-πρόκληση, μουσική και εννοιολογική. Ο θάνατος, το χάος, η ζωή και η θνητότητα, η ευθυμία και ο σαρκασμός, το μαύρο χιούμορ, η ειρωνεία και ο κυνισμός στροβιλίζονται σε ένα αέναο και σπαρακτικό γαϊτανάκι και ο κορμός του έργου μοιάζει με ένα ψυχολογικό θρίλερ που κανένας δεν μπορεί να συλλάβει την εξέλιξή του.

Η Α΄ Πράξη της όπερας ξεκινά νύχτα. Μπροστά στο σπίτι του Διοικητή, ο Λεπορέλο, υπηρέτης του Ντον Τζοβάνι, περιμένει τον κύριό του, που αποπειράται να βιάσει την Ντόνα Άννα, κόρη του Διοικητή. Μόλις η Ντόνα Άννα αντιλαμβάνεται, παρά το σκοτάδι, ότι δεν πρόκειται για τον αρραβωνιαστικό της, Ντον Οτάβιο, καλεί βοήθεια και καταδιώκει τον επίδοξο βιαστή. Σπεύδει να την υπερασπιστεί ο πατέρας της. Στη σύντομη συμπλοκή που ακολουθεί ο Ντον Τζοβάνι σκοτώνει τον ηλικιωμένο πατέρα και διαφεύγει χωρίς να τον αναγνωρίσουν. Η Ντόνα Άννα και ο Ντον Οτάβιο ορκίζονται εκδίκηση για το έγκλημα. Η Ντόνα Ελβίρα, ένα από τα προηγούμενα θύματα του Ντον Τζοβάνι, τον αναζητά απεγνωσμένα. Μόλις την αντιλαμβάνεται, ο Ντον Τζοβάννι εξαφανίζεται. Συναντά μια συντροφιά που γιορτάζει ένα γάμο και επιχειρεί να αποσπάσει την Τσερλίνα από τον Μαζέτο, μελλοντικό της σύζυγο, προκειμένου να την αποπλανήσει. Όμως, παρεμβαίνει η Ντόνα Ελβίρα ματαιώνοντας το σχέδιό του. Η Ντόνα Άννα και ο Ντον Οτάβιο παρακαλούν τον Ντον Τζοβάννι να τους βοηθήσει να βρουν τον φονιά του Διοικητή. Τα λόγια που ανταλλάσσουν κάνουν την Ντόνα Άννα να αναγνωρίσει στο πρόσωπο του Ντον Τζοβάνι τον φονιά του πατέρα της. Ο Ντον Τζοβάνι έχει καλέσει όλους τους συνδαιτυμόνες του γάμου στο παλάτι του σε γιορτή μεταμφιεσμένων. Εισέρχονται στον κήπο, μεταμφιεσμένοι, οι τρεις εκδικητές, η Ντόνα Ελβίρα, η Ντόνα Άννα και ο Ντον Οτάβιο,. Από ένα μπαλκόνι, ο Λεπορέλο τους προσκαλεί στο πάρτι του κυρίου του. Δέχονται την πρόσκληση και ο Λεπορέλο φεύγει από το μπαλκόνι.

Μόνοι, ο Ντον Οτάβιο με την Ντόνα Άννα προσεύχονται για προστασία, ενώ η Ντόνα Ελβίρα για εκδίκηση, στο περίφημο τρίο "Protegga il giusto cielo" – "Ας μας προστατεύσουν οι δίκαιοι ουρανοί".

DONNA ANNA, DON OTTAVIO
Protegga il giusto cielo
il zelo del mio cor, ecc.

DONNA ELVIRA
Vendichi il giusto cielo
il mio tradito amore! ecc.
(Partono.)

ΝΤΟΝΑ ANNA, ΝΤΟΝ OTAΒIO

Είθε οι δίκαιοι ουρανοί να προστατεύουν

την αποφασισμένη μου καρδιά! κτλ.

ΝΤΟΝΑ ΕΛΒΙΡΑ

Είθε οι δίκαιοι ουρανοί να εκδικηθούν

την προδομένη μου αγάπη! κτλ.

(Φεύγουν.)

ΜΟΤΣΑΡΤ Το Τρίο των Μασκαρεμένων από τον ΝΤΟΝ ΤΖΟΒΑΝΙ - Μ. Ρεμπέκα, Ρ. Βάργκας, Μπ. Φρίτολι. Μητροπολιτική Όπερα Νέας Υόρκης , Φ. Λουίζι, 2011.mp4

ΜΟΤΣΑΡΤ Το Τρίο των Μασκαρεμένων από τον ΝΤΟΝ ΤΖΟΒΑΝΙ - Γκ. Γιάνοβιτς, Στ. Μπάροουζ, Τ. Ζίλις-Γκάρα. Φιλαρμονική της Βιέννης, Χ. φον Κάραγιαν, Ζάλτσμπουργκ 1970.MP3

ΜΟΤΣΑΡΤ Το Τρίο των Μασκαρεμένων από τον ΝΤΟΝ ΤΖΟΒΑΝΙ - Τ. Στιχ-Ράνταλ, Λ. Άλβα, Λ. Γκενσέρ. Συμφωνική Ορχήστρα RAI Μιλάνου, Φ. Μολινάρι-Πραντέλι, 1960.mp4

Στιγμιότυπο από το τέλος της Α’ Πράξης από παράσταση της όπερας το 2013 σε σκηνοθεσία του Τόμας Άλεν.

ΟΙ ΑΝΑΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΔΙΚΟΥ ΜΟΥ ΗΛΙΟΥ

Wed, 26 Feb 2025 19:27:20 +0300

Ο Κλοντ Μονέ, όπως και πολλοί άλλοι καλλιτέχνες, φαίνεται να βρήκαν στο λιμάνι της Χάβρης τις κατάλληλες συνθήκες για να δημιουργήσουν κάποια από τα έργα τους. Όντας το δεύτερο μεγαλύτερο λιμάνι της Γαλλίας μετά της Μασσαλίας, φαίνεται να αποτέλεσε ένα ιδανικό σκηνικό για ιμπρεσιονιστικές αναζητήσεις, με τα αμέτρητα διερχόμενα πλοία, τους επιβάτες και την καθημερινή αδιάκοπη κίνησή του.

Η πρόθεσή του Κλοντ Μονέ να απεικονίσει στιγμές από το λιμάνι της πατρίδας του, γέννησε έξι έργα στο διάστημα 1872-1874. Τον Νοέμβριο του 1872, στη διάρκεια μόλις μίας ημέρας, o Μονέ δημιούργησε το έργο ‘’Impression, soleil levant - Εντύπωση, ο ήλιος ανατέλλων» ένα εντυπωσιακό pochade (πρόχειρο ή γρήγορα εκτελεσμένο σκίτσο ή σπουδή) που είναι ο διασημότερος πίνακας αυτής της σειράς, για ένα λόγο περισσότερο, διότι βάφτισε ένα ολόκληρο κίνημα που έμελλε να δρομολογήσει κατακλυσμιαίες εξελίξεις στην εικαστική πραγματικότητα του εικοστού αιώνα. Η λέξη impession, θα γίνει impressionisme, o γνωστός μας ιμπρεσιονισμός ( βλ. και άσκηση 28^ης 6. 2024 από την τράπεζα θεμάτων μας https://eclass.uoa.gr/modules/exercise/admin.php?course=MED2135&exerciseId=24712&preview=1 ), ο οποίος μολονότι στην αρχή δεν είχε καμιά τύχη ανάμεσα στο κοινό και τους κριτικούς, βαθμιαία κέρδισε τους πάντες και αναδείχθηκε σε μείζον προδρομικό κίνημα της μοντέρνας τέχνης. Το έργο αυτό αποτελεί ένα έργο σταθμό για το ιμπρεσιονιστικό κίνημα και αποτελεί την παραδοχή μιας νέας τάσης στη ζωγραφική τέχνη, αποκαλύπτοντας μέσα από τις αντανακλάσεις του φωτός τη μαγεία μιας φευγαλέας στιγμής με τρόπο απόλυτα φυσικό κι αισθαντικό, εκφράζοντας παράλληλα το άπιαστο και προσωρινό της εικόνας αλλά και της ζωής.

Το συγκεκριμένο θέμα είναι συνηθισμένο στη ζωγραφική, στον πίνακα όμως του Μονέ αποδίδεται με έναν εντελώς πρωτόγνωρο τρόπο. Το θέμα του πίνακα είναι η ένταση που δίνει το φως στο νερό. Ο ζωγράφος δεν αντιμετωπίζει τον ουρανό και τη θάλασσα σαν ένα ομοιογενές σκηνικό σύμφωνα με την καθιερωμένη προοπτική, αλλά σαν δύο αυτόνομα τμήματα που έχει το καθένα το δικό του χρώμα, με αποτέλεσμα το έργο να είναι σχεδόν δισδιάστατο. Ο Μονέ κατόρθωσε να αποτυπώσει στο έργο του τη στιγμή μέσα από τις αντανακλάσεις του φωτός στο περιβάλλον τοπίο. Ο πίνακας αναπαριστά το ομιχλώδες λιμάνι της Χάβρης την ώρα που ανατέλλει ο ήλιος ενώ τα μικρά πλοιάρια ξεκινούν την μέρα τους. Ο ήλιος, σε έντονο πορτοκαλί χρώμα, ανατέλλει με τα χρώματά του να απλώνονται με μικρές αδρές πινελιές στον χλωμό ουρανό, ενώ όσο απομακρύνονται, θαμπώνουν και ενώνονται με τα χρώματα της θάλασσας, δημιουργώντας στο νερό ιριδίζουσες αντανακλάσεις.

Στο έργο καταγράφεται ζωγραφικά η φευγαλέα στιγμή του ήλιου που ανατέλλει μέσα στην πρωινή ομίχλη. Τα στοιχεία της σύνθεσης δεν είναι σαφή και συμπαγή, δεν έχουν σχήμα ή φόρμα, αλλά είναι αισθήσεις φωτός και χρώματος. Το σχέδιο απουσιάζει. Τα περιγράμματα σχεδόν εξαφανίζονται. Τα πάντα έχουν σχεδιαστεί χωρίς λεπτομέρειες, ενώ είναι εμφανείς οι μικρές, κοφτές πινελιές του ζωγράφου, ιδιαίτερα στις μεγάλες επιφάνειες του ουρανού και της θάλασσας, οι οποίες αλληλεπιδρούν η μία στην απόχρωση της άλλης. Η σύνθεση είναι βυθισμένη στη γαλαζωπή ομίχλη του πρωινού, μέσα στην οποία μετά βίας διακρίνονται οι φόρμες των πλοίων στο βάθος. Η καταχνιά του πρωινού και η υγρασία της ατμόσφαιρας θαμπώνει το έργο και τα περιγράμματα, με αποτέλεσμα οι μικροσκοπικές μορφές των ανθρώπων στις βάρκες να μην γίνονται εύκολα αντιληπτές.

Τα χρώματα είναι φωτεινά και χαρούμενα, μεταδίδουν φρεσκάδα, ζωντάνια και αυθορμητισμό. Στο πρώτο πλάνο υπάρχουν έντονες αντιθέσεις φωτεινών και σκούρων αποχρώσεων, ενώ στο πίσω πλάνο, ο πορτοκαλί ήλιος έρχεται σε αντίθεση με τον γαλάζιο-γκρίζο ουρανό. Παρόλο που η βάρκα είναι τοποθετημένη χαμηλά, βρίσκεται πάνω στον νοητό κατακόρυφο κεντρικό άξονα. Μπορεί ο ορίζοντας να είναι θολός και ασαφής, όμως υπάρχει προοπτική και βάθος.

Ο τρόπος απόδοσης της κίνησης των νερών της θάλασσας με τους ποικίλους χρωματισμούς, δίνει την αίσθηση της στιγμής που αντιλαμβάνεται ο Μονέ με τον δικό του μοναδικό τρόπο. Είναι η στιγμή που θέλησε να αιχμαλωτίσει στα χρώματά του. Και αυτό είναι το μεγαλείο του έργου, ότι ο Μονέ έχει καταφέρει να εστιάσει στην αξία της στιγμής.

Άλμπερτ Άιχχορν: Πορτρέτο του Ρίχαρντ Στράους

Ο Ρίχαρντ Στράους, γνωστός μας από δύο ασκήσεις της τράπεζας θεμάτων μας, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους μουσουργούς του ύστερου ρομαντισμού, που κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή μουσική σκηνή για εξήντα ολόκληρα χρόνια. Στα 35 του ήταν περιζήτητος διευθυντής ορχήστρας και είχε ήδη συνθέσει μερικά δημοφιλή συμφωνικά ποιήματα.

To « Τάδε Έφη Ζαρατούστρα – Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα (Ζωροάστρης) » γράφτηκε το 1896 και είναι εμπνευσμένο από την ομώνυμη φιλοσοφική νουβέλα του σπουδαίου γερμανού φιλοσόφου Φρίντριχ Νίτσε (1844-1900), που διαπραγματεύεται θέματα, όπως η «αιώνια επιστροφή», ο «θάνατος του Θεού» και ο «Υπεράνθρωπος». Η πρωτοτυπία του έγκειται και στο γεγονός ότι υπήρξε ένα από τα πρώτα μουσικά έργα που άντλησε την πηγή της έμπνευσής του από ένα φιλοσοφικό δοκίμιο.

Όλο το έργο αποτελείται από εννέα μέρη, με τίτλους παρμένους από αντίστοιχα κεφάλαια του βιβλίου, που επιλέχτηκαν γιατί αναδεικνύουν, κατά την άποψη του Στράους, τις σημαντικότερες στιγμές του φιλοσοφικού ταξιδιού του Ζαρατούστρα. Ο συνθέτης, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, δεν επιθυμεί να διηγηθεί την ιστορία με τη μουσική του, ούτε να γράψει ‘φιλοσοφική μουσική’, αλλά να καταθέσει το προσωπικό του σχόλιο πάνω στο σημαντικό αυτό έργο του Νίτσε τονίζοντας παράλληλα την αισιοδοξία των ανθρώπων της γενιάς του μπροστά στην τότε επερχόμενη αυγή του 20ου αιώνα. Ο Στράους έχει σκοπό να περιγράψει «την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, ξεκινώντας από τις ρίζες του, περνώντας από τις διάφορες φάσεις ανάπτυξής του (θεολογικές και επιστημονικές) και καταλήγοντας στον Υπεράνθρωπο του Νίτσε». Όταν ολοκλήρωσε το έργο, θέλησε να προσθέσει τον υπότιτλο «συμφωνική αισιοδοξία σε φόρμα fin de siècle, αφιερωμένο στον 20ο αιώνα».

Γουίλιαμ Τροστ Ρίτσαρντς: Ανατολή του ήλιου στο Ατλάντικ Σίτι

Ο Ζαρατούστρα συμβολίζει την ελευθερία του ατόμου που προηγείται της εποχής του. Η Εισαγωγή, ή «η αυγή-ανατολή» ξεκινά με μία χαρακτηριστική φανφάρα της τρομπέτας, που συμβολίζει την άνοδο του φωτός. Όπως γράφει ο Στράους στο πρόγραμμα της πρεμιέρας: «Πρώτο μέρος: Ανατολή. Ο άνθρωπος νιώθει τη δύναμη του Θεού». Ο συνθέτης προσθέτει μέχρι και εκκλησιαστικό όργανο, για να ενισχύσει τη λαμπρότητα και τη μεγαλοπρέπεια της εισαγωγής. Η τρομπέτα εισάγει το Θέμα της Φύσης. Ο Ζαρατούστρα αφήνει τη μοναξιά του στο βουνό και αποφασίζει να κατεβεί στον κόσμο για να μοιραστεί τη σοφία του. Το εισαγωγικό αυτό μέρος με την ανατολή του ήλιου είναι από τα δημοφιλέστερα κομμάτια της λεγόμενης κλασικής μουσικής.

Θα το απολαύσουμε με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου πρώτα με μαέστρο τον Γκουστάβο Ντουνταμέλ σε αρχείο βίντεο και, κατόπιν, σε αρχείο ήχου, από την κλασική ηχογράφηση του μαέστρου Χέρμπερτ φον Κάραγιαν το 1973.

Ρ. ΣΤΡΑΟΥΣ Η ανατολή του ήλιου από το συμφωνικό ποίημα Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα - Φιλαρμονική Βερολίνου, Γκ. Ντουνταμέλ.mp4

Ρ. ΣΤΡΑΟΥΣ Η ανατολή του ήλιου από το συμφωνικό ποίημα Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα - Φιλαρμονική Βερολίνου, Χ. φον Κάραγιαν.mp3

Γκαμπριέλ Λοπέ (1825-1913): Θέα από το Λευκό Όρος, ανατολή.

Ο Ρίχαρντ Στράους αγαπούσε ιδιαίτερα τις Άλπεις από παιδί, γι' αυτό και έχτισε εκεί το ησυχαστήριό του, όπου απομονώθηκε στα ύστερα χρόνια του. Ο μύθος λέει ότι έγραψε τη «Συμφωνία των Άλπεων» μέσα σε 100 μόλις ημέρες, ενώ η έμπνευσή του προήλθε από μία περιπέτεια που είχε εκεί σε ηλικία 15 ετών. Η αλήθεια όμως είναι πως έχτιζε το αριστούργημά του κομμάτι-κομμάτι για χρόνια, καθώς εμβαθύνει σε πολύ σοβαρότερα θέματα από τα τραύματα μιας παιδικής περιπέτειας. Πρόκειται για ένα μεγαλειώδες συμφωνικό ποίημα που περιγράφει γλαφυρά όλη τη διαδρομή του οδοιπόρου, από την ελπιδοφόρο ανάβαση προς την κορυφή και το αίσθημα μεγαλοπρέπειας εκεί ψηλά, ως τη βιαστική κατάβαση με ανεστραμμένα τα συναισθήματα και την τελική ηρεμία όταν φτάνει στη φιλική κοιλάδα. Κάθε ένα από τα 22 συνολικά μέρη του έργου περιγράφει μία ώρα της ημέρας στο βουνό. Ο συνθέτης μας προσκαλεί σε ένα συναρπαστικό ταξίδι αυτογνωσίας και αναζήτησης απαντήσεων για τη ζωή, τα ανθρώπινα όρια και τη σχέση μας με τη Φύση.

Η «Συμφωνία των Άλπεων» φιλοδοξεί να είναι λοιπόν ένα βαθιά υπαρξιακό έργο με το οποίο ο Ρίχαρντ Στράους θέτει προβληματισμούς για τη ζωή, τα ανθρώπινα όρια και τη σχέση μας με τη Φύση, συνεπαρμένος από τη φιλοσοφία του Νίτσε και κυρίως από την έννοια της 'Θέλησης για Δύναμη', ως της κυριότερης κινητήριας δύναμης του ανθρώπου. Ο συνθέτης αφήνει πολλά αναπάντητα ερωτήματα στο έργο του, κάτι απολύτως φυσιολογικό αν αναλογιστούμε τα πολλά αναπάντητα ερωτήματα που άφησε επί σκοπού και ο ίδιος ο φιλόσοφος στο ομώνυμο βιβλίο του.

Η αρχή της ενασχόλησης του Στράους με το συγκεκριμένο έργο βρίσκεται στα τέλη του 19ου αιώνα με κύρια πηγή έμπνευσης τη ζωή και το θάνατο του Ελβετού ζωγράφου και γλύπτη Καρλ Στάουφερ-Μπερν, που ο Στράους έβρισκε να τονίζουν ιδιαίτερα την αντίθεση της ‘καθαρής’ από μεταφυσικές παρορμήσεις ζωής (δουλειά-καλλιτεχνική δημιουργία-ζωή στη φύση), από τη ‘μολυσμένη’ αργότερα με τα... μεταφυσικά (παθιασμένη αγάπη-χωρισμός-παράνοια) που οδήγησαν τον Ελβετό εικαστικό καλλιτέχνη στην αυτοκτονία. Ο Στάουφερ ήταν λοιπόν αυτός που, κατά τον Στράους, προσωποποιούσε τον ‘Αντίχριστο’ (1895) του Νίτσε, από το ομώνυμο βιβλίο που του είχε κεντρίσει τόσο πολύ το ενδιαφέρον και θα αποτελούσε τελικά το όπλο του ενάντια στη Βαγκνερική πεπατημένη. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με κάποιες έντονες παιδικές αναμνήσεις του συνθέτη από τις Άλπεις και τον κλονισμό του για το χαμό του φίλου του, συνθέτη Γκούσταβ Μάλερ, άρχισαν σταδιακά να πλέκουν τη μορφή του έργου το οποίο ολοκληρώθηκε το 1915.

Ο Στράους καταφέρνει να ζωγραφίσει στο μυαλό μας τις εικόνες μίας περιπετειώδους ημέρας στη φύση, με παλέτα την άψογη ενορχήστρωση και πινέλο την επινοητικότητα στη χρήση των ηχοχρωμάτων μίας συμφωνικής ορχήστρας. Παράλληλα επιδιώκει να προκαλέσει στον ακροατή βαθιές διανοητικές διεργασίες σχετικά με την ίδια του την ύπαρξη. Ενδιαφέρον έχει η σκέψη αν εν τέλει ο Ρ. Στράους δημιούργησε ένα έργο μεταφυσικό, παρά τον αρχικό σκοπό του, επαληθεύοντας μάλλον τον Σοπενχάουερ που υποστήριζε σταθερά ότι «η μουσική δεν εκφράζει ποτέ το φαινόμενο, παρά μόνο την εσωτερική φύση», όσο κι αν προσπάθησε να τον αντικρούσει με όπλο τη φιλοσοφία του Νίτσε.

Στην αρχή του έργου που θα απολαύσουμε εδώ, βρισκόμαστε στην ήσυχη «νύχτα», ώσπου σιγά σιγά φτάνουμε στην «ανατολή του ήλιου», ο οποίος προβάλλει πίσω από τα βουνά με μεγαλοπρέπεια.

Πρώτα η ερμηνεία της Κρατικής Ορχήστρας (Στάατσκαπελε) της Δρέσδης με διευθυντή τον Τζουζέπε Σινόπολι και κατόπιν εκείνη από την εξαιρετική ηχογράφηση του Γκέοργκ Σόλτι το 1979 με τη Συμφωνική Ορχήστρα της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας.

Ρ. ΣΤΡΑΟΥΣ Νύχτα και ανατολή του ήλιου από τη Συμφωνία των Άλπεων - Κρατική Ορχήστρα της Δρέσδης, Τζ. Σινόπολι.mp4

Ρ. ΣΤΡΑΟΥΣ Νύχτα και ανατολή του ήλιου από τη Συμφωνία των Άλπεων - Συμφωνική Ορχήστρα Βαυαρικής Ραδιοφωνίας, Γκ. Σόλτι.mp3

Ώρα για καλλιτεχνικές φωτογραφίες:

Aνατολή στις Ελβετικές Άλπεις

Για το τέλος, η ανατολή του ήλιου τις τελευταίες μέρες από τον φωτογραφικό φακό της Κας Μαρίας Γιάνναρη, καθ' οδόν προς το Εργαστήριο, σταματώντας στο φανάρι του "Παίδων", κοιτάζοντας τον ουρανό και θυμίζοντάς μας ότι η ποίηση βρίσκεται καθημερινά δίπλα μας και μας καλεί να την αποκαλύψουμε στους γύρω μας...

Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη...δική μας «Ρώμη»!

Mon, 17 Feb 2025 11:49:47 +0300

Τι σημαίνει να ερωτεύεσαι; Είναι ο έρωτας μια μεγάλη περιπέτεια ή βρίσκεται στις μικρές, καθημερινές στιγμές; Πόσο μπορεί να αλλάξει ένας άνθρωπος μέσα σε μία μόλις ημέρα γεμάτη αυθεντικότητα και χαρά;

Το «Roman Holiday, (1953)» - ή αλλιώς «Διακοπές στη Ρώμη» - σε σκηνοθεσία του Γουίλιαμ Γουάιλερ, δεν είναι απλώς μια ρομαντική κομεντί, αλλά μια ταινία που αποτυπώνει τη μαγεία της αγάπης ως εμπειρία που μάς μεταμορφώνει· είναι μια υπενθύμιση της ανάγκης του ανθρώπου να συνδεθεί με τον κόσμο πέρα από ρόλους, να αγγίξει την αυθεντικότητα και να κατανοήσει την αξία της «απλής» ανθρώπινης επαφής. Παρά τη φαινομενική ελαφρότητά της, αγγίζει βαθύτερα ζητήματα ταυτότητας, αυτογνωσίας και προσωπικών επιλογών.

Η πριγκίπισσα Άννα, ενσαρκωμένη με αφοπλιστική φυσικότητα από την Όντρεϊ Χέπμπορν, βρίσκεται παγιδευμένη σε μια ζωή γεμάτη υποχρεώσεις, προσδοκίες και άκαμπτους τύπους. Η απόφασή της να ξεφύγει από την πνιγηρή της καθημερινότητα και να χαθεί στους δρόμους της Ρώμης δεν είναι μόνο μια πράξη νεανικής παρορμητικότητας, αλλά και μια βαθιά υπαρξιακή ανάγκη για ελευθερία. Κατά τη διάρκεια της ημέρας που περνά ως «κοινή θνητή», η Άννα γεύεται τη ζωή στην απλή, αυθεντική μορφή της, δίχως προστατευτικές ασπίδες, δίχως τίτλους, και κυρίως δίχως να είναι εγκλωβισμένη σε έναν ρόλο που της έχει επιβληθεί. Με άλλα λόγια, ο Γουάιλερ χρησιμοποιεί τη Ρώμη όχι απλώς ως σκηνικό αλλά ως συμβολικό χώρο ελευθερίας - αντίστιξη στον κλειστό, αποστειρωμένο κόσμο του παλατιού.

Στην πορεία της, η Άννα γνωρίζει τον Τζο Μπράντλεϊ (τον υποδύεται ο Γκρέγκορι Πεκ), έναν Αμερικανό δημοσιογράφο που αρχικά βλέπει στην απρόσμενη συνάντησή τους την ευκαιρία για ένα αποκλειστικό ρεπορτάζ. Ωστόσο, η σχέση τους μεταμορφώνεται σταδιακά σε κάτι πιο ουσιαστικό. Ο Τζο δεν είναι ένας κυνικός ανταποκριτής που εκμεταλλεύεται την ευκαιρία για προσωπικό όφελος, αλλά ένας άνθρωπος που μέσα από την επαφή του με την Άννα, ανακαλύπτει ξανά την αξία της ηθικής και της ενσυναίσθησης – και, φυσικά, του έρωτα! Η επιλογή του να θυσιάσει το ρεπορτάζ και να διαφυλάξει την αξιοπρέπεια της πριγκίπισσας αποδεικνύει ότι οι πιο σημαντικές πράξεις καλοσύνης είναι εκείνες που δεν επιδιώκουν ανταλλάγματα.

ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΠΟΔΡΑΣΗ

ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ

Μετά την απόδρασή της από την πρεσβεία, η Άννα ξυπνάει στο μικρό διαμέρισμα του Τζο, μην έχοντας ιδέα ποιος είναι ή πώς βρέθηκε εκεί. Για πρώτη φορά, βρίσκεται ελεύθερη από τις υποχρεώσεις και τους περιορισμούς που την βαραίνουν ως πριγκίπισσα. Το στιγμιότυπο όπου περιφέρεται ανέμελη στην πολύχρωμη αγορά της Ρώμης, δοκιμάζοντας νέες εμπειρίες – από το να κόψει τα μαλλιά της μέχρι να γευτεί παγωτό στον δρόμο – αποτυπώνει τη γοητεία της ανεξαρτησίας και την πρώτη της επαφή με μια ζωή χωρίς αυστηρό πρωτόκολλο. Η χαρά της ανακάλυψης και η απλότητα της καθημερινότητας την κάνουν να νιώσει για λίγο σαν μια τυπική νεαρή γυναίκα.

ΑΦΥΠΝΙΣΗ ΣΕ ΕΝΑΝ ΑΓΝΩΣΤΟ ΚΟΣΜΟ

ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΡΧΗ (1)

ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΡΧΗ (2)

Η Άννα, οδηγώντας τη βέσπα με μια αίσθηση ελευθερίας και ανεμελιάς, προκαλεί έναν μικρό…χαμό στους δρόμους της πόλης! Το γεγονός ότι προκαλεί χάος χωρίς να το σκέφτεται εντείνει αυτή την αίσθηση της ελευθερίας.

Ο Τζο, από την άλλη πλευρά, προσπαθεί να την συγκρατήσει και αυτή η αντίθεση μεταξύ της ελευθερίας της Άννας και της προσπάθειας του Τζο να την περιορίσει, αποτυπώνει τις δυναμικές της σχέσης τους. Εκείνη απολαμβάνει την απελευθέρωση που νιώθει μέσα από την περιπέτεια, ενώ εκείνος την παρακολουθεί με μια κρυφή απορία και θαυμασμό για την αυθεντικότητά της. Η χαρά του αυθορμητισμού αποδεικνύεται στο γέλιο τους, καθώς οι δυο τους απολαμβάνουν τη στιγμή χωρίς να σκέφτονται τα αυστηρά όρια του κόσμου τους.

Η ΑΝΝΑ ΣΤΗ ΒΕΣΠΑ

Ένα από τα πιο γοητευτικά στοιχεία του Roman Holiday είναι αυτή η απόλυτη μυστικότητα της περιπέτειας. Σε έναν κόσμο όπου η Άννα ζει διαρκώς υπό το βλέμμα άλλων, αυτή είναι η μόνη ημέρα που ανήκει αποκλειστικά σε εκείνη και τον Τζο.

Κανείς δεν γνωρίζει πού βρίσκονται! Δεν υπάρχουν κάμερες, ούτε φλας, ούτε πρωτοσέλιδα. Η Ρώμη γίνεται ένα προσωπικό σύμπαν, όπου δύο άνθρωποι χάνονται ο ένας μέσα στον άλλον, χωρίς ο κόσμος να έχει την παραμικρή ιδέα. Στιγμές όπως όταν κάθονται μαζί στη Σκαλινάτα, τρώγοντας παγωτό, ή όταν περπατούν στα σοκάκια της πόλης, έχουν μια ανεπανάληπτη μαγεία, γιατί είναι στιγμές μόνο δικές τους.

Στη σκηνή του χορού δίπλα στον Τίβερη, ο φωτισμός, η μουσική, τα γεμάτα νόημα βλέμματα δημιουργούν την αίσθηση ότι αυτή η νύχτα είναι ένας μυστικός κόσμος, φτιαγμένος μόνο για εκείνους. Είναι μια εμπειρία που δεν θα τη μοιραστούν με κανέναν, δεν θα τη διηγηθούν ποτέ, δεν θα την αποτυπώσουν σε λέξεις ή φωτογραφίες! Άραγε, θα παραμείνει έτσι;

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΥΧΤΑ

Η σκηνή του αποχαιρετισμού στο διαμέρισμα του Τζο είναι από τις πιο συναισθηματικά φορτισμένες της ταινίας. Η Άννα, έχοντας ζήσει μια μέρα ελευθερίας, πρέπει τώρα να επιστρέψει στον ρόλο της ως πριγκίπισσα. Η στιγμή είναι σιωπηλή, σχεδόν ιερή – υπάρχουν μόνο βλέμματα που αποκαλύπτουν όσα δεν μπορούν να ειπωθούν. Ο Τζο στέκεται στην άκρη, χωρίς να προσπαθεί να τη σταματήσει, σεβόμενος την απόφασή της. Όταν εκείνη φεύγει, αφήνει πίσω της όχι μόνο το διαμέρισμα αλλά και την απλή, αυθόρμητη ζωή που για λίγο δοκίμασε.

Αυτός ο αποχαιρετισμός φαίνεται να μην είναι ένας θρήνος για κάτι που τελειώνει, αλλά μια ήσυχη αποδοχή ότι κάποια πράγματα είναι όμορφα ακριβώς επειδή δεν μπορούν να διαρκέσουν. Και ίσως, ενίοτε να κρύβεται εκεί η πραγματική τους αξία.

Ο ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

Η τελευταία σκηνή, όπου η Άννα επιστρέφει στο παλάτι και δίνει συνέντευξη στον Τύπο, ενώ ο Τζο είναι ανάμεσα στους δημοσιογράφους, είναι αριστουργηματική. Όταν τα βλέμματά τους συναντιούνται, δεν χρειάζονται λόγια. Ο Τζο ξέρει ότι αυτό που έζησαν ήταν αληθινό, και η Άννα καταλαβαίνει πως αυτή η μέρα θα μείνει για πάντα χαραγμένη μέσα της.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ

Η ζωή μπορεί να μην είναι πάντα «Διακοπές στη Ρώμη», με τη μαγεία της περιπέτειας και τη ρομαντική ανεμελιά της, αλλά ο έρωτας έχει έναν δικό του τρόπο να μεταμορφώνει την καθημερινότητα. Ακόμα και στις πιο απλές στιγμές, όταν κοιτάς κάποιον και όλα μοιάζουν λίγο πιο φωτεινά, όταν μια συνηθισμένη βόλτα αποκτά την αίσθηση ενός κινηματογραφικού σκηνικού, τότε καταλαβαίνεις πως η αληθινή ομορφιά δεν βρίσκεται μόνο στα μεγάλα ταξίδια, αλλά και στα βλέμματα, στις σιωπές, στις μικρές, ανεπαίσθητες αλλαγές που φέρνει η παρουσία του άλλου. Ίσως τελικά, κάθε έρωτας να είναι μια μικρή, προσωπική απόδραση - μια δ ι κ ή μ α ς Ρώμη, όπου για λίγο όλα μοιάζουν δυνατά!

ΕΡΩΤΟΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ

Thu, 13 Feb 2025 03:52:11 +0300

Δύο ιταλικά τραγούδια και κάποιες αέναες περιπλανήσεις του νου και της καρδιάς ενός φιλέραστου

για τους ορθόδοξους φίλους και τις ορθόδοξες φίλες που γιορτάζουμε στις 13 Φλεβάρη τη μνήμη του Αγίου, αφοσιωμένου και τρυφερού ζευγαριού της αποστολικής εποχής, Ακύλα και Πρίσκας,

αλλά και για τους φίλους και τις φίλες της Αγγλικανικής και των Λουθηρανικών Εκκλησιών που γιορτάζουν στις 14 Φλεβάρη τη μνήμη του Αγίου Βαλεντίνου της Ρώμης του 3^ου αιώνα, ο οποίος, συνδεόμενος με μια λαϊκή παράδοση γαλήνιας αγάπης, θεωρείται προστάτης των ζευγαριών (και όχι της ξέφρενης αισχροκέρδειας μέσω της εμπορικής κατανάλωσης, αν και, ομολογουμένως, προσωπικώς εκτιμώ και συγκινούμαι με την έστω επιπόλαια κι εφήμερη τρυφερότητα που δεν αποκλείεται να κρύβεται πίσω από ανούσια υλικά δώρα και άνθη που γρήγορα μαραίνονται…)

Έρωτας, το θεμέλιο της έμπνευσης για τις Τέχνες και τα Γράμματα.

Η Μίνα, γεννημένη ως Mina Anna Mazzini, είναι μια από τις πιο λατρεμένες σταρ-τραγουδίστριες στην Ιταλία· είναι μια «καλτ» φιγούρα, μια ντίβα της μουσικής, κυρίαρχη στην ιταλική μουσική από τη δεκαετία του 1960 έως τουλάχιστον τα μέσα της δεκαετίας του 1970, γνωστή για το φωνητικό της εύρος άνω των τριών οκτάβων, την ευκινησία της σοπράνο φωνής της, αλλά και την εικόνα της ως χειραφετημένη γυναίκα.

Στις ερμηνείες της, η Μίνα συνδύασε πολλά μοντέρνα στυλ με παραδοσιακές ιταλικές μελωδίες, γεγονός που την έκανε την πιο ευέλικτη ποπ τραγουδίστρια στην ιταλική μουσική. Η τραγουδίστρια ένωσε το ελαφρό ιταλικό τραγούδι με στοιχεία τζαζ, μπλουζ, swing, rhythm and blues (R & B) και soul μουσικής στα τέλη της δεκαετίας του ’60, ειδικά όταν συνεργάστηκε με τον τραγουδιστή και τραγουδοποιό Λούτσιο Μπατίστι. Με πάνω από 150 εκατομμύρια δίσκους που πουλήθηκαν παγκοσμίως, είναι η Ιταλίδα μουσικός καλλιτέχνης με τις περισσότερες πωλήσεις.

Η φωνή της Μίνας έχει χαρακτηριστική χροιά και μεγάλη δύναμη. Τα κύρια θέματα της είναι οι αγωνιώδεις ιστορίες αγάπης που διαδραματίζονται σε υψηλούς δραματικούς τόνους αλλά και λεπτές αποχρώσεις.

Η περσόνα της, μια εικόνα ανεξίτηλη στον χρόνο, μεταλλασσόμενη και παγιωμένη συγχρόνως σαν μια αισθητική συμπύκνωση, έμοιαζε πάντα ως ένα σκεύος για τη διοχέτευση της φωνής της, το εύρος της οποίας μπορούσε να ντύσει τις περιπέτειες του έρωτα, τα πάθη, τις συντριβές και τις ανατάσεις του. Ένα παλίμψηστο που πάνω του γράφονται οι ίδιες ιστορίες, σβήνονται, ξαναγράφονται ακολουθώντας τους ρυθμούς της καρδιάς, τις φωνητικές δυνατότητες και το ασίγαστο πάθος της.

Αντόνιο Αμούρι - Μπρούνο Κάνφορα Vorrei Che Fosse Amore -Μακάρι να ήταν αγάπη.mp3

Λούτσιο Μπατίστι E Penso a Te - Και σε σκέφτομαι.mp3

ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ.pdf

Νικόλαος Γύζης: Ο Έρως και η ζωγράφος 1868

ΣΕ ΤΟΠΟΥΣ ΝΟΗΤΟΥΣ

Σ’ αλλοτινές στιγμές τα μάτια σου έψαξα

-δεν θυμήθηκα το υπόλοιπο το πρόσωπο,

ίσως κάποιες γωνίες του μόνο-

σ’ αλλοτινές στιγμές τα μάτια σου έψαξα

σ’ εκείνα π’ αντίκρισα

στα παιδιά π’ ανοίγουν τα δώρα τ’ Άη Βασίλη,

στου Γενάρη τα μοναχικά μου δειλινά με του νυχτολούλουδου τη λήθη,

στου καρναβαλιού τ’ αστραφτερό λιμάνι της αχλής,

στου ευώδη Απρίλη της ξυπνημένης νιότης την κατάνυξη.

Σε βαθείς ορίζοντες τα μάτια σου θα ψάξω

-δεν θα θυμηθώ το υπόλοιπο το πρόσωπο,

ίσως κάποιες γωνίες του μόνο-

σε βαθείς ορίζοντες τα μάτια σου θα ψάξω

σ’ εκείνα που θ’ αντικρίσω

στης τεχνητής νοημοσύνης τη δέσμη με τις ανεμώνες,

στων αισθητήρων τα δεδομένα τ’ αναρίθμητα,

στης φθοράς τους άσηπτους διαδρόμους,

στης άλω της γαλαξιακής την καταφυγή.

Αποσπερίς τα μάτια σου ψάχνω

-δεν θυμάμαι το υπόλοιπο το πρόσωπο,

ίσως κάποιες γωνίες του μόνο-

Αποσπερίς τα μάτια σου ψάχνω

σ’ εκείνα π’ αντικρίζω

πίσω απ’ εκείνων π’ αργοπορούν και περιμένουν στη σειρά, τα βλέμματα,

μέσα απ’ της στολισμένης της πλατείας τα λαμπιόνια,

κάτω απ’ της ξαφνικής μας της δυνατής βροχής τις στάλες,

δίπλα μου στων Αέρηδων τις μετόπες και στου κυριακάτικου του τραπεζιού, τη θέση.

ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ - ΕΝΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

Mon, 10 Feb 2025 20:34:51 +0300

Στην παραπάνω εκδήλωση στην οποία είχα κι εγώ τη χαρά να συμμετάσχω ( https://www.youtube.com/watch?v=YlfR0Q0Jf4g&t=971s ) η χημικός Κα Ντόρα Βακιρτζή πραγματοποίησε την παρακάτω παρουσίαση τις διαφάνειες της οποίας είχε την καλοσύνη να μας διαθέσει.

Πλανητικές κρίσεις και εικαστικές τέχνες. Παρουσίαση Κας Βακιρτζή.pdf

Αξίζει να γνωρίσουμε και το βιβλίο της Κας Βακιρτζή "«Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ & ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ -ΠΩΣ ΑΝΤΕΧΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΚΡΙΣΕΙΣ».

Τα τελευταία χρόνια, οι κοινωνίες έρχονται αντιμέτωπες με ποικίλες κρίσεις: κρίσεις υγείας, φυσικές καταστροφές, οικονομικές κρίσεις κ.ά. Εύλογα, λοιπόν, γεννάται το ερώτημα πως μπορούμε ως κοινωνίες και ως άτομα να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα μας στις κρίσεις, δηλαδή να προλαμβάνουμε μια κρίση ή έστω να την ξεπερνάμε με τις λιγότερες συνέπειες και να ανακάμπτουμε ταχύτερα και καλύτερα.

Η φονικότερη κρίση του 21 αι., η πανδημία COVID-19,λόγω του παγκόσμιου χαρακτήρα της, του εύρους και της πολυπλοκότητας των συνεπειών της, αποτελεί εξαιρετική περίπτωση μελέτης της ανθεκτικότητας κοινωνιών και ατόμων.

Η πανδημία του 2019 ήταν σαρωτική. Επηρέασε και ανέδειξε σημαντικές προκλήσεις σε συστήματα υγείας, οικονομία, απασχόληση, θρησκείες, τέχνες. Παρατηρήθηκαν σοβαρά κοινωνικά ζητήματα, τα οποία έπληξαν κυρίωςτις πιο ευάλωτες ομάδες. Αποτελεί μεγάλη πρόκληση να παρατηρήσουμε αυτά τα φαινόμενα για να κατανοήσουμε τις βαθύτερες αιτίες τους,ώστε να μπορέσουμε να τα αντιμετωπίσουμε. Και το κυριότερο: η COVID-19, η ιστορία των επιδημιών, αλλά και οι πρόσφατες μεγάλες καταστροφές αποδεικνύουν ότι αυτές οι κρίσεις δεν έρχονται τυχαία. Η σχέση μας με τη φύση είναι προβληματική και το αλαζονικό μοντέλο ανάπτυξης που ακολουθούμε έχει και επώδυνες συνέπειες.

Το γεγονός, ότι ούτε όλες οι χώρες ούτε όλες οι κοινωνικές ομάδες επηρεάστηκαν στον ίδιο βαθμό από την πρόσφατη πανδημία, μας δίνει συγκριτικά δεδομένα, τα οποία μας οδηγούν σε γενικότερα χρήσιμα συμπεράσματα.

Το βιβλίο «Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ & ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ-ΠΩΣ ΑΝΤΕΧΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΚΡΙΣΕΙΣ» προσεγγίζει το θέμα μέσα από την ιστορική αναδρομή παλαιότερων επιδημιώνκαι από την τριετή εμπειρία της πανδημίας του κορωνοϊού. Επιχειρεί συγκριτική αναφορά σε επίπεδο παγκόσμιο, Ευρωπαϊκής Ένωσης και χώρας, όπου υπάρχει δυνατότητα, με βάση έρευνες έγκυρων διεθνών και ελληνικών οργανισμών. Καταγράφει συνέπειες, τάσεις και προκλήσεις που ανέδειξε η πανδημία στη δημόσια υγεία, στην παγκόσμια διακυβέρνηση, στην κοινωνία, στη σχέση μας με τη φύση, στην οικονομία, στην απασχόληση, στις θρησκείες, στις τέχνες.

Η έκδοση αυτή επιδιώκει να παρουσιάσει μια, όσο το δυνατόν, σφαιρική και συγκροτημένη εικόνα της δραματικής αυτής εμπειρίας και έτσι να συμβάλλει στον διάλογο για την ενδυνάμωσή μας.

Η συγγραφέας ασχολείται με εταιρική ανάπτυξη στον ιδιωτικό τομέα. Είναι χημικός με μεταπτυχιακές σπουδές στο μάρκετινγκ και στη διοίκηση επιχειρήσεων. Έχει εργασθεί σε διάφορες διευθυντικές θέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Περιεχόμενα βιβλίου.pdf

Το βιβλίο είναι 432 σελίδες και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μιχάλη Σιδέρη https://www.siderisbooks.gr/

ΕΛΑΦΡΑ ΙΣΩΣ, ΦΤΗΝΑ ΣΙΓΟΥΡΑ ΟΧΙ!

Fri, 31 Jan 2025 21:43:28 +0300

Υπάρχουν μελωδίες που μετά το πρώτο άκουσμά τους σε «στοιχειώνουν». Συνήθως είναι μελωδίες που αποπνέουν ερωτισμό, οπότε τις συνδέεις με έναν έρωτα που βιώνεις εκείνη τη στιγμή ή με την ανάμνηση ενός χαμένα έρωτα. Σε κάθε περίπτωση μια αίσθηση τρυφερότητας σε κατακλύζει και σου είναι παντελώς αδιάφορο αν η μελωδία ανήκει στη σοβαρή(;), στην ελαφρά, στη λαϊκή, στη δημοτική, στη ροκ ή σε όποια άλλη κατηγορία μουσικής. Το μουσικό χάρισμα είναι ασυζητητί υπεράνω ειδών.

Η ελαφρά μουσική συχνά παρεξηγείται ως γλυκερή και φτηνή και αντιδιαστέλλεται προς τη μονοπωλιακή πνευματικότητα της «σοβαρής». Ανοησίες. Φτηνή δεν είναι η τρυφερή ερωτική μουσική. Ελαφροί και φτηνοί είμαστε οι άνθρωποι που την αφήνουμε να μπει και να βγει απ’ τα αφτιά μας, αρκούμενοι στη φευγαλέα απόλαυση της στιγμής, χωρίς να τη βιώνουμε πραγματικά, ώστε να μπορέσουμε να αξιολογήσουμε συνειδητά την ύψιστη σπουδαιότητα της τρυφερότητας ήτοι της πεμπτουσίας του έρωτα, στην καθημερινότητα του σώματος, του νου και της ψυχής μας και να μην ευτελίσουμε τον έρωτα με τη μικροψυχία και τη συμφεροντολογία μας. Μήπως έτσι δεν εξηγείται γιατί η τέχνη από μόνη της δεν μπορεί να μεταμορφώσει τη ζωή μας;

Στην ταινία του Άρθουρ Χίλερ «Ιστορία αγάπης – Love story» του 1970, η απλή και δυναμική προλετάρια Τζένιφερ που σπουδάζει στο Ράντκλιφ, ερωτεύεται τον πατρίκιο Όλιβερ, φοιτητή του Χάρβαρντ· οι δικοί του δεν την θέλουν για νύφη, αλλά οι δυο τους προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα με πενιχρά μέσα και τεράστιο έρωτα, μέχρι τη στιγμή που εκείνη πλήττεται από ανίατη ασθένεια. Από την ταινία, η μουσική του Φρανσίς Λε τιμήθηκε με Όσκαρ και το μουσικό της θέμα έμεινε ανεξίτηλη ανάμνηση που αχνοακούγεται ακόμη.

ΦΡΑΝΣΙΣ ΛΕ Το μουσικό θέμα από την Ιστορία αγάπης - Love story.mp3

Στον «Νονό» του Φράνσις Φορντ Κόπολα (1972), όταν ένας βρόμικος πόλεμος μεταξύ των οικογενειών της μαφίας ξεσπά στη μεταπολεμική Νέα Υόρκη, ο ηλικιωμένος πατριάρχης μιας δυναστείας του οργανωμένου εγκλήματος, που στηρίζεται σε έναν περίπλοκο ιστό επιρροής, χειραγώγησης και βίας -κάτι μου θυμίζουν αυτά...- , μεταβιβάζει τον έλεγχο της μυστικής αυτοκρατορίας του στον απρόθυμο νεότερο γιο του, Μάικλ. Το ερωτικό μουσικό θέμα του Νίνο Ρότα χρησιμοποιείται στην ταινία ως οργανικό μοτίβο για τον Μάικλ. Ο Μάικλ αρχικά είναι απρόθυμος να ενταχθεί στην οικογενειακή επιχείρηση, αλλά σταδιακά γίνεται όλο και πιο εμπλεκόμενος και αδίστακτος, καθώς προσπαθεί να προστατεύσει τον πατέρα του και τα συμφέροντά του. Το θέμα αντιπροσωπεύει την αγάπη του για τη φίλη του και αργότερα σύζυγό του και αντικατοπτρίζει επίσης την εσωτερική του σύγκρουση και τον αγώνα μεταξύ των προσωπικών του συναισθημάτων και της οικογενειακής του πίστης.

Θα ακούσουμε το εν λόγω διάσημο μουσικό θέμα, πρώτα ως ορχηστρικό κομμάτι, από τη Φιλαρμονική της Σκάλας του Μιλάνου υπό τη διεύθυνση του Ρικάρντο Μούτι. Όταν ακούω αυτή τη μουσική, κάτι βαθύ και δυνατό νοιώθω να με αγκαλιάζει τρυφερά.

ΝΙΝΟ ΡΟΤΑ Το ερωτικό θέμα από τον Νονό. Φιλαρμονική Ορχήστρα της Σκάλας του Μιλάνου, Ρ. Μούτι.mp3

Ως τραγούδι με μεταφρασμένους στα ιταλικά στίχους από τον Τζαντομένικο Μπονκομπάνι με τον τίτλο «Μίλα πιο απαλά - Parla più piano», ακούμε ένα τμήμα του, με την αρμόζουσα «ελαφρότητα» και ιταλική ατμόσφαιρα, από τον Τζάνι Μοράντι.

Parla piu piano - Μίλα πιο απαλά - Οι στίχοι.docx

ΝΙΝΟ ΡΟΤΑ Parla più piano Τζάνι Μοράντι.mp3

Σε διασκευή για μεγάλη ορχήστρα απολαμβάνουμε σε βίντεο το τραγούδι του Ρότα με τον κορυφαίο τενόρο της εποχής μας Γιόνας Κάουφμαν. Τον συνοδεύει η Eθνική Συμφωνική Ορχήστρα της Ιταλικής Ραδιοφωνίας (RAI) με μαέστρο τον Γιόχεν Ρίντερ.

ΝΙΝΟ ΡΟΤΑ Parla più piano Γ. Κάουφμαν Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της RAI, Γ. Ρίντερ.mp4

Στην ταινία του Πέδρο Αλμοδόβαρ «Ψηλά (ή σωστότερα, απόμακρα) τακούνια» (1991) μια διάσημη ηθοποιός επιστρέφει ύστερα από πολλά χρόνια στην πατρίδα της και πληροφορείται ότι η κόρη της Ρεβέκα παντρεύτηκε έναν πρώην εραστή της. Πάθη, απίθανες συμπτώσεις, ατέλειωτες εξομολογήσεις και ποταμοί δακρύων... Άραγε ο Αλμοδόβαρ τα παίρνει όλα αυτά στα σοβαρά ή, αντίθετα, πρόκειται για μια φάρσα; Τα –υποψήφια για Χρυσή Σφαίρα ξενόγλωσσης ταινίας– «Ψηλά Τακούνια» μπορεί να εκληφθούν ως αυθεντικό μελόδραμα αλλά και ως ανατροπή των μελοδραματικών κλισέ, με αποτέλεσμα να είναι εξαιρετικά λεπτή η ισορροπία ανάμεσα στη σοβαροφάνεια του μελό και τη σατιρική ανατροπή του. Ο συνδυασμός πατέρα - μητέρας - παιδιού υπάρχει στις ταινίες του Αλμοδόβαρ μόνο σε ολότελα μεταλλαγμένες εκδοχές. Αλλά η πιο ακραία εκδοχή βρίσκεται εδώ: η Ρεβέκα διαλέγει σύζυγο και πατέρα του παιδιού της τον άνθρωπο που συνήθιζε να ντύνεται drag και να υποδύεται τη διάσημη μάνα της στη σκηνή τραγουδώντας το τραγούδι « Ένας χρόνος αγάπης - Un Año de Amor ».Πρόκειται για διασκευή του τραγουδιού του Νίνο Φερέρ «Είναι ανεπανόρθωτο - C'est irréparable» με ισπανικούς στίχους από τον Π. Αλμοδόβαρ.

Un año de amor - Ένας χρόνος αγάπης - Οι στίχοι.docx

Απολαμβάνουμε το τραγούδι από τη διάσημη Ισπανίδα τραγουδίστρια Λουθ Κασάλ και, στην ιταλική εκδοχή του, από τη βασίλισσα της ιταλικής ποπ, Μίνα.

Ένας Χρόνος Αγάπης - Un Año de Amor με την Λουθ Κασάλ.mp3

Ένας χρόνος αγάπης - Un anno d'amore με τη Μίνα.mp3

ΑΠΟΚΟΣΜΗ ΗΡΕΜΙΑ ΠΡΙΝ AΠO ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΤΑΡΑΧΗ

Sat, 18 Jan 2025 13:15:32 +0300

Πάντρεϊκ Μακ Κουλ: Ησυχία. Στο χείλος της ηρεμίας.

Το κουιντέτο εγχόρδων σε Ντο Μείζονα με δύο τσέλα, έργο D. 956 είναι το τελευταίο έργο μουσικής δωματίου του Φραντς Σούμπερτ. Έργο βαθιάς εσωτερικότητας και απαράμιλλης ομορφιάς, συγκεφαλαιώνοντας ολόκληρη τη μουσική διαδρομή του συνθέτη και με μοναδικό πλούτο υφής για τα λίγα έγχορδα της μουσικής δωματίου, κατακτά τα ύψη και τα βάθη της ανθρώπινης εμπειρίας και δικαίως θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα του ρεπερτορίου της μουσικής δωματίου. Ο συνθέτης, ήδη βαριά άρρωστος στα 31 του χρόνια, έγραψε, με άγνωστη αφορμή, αυτό το έργο στο τέλος του καλοκαιριού του 1828, δύο μήνες πριν το θάνατό του. Ο συνθέτης Μπέντζαμιν Μπρίτεν θεώρησε «την τελευταία χρονιά του Σούμπερτ ως την πιο θαυματουργή χρονιά στην ιστορία της μουσικής». Το Κουιντέτο αυτό, που εκτελείται από κουαρτέτο εγχόρδων (πρώτο και δεύτερο βιολί, βιόλα, τσέλο) και δεύτερο τσέλο, περιέχει πτυχές αθώας ομορφιάς και καθαρού τρόμου. Έχει ουσιαστικά συμφωνικό χαρακτήρα, αντλώντας ταυτόχρονα από τη συναισθηματική αναταραχή του Σούμπερτ και από τους αιώνιους ανθρώπινους πόθους. Το μουσικό όραμα του Σούμπερτ γεννιέται από το άγχος, τη δυστυχία και τη φευγαλέα ελπίδα. Κανένα άλλο έργο δεν περικλείει τόσο τέλεια τις αντιφατικές και συμπληρωματικές πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης σε μουσικές αντιθέσεις ανάμεσα σε αποσταθεροποιημένες αρμονίες που εκτίθενται σε σκληρές παραφωνίες και τρυφερά θέματα που εκφράζουν την τελειότητα της ισορροπίας και της ικανοποίησης.Το κουιντέτο ερμηνεύτηκε για πρώτη φορά μετά από εικοσιδύο χρόνια από τη σύνθεσή του, στη Βιέννη.

Το «υπέροχο» δεύτερο, πολύ αργό μέρος του κουιντέτου, το Αντάτζιο, έχει από ορισμένους θεωρηθεί ως η ουσία της συμφιλίωσης με το τέλος της ζωής, αλλά εδώ θα καταγράψουμε μια διαφορετική προσέγγιση. Στο κέντρο του κουιντέτου, αυτό το “Αντάτζιο” πράγματι εμπεριέχει ένα από τα πιο βασανισμένα ξεσπάσματα σε όλη τη μουσική. Πρόκειται όμως πρωτίστως για έναν εξωκοσμικό γαλήνιο ύμνο, που σαφώς συμπεριλαμβάνει πάθος και συναισθηματική ένταση, καθώς παρεμβάλλονται σε αυτόν το άγχος και η απόγνωση της καθημερινής ανθρώπινης εμπειρίας.

Πένη Μπίλλινγκς: Ακινησία

Στην αρχή του Αντάτζιο, η γενική αίσθηση είναι ότι μέσα σε μια σιωπηλή και έντονα μαγευτική ατμόσφαιρα, η μελωδία κινείται πολύ αργά, αμετάβλητα, σχεδόν παγωμένη, ήρεμα και αδυσώπητα προς κάτι σημαντικό και απόκοσμο, κάτι απίστευτα παρηγορητικό. Το αργό ξεδίπλωμα της μελωδίας συναρτάται με τη δυναμική της· ο έλεγχος των ερμηνευτών στα επίπεδα της δυναμικής τους και το χρώμα του τόνου τους πρέπει να κόβουν την ανάσα του ακροατή και, το πιο σημαντικό, πάντα να εξυπηρετούν την αποσαφήνιση της δομής και της ομορφιάς της μουσικής. Το μεσαίο τμήμα του μέρους βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με ό,τι προηγήθηκε: βγάζει τον ακροατή από την αρχική κατάσταση της σχεδόν έκστασης και τον θέτει στη μέση της αναταραχής και της απελπισίας. Στη συνέχεια, το πρώτο τμήμα του Αντάτζιο επιστρέφει λυτρωτικά, με το ίδιο οργανικό τρίο να επαναλαμβάνει τη μουσική του, ενώ τα εξωτερικά μέρη ψιθυρίζουν, σαν θρόισμα, φιγούρες που διατηρούν λίγη από τη φρενήρη ενέργεια του μεσαίου τμήματος αλλά σε υποτονική πια μορφή.

Στα έργα μουσικής δωματίου, ο έλεγχος των ερμηνευτών πρέπει να στοχεύει στον τέλειο συγχρονισμό τους. Σχεδόν σε κάθε μικρή ομάδα μουσικών, υπάρχουν ανεπαίσθητες διαφορές μεταξύ τους· υπάρχει χώρος για κάθε μουσικό τόσο να ξεχωρίσει ως άτομο όσο και να συγχωνευθεί σε ένα ομοιογενές σύνολο. Αυτή η συγχώνευση αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση, καθώς απαιτεί από τους ερμηνευτές να γνωρίζουν καλά ολόκληρη την παρτιτούρα του έργου - όχι μόνο το τμήμα του μουσικού τους οργάνου - να είναι εξίσου εξοικειωμένοι με όλα τα μέρη και να ερμηνεύουν το δικό τους έχοντας πλήρη επίγνωση του τι κάνουν οι συνάδελφοί τους. Αυτή είναι μια θεμελιώδης προσδοκία για κάθε καλό κουαρτέτο, εν προκειμένω κουιντέτο, να παίζουν όλοι σαν ένας, όλη την ώρα. Το μέγεθος της εσωτερικής ακρόασης και της αμοιβαίας προσαρμογής καθορίζει την ποιότητα της εκτέλεσης του μουσικού έργου, ώστε να την καταστήσει αντάξια της αριστουργηματκής σύνθεσής του.

Ακούμε πρώτα από ηχογράφηση του 1994 το Αντάτζιο από το Κουιντέτο Εγχόρδων του Σούμπερτ με το κουαρτέτο «Ορφέας» και δεύτερο τσελίστα τον Πίτερ Βίσπελβεϊ με την υπνωτιστική ζεστασιά του τόνου του στην υπηρεσία του βαθέος συναισθήματος.

Φ. ΣΟΥΜΠΕΡΤ Αντάτζιο από το Κουιντέτο Εγχόρδων D. 956 - Το κουαρτέτο Ορφέας με δεύτερο τσελίστα τον Πίτερ Βίσπελβεϊ, 1994.mp3

Απολαμβάνουμε τώρα οπτικά και ακουστικά το αμερικανικό Κουαρτέτο Ντόβερ και ως δεύτερο τσελίστα τον Ματ Χάιμοβιτς από συναυλία τους το 2016.

Φ. ΣΟΥΜΠΕΡΤ Αντάτζιο από το Κουιντέτο Εγχόρδων D. 956 - Το κουαρτέτο Ντόβερ με δεύτερο τσελίστα τον Ματ Χάιμοβιτς, 2016.mp4

Σεργκέι Μποροντουλίν: Κόκκινο σύννεφο

ΥΓ. Σκέφτηκα να κάνω την παρούσα ανάρτηση εν όψει της εξεταστικής περιόδου, αναλογιζόμενος την αναστάτωση που μου προκαλούσε κάποτε, στα νεανικά μου χρόνια, και την τότε ανάγκη μου για χαλάρωση, δύο ψυχικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν το εν λόγω μουσικό απόσπασμα, η πρώτη στο μεσαίο τμήμα του, η δεύτερη στην αρχή και στο τέλος του. Ελπίζω τα ταραχώδη ερεθίσματα της καθημερινότητας και τη λαχτάρα για γαλήνη που αναπόφευκτα αυτά δημιουργούν, να μπορέσετε να τα απαλύνετε με την απόκοσμη, ημιδιάφανη ομορφιά της μουσικής της έναρξης και της κατάληξης του Αντάτζιο.

Όσο για την άποψή μου για το κατά πόσον ο εκφοβισμός μέσω των εξετάσεων αποτελεί κίνητρο για την κατάκτηση της γνώσης, σας παραπέμπω στο σχόλιό μου στην παρακάτω ανάρτηση της 19^ης 10. 2024.

https://eclass.uoa.gr/modules/blog/index.php?course=MED2135&action=showPost&pId=2000

ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΠΡΕΛΟΥΔΙΟ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ ΤΟΥ ΦΡΕΝΤΕΡΙΚ ΣΟΠΕΝ

Tue, 07 Jan 2025 15:36:47 +0300

Βλέπουμε ένα πορτρέτο με ακουαρέλα του 1835 του Πολωνού συνθέτη Φρεντερίκ Σοπέν, ζωγραφισμένο από τη 16χρονη τότε Μάρια Βοτζίνσκα. Η καλλιτέχνιδα και o Σοπέν αρραβωνιάστηκαν τον επόμενο χρόνο, αλλά δεν παντρεύτηκαν ποτέ.

Προς το τέλος της ζωής του, ο Φρεντερίκ Σοπέν (Frédéric Chopin, 1810-1849) έγραψε μια σειρά από πρελούδια. Ενώ ήταν συνολικά 26, το κομμάτι γνωστό ως υπ’ αριθμ. 25, αν και δημοσιεύτηκε νωρίτερα, ήταν στην πραγματικότητα το τελευταίο πρελούδιο που συνέθεσε ο Σοπέν. Το εν λόγω έργο είναι το Πρελούδιο σε ντο δίεση ελάσσονα, σε συγκρατημένο τέμπο (sostenuto), που συντέθηκε στο Nohant το καλοκαίρι του 1841 και δημοσιεύτηκε το φθινόπωρο ως ξεχωριστό έργο, το opus 45.

Το έργο 45 είναι αρκετά διαφορετικό από τα σύντομα κομμάτια που απαρτίζουν τη διάσημη συλλογή των 24 πρελουδίων, έργο 28 του Σοπέν. Είναι ένα πιο εκτεταμένο, μάλλον ονειρικό κομμάτι με μια ασυνήθιστη και πολύ χρωματική cadenza λίγο πριν το τέλος του. Σύμφωνα με τον μελετητή του Σοπέν, Ζαν-Ζακ Αϊγκελντινιέρ (Jean-Jacques Eigeldinger), αυτό είναι ένα παράδειγμα από τα έργα του Σοπέν για πιάνο που ο συνθέτης εκμεταλλεύεται «χρωματικά εφέ που δεν σχετίζονται με το θεματικό υλικό». Ο Σοπέν δεν ήταν γνωστός ως μεγάλος λάτρης της ζωγραφικής, αλλά ήταν στενός φίλος του καλλιτέχνη Ευγένιου Ντελακρουά (Eugène Delacroix, 1798-1863), ο οποίος και ενδιαφερόταν ο ίδιος με πάθος για τη μουσική και πέρασε πολλές ώρες συζητώντας για τη μουσική με τον Σοπέν. Ο Αϊγκελντινιέρ έχει προτείνει σε ένα συναρπαστικό άρθρο ότι το Πρελούδιο έργο 45 είναι ένα είδος αμοιβαίας χειρονομίας: μια προσπάθεια του Σοπέν να εφαρμόσει τις θεωρίες του Ντελακρουά για το χρώμα, στη μουσική. Ο θερμός σεβασμός που έτρεφαν αυτοί οι δύο μεγάλοι δημιουργικοί καλλιτέχνες αποδεικνύεται από μια εξαιρετική αφήγηση της Γεωργίας Σάνδη για τον Σοπέν που αυτοσχεδιάζει για τον Ντελακρουά στο πιάνο το κομμάτι που, ίσως, έγινε το Πρελούδιο Op. 45:

« Ο Σοπέν είναι στο πιάνο… Αυτοσχεδιάζει σαν τυχαία… Τίποτα αλλο δεν έρχεται σε μένα, τίποτα άλλο από αντανακλάσεις, σκιές, ανακούφιση που δεν θα καταλαγιάσουν. Ψάχνω για το χρώμα, αλλά δεν μπορώ να βρω ούτε το περίγραμμα. Βρίσκουμε μόνο το φως του φεγγαριού;… Σιγά σιγά τα μάτια μας γεμίζουν με εκείνα τα απαλά χρώματα που αντιστοιχούν στις εύκολες διαμορφώσεις που προσλαμβάνουν οι ακουστικές μας αισθήσεις. Και τότε η μπλε νότα αντηχεί και εδώ είμαστε, στο γαλάζιο της διάφανης νύχτας… Ονειρευόμαστε μια καλοκαιρινή νύχτα: περιμένουμε το αηδόνι. Αναδύεται μια υπέροχη μελωδία.»

Η Γεωργία Σάνδη (συγγραφικό ψευδώνυμο της Αμαντίν Ωρόρ Λυσίλ Ντυπέν, μετέπειτα Βαρόνης Ντυντεβάν, 1804–76) ήταν Γαλλίδα ρομαντική μυθιστοριογράφος, μια από τις πρώτες Γαλλίδες συγγραφείς που δημιούργησε διεθνή φήμη. Έγινε γνωστή για τη συμπεριφορά της, την εντελώς ασυνήθιστη για μια γυναίκα εκείνη την εποχή. Τάχθηκε υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών, επέκρινε την τελετή του γάμου, κάπνιζε πίπα, φορούσε αντρικά ρούχα και πολέμησε ενάντια στις προκαταλήψεις μιας συντηρητικής κοινωνίας. Η Σάνδη ήταν φίλη του Ντελακρουά για πολλά χρόνια, αν και ο ζωγράφος δεν εκτιμούσε ιδιαίτερα το έργο της. Η λογοτέχνης γνώρισε τον Σοπέν το 1836 και από το 1838 είχε σχέση μαζί του για δέκα χρόνια, μέχρι δύο χρόνια πριν πεθάνει ο Σοπέν. Πολλά από τα καλύτερα έργα του συνθέτη δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια αυτών των δέκα ετών. Αν και η σχέση τους ξεκίνησε ως ερωτική, η κακή υγεία του Σοπέν (που περιγράφεται στο αυτοβιογραφικό έργο «Χειμώνας στη Μαγιόρκα» της Σάνδη) με τον καιρό άλλαξε τον ρόλο της σε εκείνον της φροντίστριας του συνθέτη. Η Σάνδη σύστησε τον Ντελακρουά στον Σοπέν το 1838 και οι δύο άνδρες παρέμειναν στενοί φίλοι μέχρι τον θάνατο του συνθέτη.

Το διπλό πορτρέτο του Φρεντερίκ Σοπέν και της Γεωργίας Σάνδη ήταν ένας ημιτελής πίνακας, λάδι σε καμβά, του 1838 από τον Ντελακρουά. Έδειχνε τον Πολωνό συνθέτη να παίζει πιάνο, ενώ η συγγραφέας Γεωργία Σάνδη κάθεται στα δεξιά του, ακούγοντας και ράβοντας (αγαπημένη της δραστηριότητα). Οι δυο τους ήταν εραστές εκείνη την εποχή, και οι δύο τους ήταν στενοί φίλοι του ζωγράφου. Είναι γνωστό ότι ο Ντελακρουά δανείστηκε ένα πιάνο για να ζωγραφιστεί το έργο στο ατελιέ του. Το τμήμα του καμβά με τη Σάνδη γενικά θεωρείται πιο ενδιαφέρον, επειδή η αρχική του μορφή προοριζόταν ως αντίστιξη στο πορτρέτο του Σοπέν, όχι ως αυτόνομο έργο. Ως εκ τούτου, αντιβαίνει σε πολλές συμβάσεις της προσωπογραφίας. Ήταν σύνηθες σε πίνακες σε μέγεθος προτομής του 19ου αιώνα το θέμα να είναι σε μεγάλο βαθμό στατικό, αλλά εδώ εμφανίζεται η Σάνδη να αντιδρά στη μουσική που παίζει ο Σοπέν και να είναι σαφώς σε κίνηση και ενεργητική στα συναισθήματά της.

Σύγχρονη υποθετική ανακατασκευή του πίνακα του Ντελακρουά από έναν άγνωστο καλλιτέχνη.

Το πορτρέτο παρέμεινε στο στούντιο του Ντελακρουά μέχρι τον θάνατό του. Λίγο μετά, κόπηκε σε δύο ξεχωριστά έργα, Σήμερα το πορτρέτο του Σοπέν στεγάζεται στο Λούβρο στο Παρίσι, ενώ το πορτρέτο της Σάνδη στο Μουσείο Ordrupgaard της Κοπεγχάγης.

STRÁNKA NENALEZENA: Πρελούδιο έργο 45 του Φρεντερίκ Σοπέν

Το τελευταίο πρελούδιο, λοιπόν, γεννημένο εξ ολοκλήρου από το πνεύμα του αυτοσχεδιασμού, περιέχει ευρείας έκτασης μπάσα και εξαιρετικά εκφραστικές και αποτελεσματικές χρωματικές διαμορφώσεις σε μια μάλλον ομοιόμορφη θεματική βάση. Ξεκινά με ένα απαλό, μελαγχολικό θέμα, του οποίου η κυρίως ανοδική συνοδεία μάς αποκαλύπτει μια ζοφερή μελωδική υφή και τη βαθιά ονειρική ατμόσφαιρα του έργου, όπου ο συνθέτης επιτρέπει μερικές φορές στο φως του ήλιου να εισχωρήσει, όπως όταν το θέμα παίζεται για δεύτερη φορά και ανθίζει σε ελπιδοφόρα χαρά.

Πιερ Εμίλ Κορνιγιέ: Πορτρέτο του πιανίστα και συνθέτη Αλφρέντ Κορτό (1911).

Ακούμε πρώτα την ερμηνεία του Γάλλου πιανίστα Αλφρέντ Κορτό (1877-1962), ηχογραφημένη το 1949. Ο Σοπέν του Κορτό πλημμυρίζει από έκσταση, διακινδύνευση, ιδιοσυγκρασιακό rubato ήτοι ελαστικότητα και ελευθερία του ρυθμού, χωρίς όμως ο ρυθμός να χάνει την τελειότητά του, ύψιστη προβολή της μελωδίας και απεριόριστες αποχρώσεις. Όπως οι περισσότεροι πιανίστες της γενιάς του, ο Κορτό βγάζει εσωτερικές φωνές από την παρτιτούρα, προσθέτει μπάσες οκτάβες κατά βούληση και δεν συγχρονίζει πάντα τα χέρια του· ωστόσο χρησιμοποιεί αυτές τις ιδιορρυθμίες για συγκεκριμένους χρωματιστικούς και εκφραστικούς σκοπούς.

ΣΟΠΕΝ Πρελούδιο σε ντο δίεση ελάσσονα, έργο 45. Στο πιάνο ο Αλφρέντ Κορτό.mp3

Τώρα η μαγευτική ερμηνεία του Κροάτη πιανίστα Ίβο Πογκορέλιτς που παίζει το εν λόγω πρελούδιο πολύ αργά, αναδεικνύοντας την υπέροχη εσωτερική ομορφιά των αρμονιών σε αυτό.

ΣΟΠΕΝ Πρελούδιο σε ντο δίεση ελάσσονα, έργο 45. Στο πιάνο ο Ίβο Πογκορέλιτς.mp4

Mετά το τελευταίο πρελούδιο, μπορούμε να αφεθούμε στα 24 πρελούδια, έργο 28, του Σοπέν στο διαδραστικό περιεχόμενο τύπου H5P από τα «Ενεργά εργαλεία» του ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου του μαθήματός μας.

https://eclass.uoa.gr/modules/h5p/index.php?course=MED2135

ΔΥΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΠ’ ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑ ΤΟ 2025

Wed, 01 Jan 2025 17:30:56 +0300

Κάθε πέρασμα σε μια νέα χρονιά ή σε μια νέα εποχή φέρνει ένα μήνυμα ανανέωσης και ελπίδας. Να δύο ανάλογα τραγούδια στις πρώτες εκτελέσεις τους αλλά και σε ενδιαφέρουσες μεταγραφές τους για μεγαλύτερη ορχήστρα.

Χάουϊ Γκριν: Χίπης μουσικός

Τα χρόνια από το 1968 έως το 1974 ήταν ιδιαίτερα επαναστατικά για ολόκληρο τον κόσμο. Και επειδή η μουσική και οι στίχοι είναι ο κύριος τρόπος έκφρασης του ανθρώπου μέσω της Τέχνης, καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο έστειλαν μηνύματα αγάπης και ειρήνης μέσα από τα τραγούδια τους και συγκλόνισαν με αυτά τη νεολαία που τότε διακατέχονταν από μια έντονη επαναστατικότητα. Η νεολαία της Αμερικής σκοτώθηκε στο Βιετνάμ σε έναν πόλεμο που δεν την αφορούσε, το Woodstock έγινε ορόσημο για τη μουσική, η Γαλλία βίωνε την Άνοιξη του 1968, η Ελλάδα ήταν υπό στρατιωτική κυριαρχία και ολόκληρος ο κόσμος περνούσε από τη δεκαετία του 1960 σε μια νέα δεκαετία, τη δεκαετία του 1970, που ταυτίστηκε με την τεχνολογική ανάπτυξη.

1. G. Mc Dermot, J. Rado & G. Ragni Hair - Aquarius , Let the Sunshine In - The 5th Dimension, 1968.mp3

1a. G. Mc Dermot, J. Rado & G. Ragni Hair - Aquarius , The 5th Dimension (a capella).mp3

2. G. Mc Dermot, J. Rado & G. Ragni Hair - Aquarius , Let the Sunshine In , Ομάδα Ταλία, Μητροπολιτική Ορχήστρα της Μαδρίτης, Σίλβια Σανθ Τόρε.mp4

Το “Aquarius/Let the Sunshine In” με την ανυψωτική αισιοδοξία που προκαλεί στον ακροατή, την κομψότητα και τις τεράστιες αρμονίες του, αποτελεί συνδυασμό δύο τραγουδιών που γράφτηκαν για το πρωτοποριακό μιούζικαλ “Hair” του 1967 των James Rado και Gerome Ragni (στίχοι) και Galt MacDermot (μουσική) με την ιστορία της μποέμ νεολαίας της Νέας Υόρκης με τα μακριά μαλλιά που πειραματίζεται στο σεξ και τα ναρκωτικά και αντιστέκεται στον στρατό του Βιετνάμ. Το «επαναστατικό» τραγούδι ερμήνευσε λίγο αργότερα το φωνητικό συγκρότημα του Λος Άντζελες “5^th Dimension” και, χάνοντας τον θυμό του και το μεγαλύτερο μέρος του ιδεαλισμού του, το τραγούδι συνάντησε έτσι τις καταναλωτικές συνήθειες της μαζικής κουλτούρας, περνώντας έξι εβδομάδες στο νούμερο ένα στο αμερικανικό Billboard Hot 100 pop singles την άνοιξη του 1969, ενώ σήμερα καταγράφεται στο νούμερο 66 του Billboard "Greatest Songs of All Time”. Οι στίχοι αυτού του τραγουδιού βασίστηκαν στην αστρολογική πεποίθηση ότι ο κόσμος σύντομα θα έμπαινε στην «Εποχή του Υδροχόου, την Εποχή της Σοφίας και της Ελευθερίας», μια εποχή αγάπης, φωτός και ανθρωπιάς, όπου οι άνθρωποι θα αρχίσουν ξαφνικά να αγαπούν και να καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλον.

Το συγκρότημα Poll, φωτογραφία από τον Κ. Χαραλαμπίδη, 1971. Από αριστερά: Σπύρος Παπαγιάννης, Κώστας Τουρνάς, Νάσια Σάνδη, Μαίρη Γκλας, Σταύρος Λογαρίδης, Ρόμπερτ Γουίλιαμς.

3. ΄Κώστας Τουρνάς - Poll Άνθρωπε αγάπα.1971.mp3

4. Kώστας Τουρνάς Άνθρωπε αγάπα. Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ, Στάθης Σούλης, 2012.mp4

Το εμβληματικό της εποχής του, ελληνικό τραγούδι «Άνθρωπε αγάπα» γράφτηκε από τον Κώστα Τουρνά ως διαμαρτυρία κατά του πολύχρονου πολέμου στο Βιετνάμ· το μήνυμά του, ειρηνικό, ζητούσε να σταματήσει αυτός ο πόλεμος. H ταινία της εποχής «Φράουλες και Αίμα» αναφερόταν στις μεγάλες εξεγέρσεις των φοιτητών των ΗΠΑ κατά του Πολέμου στο Βιετνάμ. Βασίστηκε στο βιβλίο “The Strawberry Statement - Notes of a College Revolutionary” (1968), του James Simon Kunen, που εξιστορεί την κατάληψη του Πανεπιστημίου Columbia (Απρίλης 1968), από φοιτητές που ζητούσαν να σταματήσει ο πόλεμος στο Βιετνάμ. Ο Κώστας Τουρνάς αφηγείται το πώς εμπνεύστηκε το τραγούδι ως «ψυχική ανάγκη», ως «ένταση της ψυχής του», ύστερα από την ισχυρή εντύπωση που του δημιούργησε η παραπάνω ταινία: «Τον Δεκέμβρη του 1970 ήμουν φαντάρος. Δεν υπήρχαν ακόμη οι Poll (το μουσικό συγκρότημα), υπήρχε όμως μια ειρηνιστική διάθεση μέσα μου, την οποία και θα την έχω σε όλη μου την ζωή. Τότε, σε μια άδεια, είδα την ταινία «Φράουλες και Αίμα». Με συγκλόνισε η παθητική αντίσταση των φοιτητών, που διαμαρτύρονταν καθιστικά και τραγουδιστικά για τον πόλεμο στο Βιετνάμ και με συγκλόνισε ακόμα η απάνθρωπη βία εναντίον τους που επέφερε η αστυνομία. Η ειρηνική αυτή αντίσταση των φοιτητών είχε τα χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς του Γκάντι έναντι των Εγγλέζων… Γυρίζω στο σπίτι βουρκωμένος, δεν θέλω να φάω, δεν θέλω να κάνω τίποτα παρά πιάνω την κιθάρα και γράφω αμέσως το «Άνθρωπε αγάπα».

Μεσούσης της χούντας, το τραγούδι κυκλοφόρησε επίσημα ως single 45 στροφών - στη δεύτερη πλευρά ήταν το «Έλα Ήλιε μου». Με απλούς στίχους ο Κώστας Τουρνάς κατάφερε να αιχμαλωτίσει τον παλμό της ελληνικής νεολαίας με μοναδικό του όπλο τη νεανική απλότητα και αμεσότητα. Άγγιξε εκατομμύρια κόσμο· ήταν από τους μεγαλύτερους επηρεασμούς που διαμόρφωσαν τότε την σκέψη και τα αισθήματα της νεολαίας. Πολύ γρήγορα, θα κυκλοφορήσει και η ολοκληρωμένη δουλειά του συγκροτήματος Poll, ο δίσκος με τη θρυλική "θήκη-ταγάρι". Ο δίσκος αυτός έχει τεράστια σημασία στην ιστορία της ελληνικής ψυχεδελικής νεολαίας, καθώς δημιούργησε μια ειρηνική επανάσταση. Το σήμα των Poll ήταν το περιστέρι της Ειρήνης. Αυτό, σε συνδυασμό με το όνομα του συγκροτήματος που σήμαινε "δημοψήφισμα", αλλά και με τους στίχους των τραγουδιών, έφερε την πρώτη μαζική αντιδικτατορική στάση στην ψυχεδελική νεολαία.

ΚΥΚΛΟI ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΙΣ ΛΕΩΦΟΡΟΥΣ ΤΟΥ ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΥ

Sat, 28 Dec 2024 16:11:14 +0300

Καθώς βλέπουμε τους μήνες, τις εποχές και τα χρόνια να περνούν σαν επάλληλοι κύκλοι,

ας έχουμε και το 2025 υγεία, δοτικότητα, ευεξία.

Να τι συνοδεύει τις ευχές μου:

Ο Καμίγ Πισαρό (Camille Pissarro, 1830-1903) συνέβαλε σημαντικά στην ιμπρεσιονιστική ζωγραφική τοπίου για τουλάχιστον δύο λόγους. Πρώτον, γιατί έδωσε σημαντικές συμβουλές και ενθάρρυνση σε νεότερους ζωγράφους, συμπεριλαμβανομένων των Γκογκέν (1848-1903) και Σεζάν (1839-1906). Δεύτερον, επειδή - μαζί με τον Κλοντ Μονέ (1840-1926) και τον Άλφρεντ Σίσλεϊ (1839-99) - ο Πισαρό σχημάτισε μια τριάδα ιμπρεσιονιστών ζωγράφων που ήταν αφοσιωμένοι στην πρακτική της ζωγραφικής σε εξωτερικούς χώρους, στον αέρα δηλ., που ήταν το χαρακτηριστικό γνώρισμα του γνήσιου ιμπρεσιονισμού. Δυστυχώς, προς το τέλος της ζωής του, μια ενόχληση στα μάτια του τον υποχρέωσε να αποσυρθεί σε εσωτερικούς χώρους και να ζωγραφίζει όψεις πίσω από παράθυρα, μια τεχνική που αποτυπώνεται στην εξαιρετικά δημοφιλή σειρά απόψεων της Λεωφόρου της Μονμάρτης (1897-8), την οποία ζωγράφιζε κατά τη διάρκεια της ημέρας και τη νύχτα, από το παράθυρο του ξενοδοχείου του, σε μια μεγάλη ποικιλία καιρικών συνθηκών. Συγκεκριμένα, στις 10 Φεβρουαρίου 1897, ο Πισαρό έκλεισε ένα δωμάτιο στον επάνω όροφο του Μεγάλου Ξενοδοχείου της Ρωσίας (Grand Hotel de Russie), στην οδό Ντρουό 1 στο Παρίσι, όπου τις επόμενες οκτώ εβδομάδες ολοκλήρωσε δεκατέσσερις όψεις της Λεωφόρου της Μονμάρτης, όπως φαίνονταν από το παράθυρο του ξενοδοχείου του, έξι από τις οποίες διάλεξα να κοσμήσουν και αυτήν την Πρωτοχρονιά μας.

Σύμφωνα με τη δια βίου ενασχόλησή του με την καταγραφή των επιδράσεων του φωτός και του χρώματος, ο Pissarro παραμένει λιγότερο απασχολημένος με το θέμα της τοπογραφίας παρά με την αποτύπωση των διαρκώς μεταβαλλόμενων επιδράσεων του φωτός και του καιρού από τον χειμώνα έως τις αρχές της άνοιξης.

Ιδού οι επιλεγμένοι πίνακες, κατά σειρά:

Η λεωφόρος της Μονμάρτης (πρωί, συννεφιασμένος καιρός) (1897)
Εθνική Πινακοθήκη της Βικτώριας.

Παλέτα χρωμάτων: Καφέ, κόκκινο, οξύ πράσινο, ασημί ουρανός.
Αυτό το κρύο πρωινό, ο μεγάλος δρόμος είναι γεμάτος με πολύχρωμα οχήματα με άλογα με φορτία εμπορευμάτων. Το καθαρό φως παρέχει εξαιρετική ορατότητα, σε ικανή απόσταση.

Η λεωφόρος της Μονμάρτης (χειμωνιάτικο πρωί) (1897)
Μητροπολιτικό Μουσείο, Νέα Υόρκη.

Παλέτα χρωμάτων: Ροζ, καφέ, κόκκινα, χρυσά για τις ξύλινες ζάντες των αμαξών.
Καλή γενικά ορατότητα κι εδώ, με έναν υπαινιγμό ομίχλης στον αέρα, ίσως από τις καύσεις ξύλων στα κτήρια. Ένας υπέροχος συνδυασμός κίνησης στον δρόμο: ταξί της εποχής, εμπορικά οχήματα και κάρα με άλογα και πολλά άλλα. Σε όλον τον πίνακα κυριαρχεί η ψηλή αρχιτεκτονική με θέα στο πολυσύχναστο οδόστρωμα και τα πεζοδρόμια των πεζών με τα μαύρα καπέλα.

Η λεωφόρος της Μονμάρτης στο Παρίσι (1897)
Μουσείο Ερμιτάζ, Αγία Πετρούπολη.

Παλέτα χρωμάτων: Ροζ, κόκκινο, ανοιχτό καφέ, μπλε-γκρι.
Λουσμένος σε ροδαλό φως, πιθανότατα νωρίς το απόγευμα, ο φαρδύς δρόμος είναι φορτωμένος τόσο με σειρές από μεγάλες άμαξες με άλογα, όσο και με μικρότερες, πιο γρήγορες.

Η λεωφόρος της Μονμάρτης τη νύχτα (1897)
Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο.

Παλέτα χρωμάτων: Μπλε, χρυσό, μερικά κόκκινα και κίτρινα.
Ένα απόλυτο αριστούργημα νυχτερινού ιμπρεσιονισμού και η μοναδική νυχτερινή σκηνή της Λεωφόρου της Μονμάρτης, στην εν λόγω σειρά πινάκων. Αποτυπώνει τέλεια τον βρεγμένο δρόμο και τον υγρό φωτισμό των λαμπτήρων του δρόμου, των βιτρινών των καταστημάτων και ενός περιπτέρου εφημερίδων.

Η λεωφόρος της Μονμάρτης τη «Λιπαρή Τρίτη - Mardi Gras» (1897)
Μουσείο Armand Hammer, Λος Άντζελες.

Παλέτα χρωμάτων: γκριζοπράσινο, γαλαζοπράσινο, σκούρο καφέ, κόκκινο, ροζ.
Το πεζοδρόμιο ξεχειλίζει από πλήθη θεατών που παρακολουθούν την τεράστια πομπή της «Λιπαρής Τρίτης», ανάλογης της δικής μας Τσικνοπέμπτης, στο πλαίσιο του παριζιάνικου καρναβαλιού. Τα ίχνη φυλλώματος που έχουν εμφανιστεί στα δέντρα και τα ψηλά κτήρια συνοδεύουν τον άστατο καιρό της Αποκριάς.

Η λεωφόρος της Μονμάρτης ένα ανοιξιάτικο απομεσήμερο (1897)
Ιδιωτική Συλλογή

Παλέτα χρωμάτων: Μπεζ, γκρι, λίγο καφέ, πράσινο-λάιμ για τα δέντρα.
Μια ζεστή ανοιξιάτικη μέρα βλέπει τα δέντρα με αρκετό πια, νέο πράσινο φύλλωμα που αφήνει σκιές στον δρόμο, σαν πιτσιλιές. Η βόρεια πλευρά της λεωφόρου είναι λουσμένη με μια, ακόμα αδύναμη λιακάδα, ενώ η αντίθετη πλευρά είναι σκιασμένη.

H AΙΘΕΡΙΑ ΣΥΜΦΩΝΙΑ

Thu, 26 Dec 2024 16:12:05 +0300

Έρνεστιν Ταχέντλ: Η Έβδομη Συμφωνία του Άντον Μπρούκνερ

Ο (Γιόζεφ) Άντον Μπρούκνερ (1824-1896) ήταν Αυστριακός συνθέτης και σολίστας εκκλησιαστικού οργάνου. Είναι γνωστός για τη συμφωνική και την εκκλησιαστική του μουσική. Η αναγνώριση του ως συνθέτη άργησε να έρθει, ενώ αποτέλεσε σημείο αναφοράς πολλών συνθετών των επόμενων γενεών. Η μουσική του είναι πρωτότυπη (παρόλο που μαρτυρά την επιρροή των Ρίχαρντ Βάγκνερ και Λούντβιχ βαν Μπετόβεν) και εύκολα αναγνωρίσιμη λόγω ορισμένων χαρακτηριστικών όπως λ.χ. η συχνή και πολύ πρωτότυπη χρήση των χάλκινων πνευστών. Ως βαθιά θρήσκος, στο έργο του έβλεπε νόημα μόνο σε σύνδεση με το θείο. Κάθε μουσική ήταν γι' αυτόν μια θεία λειτουργία. Για τον λόγο αυτό, στη μουσική του Μπρούκνερ εξαφανίζεται ο παραδοσιακός διαχωρισμός μεταξύ κοσμικής και εκκλησιαστικής μουσικής. Χρησιμοποιεί στις συμφωνίες του και θέματα από τις εκκλησιαστικές του συνθέσεις, ενώ, αντίθετα, η θρησκευτική του μουσική επενδύεται μια γλώσσα του υψηλού ρομαντισμού. Η μουσική του χαρακτηρίζεται από έντονη θρησκευτικότητα, αλλά μέσα στις τεράστιες φόρμες του ο συνθέτης χρησιμοποιεί και την αυστριακή λαϊκή μουσική. Τα έργα του Μπρούκνερ έχουν τεράστιες διαστάσεις· έχουν ονομαστεί καθεδρικοί ναοί από ήχο. Παρόλο που γενικά ο Μπρούκνερ θεωρείται ως βαθιά επηρεασμένος από τον Βάγκνερ, οι ομοιότητες που τους ενώνουν είναι επιφανειακές και ανάγονται κυρίως στη μεγάλη χρονική διάρκεια των έργων τους, στη διευρυμένη αρμονική τους γλώσσα και στα άφθονα ορχηστρικά μέσα που και οι δύο χρησιμοποιούν. Όμως, τα ορχηστρικά χρώματα που χρησιμοποιεί ο Μπρούκνερ είναι σαφώς καθορισμένα και όχι αναμεμιγμένα, όπως του Βάγκνερ. Αυτό προέρχεται από τα ακούσματα του Μπρούκνερ ως οργανίστα. Αντί νευρικότητας και διαρκούς τονικής αστάθειας, τα έργα του Μπρούκνερ αποπνέουν σταθερότητα και επισημότητα. Αντί της ατέρμονης μελωδίας, εδώ έχουμε απόλυτα οριοθετημένο θεματικό υλικό. Αντί της ερωτικής έκστασης, η μυστικιστική υπερβατική έκσταση προς το θείο. Η μουσική του Μπρούκνερ δεν μπορεί να βιωθεί σαν μια εφήμερη απόλαυση, μια ευχάριστη φυγή από την πραγματικότητα. Αντιθέτως, αυτός ο μουσουργός δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα, ένα δικό του σύμπαν με τους δικούς του όρους, στο οποίο καλεί τους ακροατές να βυθιστούν και να βρουν την ομορφιά.

Η Έβδομη συμφωνία σε Μι Μείζονα του Μπρούκνερ αποτελεί αναμφίβολα μία από τις δημοφιλέστερες και συχνότερα εκτελούμενες συνθέσεις του· η επιτυχία χαμογέλασε στον Μπρούκνερ μόλις με την 7^η συμφωνία του, όταν ήταν ήδη 60 ετών. Η εν λόγω Συμφωνία γράφηκε σε διάστημα δύο περίπου ετών, από τις 23 Σεπτεμβρίου 1881 έως τις 5 Σεπτεμβρίου 1883. Ως γνωστόν, ο Μπρούκνερ λάτρευε τον Βάγκνερ. Πολλοί χαρακτηρίζουν τον θαυμασμό του απέναντί του ως «καλλιτεχνική ευλάβεια». Ο Μπρούκνερ γνώρισε τον Βάγκνερ και το έργο του λίγο πριν τα σαράντα χρόνια του, όμως το συναπάντημά τους θεωρείται καθοριστικό λόγω της βαθιάς επιρροής που άσκησε από τότε ο δεύτερος στο έργο του πρώτου. Η μετάβαση του Μπρούκνερ από συνθέτη εκκλησιαστικής μουσικής (μην ξεχνάμε την τεράστια φήμη του και ως οργανίστας) σε εξαιρετικό συμφωνιστή είναι αποτέλεσμα αυτής της συνεύρεσης, που έγινε το 1863 μέσω του καθηγητή του, Ότο Κίτζλερ. To 1883, o Mπρούκνερ ολοκλήρωσε την 7η Συμφωνία του. Ήταν η χρονιά θανάτου του Βάγκνερ. Η κατάληξη (coda) του 2^ου μέρους της 7^ης Συμφωνίας (Αντάτζιο) είναι εμπνευσμένη από τον θάνατο του Βάγκνερ. Σ’ αυτήν αποδίδεται εκπληκτικά το πένθος και η βαθιά θλίψη του Μπρούκνερ για τον μουσουργό που θαύμαζε απεριόριστα. Η συμφωνία αυτή αφιερώθηκε στον Λουδοβίκο της Βαυαρίας, προστάτη του Βάγκνερ.

Θα απολαύσουμε αποσπάσματα της 7^ης Συμφωνίας του Μπρούκνερ από μια πρόσφατη, εξαιρετική ηχογράφηση της Συμφωνικής Ορχήστρας του Πίτσμπουργκ με τον Αυστριακό μαέστρο Μάνφρεντ Χόνεκ, που τιμούν με τον καλύτερο τρόπο τη φετινή επέτειο 200 χρόνων από τη γέννηση του συνθέτη (2024: Έτος Μπρούκνερ). Θα "ντύσουμε" τα παρακάτω επιλεγμένα αποσπάσματα με αντίστοιχους πίνακες ακρυλικών χρωμάτων σε καμβάδες της σύγχρονης ζωγράφου Έρνεστιν Ταχέντλ. Η ίδια η καλλιτέχνης σημειώνει: «Σε αυτή τη ζωντανή ταπετσαρία από ακρυλικά, έχω απελευθερώσει το πάθος μου στον καμβά, αιχμαλωτίζοντας το ακατέργαστο συναίσθημα και την αδάμαστη ομορφιά. Το στυλ του αφηρημένου εξπρεσιονισμού με αφήνει να εξερευνήσω χρώματα και μορφές, συνδυάζοντας το χάος με την αρμονία, αντανακλώντας την πολυπλοκότητα της ζωής. Αυτό το κομμάτι σφύζει από ενέργεια, κάθε πινελιά μια συμφωνία, καλώντας τους θεατές να βουτήξουν σε μια καθηλωτική αισθητηριακή εμπειρία. Δεν είναι απλώς ένας πίνακας. είναι μια ζωντανή οντότητα που αναπνέει, που θα πάλλεται με σθένος…».

Allegro moderato ( 1o μέρος )

Ακούμε τη μεγαλειώδη ορχηστρική κλιμάκωση και κατάληξη (coda) του μέχρι τότε απόλυτα αιωρούμενου, αιθέριου, χωρίς συμμετοχή των τυμπάνων της ορχήστρας, 1^ου μέρους της Συμφωνίας που απολήγει σε μια εκθαμβωτική αποθέωση του εναρκτήριου μοτίβου του μέρους, καταθέτοντας τοιουτοτρόπως μια συγκλονιστική “ομολογία πίστεως” που σπανίως απουσιάζει από τη συμφωνική δημιουργία του Μπρούκνερ. Η ενασχόληση του Μπρούκνερ με το 2^ο, αργό μέρος (Αdagio) της 7^ης Συμφωνίας ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1883, σε εποχή κατά την οποίαν ο συνθέτης διακατεχόταν από ανησυχητικά προαισθήματα για την ζωή του μεγάλου του ινδάλματος, του Βάγκνερ. Προς τιμήν του, μάλιστα, στο μέρος αυτό χρησιμοποίησε – για πρώτη φορά στο συμφωνικό του έργο – τέσσερεις «τούμπες Βάγκνερ», όπως ονομάζονται οι τούμπες σε έκταση τενόρου και μπάσσου που σχεδιάσθηκαν από τον Βάγκνερ ειδικά για τις ανάγκες της οπερατικής τετραλογίας του «Το Δακτυλίδι των Νίμπελουνγκ» και έκτοτε ενισχύουν περιστασιακώς το σώμα των χάλκινων πνευστών της ορχήστρας (όπως δηλαδή συμβαίνει στα αργά αλλά και στα τελικά μέρη των τριών τελευταίων από τις συνολικά 9 συμφωνίες του Μπρούκνερ). Με τις τέσσερεις αυτές τούμπες, από κοινού και με τη συνήθη κοντραμπάσσα τούμπα, ακούμε την λυρικότατη πρώτη ενότητα του Adagio: sehr feierlich und sehr langsam (Αντάτζιο: πολύ επιβλητικά και πολύ αργά) να ανοίγει με μιαν ιδέα στην ντο-δίεση-ελάσσονα που παραπέμπει σε πένθιμο εμβατήριο, ενώ τα έγχορδα αντιπαραθέτουν με σφρίγος σε αυτήν ένα μοτίβο που προέρχεται από το “Te Deum“ και συγκεκριμένα από την ύστατη παράκληση “non confundar in aeternum” - «( Επί σοι, Κύριε, ήλπισα·) μη καταισχυνθείην εις τον αιώνα». H μουσική αναπτύσεται και επεκτείνεται μέσα από έναν μουσικότατο σπαραγμό. Ο τίτλος "από εδώ ως την αιωνιότητα", παρότι κινηματογραφικός, ταιριάζει σε αυτό το μέρος και στην αέρινη πορεία του.

01. ΚΑΤΑΛΗΞΗ 1ου ΜΕΡΟΥΣ & ΑΡΧΗ 2ου ΜΕΡΟΥΣ (Adagio).mp3

Adagio ( 2ο μέρος )

Όλα γίνονται σε ελάσσονα κλίμακα μέχρι που φτάνει η κορύφωση, όπου το αρχικό θέμα δίνεται σε μείζονα κλίμακα, που εκφράζει το ξέσπασμα. Η τραγικότητα της κατάστασης που νοιώθει το ανθρώπινο είδος, σε περιπτώσεις απώλειας αγαπημένων. Εδώ μουσικά, σε αυτή την κορύφωση γίνεται αρκετή συζήτηση αν θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν κύμβαλα συνοδευμένα από λεπτές κρούσεις στo τρίγωνo -όπως στην παρούσα εκτέλεση από τον Χόνεκ- προκειμένου να αποδοθεί η θλιβερή αναγγελία του θανάτου του Βάγκνερ ή όχι. Στην παρτιτούρα δεν υπάρχει κάποια τέτοια οδηγία. Η ιστορία λέει ότι ο αρχιμουσικός Χανς Ρίχτερ θεώρησε ότι τα κύμβαλα θα συμβάλουν στην ένταση και εκτόνωση της κορύφωσης πιο άμεσα και θεαματικά, μια παρέμβαση με την οποία συμφώνησε ο Μπρούκνερ, αλλά σε καμμιά παρτιτούρα του δεν καταγράφηκε. Ο Μπρούκνερ είχε ήδη φθάσει στο τελικό στάδιο της υλοποίησης του Αντάτζιο, όταν πληροφορήθηκε τη δυσάρεστη είδηση του θανάτου του Βάγκνερ, στις 13 Φεβρουαρίου 1883 στην Βενετία· συγκλονισμένος, λοιπόν, προσέθεσε μια coda στο μεγαλειώδες αυτό αργό μέρος, η οποία ξεκινά με τις πέντε τούμπες αλλά και δύο κόρνα να αποτίνουν συμβολικά, με τον βαθύτατα ελεγειακό «στοχασμό» τους, έναν ύστατο φόρο τιμής στον εκλιπόντα, προτού η ανάκληση δευτερευόντων μοτίβων από την πρώτη ενότητα οδηγήσει τελικά σε έναν ήπιο αποχαιρετισμό δια της εξαϋλώσεως της εναρκτήριας θεματικής ιδέας στην “υπερβατική” κλίμακα Ντο-δίεση-Μείζονα. Μετά την κορύφωση λοιπόν, θα ακούσουμε να σβήνουν ξαφνικά τα έγχορδα και η κόπωση του ξεσπάσματος να γυρνά στην ελάσσονα διάθεση. O ήχος του φλάουτου μάς δίνει μια εντελώς εξώκοσμη μελωδία. Είναι το σημείο όπου σε τέτοιες καταστάσεις, είμαστε χαμένοι στο άπειρο, με βλέμμα κενό, γεμάτο απόγνωση. Η κατανυκτική ατμόσφαιρα κλείνει ή καλύτερη σβήνει σαν κεράκι, σ' αυτό το πένθιμο μέρος της 7ης Συμφωνίας.
02. ΚΟΡΥΦΩΣΗ & ΚΑΤΑΛΗΞΗ (Coda) 2ου ΜΕΡΟΥΣ.mp3

Scherzo ( 3ο μέρος )

Aν κάποιος ακούσει αυτή την συμφωνία (αλλά και γενικότερα μια συμφωνία του Μπρούκνερ) και μετά του έρθει να "σφυρίξει" κάτι από αυτή την συμφωνία, αυτό θα είναι το Scherzo-Σκέρτσο. Το ενεργητικό αυτό και ίσως ανασφαλές “Scherzo: sehr schnell“ (Σκέρτσο: πολύ γρήγορα) σε λα-ελάσσονα συνιστά κατ’ ουσίαν μια μονοθεματική μορφή σονάτας, περιοριζόμενο σε μια ζωηρή περιστροφική συνοδευτική φιγούρα, καθώς και σε μια βασική θεματική ιδέα με δύο στοιχειώδη μοτίβα-φράσεις.

03. ΚΑΤΑΛΗΞΗ 3ου ΜΕΡΟΥΣ (Scherzo).mp3

Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει κατά κανόνα στις συμφωνίες του Μπρούκνερ, το “Finale: bewegt, doch nicht schnell“ (Φινάλε: ανήσυχα, αλλά όχι γρήγορα) της Έβδομης συμφωνίας του είναι πολύ πιο σύντομο από το πρώτο της μέρος, με το οποίο εντούτοις συνδέεται θεματικά, αφού το σπινθηροβόλο βασικό μοτίβο του κυρίου θέματος του τελικού αυτού μέρους συνιστά μια γεμάτη ζωτικότητα ρυθμική μεταμόρφωση του εναρκτήριου μοτίβου ολόκληρου του έργου. Ακούμε το σπουδαίο αυτό έργο να ολοκληρώνεται με μια coda ακράδαντα θεμελιωμένη στην Μι-Μείζονα, όπου το βασικό μοτίβο ανυψώνεται διθυραμβικά, “αντικρίζοντας” το αντίστοιχο μνημειώδες απόγειο του 1ου μέρους της Συμφωνίας. Η συμφωνία κλείνει με ένα φορτίσιμο όπου όλα αυτά που παρουσιάσθηκαν, συνευρίσκονται, μια διαδικασία ανταγωνισμού και σύγκρουσης. Κανένας δεν βγαίνει νικητής.

04. ΚΑΤΑΛΗΞΗ 4ου ΜΕΡΟΥΣ (Finale).mp3

ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΕ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΔΥΣΗ. ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ 2024.

Mon, 23 Dec 2024 18:12:04 +0300

Η Γέννηση του Χριστού. Τοιχογραφία του Φώτη Κόντογλου, παρεκκλήσιο Αγίας Ειρήνης,

Οικ. Πεσμαζόγλου, Κηφισιά, 1938.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία κράτησε την παράδοση της αγιογραφικής τέχνης, διατηρώντας τον πνευματικό χαρακτήρα της. Σύμφωνα με τον Φώτη Κόντογλου, «η Γέννηση του Χριστού αποδίδεται στα βυζαντινά εικονίσματα με την πνευματική αγιότητα που είναι ιστορημένη μέσα στο Ευαγγέλιο. Δηλαδή παριστάνεται σαν μυστήριο, χωρίς επιτηδευμένα στολίσματα» Ο Κόντογλου επισημαίνει την ιδιαιτερότητα αυτής της τέχνης: «Η βυζαντινή ορθόδοξη αγιογραφία δεν είναι απλά μια “τέχνη”, είναι ιερή τέχνη. Δεν είναι απλή “ζωγραφική”, είναι θεολογία και προσδοκία σωτηρίας. Δεν είναι “στολίδι”, είναι συνάντηση με το θείο, υπέρβαση, παρηγοριά και ανάπαυση της ψυχής». Για τον λόγο αυτό, ο χαρακτήρας της είναι σεμνός και κατανυκτικός, με πνευματικό κάλλος. Τα άγια πρόσωπα εικονίζονται “εν αφθαρσία”. Η εικόνα διατηρεί τα ιστορικά στοιχεία και το ιστορικό πλαίσιο, αλλά δεν δεσμεύεται από αυτά, ενώ καταργείται η προοπτική και οι σκιές. Όλα είναι φωτεινά και ευδιάκριτα, επειδή φωτίζονται πνευματικά.

Ο σημαντικότερος αγιογράφος της εποχής, ο Φώτης Κόντογλου φιλοτέχνησε ωραίες εικόνες της Γέννησης. Στις τοιχογραφίες αυτές είναι φανερή η επίδραση που δέχθηκε ο Κόντογλου από τις τοιχογραφίες των μονών ή των ναών του Μυστρά, που χρονολογούνται από τον 14ο αιώνα. Ο Κόντογλου ακολούθησε στις τοιχογραφίες του τον τύπο της Γεννήσεως όπως στους βυζαντινούς. Ο ίδιος την περιγράφει ως ακολούθως:

«Στη μέση στέκεται ένα σπήλαιο σαν από κρουστάλινα βράχια περισκεπασμένο. Μέσα στο μαύρο άνοιγμά του είναι μια φάτνη και μέσα βρίσκεται ένα μωρό φασκιωμένο, ο Χριστός, κι από πάνω του τον αχνίζουνε με το χνώτο τους ένα βόδι κ’ ένα γαϊδούρι είτε άλογο. Η Παναγία είναι ξαπλωμένη πλάγι στο τέκνο της απάνω σ’ ένα στρωσίδι, όπως συνηθίζουνε στην Ανατολή. Στο απάνω μέρος, είναι χορός Αγγέλων σε στάση δεήσεως, ενώ από τ’ αριστερά ένας άλλος άγγελος με φτερά ανοιχτά, μιλά με τους τσομπάνηδες σαν να τους λέγει τη χαροποιά την είδηση. Στο κάτω , από τα δεξιά, παριστάνεται ο γέρο Ιωσήφ καθισμένος σ’ ένα κοτρόνι και συλλογίζεται με το κεφάλι ακουμπισμένο στο χέρι του. Μπροστά του στέκεται ένας γέρος τσομπάνης ακουμπισμένος στο ραβδί του, ντυμένος με προβιά, και του μιλά σα να θέλει να τον παρηγορήσει. Στα αριστερά είναι καθισμένη μία γρηά που βαστά στην αγκαλιά της το νεογέννητο γυμνό, και δοκιμάζει με το χέρι της το ζεστό νερό μέσα σε μια κολυμπήθρα, ενώ μία μικρή χωριατοπούλα ρίχνει νερό για να κολυμπήσουνε το μωρό. Γύρω τους κι’ απάνω στις ραχούλες βοσκάνε πρόβατα, ενώ φαίνουνται μέσα στα βουνά οι τρεις μάγοι καβαλλικεμένοι στ’ άλογα».

Χάρη στον Κόντογλου καλλιεργήθηκε ένα κλίμα αναβίωσης της βυζαντινής αγιογραφίας, καθώς συνέχισε, σε αυστηρό ύφος, τη μεταβυζαντινή παράδοση, χωρίς αποκλίσεις. Με τους μαθητές του δημιούργησε μεγάλο αριθμό εικόνων κι έντυσε με τοιχογραφίες του δεκαπέντε περίπου ναούς. Ο Κόντογλου είχε πολλούς μαθητές, μεταξύ αυτών και δύο κορυφαίους ζωγράφους, τον Γιάννη Τσαρούχη και τον Νίκο Εγγονόπουλο, που ανήκουν στην καλλιτεχνική Γενιά του 1930. Ο Εγγονόπουλος γράφει για τον Κόντογλου: «Ήταν ένας μεγάλος δάσκαλος Ελληνισμού και Βυζαντινής ζωγραφικής. Η Βυζαντινή ζωγραφική, σε τελευταία ανάλυση, είναι η Ελληνική ζωγραφική».

Ελ Γκρέκο (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος) : Η Γέννηση.

Το παραπάνω έργο τέχνης είναι δημιουργία του Ελ Γκρέκο, ενός καλλιτέχνη με επιρροή του κινήματος του Μανιερισμού, που εμφανίστηκε κατά την Ύστερη Αναγέννηση. Το έργο δημιουργήθηκε περίπου το 1604 στην Ισπανία και απεικονίζει μια θρησκευτική σκηνή, που ήταν ένα κοινό είδος της εποχής. Ήταν ένας από τους πέντε πίνακες ζωγραφικής για τον ψηλό βωμό του Santuario de Nuestra Señora de la Caridad στο Illescas του Τολέδο. Το μέσο που χρησιμοποιήθηκε γι’ αυτό το κομμάτι είναι λάδι σε καμβά, απεικονίζοντας την αριστοτεχνική χρήση του χρώματος και της φόρμας του Ελ Γκρέκο που χαρακτηρίζει την καλλιτεχνική εξερεύνηση της εποχής.

Στο έργο τέχνης, το επίκεντρο είναι η φιγούρα του βρέφους Ιησού, τοποθετημένη στο κέντρο και τυλιγμένη σε ένα φωτεινό λευκό ύφασμα που τραβάει το μάτι ανάμεσα στους πιο σκούρους τόνους. Αριστερά, η Παναγία απεικονίζεται με ένα απαλά φωτισμένο πρόσωπο που εκφράζει μια αίσθηση γαλήνιας μητρότητας, με τα ρούχα της να ρέουν σε έναν πλούσιο συνδυασμό κόκκινων και ροζ αποχρώσεων. Στα δεξιά, ο Άγιος Ιωσήφ απεικονίζεται με τα χέρια του να χειρονομούν εκφραστικά, η φιγούρα του σκιάζεται, αλλά φωτίζεται εκεί όπου η μορφή του συναντά το θείο φως, τονίζοντας τον ρόλο του στη σκηνή. Η συνολική σύνθεση είναι αξιοσημείωτη για τη δραματική χρήση του chiaroscuro, μιας τεχνικής που, όπως έχουμε σχολιάσει παλαιότερα στο μάθημά μας, ενισχύει την πνευματική ατμόσφαιρα μέσα από έντονες αντιθέσεις φωτός και σκότους. Ο πίνακας αποδίδεται με μακρόστενες φιγούρες και υπερβολικές φόρμες, που αποτελούν χαρακτηριστικά του μανιεριστικού ρυθμού, με τις άγιες μορφές να απεικονίζονται με έναν αιθέριο τρόπο που ξεφεύγει από τον αυστηρό νατουραλισμό. Η οικεία, συναισθηματική αναπαράσταση αυτού του ιερού γεγονότος αναδεικνύει το μοναδικό στυλ του Ελ Γκρέκο - την ικανότητά του να εμποτίζει τις μορφές του με μια ουράνια παρουσία, ενώ ταυτόχρονα τις γειώνει σε μια στιγμή τρυφερής ανθρώπινης σύνδεσης.

Ελ Γκρέκο (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος) : Η Προσκύνηση των Ποιμένων (1612-4).

Πρόκειται για πίνακα με παραδοσιακό θέμα που ζωγραφίστηκε τον τελευταίο χρόνο της ζωής του Ελ Γκρέκο. Ο πίνακας είναι το έργο που ο καλλιτέχνης έφτιαξε για να κρεμαστεί πάνω από τον δικό του τάφο στο μοναστήρι του Άγιου Δομίνικο ελ Αντίγκουο, στο Τολέδο. Η υπογραφή του, στα ελληνικά, φαίνεται στην κάτω γωνία. Τα λείψανα του Ελ Γκρέκο μεταφέρθηκαν σε άλλη εκκλησία μετά από λίγα χρόνια, αλλά ο πίνακας παρέμεινε στον Άγιο Δομίνικο μέχρι τον 20ο αιώνα. Ο πίνακας βρίσκεται τώρα στο Μουσείο ντελ Πράδο (Museo del Prado) της Μαδρίτης και μπορεί να θεωρηθεί το τελευταίο έργο του καλλιτέχνη, πριν από το θάνατό του, στις 7 Απριλίου 1614.

Αυτή η νυχτερινή σκηνή τοποθετείται σε έναν στενό, ακανόνιστο χώρο - ένα είδος σπηλαίου με ένα αετωματικό άνοιγμα στην πλάτη, που αποτελείται από δύο ημικυκλικές καμάρες. Η Μαρία κρατά τον νεογέννητο Γιο της γυμνό στην αγκαλιά της, ενώ ο Άγιος Ιωσήφ και τρεις βοσκοί τους περιβάλλουν, εκφράζοντας τη θερμή τους αφοσίωση στο Θείο Βρέφος. Ένα γονατισμένο βόδι επίσης κοιτάζει το μωρό. Η συνθετική έλλειψη κλείνεται στην κορυφή από μια ομάδα αγγέλων πολύ κοντά στην Αγία Οικογένεια. Εκφράζουν τη χαρά του Ουρανού για τη γέννηση του Λυτρωτή, φέροντας την επιγραφή GLORIA IN EXCELSIS DEO ET IN TERRA PAX HOMINIBUS. - ΔΟΞΑ ΕΝ ΥΨΙΣΤΟΙΣ ΘΕΩ ΚΑΙ ΕΠΙ ΓΗΣ ΕΙΡΗΝΗ, ΕΝ ΑΝΘΡΩΠΟΙΣ ΕΥΔΟΚΙΑ.

Η ακραία παραμόρφωση του σώματος χαρακτηρίζει την «Προσκύνηση των Ποιμένων» όπως όλους τους τελευταίους πίνακες του Ελ Γκρέκο. Το Θείο Βρέφος φαίνεται να εκπέμπει ένα φως που λούζει τα πρόσωπα των ξυπόλητων βοσκών που έχουν συγκεντρωθεί για να αποτίσουν φόρο τιμής στη θαυματουργή Γέννησή Του, της Παναγίας, του Αγίου Ιωσήφ και της ομάδας αγγέλων που σχηματίζουν ένα είδος ουράνιου θόλου. Η ομάδα των αγγέλων που αιωρείται πάνω από τη σκηνή, μπορεί να μοιάζει με το τμήμα που λείπει από τον πίνακα του Γκρέκο «Το Άνοιγμα της Πέμπτης Σφραγίδας». Μια ρυθμική ενέργεια ζωντανεύει τη ζωγραφική, που εκφράζεται στις χορευτικές κινήσεις των μορφών. Το όψιμο αυτό έργο του Ελ Γκρέκο χαρακτηρίζεται από μια τάση προς την αφαίρεση και τη σχεδόν χορευτική, ανήσυχη κίνηση που ζωντανεύει τη ζωγραφική επιφάνεια, ενώ παράλληλα εξυπηρετεί την αφήγησή του. Εδώ, οι ζωηρές χειρονομίες των βοσκών δείχνουν τον ενθουσιασμό τους για τη γέννηση του Χριστού. Οι εντυπωσιακές αντιθέσεις μεταξύ φωτεινών και σκοτεινών αποσπασμάτων ενισχύουν την αίσθηση του δράματος.

Φεντερίκο Μπαρότσι: Η Γέννηση (1597). Ελαιογραφία σε καμβά, Μουσείο ντελ Πράδο, Μαδρίτη.

Από όλες τις πολλές χιλιάδες σκηνές της Γέννησης στη δυτική τέχνη, αυτή είναι από τις πιο τρυφερά μητρικές. Η Μαρία γονατίζει ταπεινά μπροστά στο Θείο Βρέφος της, αλλά είναι εξίσου γεμάτη αγάπη για το νεογέννητο μωρό της. Μητέρα και παιδί κοιτάζονται στα μάτια και η όλη σύνθεση τονίζει τον αμοιβαίο δεσμό τους. Η τέχνη του Μπαρότσι, μέχρι πρόσφατα ενός από τους πιο παραγνωρισμένους Ιταλούς δασκάλους, ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στις γυναίκες κατά τη διάρκεια της ζωής του και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί από αυτή τη Γέννηση, στην οποία το λαμπερό βρέφος φωτίζει το εξαιρετικά στοργικό πρόσωπο της Μαρίας.

Η ατμόσφαιρα της σκηνής είναι οικεία. Ο ζωγράφος χρησιμοποιεί ζεστούς παστέλ τόνους και, όπως σε άλλους πίνακες, συνήθως δίνει μεγάλη προσοχή στην απεικόνιση των χεριών. Η διαγώνια δομημένη σύνθεσή του είναι ασυνήθιστη για το θέμα.

Σε έναν στάβλο με παρέα έναν γάιδαρο και ένα βόδι, που απεικονίζονται εν μέρει στα δεξιά, ο νεογέννητος Ιησούς φαίνεται ξαπλωμένος σε άχυρο σε μια φάτνη. Υπάρχει ένα θεϊκό φως που ακτινοβολεί από τον ίδιο τον Υιό του Ανθρώπου. Το φως φωτίζει ιδιαίτερα τη μητέρα του, την Παναγία, που το υποδέχεται με ευγνωμοσύνη και απλώνει τρυφερά τα χέρια της. Ο Ιωσήφ φαίνεται περισσότερο στο βάθος και στις σκιές, ενώ στρέφει το κεφάλι του προς δύο βοσκούς, που εμφανίζονται στην πόρτα. Ο Ιωσήφ τους δείχνει το Βρέφος. Τα σημάδια του ζωδιακού κύκλου είναι χαραγμένα σε ένα μεταλλικό δαχτυλίδι κάτω από τον Ιησού και τη Μαρία, προς τα δεξιά. Αυτά τα σύμβολα φαίνεται να υποδηλώνουν την κοσμολογική σημασία του γεγονότος.

ΤΕΛΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΓΙΑ ΤΟ MED2135

Fri, 20 Dec 2024 17:05:03 +0300

Στιγμιότυπα από το τελευταίο για φέτος, μάθημά μας από αμφιθεάτρου που ήταν σχεδόν αποκλειστικά "δικό σας".

Δύο "εκπαιδευόμενοι" του MED2135 επί του πρακτέου.

ΚΑΠΟΙΕΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΝΟΤΕΣ.mp4

ΚΙ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ.mp4

Την επομένη, καφές με όσα παιδιά στήριξαν τις εκτός Σχολής δράσεις μας τους τελευταίους μήνες.

Και του χρόνου!

Έτοιμη η έκθεση!!!!

Thu, 12 Dec 2024 11:29:35 +0300

Με χαρά μοιραζόμαστε μαζί σας όλα τα ζωγραφικά έργα που δημιουργήθηκαν στο Πειραματικό Εργαστήριο στις 2 Δεκεμβρίου 2024.

"Μια Υπέροχη Ζωή": Ένα δώρο που υπάρχει, μόνο όταν το μοιράζεσαι!

Sun, 08 Dec 2024 13:00:14 +0300

Στον κόσμο των κινηματογραφικών αριστουργημάτων, το «Μια Υπέροχη Ζωή (1946)» ή αλλιώς «It’s a Wonderful Life», υπό τη σκηνοθεσία του Φρανκ Κάπρα στέκει ως φάρος ελπίδας, μια απόδειξη της μεταμορφωτικής δύναμης του ανθρωπίνου πνεύματος και μια συγκινητική εξερεύνηση των σύνθετων πτυχών της ανθρώπινης εμπειρίας.

Σαν μια λεπτεπίλεπτη χιονονιφάδα που κατεβαίνει απαλά πάνω από την ήσυχη πόλη του Μπέντφορντ Φολς, η αφήγηση της ταινίας ξεδιπλώνεται με τρυφερή κομψότητα, υφαίνοντας έναν πλούσιο καμβά συναισθημάτων που αγγίζουν βαθιά τον θεατή. Στον πυρήνα του, το «Μια Υπέροχη Ζωή» αποτελεί μια αυθεντική εξερεύνηση της ανθρώπινης κατάστασης, έναν κινηματογραφικό ύμνο στην ομορφιά της ύπαρξης και την εγγενή αξία της ανθρώπινης ζωής. Μέσα από τον χαρακτήρα του Τζορτζ Μπέιλι (τον υποδύεται ο Τζέιμς Στιούαρτ), μάς προσκαλεί σε ένα ταξίδι αυτογνωσίας, καθώς εκείνος παλεύει με υπαρξιακές κρίσεις και τελικά βρίσκει τη λύτρωση με τους πιο απλούς, αλλά βαθιά ουσιαστικούς τρόπους.

Η κινηματογραφία της ταινίας είναι ένα αριστούργημα αφήγησης. Η κάμερα κινείται με σκοπιμότητα, μένοντας στα πρόσωπα των χαρακτήρων, καταγράφοντας τις λεπτομέρειες των συναισθημάτων τους και γεμίζοντας την αφήγηση με μια οικειότητα που είναι απλώς μαγευτική. Καθώς η κάμερα περιδιαβαίνει πάνω από τις χιονισμένες στέγες του Μπέντφορντ Φολς, μεταφερόμαστε σε μια περασμένη εποχή – έναν κόσμο αθωότητας, απλότητας και κοινότητας, έναν κόσμο που είναι ταυτόχρονα οικείος αλλά και μαγευτικά απρόσιτος.

Ο Τζορτζ, με την καρδιά γεμάτη αγωνία, μαθαίνει ότι ο θείος του, ο αγαθός αλλά αφηρημένος Μπίλι (τον υποδύεται ο Τόμας Μίτσελ), έχει χάσει 8.000 δολάρια – ένα ποσό που προοριζόταν για την τράπεζα και από το οποίο εξαρτάται η επιβίωση της οικογενειακής του επιχείρησης. Η επιχείρηση αυτή δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα για τον Τζορτζ. Είναι το θεμέλιο της κοινότητας του Μπέντφορντ Φολς, ένα σύμβολο ελπίδας και στήριξης για τους ανθρώπους που αγαπά. Όταν συνειδητοποιεί ότι ο αδίστακτος Χένρι Πότερ (τον υποδύεται ο Λάιονελ Μπάριμορ) έχει ουσιαστικά οικειοποιηθεί τα χρήματα, ο κόσμος του Τζορτζ αρχίζει να καταρρέει. Ό,τι αγωνίστηκε να χτίσει, ό,τι θυσίασε για να προστατεύσει τους άλλους, μοιάζει να αποσυντίθεται μπροστά στα μάτια του.

Πλημμυρισμένος από θυμό και απελπισία, ο Τζορτζ επιστρέφει στο σπίτι του, αλλά η ζεστασιά της οικογένειάς του, αντί να τον ανακουφίσει, τον βαραίνει ακόμα περισσότερο. Η αίσθηση ότι απογοητεύει τα αγαπημένα του πρόσωπα τον διαλύει. Σε μια σπαρακτική σκηνή, ξεσπά στα παιδιά του – κάτι εντελώς ξένο για τον ευγενικό, υπομονετικό εαυτό του! Η ένταση αυτής της στιγμής αποκαλύπτει πόσο βαθιά έχει ραγίσει η ψυχή του. Είναι σαν να βλέπουμε έναν άνθρωπο που παλεύει να κρατηθεί από τα κομμάτια της ζωής του, φοβούμενος πως η οικογένεια και η κοινότητά του, που εξαρτώνται από αυτόν, θα καταρρεύσουν μαζί του.

Μια Υπέροχη Ζωή_ Η στιγμή της κρίσης

Σε μια τελευταία προσπάθεια, στρέφεται για βοήθεια στον Πότερ, μόνο για να βιώσει μια ακόμα ταπείνωση. Ο Πότερ, με την παγερή του αλαζονεία, τού δείχνει το πιο σκοτεινό πρόσωπο της απανθρωπιάς. Τον αποκαλεί αποτυχημένο, ακυρώνοντας κάθε του αγώνα, κάθε του όνειρο. Ο Τζορτζ φεύγει με την ψυχή του βαριά, νιώθοντας απόλυτα απομονωμένος, εγκλωβισμένος σε ένα αδιέξοδο.

Μετά τη συνάντηση, καταφεύγει σε ένα μπαρ, απελπισμένος να βρει έστω μια στιγμή ανακούφισης. Όμως, αντί να βρει παρηγοριά, βυθίζεται ακόμα περισσότερο στη θλίψη. Εκεί, με μάτια γεμάτα δάκρυα και τη φωνή του να τρέμει, στρέφεται στον Θεό. Η προσευχή του, γεμάτη ειλικρίνεια και απόγνωση, είναι μια κραυγή βοήθειας από τα βάθη της ψυχής του. Η απλότητα της στιγμής είναι συγκλονιστική, θυμίζοντας την ανθρώπινη ανάγκη για σωτηρία, όταν η ζωή μοιάζει να σβήνει κάθε φως…

Η σκηνή στη γέφυρα, όπου ο Τζορτζ, στην απόλυτη απόγνωση, σκέφτεται να δώσει τέλος στη ζωή του, είναι μια από τις πιο δυνατές στην ιστορία του κινηματογράφου. Η ερμηνεία του Στιούαρτ, γεμάτη πόνο και ευθραυστότητα, αγγίζει τα βάθη της ανθρώπινης ψυχής. Το πρόσωπό του αντικατοπτρίζει τη συσσωρευμένη κούραση και την ψυχική αποδόμηση που μπορεί να προκαλέσει η ζωή. Αυτή η στιγμή, όπου ο Τζορτζ πιστεύει ότι η ύπαρξή του δεν έχει κανένα νόημα, μάς δείχνει τη βαθιά ευθραυστότητα της ανθρώπινης ψυχής. Είναι όμως ακριβώς αυτή η ευθραυστότητα, που κάνει τη λύτρωση του τόσο φωτεινή!

Μια Υπέροχη Ζωή_ Το αδιέξοδο

Η παρέμβαση του Κλάρενς (τον υποδύεται ο Χένρι Τρέιβερς), του φύλακα-αγγέλου του, οδηγεί τον Τζορτζ σε έναν εναλλακτικό κόσμο όπου ο ίδιος δεν γεννήθηκε ποτέ. Το Μπέντφορντ Φολς χωρίς τον Τζορτζ είναι ένα ζοφερό, άχαρο μέρος – μια πόλη χωρίς ψυχή, χωρίς καλοσύνη. Αυτή η εφιαλτική εκδοχή της πραγματικότητας είναι η πιο καθηλωτική υπενθύμιση του πώς μια ζωή, ακόμα και η πιο σεμνή, μπορεί να αλλάξει πολλά. Οι σκηνές όπου βλέπει τον θείο του εθισμένο στο αλκοόλ, τη σύζυγό του Μαίρη (την υποδύεται η Ντόνα Ριντ) μόνη και απόμακρη, και τη ζωή όλων αποδιοργανωμένη από την απουσία του, είναι μια σπαρακτική απόδειξη του τί σημαίνει να είσαι απαραίτητος. Τότε, ο Τζορτζ ζητάει απεγνωσμένα να επιστρέψει στην πραγματικότητα και να ζήσει, βγάζοντας μια κραυγή γεμάτη από ελπίδα και επιθυμία για ζωή. Η σκηνή αυτή γεμίζει με συναισθηματική φόρτιση, καθώς τον βλέπουμε να γκρεμίζει τα τείχη της απόγνωσης και να επανακαθορίζει την αξία του εαυτού του.

Η τελική σκηνή της ταινίας, όπου η πόλη συσπειρώνεται για να βοηθήσει τον Τζορτζ, είναι ένας θρίαμβος ανθρωπιάς. Ο κόσμος καταφθάνει στο σπίτι του, αφήνοντας χρήματα, φέρνοντας λόγια αγάπης, γεμίζοντας τον χώρο με ζεστασιά και αλληλεγγύη. Η στιγμή που ο αδερφός του Χάρι, τον αποκαλεί «τον πλουσιότερο άνθρωπο της πόλης», συνοψίζει το κεντρικό μήνυμα της ταινίας: η πραγματικά πλούσια ζωή, είναι εκείνη που συνδέεται με τους άλλους. Καθώς οι φίλοι του συγκεντρώνουν χρήματα και τραγουδούν το «Auld Lang Syne» («Για τις παλιές, καλές μέρες»), ο Τζορτζ συνειδητοποιεί την αλήθεια: "Κανένας άνθρωπος δεν είναι αποτυχημένος, αν έχει φίλους." Αυτή η στιγμή είναι ένα απερίγραπτο ξέσπασμα συναισθημάτων, μια αποκορύφωση που αγγίζει την ψυχή.

Μια Υπέροχη Ζωή_ Τελική σκηνή

Καθώς η εμβληματική τελική σκηνή σβήνει, μάς αφήνει με δέος, θαυμασμό και ευγνωμοσύνη – για αυτή την υπέροχη ζωή και για το δώρο αυτής της εξαιρετικής ταινίας, που συνεχίζει να μαγεύει, να εμπνέει και να μεταμορφώνει τις ψυχές μας μέχρι σήμερα.

Και, όπως ανακαλύπτει ο Τζορτζ, η ζωή, με όλες τις ατέλειες και τις απογοητεύσεις της, δεν είναι απλώς υπέροχη· είναι εκτυφλωτικά όμορφη. Αφού κάποιος ακόμη λέει τα αστεία που έμαθε από εσένα, χρησιμοποιεί λέξεις και φράσεις που εσύ συνήθιζες να λες· κάποιος μέχρι σήμερα ακούει τα τραγούδια που του έδειξες και κάποιος άλλος χαμογελάει όταν σκέφτεται τις στιγμές που πέρασε μαζί σου. Κάποιος αναθαρρεί ακόμη όταν θυμάται τις συμβουλές που του έδωσες, κάποιος σε θαυμάζει από μακριά και εμπνέεται από εσένα. Κάποιον άλλον, τον έμαθες να αγαπά... Όλοι αυτοί συνεχίζουν τις ζωές τους, ίσως, δίχως να συνειδητοποιούν πόσο πολύ από εσένα έχουν κρατήσει μέσα τους- αλλά είσαι εκεί! Στις μικρές επιλογές τους ή στον τρόπο που βλέπουν τα πράγματα πιο καθαρά. Μπορεί να φαντάζεις απλώς μια ανάμνηση, εκ πρώτης όψεως, αλλά στο βάθος είσαι πολλά περισσότερα. Το σημάδι που έχεις αφήσει είναι ανεξίτηλο. Και ενώ μπορεί να μην το λένε συχνά, να είσαι βέβαιος, ότι αισθάνονται βαθιά ευγνωμοσύνη που σε έχουν!

Πειραματικό Εργαστήριο Ζωγραφικής - 2 Δεκεμβρίου 2024

Tue, 03 Dec 2024 13:54:56 +0300

Με μεγάλη χαρά και ενθουσιασμό πραγματοποιήθηκε το Πειραματικό Εργαστήριο Ζωγραφικής στο Αμφιθέατρο Παθολογικής Ανατομικής στις 2.12. 2024.

Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να εκφράσουν τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη δημιουργικότητά τους μέσω των χρωμάτων, προσφέροντας εξαιρετικά αποτελέσματα που μας εξέπληξαν και μας ενέπνευσαν.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους τους συμμετέχοντες για τη μοναδική τους συμβολή στο εργαστήριο.

Η ενέργειά σας και η αφοσίωσή σας έκαναν την εκδήλωση αυτή ξεχωριστή! Ανυπομονούμε να δούμε ξανά την καλλιτεχνική σας πλευρά σε μελλοντικές δράσεις!

Θέλοντας να μοιραστούμε το αποτέλεσμα, αναρτούμε μερικά από τα έργα που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου. Σύντομα θα δημοσιεύσουμε όλες τις δημιουργίες ψηφιοποιημένες.

ΠΟΙΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕ ΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΟ-ΥΛΙΚΟ ΤΟΥ "ΓΥΑΛΙΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ"

Sat, 30 Nov 2024 14:28:38 +0300

Serpil Umit, Bottles & Glass (138), 2022

Εργασίες καθαριότητος

Εργοδότρια ανία

μου ανέθεσε τον καθαρισμό

της θήκης με τα γυάλινα

μέσα στην ξύλινη ντουλάπα

« Θεέ μου, τι σπατάλη διαφανείας!»

Τα βγάζω προσεκτικά

και αρχίζω να αφαιρώ τη σκόνη

με το απορροφητικό πανί της περιέργειας

Την ποικιλία στο μέγεθος, το σχήμα και την καταγωγή

-ομολογουμένως εντυπωσιακή-

επισκιάζει αυτός ο αλλοπρόσαλλος χορός

του φωτός μέσα τους,

σαν ένα ερωτικό κάλεσμα

στην πλήρη καθαρότητά τους.

Πώς γίνεται οι άνθρωποι

στις πλείστες συγκεντρώσεις τους

να προτιμούν να πίνουν

σε κούπες αδιαφανείς, συνηθισμένες,

με θλιβερό αποτέλεσμα

-ανεξαρτήτως φόβου ή δόλου-

τη σταθερή απόκρυψη

του περιεχομένου τους;

Τελειώνοντας τη δουλειά μου,

επανατοποθετώ την ταμπέλα:

«Προσοχή! Εύθραυστον»

μπροστά από την ντουλάπα,

με την ελπίδα να κρατήσει

τους αδέξιους καλεσμένους

μακριά.

Χρυσάνθη Τσαπραλή

Serpil Umit, Glasses on the wooden table (27), 2019

TO ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ΚΡΥΒΕΙ…ΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΔΥΟ!

Sun, 24 Nov 2024 08:38:01 +0300

Τί μπορεί να κρύβει ο αριθμός δύο; Είναι η συνάντηση δύο κόσμων, η σύνδεση δύο ψυχών ή μήπως η αέναη εναλλαγή ανάμεσα στη λύπη και τη χαρά; Είναι το δίπολο του φωτός και της σκιάς που συνυπάρχουν σε κάθε στιγμή της ύπαρξης; Ή μήπως είναι η αρμονία που γεννιέται όταν δύο φωνές, δύο νότες, δύο συναισθήματα ενώνονται σε μια κοινή μελωδία;

Πορτρέτο του Σεργκέι Ραχμάνινοφ

Σε αυτή την ανάρτηση, από τον αριθμό δύο, αναδύεται η μαγεία του Κοντσέρτου Νο. 2 για πιάνο του Σεργκέι Ραχμάνινοφ, ενός έργου που αναδεικνύει τη δύναμη της μουσικής να αφηγείται ιστορίες και να μεταφέρει συναισθήματα, πέρα από τα λόγια.

Μέσα από τις νότες του, το Κοντσέρτο εκφράζει τη δ υ α δ ι κ ό τ η τ α της ανθρώπινης εμπειρίας: την πάλη ανάμεσα στην απογοήτευση και την ελπίδα, τη θλίψη και τον θρίαμβο. Γεννημένο από την προσωπική του αναγέννηση, ο Ραχμάνινοφ ενσωμάτωσε στο έργο αυτό τη δική του δεύτερη ευκαιρία, μετατρέποντας την πάλη του με την κατάθλιψη σε μουσική γεμάτη ζωή και συγκίνηση.

«Γράφω αυτό που υπάρχει στην καρδιά μου τη στιγμή που συνθέτω. Οι διαθέσεις μου, υπήρξαν πάντοτε αναπόσπαστο μέρος της μουσικής μου». Με αυτά τα λόγια ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ δικαίωνε όσους αναγνώριζαν ψήγματα των προσωπικών του βιωμάτων σε κάθε του νότα. Ωστόσο, αν υπάρχει ένα έργο που οδηγεί κατευθείαν στην ψυχή του και μάς ξεκλειδώνει τα γεγονότα που συντάραξαν τη ζωή του, αυτό είναι αδιαμφισβήτητα το δεύτερο κοντσέρτο του για πιάνο και ορχήστρα. Αυτό το κορυφαίο έργο του πιανιστικού ρεπερτορίου αλλά και μία από τις δημοφιλέστερες συνθέσεις στην ιστορία της μουσικής, χάρις στον πλούτο των μελωδιών του, την ειλικρίνεια των συναισθημάτων του και τη στιβαρή μουσική αρχιτεκτονική του. Έχει τη συναισθηματική υπερβολή που ήταν ο κοινωνικός «κανόνας» στη Ρωσία την εποχή του, προκαλεί ντελίριο ενθουσιασμού στο κοινό και οδηγεί τον ερμηνευτή στα όριά του καθώς απαιτεί εντυπωσιακή πιανιστική τεχνική. Είναι σκληρό και τρυφερό, την ίδια στιγμή! Ένα αριστούργημα που φέρει τη σφραγίδα μιας ψυχής που πάλεψε με τις αντιξοότητες και μεταμόρφωσε τον πόνο της σε αιώνια ομορφιά. Την γλύκα και τρυφερότητά του ίσως αναγνωρίσετε και στα τραγούδια «I Think of You» και «Full moon and empty arms», του Φρανκ Σινάτρα:

Ραχμάνινοφ (αριστερά) - Σινάτρα (δεξιά)

Ας στρέψουμε ξανά το ενδιαφέρον μας, στον Ραχμάνινοφ. Γεννημένος στη βορειοδυτική Ρωσία την πρωταπριλιά του 1873, ισορροπούσε διαρκώς σε ένα κοφτερό δίπολο. Από τη μια υπήρχαν οι ανεπούλωτες οικογενειακές πληγές: συναισθηματικές εκκρεμότητες με τον χαρτοπαίχτη πατέρα του που εγκατέλειψε την οικογένεια, απώλειες σαν αυτή της αδελφής του και οικονομικές καταστροφές-αποτέλεσμα τραγικής διαχείρισης. Έστεκαν σαν βαριές σκιές πάνω από τη ζωή του, ήταν η αιτία των ψυχολογικών τραυμάτων του αλλά και ένας από τους λόγους που ήταν τόσο θεμελιώδης η ανάγκη του να εκφράζεται στο πιάνο. Στον αντίποδα, υπήρχε το ταλέντο του, η μουσική του ιδιοφυΐα, η μαθητεία του κοντά στον «μανιακό» με την άσκηση ελέγχου Zβέρεφ, η απαιτητική και συχνά αφόρητη φοίτησή του στο ωδείο της Μόσχας, που έπλασαν ένα νεαρό πιανίστα-φαινόμενο. Έτσι, με αυτές τις περγαμηνές θα ήταν παράλογο να μη νιώσει έτοιμος το 1895, στα 22 του χρόνια, να γράψει την πρώτη του συμφωνία και να την παρουσιάσει δύο χρόνια μετά. Παρά την αυτοπεποίθηση του συνθέτη, η αποτυχία του (;) υπήρξε…παταγώδης! Σκεφτείτε πως ο Ραχμάνινοφ, όση ώρα παιζόταν η μουσική ένιωθε βαθιά δυσφορία και οδύνη για το αποτέλεσμα ενώ στο τέλος υπέστη σοκ, από τις αρνητικές αντιδράσεις του κοινού. Λίγο αργότερα, ήλθαν και οι δριμύτατες κριτικές, λέγοντας πως ένα τέτοιο έργο θα ενθουσίαζε μόνο τους «τρόφιμους της κόλασης».

Θλίψη_Πολ Σεζάν, 1867

Το πλήγμα για τον Ραχμάνινοφ ήταν δυσβάσταχτο. Η αυτοπεποίθησή του κατακρημνίστηκε και οι φιλοδοξίες του εξανεμίστηκαν, με αποτέλεσμα να παραμείνει ανενεργός για περίπου τρία χρόνια. Οδηγήθηκε σε μια επικίνδυνη εσωστρέφεια και αναζητώντας διέξοδο από την κατάθλιψη , ο δρόμος τον έφερε στο ντιβάνι του νευρολόγου Νικολάι Νταλ, ο οποίος τον έπεισε να παρακολουθήσει πρόγραμμα ψυχοθεραπείας υπό την επίβλεψή του. Τόσο η μέθοδος του γιατρού, οι θερμές και εκτενείς συζητήσεις τους για τη μουσική όσο και το ερωτικό ενδιαφέρον του Ραχμάνινοφ για την κόρη του Νταλ, τόνωσαν την αυτοπεποίθηση του συνθέτη. Έτσι, βρήκε τη δύναμη να ξαναγράψει μουσική. Όχι οποιαδήποτε μουσική, αλλά το περίφημο δεύτερο κοντσέρτο για πιάνο που τον καθιέρωσε οριστικά ως σημαντικό συνθέτη.

Αν κοιτάξει κανείς πίσω από τη ρομαντική ατμόσφαιρα που κυριαρχεί στο έργο, είναι αδύνατο να μην προσέξει τις έντονες μελωδικές μεταπτώσεις και τις απίθανες διακυμάνσεις που -αν μη τί άλλο- υποδηλώνουν αλληλοσυγκρουόμενες ψυχολογικές καταστάσεις. Σαν να αναβιώνει μέσα από τις νότες, όλη τη διαδρομή της ψυχικής του γιατρειάς! Με σολίστ τον ίδιο και μαέστρο τον ξαδελφό του έκανε το ντεμπούτο των δύο τελευταίων μερών και ακούγοντας το καταιγιστικό χειροκρότημα στο τέλος, επιτέλους χαλάρωσε. Έπειτα από αυτό το θρίαμβο, δούλεψε το πρώτο μέρος και τελικά η πρεμιέρα ολόκληρου του έργου δόθηκε στις 27 Οκτωβρίου του 1901, στη Μόσχα.

Ας ακούσουμε τα τρία μέρη ξεχωριστά:

Rachmaninoff_ Piano Concerto No. 2 in C Minor, Op. 18 - I. Moderato Ανοίγει με μια σειρά συγχορδιών από το πιάνο, που θυμίζουν καμπάνες και οι ειδικοί επιμένουν ότι παραπέμπουν στην παιδική του ηλικία.
Rachmaninoff_ Piano Concerto No. 2 in C Minor, Op. 18 - II. Adagio sostenuto Από κάποιους έχει περιγραφεί ως ένα ρομαντικό δείπνο υπό το φως των κεριών. Για άλλους είναι απλώς μία από τις κορυφαίες στιγμές του 20^ου αιώνα.
Rachmaninoff_ Piano Concerto No. 2 in C Minor, Op. 18 - III. Allegro scherzando Είναι μια μουσική εκδήλωση του θριάμβου, που ολοκληρώνει με το δικό της αίσθημα επιτυχίας το ταξίδι του συνθέτη από το σκοτάδι στο φως.

Αναγνωρίσατε μήπως, τώρα, τα βήματα πάνω στα οποία «πάτησε» ο Φρανκ Σινάτρα;

Μάθημα Μουσικής_Φρέντερικ Λέιτον, 1877

Τί είναι η μουσική και πώς την ορίζει κανείς; «Είναι μια ήρεμη νύχτα με φεγγάρι. Το θρόισμα των φύλλων το καλοκαίρι. Το μακρινό κουδούνισμα των καμπανών το σούρουπο. Η μουσική πηγάζει απευθείας από την καρδιά και μόνο στην καρδιά απευθύνεται. Είναι αγάπη. Η μουσική είναι η αδερφή της ποίησης και η κόρη της λύπης», έλεγε ο Ραχμάνινοφ. Εσείς, τί πιστεύετε; Eπηρέασε η γνώση της προσωπικής του ιστορίας, την ακρόαση της μουσικής του; Προσθέτει βάθος ή αλλάζει την οπτική σας;

Καθώς αναλογιζόμαστε την πορεία του Ραχμάνινοφ και την επιρροή των άλλων στη ζωή του, εγείρεται ακόμα ένα ερώτημα: Πόσο καθοριστική είναι η υποστήριξη, η επιείκεια και η κριτική των γύρω μας για την πορεία μας; Η εμπειρία του συνθέτη, που πέρασε από την απογοήτευση στην αναγέννηση χάρη στη βοήθεια του Νικολάι Νταλ, δείχνει πως η δύναμη να αναγεννηθούμε συχνά πηγάζει από τις πιο δύσκολες στιγμές, όταν καθοδηγούμαστε με κατανόηση και στήριξη. Ωστόσο, εν τέλει, μάς οδηγούν οι προσδοκίες των άλλων ή οι δικές μας εσωτερικές επιθυμίες; Ίσως η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα, μάς επιτρέψει να εκτιμήσουμε την εξαιρετική δύναμη των ανθρωπίνων σχέσεων και την καθοριστική τους σημασία στην πορεία μας προς την αυτοπραγμάτωση!

" Το φωτομικροσκόπιο" - Εργαστήρι Φωτογραφίας της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας

Mon, 18 Nov 2024 21:13:25 +0300

Καλησπέρα σε όλους και όλες,

Λέγομαι Στεφανία Μανωλοπούλου και είμαι εκτοετής φοιτήτρια. Μετά από προτροπή του κου Λάζαρη, σας ανεβάζω μερικές φωτογραφίες μου από το εργαστήρι φωτογραφίας, που παρακολουθώ από το 2020, της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας. Έναυσμα για το πρώτο μου project στην ομάδα αποτέλεσε η τότε εισαγωγική διάλεξη του κου Λάζαρη στο μάθημα της Παθολογικής Ανατομικής Ι, η σχετική με την σύνδεση της Παθολογικής Ανατομικής με την τέχνη.

Σας επισυνάπτω και το κείμενο που συνόδευε την δουλειά μου στις 2 εκθέσεις που συμμετείχα με αυτό το project!

ΤΟ ΦΩΤΟΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ

"Ο άνθρωπος βρίσκεται σε ένα διαρκές ταξίδι για την διερεύνηση της (δικής του) αλήθειας, για το τι είναι πραγματικό και τι ψευδές. Συνήθως, αναζητά την αλήθεια σε αυτό που είναι ορατό. Πολλές φορές όμως αυτή βρίσκεται σε έναν κόσμο που δεν μπορεί να γίνει αντιληπτός δια γυμνού οφθαλμού. Το φωτομικροσκόπιο λειτουργεί ως ένα οπτικό μέσο αποκάλυψης ενός μικρόκοσμου, που βρίσκεται πέρα από αυτό που μπορεί να γίνει αντιληπτό. Παρόλα αυτά δεν παύει να υπάρχει και να παραμένει εκεί αναλλοίωτος στον χρόνο περιμένοντας να τον εξερευνήσουμε... Οι διάδρομοι των νοσοκομείων γίνονται μονοπάτια σε αυτό το ταξίδι της αναζήτησης που μπορεί να οδηγήσει στην αποκάλυψη… Άραγε δίνουν κάποιο νόημα στην ζωή μας ή είναι απλώς πολύχρωμα μοτίβα;"

Μην γυρνάς την πλάτη σου στο "χειμωνιάτικο τοπίο" !

Sun, 17 Nov 2024 16:36:47 +0300

Ο πίνακας αυτός δημιουργήθηκε το 1883 από τον Paul Gauguin με τίτλο: "Ο Κήπος τον χειμώνα " και αποτέλεσε την αφορμή για τον στοχασμό μου, σε συνδυασμό με τη πρώτη διάλεξη που παρακολουθήσαμε δια ζώσης.

Το ατελείωτο χιόνι που καλύπτει τις οροφές των σπιτιών και το τοπίο, τα ξερά κλαδιά των δέντρων και τα χοντρά,μάλλινα ενδύματα που φορούν οι γυναικείες φιγούρες του πίνακα αποκαλύπτουν τον χρόνο στον οποίο διαδραματίζονται τα γεγονότα. Είναι χειμώνας. Το πρόσωπο της μίας γυναίκας φανερώνει την αγανάκτηση , την κούραση και την παγωνιά που ίσως αισθάνεται, καθώς κάνει μια μικρή στάση για να φτιάξει το παπούτσι της. Ωστόσο, η δεύτερη γυναίκα την περιμένει υπομονετικά, ενώ φαίνεται να απολαμβάνει τη στιγμή , και η έκφρασή της δύναται να υποδηλώνει κάτι παραπάνω από απλή χαρά, ενδεχομένως και αισιοδοξία.

Αυτή τη στιγμή πολλοί από εμάς διανύουμε μια περίοδο στη ζωή μας που αισθανόμαστε σωματικά ή ψυχικά εξουθενωμένοι. Πιθανώς να είμαστε τόσο εξαντλημένοι που να μην μπορούμε να απολαύσουμε ακόμη και τα όμορφα πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας ή να νιώθουμε μοναξιά. Παράλληλα, η απογοήτευση και τα αρνητικά συναισθήματα που επικρατούν μέσα μας, σταδιακά εξασθενούν τη φιλοδοξία και την αισιοδοξία μας για ένα καλύτερο αύριο. Υπάρχει όμως κάτι που ξεχνάμε... Τι είναι αυτό; Ο "κήπος" μας, που βρίσκεται πίσω απ' όλα αυτά.

Ας γυρίσουμε τα βλέμματά μας στον πίνακα. Αυτό που ίσως να μην παρατηρήσουμε, αν δεν διαβάσουμε τον τίτλο του έργου, είναι ότι στην πραγματικότητα απεικονίζεται ένας κήπος. Η όψη του ίσως να μην είναι αντιπροσωπευτική αυτήν την περίοδο του χρόνου : δεν υπάρχουν λουλούδια , το καταπράσινο γρασίδι έχει πλέον καλυφθεί από πολλές στρώσεις χιονιού, ενώ τα δέντρα είναι ξερά, χωρίς ίχνος φύλλου. Και σε αυτή τη περίπτωση ,όμως, το τοπίο έχει μια ξεχωριστή ομορφιά που μας χαρίζει ένα γαλήνιο συναίσθημα. Βέβαια , γνωρίζουμε πως σύντομα, την Άνοιξη, σταδιακά αυτός ο κήπος θα ανθίσει και όλα αυτά θα είναι παρελθόν, ωσότου έρθει ο επόμενος χειμώνας. Η δεύτερη γυναίκα φαίνεται να αντιλαμβάνεται τη μοναδικότητα του τοπίου , τη δεδομένη στιγμή , παρά το κρύο και είναι σαν να λέει στην άλλη γυναίκα: "Σε λίγους μήνες θα είναι καλός ο καιρός και ο κήπος θα επανέλθει στην αγαπημένη σου μορφή. Έως τότε, εφόσον δεν είναι στο χέρι σου να αλλάξεις τη κατάστασή του, απόλαυσε όσα βλέπεις και νιώθεις τώρα!" .

Κατά αυτόν τον τρόπο θα πρέπει να σκεφτόμαστε και εμείς . Καθώς αντιμετωπίζουμε προβλήματα, ίσως είναι δύσκολο να θυμόμαστε την αξία μας, τα επιτεύγματα που έχουμε καταφέρει παλαιότερα και να δούμε τη ρεαλιστική ,ολοκληρωμένη εικόνα της ζωής μας. Ας κάνουμε, λοιπόν, μια στάση και εμείς... και ας απολαύσουμε τα οφέλη και τις αξίες που καλλιεργούμε, καθώς περνάμε μέσα από τη "θύελλα" αυτών των καταστάσεων. Ας θυμόμαστε πώς όταν λιώσει το χιόνι, ο κήπος σίγουρα θα επανέλθει στη πιο λαμπερή εκδοχή του. Παράλληλα, είναι βέβαιο πως οι χειμώνες δεν θα σταματήσουν ποτέ να τον επισκέπτονται.

Έτσι και για εμάς... απροσδόκητες αντιξοότητες που θα προκύπτουν συνεχώς στη ζωή μας, ίσως φαντάζουν καταστροφικές.

Τι και αν αυτές είναι απλά σαν το χιόνι που κάποια στιγμή θα λιώσει; Τι και αν αυτές αποτελέσουν την αφορμή για την προσωπική μας εξέλιξη και την απόλαυση μίας ακόμη πιο γεμάτης και ουσιώδους ζωής ... τη δημιουργία δηλαδή ενός ακόμα πιο εντυπωσιακού κήπου;

Ας ζήσουμε ενεργητικά το ταξίδι της ζωής! Καθώς περιμένουμε την "Άνοιξή" μας , ας απολαύσουμε το τωρινό "χειμωνιάτικο τοπίο" σε κάθε ανεπανάληπτη εκδοχή του!

Σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας!

ΕΚΕΙΝΟ ΠΟΥ ΜΕ ΣΥΝΔΕΕΙ Μ’ ΕΝΑΝ ΤΟΠΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ, ΕΙΝΑΙ Ο ΧΕΙΜΩΝΑΣ, ΚΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ, ΟΙ ΛΥΠΕΣ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ. ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ

Sat, 16 Nov 2024 08:47:47 +0300

Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ: Χειμερινό τοπίο με εκκλησία (1811).

Το «Χειμερινό Τοπίο» κυριαρχείται από την εμπειρία της θλιβερής απόστασης και της συγκρατημένης σιωπής. Η φύση και οι κοινωνικές συνθήκες διεισδύουν στην εικόνα με φόντο τη χριστιανική πίστη.

Εκ πρώτης όψεως είναι μια ξεκάθαρη χειμωνιάτικη σκηνή, μάλλον έρημη· μια σειρά από έλατα στέκεται στο χιόνι, καθώς μια σκοτεινή ομίχλη απλώνεται γύρω από μια μακρινή εκκλησία.

Με προσεκτικότερη παρατήρηση, είναι δυνατό να διακρίνουμε έναν άνδρα να ακουμπάει σε έναν από τους βράχους και να προσεύχεται με σηκωμένα τα χέρια του· ένας ξύλινος σταυρός χωμένος στο φύλλωμα του δέντρου είναι το αντικείμενο του διαλογισμού του. Μια περαιτέρω λεπτομέρεια περιπλέκει τα πράγματα: ένα ζευγάρι πατερίτσες είναι εγκαταλελειμμένες στο χιόνι, δίνοντας την αίσθηση ότι η ανθρώπινη φιγούρα παραπαίει προς τα βράχια σαν να αναγνώρισε ξαφνικά ένα καταφύγιο.

Τώρα ίσως με λίγη περισσότερη προσοχή είναι δυνατόν να δούμε μια σχέση μεταξύ των δέντρων και της μακρινής εκκλησίας: τα σχήματά τους είναι ίδια, οι γοτθικές κορυφές τους φτάνουν μέχρι τους ίδιους ροδακινί τόνους της επόμενης αυγής. Και τα δύο φαίνεται να συμβολίζουν την ελπίδα της ανάστασης. Nέοι βλαστοί χόρτου που φυτρώνουν στο χιόνι προμηνύουν μια νέα εποχή.

Συνοψίζοντας, στο πρώτο πλάνο, ο ανάπηρος άνδρας έχει εγκαταλείψει τις πατερίτσες του και κάθεται σε έναν βράχο με τα χέρια του υψωμένα σε προσευχή μπροστά σε έναν σταυρό. Οι βράχοι και τα αειθαλή δέντρα μπορούν να ερμηνευθούν ως σύμβολα πίστης. Εν τω μεταξύ, ο γοτθικός καθεδρικός ναός σαν όραμα που αναδύεται από την ομίχλη, θυμίζει την υπόσχεση της ζωής μετά τον θάνατο

Το «Χειμωνιάτικο Ταξίδι - Winterreise», μια συλλογή από 24 ποιήματα, γράφηκε από τον Γερμανό φιλόλογο και ποιητή Wilhelm Mϋller, το 1824. Ο Franz Schubert τα μελοποίησε το 1827, έναν χρόνο πριν τον πρόωρο θάνατό του. Το «Χειμωνιάτικο Ταξίδι» του Φραντς Σούμπερτ ξεχωρίζει για την αφαιρετική ομορφιά και την εσωτερικότητά του και αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του ρομαντικού ρεπερτορίου. Η συναρπαστική ρομαντική δημιουργία των δύο δημιουργών επηρέασε την Ευρωπαϊκή μουσική. Η νοητή συνάντηση του Σούμπερτ και του Βίλχελμ Μίλερ και συνάμα η περιπλάνηση μέσα στη χειμερινή φύση, μέσα στην απόγνωση και τη μοναξιά, όταν ο πόνος του έρωτα γίνεται σπαραγμός για την ανθρώπινη ύπαρξη. Ένας νέος, μόνος κι έρημος στο χειμωνιάτικο τοπίο, θρηνεί παραληρηματικά την απώλεια της αγαπημένης του σ' έναν ανεπανάληπτο μονόλογο περί μελαγχολίας, μοναξιάς και θανάτου. Ο πόνος του εραστή, που γίνεται σπαραγμός για την ανθρώπινη ύπαρξη, ενώνει με μοναδικό τρόπο τη μουσική με την ποίηση.

Ο κύκλος των 24 τραγουδιών που γράφτηκαν από τον άρρωστο Σούμπερτ συνιστά τον ακρογωνιαίο λίθο και της τέχνης του κλασικού τραγουδιού - Lied όσο και το απόγειο του γερμανικού ρομαντισμού. Το «Χειμωνιάτικο Ταξίδι» αποτελεί ένα από τα πιο αινιγματικά και μελαγχολικά έργα του συνθέτη και εν γένει, της ρομαντικής παράδοσης.

Δύο οικεία όσο και αινιγματικά πρόσωπα στρέφουν και μας κοιτούν μέσα από το έργο τους αυτό. Έρχονται προς τη μεριά μας από ένα μακρινό τοπίο που ακούει στο όνομα ρομαντισμός - αλλιώς, από την παρεξηγημένη αφετηρία της εποχής μας. Ο ένας είναι ο ντροπαλός εσωστρεφής γιος ενός Αυστριακού δημοδιδασκάλου, ο συνθέτης Φράντς Σούμπερτ, που κάποτε αναρωτήθηκε τι μένει να γραφτεί μετά τον Μπετόβεν και άφησε πίσω του ένα τεράστιο οργανικό και φωνητικό έργο απαράμιλλης μουσικής ευγλωττίας. Ο άλλος είναι ο Βίλχελμ Μίλερ, ο γιος ενός ράφτη από το Ντέσσαου, φιλόλογος, στρατιώτης, ποιητής, φιλέλληνας, μεταφραστής ελληνικών δημοτικών τραγουδιών, κατά τύχη στιχουργός. Ο Μίλερ είχε γράψει στο ημερολόγιο του: «Δεν μπορώ ούτε να παίξω ούτε να τραγουδήσω, κι όταν γραφώ ποιήματα, τότε και τραγουδώ και παίζω. Αν μπορούσα να βγάλω από μέσα μου και τους [μουσικούς] σκοπούς, τότε τα τραγούδια μου θα άρεσαν περισσότερο απ' όσο τώρα. Όμως παρηγορούμαι με την ιδέα ότι μπορεί και να βρεθεί μια αδελφή ψυχή που απ' τις λέξεις θ' αφουγκραστεί τους σκοπούς και θα μου τους ξαναδώσει». Οι δύο αυτές «αδελφές ψυχές» δεν γνωρίστηκαν ποτέ από κοντά· ο Σούμπερτ πέθανε σε ηλικία τριανταενός ετών, το 1828, ο Μίλλερ στα τριαντατρία του, το 1827. Το «Χειμωνιάτικο ταξίδι» όμως θα άλλαζε για πάντα την έννοια του τραγουδιού στον πολιτισμό μας, κατακυρώνοντας ένα καινούριο είδος τέχνης: τον κύκλο τραγουδιών ως σύνθετο λυρικό έργο.

Από την εναρκτήρια «Καληνύχτα» ως τον ακροτελεύτιο «Οργανοπαίκτη» που στοιχειώνει στη φαντασία μας και διαπορεύεται, ίσως παρέα με τον οργανοπαίκτη με το ντέφι - Tambourine Man του Μπομπ Ντίλαν ( https://www.youtube.com/watch?v=oecX_1pqxk0 - να ένα πιθανό θέμα για ανάλυση ως εργασία στο μάθημά μας), την έρημο των ημερών μας με το ίδιο ανοιξιάτικο όνειρο στην καρδιά του χειμώνα.

Επέλεξα τρία τραγούδια από το «Χειμωνιάτικο Ταξίδι»: το 1^ο του κύκλου με τίτλο «Καληνύχτα» , το 5^ο «Η φλαμουριά» και το τελευταίο του κύκλου «Ο Οργανοπαίκτης», ερμηνευμένα από βαθύφωνους – είναι το είδος φωνής που προτιμώ σε αυτό το έργο, παρότι ο Σούμπερτ το συνέλαβε για φωνή τενόρου – και μάλιστα παραδόξως προτιμώ βαθύφωνους με «μεγάλες» φωνές, κατάλληλες για όπερα.

Να οι στίχοι των τριών τραγουδιών και δυο ακόμη πίνακες ζωγραφικής, ένας ρεαλιστικός κι ένας όχι ρεαλιστικός. Ας τους μελετήσουμε με τη δέουσα προσοχή, πριν ακούσουμε τα τραγούδια.

ΣΤΙΧΟΙ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ.pdf

Αλεξάντερ Βολκόφ: Νυχτερινό ταξίδι-Μια στιγμή στο σούρουπο.

Σύμφωνα με τον εν λόγω ζωγράφο ρεαλιστικής τεχνοτροπίας, «Αυτός ο τίτλος προέρχεται από το θεατρικό έργο του Γιουτζίν Ο Νιλ «Το μακρύ ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα». Πρόκειται για μια μέρα που φτάνει στο τέλος της, με όλα τα δεινά και τις θλίψεις της, το φως και το σκοτάδι, αλλά με υποβόσκουσα αγάπη και ελπίδα για το μέλλον. Αυτό μερικές φορές το φως δίνει τη θέση του στο σκοτάδι, αλλά μόνο για να επιστρέψει ξανά ως μια άλλη μέρα». Στο «Νυχτερινό Ταξίδι», μια διασπορά γυμνών δέντρων στέκεται τέλεια πάνω από έναν παγωμένο κολπίσκο που πλαισιώνεται από παγετό. Η λεπτή πινελιά προσθέτει βάθος σε αυτό το εποχιακό τοπίο. Ο ουρανός είναι βυθισμένος σε μια παλέτα από βιολετί και ροζ, καθώς το τελευταίο φως της ημέρας σταδιακά φεύγει. Ο Βολκόφ παρουσιάζει με την κάθε μέρα τον ερχομό και την έξοδο των δύσκολων χρόνων. Όσο βαρύ κι αν φαίνεται το σκοτάδι, το φως θα διαπερνά πάντα, γεννώντας την ελπίδα για μια καλύτερη μέρα. Αυτός ο ωραίος πίνακας καταπραΰνει το πνεύμα με την υπόσχεση ενός καλύτερου αύριο.

Σόφη Παπαδοπούλου: Έναστρη Νύχτα.

Ένα έργο που κόβει την ανάσα αποτυπώνοντας τη μαγεία του βόρειου σέλατος, τα μυστήρια της φύσης και το θαύμα του να είσαι ζωντανός. «Δεδομένου ότι ο κόσμος είναι ακόμα γεμάτος από θαύματα και ανεξερεύνητα πράγματα, το έργο πρέπει να θεωρείται σύμβολο ελπίδας και ειρήνης».

Εμπνεόμενη από το βασίλειο της φύσης, η Σόφη Παπαδοπούλου ζωγραφίζει με ακουαρέλα. Η φύση εμποτίζει τις καλλιτεχνικές της προσπάθειες ως μία σύνδεση με τον φυσικό κόσμο. Στους πίνακές της, η Παπαδοπούλου ξεπερνά την πραγματικότητα, επιλέγοντας να προσεγγίζει την τέχνη μέσα από μια αλληλεπίδραση χρωμάτων, φωτός και σκιών. Ένα προσωπικό ταξίδι, οι πίνακες της καλλιτέχνιδας της επιτρέπουν να εκφράσει την ομορφιά που ανακαλύπτει σε όλον τον κόσμο. Μέσα από ρευστές πινελιές, η Παπαδοπούλου προσφέρει τη δική της ερμηνεία στη μετάδοση της ουσίας της φύσης.

Ακούμε την «Καληνύχτα» από το «Χειμωνιάτικο Ταξίδι» του Σούμπερτ, πρώτα σε ηχογράφηση του 1942 με τον Χανς Χότερ και συνοδεία στο πιάνο από τον Μίκαελ Ράουχαϊζεν. Η εκτέλεση αυτή αντανακλά την τεράστια καλλιτεχνική ακεραιότητα των δύο καλλιτεχνών, εν προκειμένω κατά τη διάρκεια των σκοτεινών ημερών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Χότερ έχει το πλεονέκτημα ότι τραγουδά στη μητρική του γλώσσα κι εδώ ακούγεται λαμπερός, δροσερός και νεανικός. Πρόκειται για μια μεγαλόπρεπη, ζοφερή αφήγηση από τον Χότερ με θαυμαστό έλεγχο των εκφραστικών μέσων του, που υποστηρίζεται από τον σταθερό, εμφατικό τρόπο του συνοδού πιανίστα.

1α. ΣΟΥΜΠΕΡΤ ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ Καληνύχτα. Χανς Χότερ Ηχογράφηση 1942.mp3

Και τώρα Η «Καληνύχτα» και τα άλλα δύο τραγούδια σε ηχογράφηση του 1984 με τον Φιλανδό βαθύφωνο της όπερας Μάρτι Τάλβελα στον τελευταίο δίσκο της θαυμαστής σταδιοδρομίας του και τον Ραλφ Γκόντονι στο πιάνο. Το φυσικό βαθύ ηχόχρωμα της «γεμάτης» φωνής του Τάλβελα χρωματίζει τις λέξεις κλειδιά με επιπλέον βάρος και ατσάλινη ηχητικότητα. Ο Τάλβελα μπορεί επίσης να τραγουδήσει απαλά και ο πιανίστας του τον σκιάζει με ευαισθησία στον μεγαλειώδη, ζοφερό απολογισμό του. Οι χαμηλές νότες του Τάλβελα είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακές, αλλά δεν υπάρχει απώλεια τονικής ποιότητας και στα ψηλότερα περάσματά του.
1β. ΣΟΥΜΠΕΡΤ ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ Καληνύχτα. Μάρτι Τάλβελα Ηχογράφηση 1984.mp3

Άντον Χανς: Kάτω από τις φλαμουριές.

Ο Άντον Χανς (1813-1876) ήταν Αυστριακός τοπιογράφος. Ήταν μαθητής του Γιόζεφ Μέσμερ στην Ακαδημία της Βιέννης και στη συνέχεια ταξίδεψε και σπούδασε στη Γερμανία, το Βέλγιο, την Ελβετία και την Ιταλία. Τα έργα του αποτελούνται από τοπία αξιόλογα ως προς τη σύνθεση και την προσεγμένη λεπτομέρειά τους.

2. ΣΟΥΜΠΕΡΤ ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ Η φλαμουριά. Μάρτι Τάλβελα 1984.mp3

Πάμπλο Πικάσο: Ο γέρος κιθαριστής (1903-4).

Ο Πάμπλο Πικάσο δημιούργησε τον «γέρο κιθαριστή» αμέσως μετά την αυτοκτονία του στενού φίλου του, Κασαγέμας. Στους πίνακες της «μπλε περιόδου» του (1901-04), ο καλλιτέχνης περιορίστηκε σε μια ψυχρή, μονοχρωματική μπλε παλέτα, ισοπεδωμένες φόρμες και συναισθηματικά, ψυχολογικά θέματα ανθρώπινης δυστυχίας και αποξένωσης που σχετίζονται με το έργο άλλων καλλιτεχνών της εποχής εκείνης όπως ο Έντβαρντ Μουνκ και ο Πολ Γκογκέν. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο καλλιτέχνης ήταν συμπονετικός για τα δεινά των καταπιεσμένων και ζωγράφισε πολλούς καμβάδες που απεικονίζουν τη δυστυχία των φτωχών, των ασθενών και εκείνων που διώχνονται από την κοινωνία. Η επιμήκης, γωνιακή φιγούρα του τυφλού μουσικού σχετίζεται επίσης με το ενδιαφέρον του Πικάσο για την ισπανική τέχνη και, ειδικότερα, για τον σπουδαίο καλλιτέχνη του 16ου αιώνα Ελ Γκρέκο. Ο γέρος κιθαρίστας είναι ίσως ο πιο εμβληματικός πίνακας της μπλε περιόδου του Πικάσο, όταν ζούσε στη φτώχεια και τη συναισθηματική αναταραχή. Ο πίνακας είναι επίσης αξιοσημείωτος για την απόκοσμη παρουσία μιας μυστηριώδους εικόνας ζωγραφισμένης από τα κάτω. Η παραμορφωμένη μορφή - σημειώστε ότι το πάνω μέρος του κορμού του κιθαρίστα φαίνεται να είναι πλαγιασμένο, ενώ το κάτω μισό φαίνεται να κάθεται σταυροπόδι - τα επιμήκη άκρα και η στενή, γωνιακή στάση του ηλικιωμένου άνδρα - θυμίζουν τα έργα του Ελ Γκρέκο. Αυτός ο σκυμμένος τυφλός άντρας κρατά κοντά του μια μεγάλη, στρογγυλή κιθάρα. Το καφετί σώμα του αντιπροσωπεύει τη μοναδική αλλαγή χρώματος του πίνακα. Τόσο σωματικά όσο και συμβολικά, το όργανο γεμίζει τον χώρο γύρω από τη μοναχική ανθρώπινη φιγούρα, η οποία φαίνεται να αγνοεί την τύφλωση και τη φτώχεια, καθώς παίζει. Την εποχή που φτιάχτηκε ο πίνακας, η λογοτεχνία του Συμβολιστικού κινήματος περιελάμβανε τυφλούς χαρακτήρες που διέθεταν δυνάμεις εσωτερικής όρασης. Η αδύνατη φιγούρα του τυφλού μουσικού που μοιάζει με σκελετό έχει επίσης ρίζες στην τέχνη από την πατρίδα του Πικάσο, την Ισπανία. Η εικόνα αυτή αντικατοπτρίζει τον προσωπικό αγώνα και τη συμπάθεια του εικοσιδυάχρονου Πικάσο για τα δεινά των καταπιεσμένων· ήξερε πώς ήταν να είσαι φτωχός, αφού ήταν σχεδόν πάμπτωχος όλη την προηγούμενη χρονιά.

Ένα τέλειο συνοδευτικό κομμάτι είναι το ποίημα του Γουάλας Στίβενς «Ο άντρας με την μπλε κιθάρα». Ο ποιητής βάζει λόγια στην πεποίθηση του Πικάσο ότι η τέχνη είναι το ψέμα για να μας βοηθήσει να δούμε την αλήθεια. Ο Στίβενς γράφει:

Είπαν: «Έχεις μια μπλε κιθάρα,

Δεν παίζεις τα πράγματα όπως είναι».

Ο άντρας απάντησε, «Τα πράγματα όπως είναι

Έχουν αλλάξει πάνω στην μπλε κιθάρα».

3. ΣΟΥΜΠΕΡΤ ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ Ο Οργανοπαίκτης. Μάρτι Τάλβελα 1984.mp3

Στο "Χειμωνιάτικο Ταξίδι" του Σούμπερτ η συγκίνηση του ποιητικού λόγου κορυφώνεται από τη μουσική με δραματικές εντάσεις και εξάρσεις, με εύστοχα ηχητικά τεχνάσματα, όπου ένα αλληγορικό ταξίδι της ψυχής πραγματώνεται μέσα από το κρύο, το σκοτάδι, την κραυγή του ανέμου, τη ροή του νερού κάτω από τους πάγους. «Είναι παντού χειμώνας» και τον ταξιδιώτη συνοδεύει η οδύνη από την τραυματική ερωτική απογοήτευση. Αν και η περιπλάνησή του γίνεται παραληρηματική στο δύσβατο χειμωνιάτικο τοπίο, «Η φύση είναι που γιατρεύει κάθε πληγή της ψυχής» και σ' αυτήν θα ανατρέξει η λαβωμένη ψυχή του συνθέτη. Θα οραματιστεί τον έρωτα, τα άνθη του χειμώνα και η μαγική μουσική του θα εκπέμψει βύθια χαρά!

Πολ Γκογκέν: Χειμερινό τοπίο / Το Χιόνι στο Vaugirard I / Κήπος κάτω απ’ το χιόνι (1879).

Σε αντίθεση με τους μεταγενέστερους πίνακές του, στους οποίους χρησιμοποιούσε έντονα χρώματα, συχνά σε αντίθεση, αυτός ο πίνακας φαίνεται σχεδόν μονόχρωμος. Ο Γκογκέν χρησιμοποιεί αποχρώσεις του γκρι, του μπλε, του καφέ και λίγο του πράσινου. Με αυτή την χρωματική παλέτα, αποτυπώνει τέλεια την ψυχρότητα μιας χειμωνιάτικης μέρας.

Η συνολική αίσθηση που αποκομίζουμε από αυτόν τον πίνακα είναι μια ψυχρή ηρεμία. Τα δέντρα είναι γυμνά, χωρίς κανένα φύλλωμα πάνω τους. Και παρόλο που μπορούμε να αναγνωρίσουμε σπίτια, κανένα φως ή κίνηση δεν συμβαίνει γύρω τους. Όλα μένουν ακίνητα σε αυτόν τον πίνακα με θέμα το χειμώνα.

Το ιμπρεσιονιστικό ύφος επηρέασε έντονα το «Χειμερινό τοπίο» του Γκογκέν. Με τα απαλά χρώματα που χρησιμοποιεί και τις καλά καθορισμένες πινελιές, έχουμε σχεδόν μια αίσθηση πως βλέπουμε το χειμωνιάτικο τοπίο του μέσα από ένα παράθυρο. Όλα είναι λίγο θολά και το φως αντανακλάται μέσα από αυτό. Με τις γαλάζιες πινελιές που εφαρμόζει ο Γκογκέν γύρω από τα κλαδιά των δέντρων, ο πίνακας αποκτά μια αίσθηση παγωμένου, κάνοντας έτσι όλο το τοπίο καλυμμένο από χιόνι και παγωμένο. Αν και ήταν δεξιοτέχνης στα ζωηρά χρώματα, με αυτόν τον πίνακα, ο Γκογκέν μας έδειξε ότι ήταν επίσης ταλαντούχος στη ζωγραφική με μια μονόχρωμη χρωματική παλέτα.

Stopping by Woods on a Snowy Evening (Robert Frost)

Fri, 15 Nov 2024 15:01:51 +0300

Whose woods these are I think I know.

His house is in the village though;

He will not see me stopping here

To watch his woods fill up with snow.

My little horse must think it queer

To stop without a farmhouse near

Between the woods and frozen lake

The darkest evening of the year.

He gives his harness bells a shake

To ask if there is some mistake.

The only other sound's the sweep

Of easy wind and downy flake.

The woods are lovely, dark and deep,

But I have promises to keep,

And miles to go before I sleep,

And miles to go before I sleep.

Ο Frost έγραψε το ποίημα μέσα σε λίγα λεπτά, τον Ιούνιο του 1922, στο σπίτι του στο Shaftsbury του Vermont. Είχε μείνει ξύπνιος όλη τη νύχτα γράφοντας το «New Hampshire» και όταν το τελείωσε, συνειδητοποιώντας ότι είχε έρθει το πρωί, βγήκε για να δει την ανατολή του ηλίου και ξαφνικά του ήρθε η ιδέα για το "Stopping by Woods on a Snowy Evening".

Προσωπικά, αισθάνομαι πως η τελευταία στροφή του ποιήματος εμπεριέχει το βασικό του νόημα και ο Frost επαναλαμβάνοντας τον στίχο "And miles to go before I sleep" τονίζει την απόφαση [του ποιητικού υποκειμένου] να αφήσει πίσω του ένα όμορφο τοπίο για να επιστρέψει στην καθημερινότητά του και τις υποχρεώσεις του. Το ποίημα εκφράζει ίσως τη βαθύτερη παρακίνηση του εαυτού μας να αφοσιωθούμε σε κάποιους σκοπούς στη ζωή, αλλά και την ταυτόχρονη τάση μας ως άνθρωποι να θαυμάζουμε την ομορφιά της φύσης. Ένας εθισμός σε οτιδήποτε ζωντανό, χωρίς ωστόσο να καταφέρνουμε να εμποδίσουμε τους εαυτούς μας από το να αποχωριστούμε κάτι τόσο μαγικό, με τραγικότερο το κομμάτι πως η αποχώριση αυτή γίνεται ουσιαστικά οικειοθελώς.

Στο "The Figure a Poem Makes" (1939), ο Frost αναφέρει:

"No tears in the writer, no tears in the reader. No surprise for the writer, no surprise for the reader.

For me the initial delight is in the surprise of remembering something I didn’t know I knew."

Το ποίημα από πολλούς ερμηνεύεται ότι προβάλλει μια ροπή προς το τέλος της ζωής, που υποδεικνύεται στους τελευταίους στίχους,

με το δάσος και τον «ύπνο» να αντιπροσωπεύουν τον θάνατο.

Ωστόσο, άλλοι θα υποστηρίξουν πως η θέληση για τη συνέχιση της ζωής υπερισχύει.

Υποθέτω ότι ο καθένας θα μπορούσε να ερμηνεύσει την οποιαδήποτε μορφή τέχνης με το δικό του μοναδικό τρόπο.

Για εμένα είναι απλά ένα ποίημα με μια περίεργη δόση νοσταλγίας για μια ζωή που δεν ζήσαμε.

The Hill We Climb

Wed, 13 Nov 2024 22:24:06 +0300

Ο τίτλος της ανάρτησης αυτής αφορμάται από το ομώνυμο ποιητικό έργο της 26χρονης Αμερικανίδας ποιήτριας Amanda Gorman. Το ποίημα αυτό, μία ωδή στην ελπιδοφόρο και ανατρεπτική δύναμη της συλλογικότητας, έφτασε στα αυτιά μου το 2020, καθώς αναγνώσθηκε κατά την τελετή ορκωμοσίας του τότε Προέδρου των ΗΠΑ Joe Biden. Με τις Αμερικανικές εκλογές να έχουν επανέλθει στο προσκήνιο και μάλιστα προ ολίγων ημερών, στο αποκορύφωμά τους, «έτυχε» να ξανακατεβάσω το βιβλίο αυτό από το ράφι.

Οι συνεχώς μεταβαλλόμενες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες του σήμερα έχουν διαμορφώσει μία ιδιαίτερα κινητή παγκόσμια σκηνή. Η καθημερινότητα προβάλλει πλέον δυστοπική μέσα από έναν μανδύα αβεβαιότητας. Είναι κατάφορτη από υποχρεώσεις, εκτυφλωτικά φώτα και δυνατούς θορύβους , μοιάζει όλο και περισσότερο με πίνακα του Andy Warhol : σύμβολα που επαναλαμβάνονται στο διηνεκές. Μία τέτοια εικόνα αναστέλλει αναπόφευκτα την κοινωνική συνείδηση και κάθε ίχνος υγειούς εξωστρέφειας του ανθρώπου προς τον συνάνθρωπο.

Απαλλαγμένο από πολιτικούς χρωματισμούς, το ποίημα αυτό (στα δικά μου μάτια) αποτελεί μία ανασημασιολόγηση της θέσης του ανθρώπου στην ιστορία που εμείς χτίζουμε σήμερα. Θέτει τον άνθρωπο δίπλα στον άνθρωπο και τίποτα άλλο παρά μόνο ελπίδα ανάμεσά τους. Ζούμε καθημερινά σε μία κοινωνία ασθματική, επικίνδυνα πλαστή και άνευρη, που σχεδόν επιτακτικά, κινεί τον άνθρωπο προς την εσωστρέφεια και την αποξένωση. Τίθεται έτσι η εαυτότητα του καθενός σε πλήρη ανωνυμία και αποστασιοποίηση από τη συλλογικότητα. Κινούμαστε πλέον με πυξίδα την ατομικότητά μας, στην οποία έχουμε εκχωρήσει μία υπεραξία, δυσανάλογη της φύσης του ανθρώπου.

Η συλλογικότητα υπήρξε εκ γενετής φανέρωμα της ανθρώπινης φύσης, πολύ πριν εγκατασταθεί ο ατομικισμός στις σύγχρονες κοινωνίες. Επειδή, λοιπόν, ο τελευταίος αποτελούσε πάντοτε μία ρηχή ιδεολογική πρόταση, ο καθένας μας καλείται σήμερα, να διατρέξει εκ νέου τη ροή της ύπαρξής του και να τοποθετήσει ο ίδιος τον εαυτό του εκεί που ανήκει ο άνθρωπος…ο ένας δίπλα στον άλλον. Μέσα από τη δύναμη της συλλογικότητας και της αλληλεγγύης ζυμώνεται η διάθεση και η ανησυχία του ανθρώπου να προασπίσει την ελευθερία και την ευημερία του, να εναντιωθεί στην κοινωνική αποσάρθρωση, να αποκαλύψει και να αποτελέσει, ακόμη, ο ίδιος το φως που θα έρθει σε ρήξη με το σκοτάδι.

Σε πείσμα των καιρών, των παθολογικά εθισμένων στην ταχυπαλμία, το να κοιτάξουμε έναν συνάνθρωπό μας στα μάτια είναι κιόλας η επανάσταση που χρειαζόμαστε. Παραθέτω την καταληκτική (και προσωπικά αγαπημένη μου) στροφή από το ποίημα, ελπίζοντας να αποτελέσει για εσάς αφορμή προς περαιτέρω ανάγνωση και εξερεύνηση…

Αλλά τα βράδια...

Wed, 13 Nov 2024 20:36:20 +0300

"Αλλά τα βράδια" Τ. Λειβαδίτης

Και να που φτάσαμε εδώ
χωρίς αποσκευές
μα μ’ ένα τόσο ωραίο φεγγάρι.

Κι εγώ ονειρεύτηκα έναν καλύτερο κόσμο
φτωχή ανθρωπότητα, δεν μπόρεσες
ούτε ένα κεφάλαιο να γράψεις ακόμα.
Σα σανίδα από θλιβερό ναυάγιο
ταξιδεύει η γηραιά μας ήπειρος.

Αλλά τα βράδια τι όμορφα
που μυρίζει η γη…

Βέβαια αγάπησε τα ιδανικά της ανθρωπότητας,
αλλά τα πουλιά
πετούσαν πιο πέρα.
Σκληρός, άκαρδος κόσμος,
που δεν άνοιξε ποτέ μιαν ομπρέλα
πάνω απ’ το δέντρο που βρέχεται.

Ύστερα ανακάλυψαν την πυξίδα
για να πεθαίνουν κι αλλού και την απληστία
για να μένουν νεκροί για πάντα.
Αλλά καθώς βραδιάζει
ένα φλάουτο κάπου
ή ένα άστρο συνηγορεί για όλη την ανθρωπότητα.

Αλλά τα βράδια τι όμορφα
που μυρίζει η γη…

Καθώς μένω στο δωμάτιο μου,
μου ’ρχονται άξαφνα φαεινές ιδέες.
Φοράω το σακάκι του πατέρα
κι έτσι είμαστε δυο,
κι αν κάποτε μ’ άκουσαν να γαβγίζω
ήταν για να δώσω
έναν αέρα εξοχής στο δωμάτιο.

Κάποτε θα αποδίδουμε δικαιοσύνη
μ’ ένα άστρο ή μ’ ένα γιασεμί
σαν ένα τραγούδι, που καθώς βρέχει
παίρνει το μέρος των φτωχών.

Αλλά τα βράδια τι όμορφα
που μυρίζει η γη…

Όσο για μένα, έμεινα πάντα ένας πλανόδιος πωλητής αλλοτινών πραγμάτων,
αλλά… αλλά ποιος σήμερα ν’ αγοράσει ομπρέλες από αρχαίους κατακλυσμούς.

Αλλά μια μέρα δεν άντεξα.
Εμένα με γνωρίζετε, τους λέω.
Όχι, μου λένε.
Έτσι πήρα την εκδίκησή μου και δε στερήθηκα ποτέ τους μακρινούς ήχους.

Κι ύστερα στο νοσοκομείο που με πήγαν βιαστικά…
Τι έχετε, μου λένε.
Εγώ; Εγώ τίποτα, τους λέω. Μόνο πέστε μου γιατί μας μεταχειρίστηκαν,
μ’ αυτόν τον τρόπο.

Το βράδυ έχω βρει έναν ωραίο τρόπο να κοιμάμαι.
Τους συγχωρώ έναν-έναν όλους.
Άλλοτε πάλι θέλω να σώσω την ανθρωπότητα,
αλλά εκείνη αρνείται.

Κύριε, αμάρτησα ενώπιόν σου, ονειρεύτηκα πολύ
(…) Έτσι ξέχασα να ζήσω.
Μόνο καμιά φορά μ’ ένα μυστικό που το ’χα μάθει από παιδί,
ξαναγύριζα στον αληθινό κόσμο, αλλά εκεί κανείς δε με γνώριζε.
Σαν τους θαυματοποιούς που όλη τη μέρα χάρισαν τα όνειρα στα παιδιά
και το βράδυ γυρίζουν στις σοφίτες τους πιο φτωχοί κι απ’ τους αγγέλους.

Ζήσαμε πάντοτε αλλού.
Και μόνο όταν κάποιος μας αγαπήσει, ερχόμαστε για λίγο
κι όταν δεν πεθαίνει ο ένας για τον άλλον είμαστε κιόλας νεκροί.

Αλλά τα βράδια τι όμορφα
που μυρίζει η γη…

Δωσ’ μου το χέρι σου…
Δωσ’ μου το χέρι σου…

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Mon, 11 Nov 2024 16:53:20 +0300

Pablo Benzo How we know what we know, 2024

Η έκθεση

Η απροσδόκητη πρόσκληση

κατέφθασε

συνοδεία νοσταλγικής διάθεσης

και βιαστικής μελαγχολίας

«Σας περιμένουμε με χαρά

στα εγκαίνια της έκθεσης μας»

Ημερομηνία και τόπος αδιευκρίνιστα,

καμία σημασία δεν είχε

Μοναδική προϋπόθεση για την είσοδο,

μια εισιτήριος προθυμία

ικανή να σε οδηγήσει με όχημα

μια ανεξήγητη οικειότητα

στις πύλες ενός ερειπωμένου αρχοντικού

όπου περίμενε η ξεναγός

Το πρόσωπο της καλυμμένο

με ένα πέπλο μαύρο, αδιαφανές

και η σωματική της διάπλαση μεταβλητή-

σε άλλα δωμάτια γινόταν φαρδιά και νωχελική

και σε άλλα ψηλόλιγνη

σαν παραμορφωμένο εκκρεμές

σε κάθε γωνιά της έκθεσης

την ακεραιότητα των έργων

επιτηρούσε μια παράξενη φύλακας

που ένα μονάχα τυχαίο της άγγιγμα

φανέρωναν λεπτομέρειες

που θα ορκιζόσουν πως δεν υπήρχαν πριν

Βαδίζοντας τον μακρύ διάδρομο προς την έξοδο,

μοναδικό ενθύμιο η αλλόκοτη αίσθησις

ενός ανησυχητικά πολύ προσωπικού ταξιδιού

Η πορεία προς τον έξω κόσμο

-εξαιρετικά δαιδαλώδης-

απαιτούσε τη συνοδεία τρίτης

μυστηριώδους μορφής

με βλέμμα σκυθρωπό κι απαισιόδοξο,

λανθάνουσα απόπειρα

αποτροπής μιας νέας επίσκεψης

υπό το φως μιας φωτεινής επιγραφής

«Επιστρέφετε με δική σας ευθύνη».

Χρυσάνθη Τσαπραλή

Salvador Dalí: Alice in Wonderland (M. & L. 321-333; F. 69-5 A-M)*, 1969

ΣΚΕΨΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑ « ΕΙΣΤΕ ΣΤΟΝ ΚΥΚΛΟ. ΧΑΡΕΙΤΕ ΤΟ!»

Mon, 11 Nov 2024 16:44:39 +0300

Στην πρώτη διάλεξη αναφερθήκαμε στην αξία του να απολαμβάνουμε κάθε λεπτό της καθημερινότητάς μας, του να αντιμετωπίζουμε τη ζωή με θετικότητα. Θα ήθελα με το παρακάτω κείμενο να αποδώσω ορισμένες σκέψεις που μου γεννήθηκαν, καθώς δεν θα σας κρύψω πως όσα είπαμε μου ακούστηκαν αρχικά κάπως ιδεαλιστικά. Αλλά, τελικά, νομίζω πως αναθεώρησα δίνοντας μια νέα διάσταση, από αυτή που πίστευα, στον όρο «θετικότητα».

Ακολουθεί ο συλλογισμός μου· ελπίζω να σας φανεί ενδιαφέρον…

Η επιθυμία μας να υιοθετούμε μια διαρκή στάση θετικότητας και να απολαμβάνουμε κάθε στιγμή δύναται να αποτελέσει πηγή ατέρμονου άγχους. Μπορεί να μας δημιουργήσει την ιδεαλιστική προσδοκία πως κάθε στιγμή της ζωής μας θα μπορούμε να την αντιμετωπίζουμε με θετικά συναισθήματα. Μπορεί να μας οδηγήσει στην ενοχοποίηση των αρνητικών συναισθημάτων, του θυμού, της αβεβαιότητας, της στενοχώριας, του πόνου. Μπορεί να πυροδοτήσει μια αέναη προσπάθεια αποφυγής των «λάθος» αυτών συναισθημάτων, να γεννήσει τύψεις για οποιαδήποτε στιγμή που ίσως μοιάζει μονότονη ή διαφέρει από αυτές που εμείς συνηθίζουμε να απολαμβάνουμε. Αλλά, η μονοτονία, ο θυμός, το άγχος, η θλίψη, ακόμα και ο θρήνος υπήρχαν και θα υπάρχουν. Όσο εμμένουμε σε μια στάση «τοξικής θετικότητας», θα ζούμε σε μια «σαπουνόφουσκα». Αυτή, όπως αναφέρθηκε και στη διάλεξη, όσο ανεβαίνει στον ουρανό, θα φωτοβολεί εντυπωσιακά. Όμως, κάποια στιγμή θα σπάσει. Και το μόνο που θα μείνει θα είναι ένας χείμαρρος συσσωρευμένων συναισθημάτων, ο οποίος πια θα ρέει ορμητικά. Θα μείνει στα χέρια μας ένα προσωπείο, το οποίο, στην πραγματικότητα, δεν συνάδει με τον ανθρώπινο ψυχισμό, ο οποίος είναι πλούσιος και πολυσύνθετος. Οπότε, η πραγματική θετικότητα, δεν είναι η διαρκής αντιμετώπιση των πραγμάτων με χαμόγελο, ούτε η επίπλαστη προσδοκία πως θα μπορούμε να απολαμβάνουμε (με τη συμβατική σημασία της λέξης) κάθε στιγμή. Θετικότητα, τελικά είναι να αποδεχόμαστε και να αγκαλιάζουμε κάθε συναίσθημα. Προσωρινά. Γιατί η αποδοχή του συναισθήματος δεν πρέπει να συνυφαίνεται με την ατελείωτη ανοχή μας σε αυτό. Αφού δώσουμε τον απαραίτητο χρόνο στον εαυτό μας να βιώσει το αρνητικό συναίσθημα ή τη δυσάρεστη στιγμή, τότε μπορούμε πραγματικά να επέμβουμε και να αναζητήσουμε την αλλαγή, την επάνοδο και την ανασυγκρότησή μας. Υπό αυτό το πρίσμα, η απόλαυση της ζωής συνδέεται άρρηκτα με το προνόμιο να νιώθουμε βαθιά και ουσιωδώς. Αφορά τη διαρκή επιδίωξη να διατηρούμε την ισορροπία του συναισθηματικού μας κόσμου. Μα η ισορροπία αυτή δεν είναι δυσεπίτευκτη; Είναι. Μήπως είναι και αδύνατη; Μπορεί. Σίγουρα, όμως, αξίζει να προσπαθήσουμε έστω να φτάσουμε λίγο πιο κοντά της.

Σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας.

Ουγκάντα: "Το μαργαριτάρι της Αφρικής"

Sat, 09 Nov 2024 10:20:06 +0300

Ουγκάντα… μια χώρα που ίσως στους περισσότερους από εσάς να είναι εντελώς άγνωστη, σε άλλους να φαντάζει δυσπρόσιτη και για ορισμένους πιο τολμηρούς να αποτελεί “ταξίδι ζωής”. Αυτά κι άλλα πολλά τριγύριζαν στον νου μου πριν αποφασίσω να την επισκεφθώ το περασμένο καλοκαίρι, σε μια προσπάθεια “φιλαποδημίας” είτε απ’ τον κόσμο είτε απ’ τον ίδιο μου τον εαυτό… ποιός ξέρει (;)

Ο δρόμος, λοιπόν, με έβγαλε στην Ουγκάντα, μία χώρα εντοπιζόμενη στην Ανατολική Αφρική. Ήδη απ’ τα πρώτα λεπτά μετά την προσγείωσή μας στο Εντέμπε, τα “πολιτισμικά καμπανάκια” είχαν αρχίσει να ηχούν. Άνθρωποι ξυπόλυτοι, ρακένδυτοι, ταλαιπωρημένοι να κοιτούν τον λευκό με απορία και να τον πλησιάζουν σε μια προσπάθεια να βρουν λίγη τροφή. Μητέρες με τα μωρά κρεμασμένα σε σεντόνια τυλιγμένα γύρω απ’ τη μέση τους, που ταυτόχρονα κουβαλούσαν στο κεφάλι τη σοδειά ή το νερό, να περπατούν στους χωματόδρομους σε απόσταση αναπνοής απ’ τα διερχόμενα οχήματα. Άνθρωποι σε στοίβες στις κλούβες φορτηγών, που προσπαθούσαν να μετακινηθούν σε άλλες πόλεις προς αναζήτηση εργασίας, μικρά παιδιά να κυκλοφορούν γυμνά, ο κόσμος στις τοπικές αγορές να ανταλλάσσει το κάθε τρόφιμο με κάποιο ανάλογης αξίας… όλες αυτές οι εικόνες αρκούν για να στιγματίσουν μία νεαρή εικοσάχρονη που αυτή τη στιγμή πληκτρολογεί από τον ολοκαίνουργιο ηλεκτρονικό της υπολογιστή.

Στην πορεία μας με το αυτοκίνητο προσπαθούσα να είμαι μια “φωτογραφική μηχανή” με φακό εστίασης τον Άνθρωπο, τον Έγχρωμο, τον Μαύρο! Οι πρωτόγνωρες εικόνες που αντίκριζα καθημερινά δεν με εμπόδισαν ιδιαίτερα να πετύχω τον σκοπό μου. Γνώρισα τους ντόπιους, ανταλλάξαμε απόψεις κι έμαθα πολλά για τον τόπο τους. Αρχικά, αν είσαι άντρας στην Ουγκάντα είσαι πολύ τυχερός! Ζεις σε ένα καθεστώς πολυγαμίας και απεριόριστης ισχύος απέναντι στη γυναίκα. Αυτό το γεγονός είναι αποδεκτό τόσο από την αφρικανική νοοτροπία όσο και από τον τρόπο ερμηνείας των θρησκευτικών διδαγμάτων. Η πλειονότητα των πολιτών είναι Χριστιανοί (προτεστάντες) και εκφράζουν υπέρμετρη λατρεία απέναντι στα θεία, σε μια προσπάθεια να θωρακίσουν τον εαυτό τους απέναντι στην υπονόμευση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που βιώνουν καθημερινά. Βέβαια, η πίστη αποτελεί ταυτόχρονα για εκείνους βακτηρία και ελπίδα για μια καλύτερη ζωή, την οποία δυστυχώς αδυνατούν να διαχειριστούν οι ίδιοι καθώς υπόκεινται στον έλεγχο των “Μεγάλων Δυνάμεων” της σύγχρονης ιστορίας. Γι αυτό μιλώντας με ελάχιστους μορφωμένους ντόπιους δεν αργεί κανείς να καταλάβει το μίσος τους απέναντι στους λευκούς, ένα μίσος πλήρως δικαιολογημένο λόγω των διαδοχικών ετών αποικιοκρατίας απ΄τους Βρετανούς.

Φτάνοντας στη φυλή Καραματζόνγκ, στην πόλη Μορότο, οι ντόπιοι μάς υποδέχτηκαν με παραδοσιακούς τους χορούς και τραγούδια. Κατά τα αφρικανικά έθιμα πρέπει να πηδήξεις όσο πιο ψηλά μπορείς, ώστε να αποδείξεις την ικανότητά σου να ξεχωρίζεις απ΄τους υπόλοιπους… έτσι λοιπόν έκανα κι εγώ. Μετά από 4 ώρες ασταμάτητου χορού δειπνήσαμε με τους κατοίκους της φυλής και μιλήσαμε με τον μοναδικό μορφωμένο Αφρικανό των Καραματζόνγκ, τον Πωλ, που είχε σπουδάσει ανθρωπολόγος στην Καμπάλα (πρωτεύουσα της Ουγκάντα). Ο Πωλ μας εξηγούσε πώς ο τρόπος ζωής στην άγρια φύση έχει οδηγήσει, λόγω φυσικής επιλογής, στη διατήρηση κοινών χαρακτηριστικών μεταξύ των Αφρικανών και των homo erectus (πχ. προέχοντα υπερόφρυα τόξα, ευρύτερες ρινικές κοιλότητες κ.ά.). Μάλιστα, μου ανέφερε πως ως ανύπαντρη εικοσάχρονη σε μια φυλή της Ουγκάντα είναι αναμενόμενο να δεχτώ πολλές προτάσεις γάμου…

Η μεγαλύτερή μου έκπληξη σε αυτό το ταξίδι έφτασε τη στιγμή που συνομιλούσα με τον οδηγό μας, τον Jakob, για το εκπαιδευτικό σύστημα στην Αφρική. Σε μια ήπειρο που κυριαρχεί η φτώχεια, η ιδιωτικοποίηση της παιδείας αποτελεί την αναγκαία συνιστώσα για να δημιουργηθεί ένας χειραγωγήσιμος λαός. Αυτός ο λαός που δεν έχει γνωρίσει την αξία της μόρφωσης και την ισχύ του αγώνα ήταν, είναι και θα είναι έρμαιο των αποφάσεων των “ισχυρών”. Αλλά ίσως επιδιώκουμε αυτή την παραμονή των αναπτυσσόμενων χωρών στη σκλαβιά της αμάθειας, διότι γνωρίζουμε βαθιά μέσα μας πως η εξέγερσή τους μονάχα με αυτό τον τρόπο θα καθυστερήσει κι εμείς δεν θα χρειαστεί να διαταράξουμε άμεσα την ευημερία μας.

Παρόλο που αυτό το ταξίδι με γέμισε και εικόνες ανεπανάληπτων τοπίων όσον αφορά στη φυσική ομορφιά, προτίμησα να εστιάσω στον ουμανιστικό του χαρακτήρα. Θεωρώ πως αποτέλεσε μια σπουδαία ευκαιρία να ξεφύγω για λίγο απ΄τον μικρόκοσμό μου και να αναζητήσω την ανθρωπιστική προσέγγιση της επιστήμης μου. Άλλωστε, πλέον αντιλαμβάνομαι ότι στον 21ο αιώνα αυτό που εκλείπει είναι ο “ευαίσθητος επιστήμονας”, δηλαδή εκείνος που αναγνωρίζει την αναγκαιότητα για προσαύξηση της υπάρχουσας γνώσης αλλά και για συνδυασμό της με την ανιδιοτελή προσφορά.

Αφιερωμένο στη μνήμη του πολυαγαπημένου μου παππού που μου έκανε δώρο αυτό το ταξίδι,

Ελένη Καλλιτσουνάκη, φοιτήτρια Ε’ εξαμήνου

Ταξίδια χωρίς τέλος στο μέγαρο Σλήμαν - Μελά: Μια έκθεση για ανήσυχους ταξιδιώτες

Fri, 08 Nov 2024 13:23:22 +0300

Η πρόσφατη επίσκεψή μας στο Μέγαρο Σλήμαν-Μελά, για την έκθεση «Wanderlust/ all passports», ήταν μια εμπειρία που μας ταξίδεψε στον χρόνο και στις πιο βαθιές πτυχές της ανθρώπινης αναζήτησης. Το κτήριο, με την

ιστορική και ατμοσφαιρική του αύρα, λειτούργησε σαν πύλη που οδηγούσε σε έναν κόσμο όπου το παρελθόν και το παρόν συνδέονταν, μέσα από τα μάτια των καλλιτεχνών και τη δική μας διαδρομή.

Σε κάθε αίθουσα, η έκθεση μάς προσκαλούσε σε μια καινούργια θεματική, μια διαφορετική πτυχή του ταξιδιού — άλλοτε υλική και άλλοτε πνευματική. Δεν ήταν απλώς μια σειρά από εκθέματα, αλλά μια σειρά από προσκλήσεις για στοχασμό. Η τέχνη μάς ώθησε να σταθούμε για λίγο στον χρόνο, να νιώσουμε την έννοια της μετάβασης και να σκεφτούμε το δικό μας «ταξίδι» στη ζωή.

Κάθε δωμάτιο είχε έργα με διάφορους συναισθηματικούς τόνους και αρκετά από αυτά έφεραν μαζί τους νήματα μελαγχολίας και νοσταλγίας, σαν υπενθύμιση της εφήμερης φύσης της ύπαρξης. Κάθε έργο μάς προκαλούσε να δούμε παραπέρα, να ξεπεράσουμε τα συνηθισμένα και να αναρωτηθούμε για τις προοπτικές πέρα από το παρόν και το ορατό. Προχωρώντας στους διαδρόμους του μεγάρου, νιώθαμε πως η εμπειρία αυτή μάς έδινε την ευκαιρία να συνδεθούμε με κάτι μεγαλύτερο από το «εδώ και τώρα». Σαν να βυθιζόμασταν σε μια εσωτερική διαδρομή, σε μια αναζήτηση κοινή για όλους — για γνώση, για κατανόηση, για αυτογνωσία.

Φεύγοντας από το Μέγαρο Σλήμαν-Μελά, νιώσαμε ότι τόσο η τέχνη όσο και το ταξίδι, σε κάθε τους μορφή, έχουν τη δύναμη να ανοίγουν νέους ορίζοντες και να μας προσκαλούν να ανακαλύψουμε άγνωστες πτυχές του εαυτού μας και του κόσμου γύρω μας.

Ikiru σημαίνει να ζεις , αλλά τί σημαίνει να ζεις;

Sun, 03 Nov 2024 16:05:25 +0300

Η ταινία «Ikiru» (ορισμός: Να Ζεις , ελληνική απόδοση τίτλου: Ο Καταδικασμένος) υπό τη σκηνοθεσία του Ακίρα Κουροσάβα του 1952, βασίζεται χαλαρά στη νουβέλα του Τολστόι «Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς» και είναι, κατά κυριολεξία, ένα κινηματογραφικό μάθημα ζωής που αφηγείται την ιστορία του Κάντζι Βατανάμπε (τον υποδύεται ο Τακάσι Σιμούρα). Πρόκειται για έναν μεσήλικα γραφειοκράτη που, μπροστά στον επερχόμενο θάνατό του, ξεκινά ένα ταξίδι προς την αυτογνωσία και το αληθινό νόημα της ζωής.

Η Σκηνή της Διάγνωσης: Η Πρώτη Ματιά στο Θάνατο

Μια από τις πιο συνταρακτικές σκηνές, είναι εκείνη στην οποία ο Βατανάμπε μαθαίνει ότι πάσχει από καρκίνο του στομάχου και πως του απομένουν λίγοι μήνες ζωής. Ο τρόπος που δέχεται την είδηση είναι σχεδόν παγωμένος με μια στάση αποπροσωποποίησης, καθώς η συνειδητοποίηση της θνητότητάς του , τον κατακλύζει με μια αίσθηση απώλειας και κενού. Ο Τακάσι Σιμούρα, με την ηρεμία και την απόγνωση στο βλέμμα του, καταφέρνει να μεταφέρει τον θεατή σε αυτό το εσωτερικό ταξίδι, αναδεικνύοντας την ευθραυστότητα της ανθρώπινης ζωής. Η σκηνή αυτή μάς υπενθυμίζει ότι η ζωή είναι πεπερασμένη και κάθε στιγμή της είναι πολύτιμη, προσκαλώντας μας να αναλογιστούμε τη δική μας καθημερινότητα και τις μικρές, ασήμαντες - φαινομενικά - στιγμές που την απαρτίζουν. Επειδή είναι στη φύση του ανθρώπου να αποφεύγει την πλήρη συνειδητοποίηση της θνητότητάς του — κι ας είναι το μοναδικό ον που, γνωρίζοντας αυτό το γεγονός, μπορεί να πορεύεται τόσο προς το καλύτερο όσο και προς το χειρότερο — ο Χάιντεγκερ, από τους σημαντικότερους φιλοσόφους του 20ού αιώνα, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση σε αυτό το σημείο. Υποστήριζε ότι για να ζήσει κανείς αυθεντικά, πρέπει να έχει πάντα κατά νου ότι πορεύεται προς τον θάνατο, ότι το Dasein «είναι-προς-θάνατον». Όποιος δεν συλλαμβάνει πλήρως τη σημασία της θνητότητας και τις συνέπειές της, αδυνατεί να ζήσει πραγματικά ή να αξιοποιήσει τη βαθύτερη δυνατότητά του. Αναπόφευκτα θα ζήσει βυθισμένος στην «αναυθεντικότητα», εγκλωβισμένος σε έναν επιφανειακό κόσμο, γεμάτο ασήμαντες φιλοδοξίες, ανούσιες ανησυχίες και πρόσκαιρες επιδιώξεις, κυνηγώντας απατηλές ελπίδες και φτιάχνοντας παροδικές ονειροπολήσεις.

https://tinyurl.com/fb45w6ec

Στο Νυχτερινό Κέντρο: Η Απόπειρα να Ζήσει

Στην προσπάθειά αναζήτησης σκοπού, ο Βατανάμπε συναντά έναν κοσμογυρισμένο άνδρα σε ένα μπαρ, ο οποίος τον ενθαρρύνει να ξοδέψει χρήματα και να διασκεδάσει, απολαμβάνοντας ό,τι μπορεί από την εναπομείνασα ζωή του. Μαζί βυθίζονται στον νυχτερινό κόσμο, αναζητώντας λίγη από την «ενέργεια» της ζωής. Ωστόσο, ο Βατανάμπε σύντομα αντιλαμβάνεται ότι οι εφήμερες απολαύσεις δεν μπορούν να καλύψουν το εσωτερικό του κενό. Σε αυτήν την σκηνή, το σώμα του αποπνέει αποξένωση, όπως και φωνή του στο τραγούδι «Είναι σύντομη η ζωή» ή αλλιώς «Gondola no Uta» (ゴンドラの唄, «Το Τραγούδι της Γόνδολας»). Μια ρομαντική μπαλάντα που κυκλοφόρησε το 1915 και γνώρισε μεγάλη δημοτικότητα στην Ιαπωνία κατά την περίοδο Ταϊσό. Στο τραγούδι, οι στίχοι εκφράζουν τη σοφία ενός ώριμου ανθρώπου που μοιράζεται τις σκέψεις του με τις νεότερες ψυχές, τονίζοντας την εφήμερη φύση της νεότητας. Η ερμηνεία του εδώ, χωρίς υπερβολές, αντικατοπτρίζει τον ανθρώπινο πόνο και τη μάταιη προσπάθεια να ξεφύγει από αυτόν, καθιστώντας τη σκηνή έναν συναισθηματικό πυρήνα της ταινίας. Κοιτώντας τον, εστιάζουμε στα ομιλούντα σχεδόν μάτια του, που κουβαλούν την απώλεια των χαμένων χρόνων, αλλά και μια παράξενη ηρεμία, σαν να αποδέχεται επιτέλους την πραγματικότητα. Αυτή η στιγμή, με τη φωνή του να τρέμει από συναισθηματική ένταση, δίνει στο βλέμμα του μια διαύγεια που μας καλεί να αναλογιστούμε τι σημαίνει να ζούμε.

Η φαινομενική χαρά των γύρω του τονίζει τη μοναξιά και την ανικανοποίητη ανάγκη του για κάτι βαθύτερο. Είναι η στιγμή που συνειδητοποιεί πως η ζωή του δεν χρειάζεται απλώς διασκέδαση, αλλά ένα αληθινό νόημα, το οποίο δεν μπορεί να αγοραστεί. Αυτή η σκηνή λειτουργεί σαν καθρέφτης του άγχους που πολλοί βιώνουν προσπαθώντας να βρουν ουσία στην υλική επιφάνεια της καθημερινότητας – μια ψευδαίσθηση δύναμης και αθανασίας.

https://tinyurl.com/f8wujs5n

Ο Βατανάμπε, έχοντας χάσει τη σύζυγό του νωρίς, αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στο μεγάλωμα του γιου του, μόνος. Συνειδητοποιώντας πόσο του έχει λείψει η αίσθηση του να αγαπά μια γυναίκα, ερωτεύεται μια πολύ νεότερη πρώην συνάδελφό του, η οποία του δείχνει λίγη στοργή. Όμως, αυτός ο «έρωτας» στον οποίο προσβλέπει για να απαλύνει τους τελευταίους του μήνες αποδεικνύεται φρούδα ελπίδα, καθώς εκείνη δεν μοιράζεται τα ίδια συναισθήματα. Η νεαρή γυναίκα, γεμάτη ζωντάνια αλλά χωρίς βαθύτερες αναζητήσεις, δεν έχει τίποτα να του προσφέρει. «Δείξε μου πώς να ζω, να αισθάνομαι τόσο ζωντανός όσο εσύ», της λέει κάποια στιγμή, κι εκείνη του απαντά κυνικά, «Εγώ μόνο να δουλεύω και να τρώω ξέρω».

https://tinyurl.com/55kz8brh

Έτσι, τί του μένει για να δώσει λίγο νόημα, έστω και στο τέλος, στη ζωή του που μέχρι τώρα πήγε χαμένη; Ο Βατανάμπε αποφασίζει να αφιερώσει τον χρόνο που του απομένει σε ένα έργο που, για πρώτη φορά, έχει προσωπικό νόημα: την κατασκευή ενός πάρκου σε μια υποβαθμισμένη περιοχή. Η αποφασιστικότητα, η ιώβεια υπομονή και το πάθος του να δημιουργήσει έναν χώρο που θα προσφέρει χαρά και ανάπαυση στους άλλους αποκαλύπτουν μια νέα πτυχή του χαρακτήρα του. Εδώ, ο Βατανάμπε δεν λειτουργεί απλώς ως δημόσιος υπάλληλος, αλλά ως άνθρωπος που βρίσκει ικανοποίηση στη συμβολή του , στη ζωή των άλλων. Η εικόνα του, να περπατά ακούραστα και να αψηφά τα εμπόδια και τη γραφειοκρατία, αναδεικνύει την ανθρωπιά και την ανιδιοτέλεια που κρύβονται μέσα σε κάθε μικρή πράξη προσφοράς. Το πάρκο γίνεται για εκείνον το σύμβολο της νίκης ενάντια στην αποξένωση της κοινωνίας, θυμίζοντάς μας πόσο σπουδαίο είναι να δημιουργούμε κάτι που θα παραμείνει, για όσο μάς επιτρέπει ο χρόνος.

Η Τελευταία Σκηνή στην Κούνια: Η Γαλήνη της Συμφιλίωσης

Στα τελευταία 40 λεπτά του «Ikiru» , ο Κουροσάβα απομακρύνεται από την οπτική του Βατανάμπε και τον εντάσσει στο ανώνυμο συλλογικό, στους Άλλους, στη φλύαρη «κοινή γνώμη». Υποδηλώνοντας με πικρία ότι, ενώ η ζωή μας μπορεί σε κάποιο βαθμό να ανήκει σε εμάς, ο θάνατός μας είναι πάντα υπόθεση των άλλων. Ο επίλογος βρίσκει τον Βατανάμπε καθισμένο στην κούνια, στο πάρκο που κατάφερε να ολοκληρώσει, ενώ τραγουδά ξανά «Το Τραγούδι της Γόνδολας». Σε αυτήν τη σπαρακτικά ήρεμη στιγμή, ο χαρακτήρας του έχει φτάσει σε πλήρη συμφιλίωση με τη ζωή και τον θάνατο. Με το χιόνι να πέφτει γύρω του, ο Βατανάμπε δεν είναι πλέον ο άνθρωπος που κάποτε αγωνιούσε για την κάθε μέρα· είναι ένας άνθρωπος που έχει βρει γαλήνη και ανακούφιση, έχοντας αφήσει το αποτύπωμά του μέσα από την αγάπη και τη φροντίδα που επέδειξε στους γύρω του. Η εικόνα αυτή – ο Βατανάμπε να τραγουδά μόνος του, σε ένα άδειο πάρκο – είναι μια διαχρονική υπενθύμιση ότι η πραγματική ευτυχία βρίσκεται σε πράξεις που αφήνουν θετικό αποτύπωμα, ακόμα κι αν δεν τις αντιλαμβάνονται πολλοί…

https://tinyurl.com/2cf5kbfk

Το «Να Ζεις» δεν είναι απλώς μια ταινία για τον θάνατο, αλλά ένας ύμνος στη ζωή. Μάς θυμίζει ότι η πραγματική χαρά δεν βρίσκεται στις υλικές απολαύσεις ή στις ανούσιες επιτυχίες, αλλά στη δυνατότητά μας να συνδεθούμε ουσιαστικά με τους άλλους, να προσφέρουμε και να δημιουργήσουμε κάτι με διάρκεια. Ο Βατανάμπε, με την ήρεμη παρουσία του και την αποφασιστικότητά του να ζήσει και όχι απλώς να επιβιώσει, γίνεται ένας ήρωας της καθημερινότητας, ένας ήρωας σαν της «Μικρής μας Πόλης» (βλ. Άσκηση 12^ης Ιουλίου 2024, από τα ενεργά εργαλεία του MED2135) - ένας άνθρωπος που δείχνει πως η αληθινή πληρότητα έρχεται όταν αφιερώνουμε τον εαυτό μας , σε κάτι μεγαλύτερο από εμάς τους ίδιους!

ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΜΝΗΜΗΣ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟ ΑΧΝΑ

Thu, 31 Oct 2024 21:04:33 +0300

Ο «Γυάλινος κόσμος» θεωρείται το πιο αυτοβιογραφικό θεατρικό έργο του Αμερικανού συγγραφέα Τενεσί Ουίλιαμς (1911-1983) και ένα απ’ τα καλύτερά του. Γραμμένο ως μια αναπόληση - ξόρκι οδυνηρών βιωμάτων κι ενοχών, ο «Γυάλινος Κόσμος» αναζητά παραστάσεις να ανασυστήνουν ευφάνταστα το δραματουργικό μοτίβο της προσωπικής βιωμένης ανάμνησης. Ο «Γυάλινος Κόσμος» έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Civic Theater στο Σικάγο τον χειμώνα του 1944, σημειώνοντας από την πρώτη στιγμή πρωτοφανή καλλιτεχνική αλλά και εμπορική επιτυχία και καθιερώνοντας τον Τενεσί Ουίλιαμς ως τον πλέον φέρελπι συγγραφέα της εποχής εκείνης.

Στην Ελλάδα η πρώτη παρουσίαση του έργου έγινε από το Θέατρο Τέχνης το 1946 σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν, ο οποίος κράτησε τον ρόλο του Τομ, ενώ έχει μείνει αξέχαστη σε όσους την είδαν, η Έλλη Λαμπέτη, η ενσάρκωση της ευαισθησίας στην υποκριτική τέχνη, στον ρόλο της Λόρας.

Στην ουσία, στο έργο του αυτό ο Ουίλιαμς περιγράφει την ίδια του την οικογένεια. Τον πατέρα του, μια αυστηρή πατριαρχική φιγούρα, τελικά αλκοολικό, τον θεωρούσε ουσιαστικά "απόντα" λόγω της δουλειάς του. Ο Τομ του έργου είναι ο ίδιος ο συγγραφέας, η Αμάντα του έργου παραπέμπει στη μητέρα του Ουίλιαμς, μια αριστοκρατική γυναίκα, ωστόσο υπερπροστατευτική και αποκομμένη από την πραγματικότητα, αλλά κυρίως ο Ουίλιαμς σε αυτό το έργο του έχει επηρεαστεί από την αδερφή του, Ρόουζ. Η Ρόουζ είναι η έμπνευση για τη Λόρα του «Γυάλινου Κόσμου», καθώς η Ρόουζ έπασχε από σχιζοφρένεια κι είχε υποβληθεί σε λοβοτομή, με αποτέλεσμα να μείνει σχεδόν ανάπηρη για το υπόλοιπο της ζωής της.

Στο έργο εξιστορείται, μέσα από τις αναμνήσεις του Τομ, η ζωή της οικογένειας Γουίνγκφιλντ, που την απαρτίζουν ο γιος Τομ, η μητέρα Αμάντα και η κόρη Λόρα. Ο πατέρας τούς έχει εγκαταλείψει για χρόνια κι εκείνοι ζουν σ' ένα δικό τους "γυάλινο κόσμο". Το αδιέξοδο των ηρώων δίνεται με ποίηση και αγάπη και οι χαρακτήρες κτίζονται με πραγματικά υλικά. Ο «Γυάλινος Κόσμος», ένα «έργο μνήμης» όπως το χαρακτήριζε ο Τενεσί Ουίλιαμς, προσφέρει άπειρες ελευθερίες όσον αφορά το ανέβασμά του. Δεν απαιτεί νατουραλιστικά στοιχεία, ενώ ο Τομ, στην αρχή του έργου, εισάγει το κοινό σε αυτό το εύθραυστο μικροσύμπαν με έναν μονόλογο-πρόλογο, μέσα από τον οποίο ο συγγραφέας σκιαγραφεί το ταραγμένο πολιτικά και κοινωνικά φόντο της εποχής που διαδραματίζεται. Η μητέρα του έργου, η Αμάντα, έχει έμμονη ιδέα με τα νεανικά της χρόνια στον Νότο, ωστόσο τώρα δείχνει την εικόνα της «ματαιωμένης καλλονής του παρελθόντος», ένα μοτίβο που επανέρχεται σε πολλά έργα του συγγραφέα. Η Αμάντα ζει με τις αναμνήσεις της εποχής που ήταν νέα κι όμορφη και άρεσε στους άνδρες. Είναι ακόμη κοκέτα και καλοβαλμένη. Ταυτόχρονα, ονειρεύεται ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά της, ωστόσο η πραγματικότητα είναι σκληρή... Η κόρη της, Λόρα είναι κλεισμένη στο γυάλινο κόσμο της, στη συλλογή της από γυάλινα ζωάκια–μινιατούρες. Η φύση δεν ήταν γενναιόδωρη μαζί της, αφού ένα ελάττωμα στο πόδι την κάνει να κουτσαίνει ελαφρά και να περιχαρακώνεται στον εαυτό της, αφού αισθάνεται ανεπιθύμητη. Η Λόρα μένει για ώρα στο ημίφως της σκηνής και της ζωής. Η Αμάντα καταπιέζει την κόρη της, προσπαθώντας να την κάνει πιο «γυναίκα», σύμφωνα με τις δικές της προδιαγραφές. Ο αδελφός της Λόρας, ο Τομ, είναι εγκλωβισμένος μέσα σε μια ζοφερή καθημερινότητα και ονειρεύεται να ανοίξει τα φτερά του και να φύγει από την πραγματικότητα που ζει με την οικογένειά του. Ο Τομ ανακαλεί τις τελευταίες του ημέρες, προτού το σκάσει από ένα σπίτι και μια ζωή που τον έπνιγαν, μακριά από την υπερπροστατευτική μητέρα του, αλλά με τη σκέψη της πολυαγαπημένης του αδερφής να τον καταδιώκει. Όταν η Αμάντα τού ζητάει να βοηθήσει τη Λόρα να γνωρίσει νέους άνδρες, εκείνος φέρνει στο σπίτι τον φίλο του τον Τζιμ. Η επίσκεψη αυτή θα φέρει όλους τους ήρωες του έργου αντιμέτωπους με την αλήθεια, όσο σκληρή κι αν είναι αυτή.

Θα παρακολουθήσουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα από την χρονολογούμενη προ μισού αιώνα, τηλεοπτική μεταφορά του έργου σε σκηνοθεσία Σταμάτη Χονδρογιάννη που θυμάμαι να είχα παρακολουθήσει στην ασπρόμαυρη τηλεόραση του σαλονιού του σπιτιού της παιδικής μου ηλικίας. Στον ρόλο της μητέρας, υπέροχη, η Μαίρη Λαλοπούλου που πιθανώς οι γονείς σας να την θυμούνται από τις ασπρόμαυρες κωμωδίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Παιδιά της στην παράσταση η Ματίνα Καρά (Λάουρα/Λόρα) και ο Μιχάλης Μόσιος (Τομ), ενώ ως Τζιμ εμφανίζεται ο Κώστας Αρζόγλου. Τα παρακάτω στιγμιότυπα αναπόφευκτα αναδύουν μια αύρα νοσταλγίας στον σύγχρονο θεατή· οι κώδικες υποκριτικής έχουν φυσικά εκσυγχρονιστεί σήμερα, όμως η αλήθεια της τέχνης της ηθοποιίας παραμένει διαχρονική και αναλλοίωτη.

Η καλλονή στα νιάτα της, όπως λέει, αλλά ανισόρροπη πια Αμάντα Γουίνγκφιλντ, ηρωική, αλλά συνάμα σκληρή μάνα, προσπαθεί να επιβιώσει σε μια φτωχική γειτονιά του Σαιν-Λούις του Μιζούρι, ζώντας μαζί με τον εικοσάχρονο γιο της Τομ (το πραγματικό όνομα του Ουίλιαμς), που εργάζεται σε αποθήκη παπουτσιών, γράφει ποιήματα, βλέπει σινεμά και ξεπορτίζει για ώρες μέσα στη νύχτα, και τη μεγαλύτερη κόρη της Λάουρα/Λόρα, που, χτυπημένη από πολιομυελίτιδα, κουτσαίνει ελαφρώς.

Αντίθετα από τον Τομ, η αδερφή του ζει κλεισμένη στο σπίτι υπομένοντας την ασφυκτική του ατμόσφαιρα, με μόνη διαφυγή τη μουσική που παίζει το γραμμόφωνο του πατέρα της −που τους έχει εγκαταλείψει πια−, αλλά κυρίως περνώντας τις ώρες της ασχολούμενη με τη συλλογή της από μικρά γυάλινα ομοιώματα ζώων.

01. ΓΥΑΛΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Πρώτο απόσπασμα από την αρχή του έργου.mp4

Η Αμάντα πιέζει τον Τομ να φέρει κάποιο αγόρι να γνωρίσει στην αδελφή του κι εκείνος καλεί σε δείπνο έναν γνωστό του από τη δουλειά, τον ευπροσήγορο Τζιμ Ο'Κόνορ.

02. ΓΥΑΛΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Δεύτερο απόσπασμα. Με το νέο φεγγάρι.mp4

Ο Τζιμ θα ανταποκριθεί στην πρόσκληση, θα κρατήσει συντροφιά στη Λάουρα/Λόρα, όταν τους αφήνουν επίτηδες μόνους (εκείνη αναγνωρίζει στο πρόσωπό του το αγόρι που της άρεσε στο γυμνάσιο), θα προσπαθήσει ακόμα και να της εμφυσήσει αυτοπεποίθηση για να ξεπεράσει την ντροπή που νιώθει για το πρόβλημά της.

03. ΓΥΑΛΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Τρίτο απόσπασμα. Η Λάουρα φανερώνει τον γυάλινο κόσμο της στον Τζιμ.mp4

Η Λόρα (Κέιτ Ο Φλιν) μοιράζεται τον γυάλινο κόσμο της με τον Τζιμ (Μπράιαν Τζ. Σμιθ).

Σε επίπεδο ψυχολογικής ανάλυσης του έργου, η σχέση μας με τον άλλο που έχει νόημα για μας (το αντικείμενο), αρχίζει με το δίδυμο, το διπλό μας (το άλλο υποκείμενο, τον άλλον εαυτό). Βρίσκουμε-δημιουργούμε τον αντικειμενικό κόσμο των αντικειμένων ξεκινώντας από έναν υποκειμενικό κόσμο. Ο άλλος είναι αρχικά δίδυμός μας, δημιουργείται στο πρότυπο του εαυτού. Ένα κρίσιμο βήμα σε αυτήν την διεργασία είναι η μετάβαση από τα πάθη στην επένδυση του συναισθήματος της τρυφερότητας που σηματοδοτεί την αναστολή του σκοπού των ενορμήσεων. Αυτή η μετάβαση διαρκώς επιχειρείται και διαρκώς αποτυγχάνει στον «Γυάλινο Κόσμο». Ο Τομ εκπροσωπεί τον συγγραφέα και το κοινό, το μέσα και το έξω. Όλοι στο έργο παλινδρομούν να βρουν τα συναισθήματα της τρυφερότητάς τους, αλλά πέφτουν στο κενό. Δημιουργούν τότε αφόρητες τρομακτικές καταστάσεις πάθους. Από αυτήν την φωτιά καταστροφής, την πραγματικότητα που δεν αντέχεται, δραπετεύουν διαρκώς από την έξοδο κινδύνου.

Από την τωρινή παράσταση του Θεάτρου Τέχνης την οποία προγραμματίζουμε να παρακολουθήσουμε στις 14.11.2024, στο πλαίσιο των εκτός Σχολής δράσεων του μαθήματός μας. Δείτε στιγμιότυπα της εν λόγω παράστασης στον «Τοίχο» των Ενεργών Εργαλείων του ηλεκτρονικού χαρτοφυλακίου του μαθήματός μας.

https://eclass.uoa.gr/modules/wall/index.php?course=MED2135

ΠΡΩΤΗ ΕΚΤΟΣ ΣΧΟΛΗΣ ΔΡΑΣΗ ΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2024

Wed, 23 Oct 2024 21:39:36 +0300

Χάρηκα ιδιαίτερα την παρέα σας στη σημερινή μας επίσκεψη στο Μουσείο «Μαρία Κάλλας». Μία καλλιτέχνης που άγγιξε το απόλυτο ιδεώδες στην Τέχνη θέτοντας τις επίπονες προσπάθειές της για την κατάκτηση και διατήρηση της φωνητικής δεξιοτεχνίας όχι στην υπηρεσία μιας μακρόχρονης «επαγγελματικής» σταδιοδρομίας αλλά στην υπηρεσία της φαντασίας και του ενστίκτου του καλλιτέχνη, της αυθόρμητης εμβάθυνσης στους ρόλους που ερμήνευε και της έκφρασης του πάθους της ανθρώπινης ψυχής μέσω της Τέχνης.

ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ

Ιωάννα Λιν: Μαρία Κάλλας-Μια ματιά (2018)

Ακούμε τη Μαρία Κάλλας να ερμηνεύει την άρια της Α’ Πράξης της όπερας του Φραντσέσκο Τσιλέα «Αντριάνα Λεκουβρέρ» του 1902, δίνοντας τη δέουσα σημασία μαζί της και στα λόγια του λιμπρέτου του Αρτούρο Κολαούτι.

Στα παρασκήνια της Comédie Française, η Αντριάνα, μια διάσημη δραματική ηθοποιός (ηρωίδα βασισμένη στη ζωή ενός πραγματικού προσώπου) κάνει πρόβες τις γραμμές του ρόλου της, ενώ ετοιμάζεται να ανέβει στη σκηνή. Αρκετοί από τους θαυμαστές της την επαινούν αφειδώς κι εκείνη τους απαντά μειώνοντας τη σημασία της προσωπικής συνεισφοράς της στην τέχνη, ενώ παράλληλα εκφράζει τις σκέψεις και τα συναισθήματά της για το έργο του ερμηνευτή.

ADRIANA

Ecco, respiro appena,
Io son l'umile ancella
del genio creator;
Ei m'offre la favella
Io la diffondo ai cor…
Del verso io son l'accento,
l'eco del dramma uman
il fragile strumento
vassallo della man…
Mite, gioconda, atroce,
Mi chiamo Fedeltà ;
Un soffio è la mia voce,
che al novo di morrà.

ΑΝΤΡΙΑΝΑ

Εδώ, μόλις που ανασαίνω πια.

Είμαι ταπεινή υπηρέτρια

του ιδιοφυούς δημιουργού.

Εκείνος μου προσφέρει τα λόγια

κι εγώ τα απλώνω στην καρδιά…

Είμαι η προφορά του στίχου,

ο απόηχος του ανθρώπινου δράματος

το εύθραυστο όργανο

στης Τέχνης την υπηρεσία...

Ήπια, χαρούμενη ή αποτρόπαια,

«Αφοσιωμένη ψυχή» με ονομάζουν.

Μια ανάσα είναι η φωνή μου,

που κάθε νέα μέρα ξαναπεθαίνει.

Φ. ΤΣΙΛΕΑ Άρια της Αντριάνας Λεκουβρέρ από την Α' Πράξη της ομώνυμης όπερας. Μ. Κάλλας, Ορχήστρα Φιλαρμόνια, Τ. Σέραφιν.mp3

ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΑΤΙΚΗ ΜΟΝΑΞΙΑ

Tue, 22 Oct 2024 22:03:15 +0300

Βίνσεντ βαν Γκογκ: Ο κήπος του Νοσοκομείου «Άγιος Παύλος» (1889)

Εμπνευσμένος από τον μεγάλο κήπο του νοσοκομείου στο οποίο προσέτρεξε ο ίδιος, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ ζωγράφισε αυτή την εικόνα φθινοπωρινής ονειροπόλησης που αργότερα ονόμασε «Πτώση φύλλων».

Αισθανόμαστε τη φθινοπωρινή ατμόσφαιρα μέσα από τα χρώματα και τα φύλλα που φυσάει ο αέρας. Ο Βαν Γκογκ αποφάσισε να ακολουθήσει τις τεχνικές σύνθεσης των φίλων του Εμίλ Μπερνάρ και Πολ Γκογκέν καθώς της γιαπωνέζικης χαρακτικής τέχνης , αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματά τους.

Γκούσταβ Μάλερ 2^ο τραγούδι από τη Συμφωνία για τενόρο , κοντράλτο και ορχήστρα «Το Τραγούδι της Γης».

Το πιο επιβλητικό έργο του Μάλερ, Το Τραγούδι της Γης, γράφτηκε το καλοκαίρι του 1908 και η ενορχήστρωσή του ολοκληρώθηκε τον επόμενο χειμώνα. Είναι βασισμένο σε παλιά κινέζικα ποιήματα σε γερμανική απόδοσή τους από τον Χανς Μπέτκε. Ο Μάλερ επέλεξε τα ποιήματα που είχαν ως κεντρικό πυρήνα τη γη, τη φύση και τη μοναξιά του ανθρώπου. Το θέματα που κυριαρχούν σε αυτά είναι η προσωρινότητα όλων των πραγμάτων, οι διαβατικές χαρές της νιότης και της ομορφιάς, η μοναξιά της ψυχής που αντιμετωπίζει τη ζωή σε όλο της το μυστήριο, η παρηγοριά στη φύση και στο κρασί, οι φευγαλέες ψυχικές καταστάσεις και μια γενική νοσταλγία για ήρεμες λίμνες, καταχνιές και λόφους μακρινούς.

Τα ζεστά χρώματα καλύπτουν το γαλάζιο της λίμνης και τον ουρανό στο έργο “Autumn Lake Air” σε καμβά. Ο ήλιος που ξεθωριάζει, αντανακλάται στην επιφάνεια της λίμνης στο κέντρο της κορυφής του τοπίου, προσφέροντας γαλήνια, ήρεμη παρηγοριά.

Aς αφεθούμε στην ατμόσφαιρα του δεύτερου τραγουδιού με τίτλο «Ο μοναχικός το φθινόπωρο» από τη συμφωνία του Μάλερ «Το Τραγούδι της Γης» σε πρόσφατη εκτέλεσή του με την άλτο Γκέρχιλντ Ρόμπεργκερ.

Der Einsame im Herbst - Ο μοναχικός το φθινόπωρο.

Ποίηση του Τσανγκ – Τσι . Απόδοση στα ελληνικά: Διονυσία Βορίδη

Herbstnebel wallen bläulich über'm See,
Vom Reif bezogen stehen alle Gräser;
Man meint, ein Künstler habe Staub vom Jade
Über die feinen Blüten ausgestreut.

Γκρίζες φθινοπωρινές ομίχλες αποτραβιούνται πάνω απ’ τη γραμμή της θάλασσας

κι αγγιγμένα με παγωνιά χορτάρια μένουν σκληρά και εύθραυστα.

Σαν χέρι καλλιτέχνη να σκορπίζει μια σκόνη

πάνω σε κάθε φύλλο τον καλύτερο νεφρίτη.

Der süße Duft der Blumen is verflogen;
Ein kalter Wind beugt ihre Stengel nieder;
Bald werden die verwelkten, goldnen Blätter
Der Lotosblüten auf dem Wasser ziehn.

Των καλοκαιριάτικων λουλουδιών ξεχάστηκε η μυρωδιά.

Αέρας φυσά παγωμένος δαγκώνοντας μαζεμένα τα κοτσάνια.

Ταχειά, τα φύλλα αχνών μπουκέτων από λωτούς

στη λίμνη θ’ αποθέσουνε το χρυσαφί τους σύνολο.

Mein Herz ist müde. Meine kleine Lampe
Erlosch mit Knistern, es gemahnt mich an den Schlaf.
Ich komm' zu dir, traute Ruhestätte,
Ja, gib mir Ruh, ich hab Erquickung not!

Αισθάνομαι κουρασμένος κι εγώ. Δες, το φως που τρεμοσβήνει,

σιγά-σιγά να καίγεται. Ώρα είναι ν’ αποκοιμηθώ.

Σε σένα έρχομαι, της σιωπής οίκε πιο αληθινέ.

Δως’ μου ύπνο, ανάγκη έχω ηρεμίας.

Ich weine viel in meinen Einsamkeiten,
Der Herbst in meinem Herzen währt zu lange;
Sonne der Liebe, willst du nie mehr scheinen,
Um meine bittern Tränen mild aufzutrocknen?

Τα δάκρυα τρέχουνε της μοναχικής μου θλίψης.

Μοιάζει αιώνιο στην καρδιά μου το φθινόπωρο.

Αγάπης ζεστή λιακάδα, λοιπόν, για πάντα χάθηκες;

Και τα καυτά μου δάκρυα δεν θα στεγνώσουνε ποτέ;

ΜΑΛΕΡ Ο ΜΟΝΑΧΙΚΟΣ ΤΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ Γκέρχιλντ Ρόμπεργκερ, άλτο - Ορχήστρα του Φεστιβάλ Βουδαπέστης, Ιβάν Φίσερ.mp3

https://tinyurl.com/5f3y7nz2

https://www.youtube.com/watch?v=id63NVpFrx0

Περί εκπαίδευσης:από τον Μπρεχτ στον Καμύ

Sat, 19 Oct 2024 17:00:36 +0300

Μπέρτολτ Μπρέχτ

«Εγκώμιο στη Μάθηση» – Μπέρτολτ Μπρέχτ

Άκουσα πως τίποτα δε θέλετε να μάθετε.

Απ’ αυτό βγάζω το συμπέρασμα πως είσαστε εκατομμυριούχοι.

Το μέλλον σας είναι σιγουρεμένο – το βλέπετε μπροστά σας σ’ άπλετο φως. Φρόντισαν οι γονείς σας για να μη σκοντάψουνε τα πόδια σας σε πέτρα.

Γι΄ αυτό τίποτα δεν χρειάζεται να μάθεις

Έτσι όπως είσαι εσύ μπορείς να μείνεις

Κι έτσι κι υπάρχουν ακόμα δυσκολίες, μιας κι οι καιροί, όπως έχω ακούσει είναι ανασφαλείς, τους ηγέτες σου έχεις που σου λένε ακριβώς τι έχεις να κάνεις για να πας καλά.

Έχουμε μαθητέψει πλάι σε εκείνους (άκουσα πως τίποτα δεν θέλετε να μάθετε)

Μάθαινε και τ’ απλούστερα

Γι’ αυτούς που ο καιρός τους ήρθε, ποτέ δεν είναι αργά.

Μάθαινε το άλφα-βήτα, δεν σου φτάνει, μα εσύ να το μαθαίνεις!

Μη σου κακοφανεί! Ξεκίνα ! Πρέπει όλα να τα ξέρεις!

Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία.

Μάθαινε, άνθρωπε στο άσυλο!

Μάθαινε, άνθρωπε στη φυλακή!

Μάθαινε, γυναίκα στην κουζίνα!

Μάθαινε, εξηντάχρονε!

Εσύ πρέπει να πάρεις την εξουσία.

Ψάξε για σχολείο άστεγε!

Προμηθεύσου γνώση, παγωμένε!

Πεινασμένε, άρπαξε το βιβλίο: είναι ένα όπλο.

Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία .

Μην ντρέπεσαι να ρωτήσεις!

Αλμπέρ Καμύ

Το γράμμα του Αλμπέρ Καμύ στο δάσκαλό του πριν λάβει το βραβείο Νόμπελ

19 Νοεμβρίου 1957
Αγαπητέ Κύριε Germain,

Άφησα τον θόρυβο γύρω μου να καταλαγιάσει λίγο, προτού σας απευθυνθώ από τα βάθη της καρδιάς μου. Mόλις μου δόθηκε μια πολύ μεγάλη τιμή που ούτε περίμενα, ούτε επεδίωξα.
Όμως, όταν άκουσα τα νέα, η πρώτη μου σκέψη, μετά τη μητέρα μου, ήσασταν εσείς. Χωρίς εσάς, χωρίς το χέρι που με στοργή απλώσατε στο μικρό φτωχό παιδί που ήμουν τότε, χωρίς τη διδασκαλία και το παράδειγμά σας, τίποτα από όλα αυτά δεν θα είχε συμβεί.
Δεν πρόκειται να κερδίσω πάρα πολλά από αυτή την τιμή. Όμως, τουλάχιστον, μου δίνεται η ευκαιρία να σας πω τι υπήρξατε και εξακολουθείτε να είστε για μένα και να σας διαβεβαιώσω ότι οι προσπάθειές σας, το έργο σας και η γενναιόδωρη καρδιά σας εξακολουθούν να ζουν σε έναν από τους μικρούς μαθητές σας, που παρά τα χρόνια, δεν έπαψε ποτέ να σας είναι ευγνώμων. Σας εναγκαλίζομαι με όλη μου την καρδιά.

Αλμπέρ Καμύ

ΣΤΙΣ ΜΑΚΡΙΝΕΣ ΕΒΡΙΔΕΣ

Sat, 12 Oct 2024 19:18:51 +0300

Οι Εβρίδες, νησιωτικό σύμπλεγμα και αρχιπέλαγος στις δυτικές ακτές της Σκωτίας, άγριες και απομονωμένες, με γκρεμούς αλλά και παραλίες με λευκή άμμο, με την ομίχλη να πηγαινοέρχεται και να τους δίνει μια διαχρονική, αλλόκοτη ποιότητα. Δεν μιλάς για ν’ ακούς τα πουλιά και τα κύματα κι αν το κάνεις, είναι μόνο ψιθυριστά.

Τόμας Μόραν: Το σπήλαιο του Φίνγκαλ, Νήσος Στάφα, Σκωτία (1884-5). Ζοφερός αέρας μυστηρίου περιβάλλει το σπήλαιο του Φίνγκαλ, στο απομακρυσμένο νησί Στάφα, στα ανοιχτά της δυτικής ακτής της Σκωτίας.

Γιόζεφ Μάλορντ Ουίλιαμ Τέρνερ: Στάφα, Το σπήλαιο του Φίνγκαλ (1831-2).

Η τέχνη και ο χρόνος έχουν μια πολύ δύσκολη σχέση μεταξύ τους. Ένα έργο τέχνης θα μπορούσε να είναι διαχρονικό, εμπνέοντας αμέτρητες ερμηνείες από ανθρώπους για αιώνες μετά τη δημιουργία του. Από την άλλη πλευρά, ένα έργο τέχνης μπορεί να κολλήσει στην εποχή του, αποτελώντας για εμάς μια πύλη να διαβούμε στο παρελθόν και επιτρέποντάς μας να ζήσουμε τη ζωή εκείνων που υπήρξαν πριν από εμάς. Η τέχνη μπορεί ακόμη και να χαθεί μέσα στον χρόνο, σαν ένα μπερδεμένο κομμάτι που μας κάνει να αναρωτιόμαστε πώς ζούσαμε εμείς το δικό μας παρελθόν. Το πάντρεμα τέχνης και χρόνου είναι τόσο βαθύ όσο και συναρπαστικό. Ο παραπάνω πίνακας του Ουίλιαμ Τέρνερ (1775-1851) μπορεί να μας μιλήσει ιδιαίτερα γι’ αυτές τις πτυχές της σχέσης τέχνης και χρόνου.

Με την πρώτη ματιά, είναι απλώς κάποιο τοπίο, μια σκούρα φιγούρα καπνού φουσκώνει στο βάθος, σύννεφα, κι αυτό είναι περίπου όλο. Αλλά μέσα στην απλότητά του είναι πραγματικά εκεί που βρίσκεται η ομορφιά του. Οι συνθήκες δημιουργίας αυτού του έργου είναι πολύ απλές: ο καλλιτέχνης πήγε ένα ταξίδι με ατμόπλοιο στο νησί Στάφα· μια καταιγίδα ξέσπασε κατά τη διάρκεια της μετάβασής του στη στεριά κι έτσι ζωγράφισε τη σκηνή. Αυτή η περιγραφή κάνει τώρα το κομμάτι αρκετά ξεκάθαρο. Όμως, στις μέρες μας, ο μεγάλος απειλητικός καπνός απ' το ατμόπλοιο του πίνακα δυνητικά παραπέμπει σε σύγχρονες εικόνες εργοστασίων και την επίδρασή τους στο κλίμα. Έτσι, μια σύγχρονη αίσθηση μηδενισμού είναι πιθανό να δημιουργηθεί σε εμάς από αυτό το έργο με την ψηλή μαύρη φιγούρα του φουσκωμένου καπνού. Είναι πια μια τόσο κοινή εικόνα που τώρα, σχεδόν διακόσια χρόνια αργότερα, εξακολουθεί να απεικονίζει κάτι αναγνωρίσιμο και πολιτιστικά σχετικό με τη σημερινή κοινωνία. Μας μιλάει όχι μόνο η δύναμη του σκοταδιού μέσα από τον καπνό στο έργο, αλλά και το πόσο πραγματικά διαχρονική μπορεί αυτή να γίνει, βλέποντάς την στο σήμερα.

Η χρήση του φωτισμού σε αυτόν τον ζωγραφικό πίνακα είναι πολύ διαφορετική από τα προηγούμενα έργα του Τέρνερ με το εμφανές λευκό φόντο τους να κάνει αντίθεση στις περιοχές της σκιάς μέσα τους. Εδώ, το λαμπρό λευκό είναι πολύ σιωπηλό, σχεδόν γκρι. Αυτή η θολούρα του πίνακα προσθέτει πραγματικά μια έντονη αντίθεση στον σαφή σκοτεινό μηδενισμό του καπνού και δημιουργεί μια κατάσταση σύγχυσης στον κόσμο των χρωμάτων. Τώρα, αναλογιζόμενοι το ιστορικό πλαίσιο αυτού του κομματιού, μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια εικόνα ενός κόσμου στην αυγή της βιομηχανικής επανάστασης. Απεικονίζεται ένας κόσμος όπου ναι, υπόσχεται ένα φωτεινό μέλλον. Τα μηχανήματα όπως το ατμόπλοιο με τον καπνό του δεσπόζουν ήδη αρκετά αποσπώντας την προσοχή μας ως μια εκκωφαντική αλλαγή στην κατάσταση του τότε κόσμου. Ένα απόσπασμα από τον ίδιο τον Τέρνερ που θυμάται την καταιγίδα, βοηθά αυτή τη θεώρηση: «Ο ήλιος που κατευθύνεται προς τον ορίζοντα, σκάει μέσα από το σύννεφο της βροχής, θυμωμένος». Η προσωποποίηση του θυμωμένου ήλιου σε απόσταση προσθέτει την αίσθηση ενός αλλαγμένου και πικρού νέου κόσμου.

Τα στοιχεία του πίνακα, όπως ο θυμωμένος ήλιος στη γωνία, είναι πραγματικά πιο δύσκολο να εκτιμηθούν όσο περνούν τα χρόνια. Αυτό αντιπροσωπεύει στην πραγματικότητα τον «χορό» μεταξύ τέχνης, χρόνου και αφάνειας. Το νόημα της παρουσίας του καπνού στον πίνακα, ενώ μπορεί σήμερα να ερμηνευθεί σαν ένα μεγάλο εργοστάσιο από μακριά, αποδεικνύει χωρίς αμφιβολία ότι το σημερινό νόημα αυτού του έργου στη μεταβιομηχανική μας εποχή ήταν αναπόφευκτα «χαμένο» στην εποχή που φτιάχθηκε. Ο τρόπος με τον οποίο η σπηλιά, η θάλασσα και ο ουρανός δεν ορίζονται με τόλμη, μπερδεύει το μάτι του σύγχρονου θεατή κι αυτό δημιουργεί σχεδόν μια ανάγκη στον θεατή να αναζητήσει κάποιο νόημα πέρα από το χρονικό όριο του έργου. Το μόνο που διακρίνεται ευχερώς είναι ο ψηλός καπνός που βγαίνει και γι' αυτό ίσως καταλήγουμε σε αυτό το σύγχρονο συμπέρασμα για το τι πρέπει να σημαίνει. Αλλά έτσι πραγματικά προστίθεται ένα άλλο θαυμαστό επίπεδο σε όλα αυτά. Το γεγονός ότι μπορούμε να κοιτάξουμε την ημερομηνία και να πούμε «Α, αυτό δεν μπορεί να αφορά την κλιματική αλλαγή» μάς κάνει να αναρωτιόμαστε «Λοιπόν, τι να ήθελε να δείξει τότε;» Κι έτσι η απορία αυτού που το έργο αντιπροσώπευε στον δικό του χρόνο μάς διεγείρει να εκτιμήσουμε το έργο του Τέρνερ μέσα στην ίδια του την εποχή και να διερευνήσουμε την τότε σημασία του.

Ο Τέρνερ είναι πραγματικά ένας καλλιτέχνης που αντιπροσωπεύει το τι σημαίνει να «χορεύεις» με τον χρόνο. Όχι μόνο το έργο του έχει αντέξει στη δοκιμασία του χρόνου· φυσικά και άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ζωγραφίζουν το φως, αλλά και η τέχνη του αντιπροσωπεύει μια διαφορετική εποχή που μας είναι ταυτόχρονα πολύ οικεία όσο και άγνωστη. Ο χρόνος και η τέχνη ρέουν μαζί όμορφα και φυσικά, ακόμα κι αν αυτό που σημαίνει η τέχνη για τους ανθρώπους αλλάζει με τον χρόνο. Ο χρόνος αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο στοχαζόμαστε για την τέχνη, ενώ η τέχνη μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο στοχαζόμαστε για τον χρόνο. Αυτό το έργο μπορεί πραγματικά να σε αγγίξει σε ένα βαθύτερο επίπεδο. Αυτός ο σκοτεινός καπνός, χαμένος στον χρόνο, μπορεί να μιλάει πραγματικά για το τι σημαίνει να δημιουργείς τέχνη.

Μετά από μακρά περίοδο σχετικού παραγκωνισμού της μουσικής του, λόγω των μεταβαλλόμενων μουσικών προτιμήσεων και του επικρατούντος αντισημιτισμού στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, η δημιουργική πρωτοτυπία του συνθέτη Φέλιξ Μέντελσον Μπαρτόλντι (1809-1847) έχει πλέον αναγνωριστεί και επανεκτιμηθεί. Ο Μέντελσον περιλαμβάνεται, πλέον, στους πιο δημοφιλείς συνθέτες της πρώιμης ρομαντικής εποχής στη μουσική, μετά την κλασική εποχή, αν και ο θεωρούμενος ως «συντηρητισμός» του προκάλεσε αντιδράσεις, με αποκορύφωμα τη σκληρότατη κριτική που δέχτηκε από τον Βάγκνερ. Ο Μέντελσον θεωρείται συχνά ως ένας κλασικός-ρομαντικός συνθέτης του οποίου το ύφος ενσωμάτωσε με παράδοξο τρόπο στοιχεία κλασικής ισορροπίας της μουσικής φόρμας και ελέγχου της με χάρη από τη μια πλευρά και ρομαντικής υποκειμενικότητας και φαντασίας από την άλλη.

Ο συνθέτης είχε πει κάποτε: «Είναι μέσα στις εικόνες, τα ερείπια και το φυσικό περιβάλλον που βρίσκω την περισσότερη μουσική». Ίσως κανένα έργο και κανένα περιβάλλον δεν ήταν εξίσου ταιριαστά για μια επιτυχημένη μουσική σύνθεση όπως το ταξίδι του Μέντελσον στη Σκωτία και η σύνθεση της αυτόνομης ορχηστρικής εισαγωγής «Οι Εβρίδες ή H σπηλιά του Φίνγκαλ, έργο 26». Την άνοιξη του 1829 ο συνθέτης πραγματοποίησε το πρώτο ταξίδι του στη Μεγάλη Βρετανία και το καλοκαίρι επισκέφθηκε τη Σκωτία, όπου εμπνεύστηκε τις «Εβρίδες» και τη «Συμφωνία αρ. 3», γνωστή και ως «Σκωτική». Η ορχηστρική εισαγωγή του Μέντελσον «Οι Εβρίδες», ένα από τα πιο γνωστά έργα του σπουδαίου αυτού Γερμανού συνθέτη, σχεδιάστηκε κατ’ αρχήν από τον 21χρονο συνθέτη, εν πλω προς το σκωτσέζικο νησί της Στάφα. Κατά την παραμονή του στη Σκωτία επισκέφθηκε το σπήλαιο του Φίνγκαλ, ένα θαύμα της φύσης, που ήταν ήδη τουριστικό αξιοθέατο. Τόσο εντυπωσιάστηκε από το τοπίο, ώστε σε μια επιστολή προς την αδελφή του Φάνι σημείωνε: «Για να δεις πόσο ξεχωριστά με επηρέασαν οι Εβρίδες, σου στέλνω τις νότες αυτές, έτσι όπως μου κατέβηκαν στο κεφάλι». Οι νότες της επιστολής ήταν η «μαγιά» της εν λόγω ορχηστρικής εισαγωγής. Η πρεμιέρα της οριστικής μορφής της σύνθεσης δόθηκε στο Βερολίνο το 1833.

Αν και έργο προγραμματικής μουσικής, η ορχηστρική εισαγωγή «Εβρίδες» δεν αφηγείται κάποια ιστορία. Περιγράφει συναισθήματα και διαθέσεις και θεωρείται ένα από τα πρώιμα ιμπρεσιονιστικά έργα στη μουσική. Αποτελείται από δύο κύρια θέματα. Το πρώτο, γεμάτο λυρισμό, περιγράφει τη δύναμη και την εκπληκτική ομορφιά της σπηλιάς και παραπέμπει σε συναισθήματα μοναξιάς και απομόνωσης, ενώ το δεύτερο θέμα αποτυπώνει τους ήχους της θάλασσας και τις εναλλαγές τους σε φάσεις ηρεμίας και θαλασσοταραχής, ήτοι το μουρμουρητό της θάλασσας και τα λυσσασμένα κύματα που σκάνε στα βράχια, αλλά και τις κραυγές των θαλάσσιων πουλιών.

Νιώστε τη φουσκοθαλασσιά, την άμπωτη και τη ροή της θάλασσας με τα κύματα να σπρώχνουν το σκάφος σας και τα δραματικά κρεσέντο και τα sforzandi να παραπέμπουν στη συντριβή των κυμάτων στους βράχους, ακούγοντας την εκτέλεση του έργου από τη Φιλαρμονική του Ισραήλ με τον Λέοναρντ Μπέρνσταϊν, από συναυλία τους στο Μόναχο το 1979.

ΜΕΝΤΕΛΣΟΝ Οι Εβρίδες. Φιλαρμονική του Ισραήλ, Λ. Μπέρνσταϊν, 1979.mp3

Κι ας αποχαιρετήσουμε τώρα την ατμόσφαιρα των Εβρίδων με το πρόσφατο ποίημα του Βρετανού ποιητή Πήτερ Ρίις «Θυελλώδης Καιρός» (2021).

Θυελλώδης Καιρός

Φύκια και θρύψαλα το κοχύλι σαν οβίδες,

σε δίνη εκσφενδονίστηκαν στην ακτή.

Θέριεψε πια ο άνεμος που φυσούσε,

όταν από τη σηκωμένη άμμο σκίστηκαν του θέρους οι βλαστοί.

Τέτοια η καταιγίδα του φθινοπώρου.

Το χιονόνερο σε φύλλα οριζόντια το φύσηξε ο άνεμος,

καθώς διπλά λυγισμένες οι μορφές πολεμούσαν βήμα-βήμα

να βγουν να περπατήσουν, αλλά μικρή η πρόοδός τους, δεμένες σπίτι τους παρέμεναν.

Σ' ένα φουσκωμένο γκρι ο ουρανός χαμένος, ερημωμένος.

Τέτοια η καταιγίδα του χειμώνα.

Ανελέητα ο άνεμος τον ωκεανό παρέσερνε

με ακόμα περισσότερη βροχή τη μουλιασμένη τύρφη να φουσκώνει.

Σε εμπόλεμη γη καθημερινός κατακλυσμός,

τους σπόρους της νεογέννητης ζωής με ελπίδα ανακατεύοντας.

Τέτοια η καταιγίδα της άνοιξης.

Οι γκρίζοι ουρανοί γυρνάνε στο γαλάζιο και τώρα ένα αεράκι

την πολυπόθητη μεταμόρφωση προαναγγέλλει.

Με χρώματα ουράνιου τόξου ευλογημένη η Μητέρα Γη

όλα τα νησιά της δύσης τα χαϊδεύει, τα ξαναγεννά.

Γλυκό το καλοκαίρι δεν γνωρίζει καταιγίδα.

"Μη δειν ονειδίζειν το γήρας, εις ό πάντες ευχόμεθα ελθείν." Βίων ο Βορυσθενίτης, Αρχαίος κυνικός φιλόσοφος,~325-255 π.Χ.

Tue, 01 Oct 2024 21:19:04 +0300

Η «Παγκόσμια Ημέρα για την Τρίτη Ηλικία» εορτάζεται κάθε χρόνο την 1η Οκτώβρη, με στόχο να αναγνωρισθεί η συμβολή των ηλικιωμένων στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, και τούτο διότι στη σύγχρονη εποχή οι ηλικιωμένοι παίζουν έναν ολοένα σημαντικότερο ρόλο, μέσω του εθελοντικού έργου τους, της μετάδοσης των εμπειριών και των γνώσεών τους, της βοήθειας που δίνουν στα παιδιά τους, αναλαμβάνοντας να φροντίζουν τα εγγόνια τους, αλλά και της αυξανόμενης συμμετοχής τους στην «αγορά εργασίας».

Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς: Γερόντισσα και παιδί, με κεριά (1616-1617)

Σε όλον τον πίνακα κυριαρχεί η προσεκτική χρήση του chiaroscuro (κιαροσκούρο - φωτοσκίαση, χρήση έντονων αντιθέσεων μεταξύ φωτεινών και σκοτεινών ή φωτοσκιασμένων σημείων ενός πίνακα) που έμαθε ο Φλαμανδός ζωγράφος του μπαρόκ Ρούμπενς (1577-1640) στη Ρώμη από τον Καραβάτζιο. Κι έμαθε να το διαχειρίζεται πολύ καλά· προσέξτε τις φωτοσκιάσεις των ρυτίδων της ηλικιωμένης κυρίας... Αυτό το ύφος χαρακτηρίζεται από τα συναρπαστικά εφέ του φωτός και τον ακατέργαστο νατουραλισμό. Ο Ρούμπενς δεν έφτιαξε αυτόν τον πίνακα για να πουληθεί· αντ' αυτού τον διατήρησε στην κατοχή του και πιθανότατα τον χρησιμοποίησε ως υλικό μελέτης για τους μαθητές του.

Ο πίνακας απεικονίζει με ειλικρίνεια μια απλή σκηνή. Το φόντο είναι εντελώς στο σκοτάδι· φαίνεται να είναι ένας επίπεδος τοίχος, αλλά είναι δύσκολο να το πούμε. Ο Ρούμπενς ήθελε να εστιάσει την προσοχή μας στους κύριους χαρακτήρες του πίνακα χωρίς "περισπασμούς". Μια ηλικιωμένη γυναίκα κοιτάζει μπροστά, θωρακίζοντας τα μάτια της από το φως του κεριού της, ενώ το παιδί πίσω της κρατά το δικό του κερί, έτοιμο να το ανάψει. Αυτή η απλότητα μάς παρέχει μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία που μπορούμε να συλλογισθούμε.

Αντίθετα με την πλειονότητα των πινάκων του καλλιτέχνη, έχουμε εδώ μια ανώνυμη ηλικιωμένη κυρία, σίγουρα όχι πλούσια ούτε διάσημη· φορά λιτά, ξεθωριασμένα ρούχα κι ένα μάλλινο απλό καπέλο, αληθινά σύμβολα της ταπεινής της θέσης. Το καλάθι της είναι άδειο, αλλά η γερόντισσα το κουβαλάει ακόμα, σαν να δηλώνει για μια ακόμα φορά την ταπεινή της θέση και μια ζωή με θυσίες. Τα δύο κεριά έχουν σχεδόν τελειώσει και δεν στηρίζονται σε κανενός είδους κηροπήγιο. Τα κεριά εκείνη την εποχή ήταν ακριβά και γι' αυτό κάθε εκατοστό τους ήταν σημαντικό για τους φτωχούς ανθρώπους. Και, όπως στην τέχνη του Καραβάτζιο, έτσι και εδώ το φως είναι θεμελιώδες στη σκηνή που παρατηρούμε. Το κερί της γερόντισσας είναι η μόνη πηγή φωτός που υπάρχει και ο Ρούμπενς τη χρησιμοποίησε για να διαμορφώσει αυτό το όμορφο εφέ chiaroscuro. Η θέση του αναμμένου κεριού κόβει σχεδόν στο μισό τον πίνακα, η δεξιά πλευρά στο σκοτάδι και η αριστερή φωτισμένη ελαφρώς αλλά αρκετά για να μας κάνει να διαβάσουμε τις εκφράσεις των προσώπων των δύο μορφών. Είναι στα πρόσωπα που ο Ρούμπενς ήθελε να εστιάσει την προσοχή μας. Το αναμμένο κερί δεν είναι απλώς ένα φως (στην πραγματικότητα το μόνο στη σκηνή) αλλά ένας από τους πρωταγωνιστές του πίνακα, αφού κάνει τη σκηνή ορατή στις κύριες λεπτομέρειές της, υποδηλώνοντας μεγέθη και συναισθήματα. Χάρη στο κερί, μάλιστα, η σκηνή γίνεται πιο ζεστή, πιο οικεία και τα συναισθήματα ενισχύονται. Το φως του κεριού ενισχύει το ζαρωμένο πρόσωπο της γερόντισσας σε αντίθεση με το λείο πρόσωπο του παιδιού. Όμως, το βλέμμα της γερόντισσας κάπου χάνεται: πιθανότατα στις αναμνήσεις της που, ανακατεύοντας τα συναισθήματά της, κάνουν το πρόσωπό της δυσανάγνωστο. Το πρόσωπο της γερόντισσας υποδηλώνει τα πολλά συναισθήματα που μπορούμε να διαβάσουμε στα πρόσωπα των ηλικιωμένων που αγαπάμε. Πιθανώς αυτό που νιώθουμε περισσότερο κοιτώντας την είναι τρυφερότητα. Στο παιδί, αντίθετα, μπορούμε να διακρίνουμε εύκολα τα συναισθήματά του· το παιδί κοιτάζει τη γερόντισσα με ένα μείγμα αγάπης, ενδιαφέροντος, περιέργειας, τυπικό της παιδικής ηλικίας. Φαίνεται να προσπαθεί να διαβάσει τις σκέψεις της και είναι τόσο ξεκάθαρη και γλυκιά η αντίθεση μεταξύ των δύο, τόσο στο δέρμα όσο και στο βλέμμα. Το πρόσωπο του παιδιού βοηθά επίσης να γίνει πιο φωτεινή η αριστερή πλευρά χάρη στο λείο και λαμπερό δέρμα του.

Ο λόγος για τον οποίο διάλεξα αυτόν τον πίνακα είναι εξαιτίας αυτών των αντιθέσεων: το εφέ chiaroscuro είναι μια από τις πιο καθαρές αντιθέσεις που παρατηρούνται έξω στη φύση· εδώ όμως λειτουργεί ως μεταφορά μιας άλλης φυσικής αντίθεσης: εκείνης μιας παλιάς γενιάς που εξαφανίζεται και μιας νέας γενιάς που αναπτύσσεται. Μπορούμε να νιώσουμε την αίσθηση της νιότης στο άναμμα του νέου κεριού, σαν τη μετάβαση από μια γλυκά γερασμένη σε μια νέα ζωή με ελπίδες, όνειρα, θετικές σκέψεις.

ΑΠΟΔΗΜΗΤΙΚΑ ΠΟΥΛΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΥΝ ΤΟΝ ΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΨΥΧΗ

Wed, 18 Sep 2024 21:59:22 +0300

Μάρτιν Ρίντλεϊ: Το πέταγμα των κύκνων. Μετά από ένα ομιχλώδες πρωινό, η αχλή σηκώθηκε για να μας προσφέρει στο τέλος της ημέρας ένα απαλό ηλιοβασίλεμα στο γαλακτερό φως.

Οι κύκνοι μεταναστεύουν πετώντας σε διαγώνιο σχηματισμό ή σε σχηματισμό V, σε μεγάλο ύψος. Κανένα άλλο υδρόβιο πουλί δεν φτάνει την ταχύτητά τους. Ο κύκνος είναι ένα ευρύτατα διαδεδομένο σύμβολο στην παγκόσμια λογοτεχνία, που εκπροσωπεί κυρίως την εσωτερική ομορφιά, την πνευματικότητα, την ποιητικότητα, το φως και την αγνότητα. Δεν είναι παράξενο που τα πτηνά αυτά έλκυσαν την προσοχή του Γιώργου Σεφέρη (1900-1971) με την εξέχουσα ομορφιά τους λόγω συνήθως του κατάλευκου χρώματός τους, του κυρτού λαιμού τους, της αγέρωχης στάσης τους, του δυναμικού πετάγματός τους και του τελευταίου μελωδικού τραγουδιού τους, του «κύκνειου άσματος».

Στην ενότητα Ζ΄ του «Μυθιστορήματος» (Νοτιάς) τα φτερά του κύκνου συνδέονται με τη «γαλήνη» που αισθάνεται το ποιητικό υποκείμενο, όταν το «άστρο της αυγής» (η Αφροδίτη) οδεύει προς τη δύση και οι μνήμες από το παρελθόν το κατακλύζουν. Οι ώρες τους ήταν τότε «πιο γλυκιές από το λάδι στην πληγή» και «πιο γαλήνιες από τα φτερά του κύκνου» (στ. 12). Η αναφορά στα γαλήνια φτερά τους αποπνέει το συναίσθημα μιας ήρεμης θλίψης και μιας ακίνητης, μαρμαρωμένης στον χρόνο, νοσταλγίας. Γενικά, στο «Μυθιστόρημα» η γαλήνη συνυφαίνεται με μια ανήσυχη σιωπή και μια αδράνεια που εγκυμονεί την καταιγίδα ή και τον θάνατο.

Κατάσταση απελπιστικής ακινησίας και εναγώνιας αναμονής, εκφράζεται στο «Ημερολόγιο Καταστρώματος, Α΄», στο οποίο περιλαμβάνονται ποιήματα που γράφτηκαν από το 1937 ως το 1940, λίγο πριν από τον μεγάλο πόλεμο ή αμέσως με την έναρξή του. Ανήσυχος ο ποιητής, σε ένα αυτοαναφορικό ποίημά του με τίτλο «Η απόφαση της λησμονιάς», που πιθανότατα γράφτηκε τον Νοέμβριο του 1939 με πρωταγωνιστές τους κύκνους, εκφράζει τον φόβο μήπως τελικά η «απόφαση της λησμονιάς» για όσα έζησε η πατρίδα του και τα κατέγραψε σε στίχους (σε «ψηφιά»), δεν αρκεί:

Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΛΗΣΜΟΝΙΑΣ

Ποιος θα μας λογαριάσει την απόφαση της λησμονιάς;…
Γ. Σ.

Στάσου διαβάτη μπροστὰ στὴν ἥσυχη λίμνη^.
ἡ σγουρὴ θάλασσα καὶ τὰ βασανισμένα καράβια
οἱ δρόμοι ποὺ τυλίγαν βουνὰ καὶ γεννοῦσαν ἄστρα
ὅλα τελειώνουν ἐδῶ στὴν πλατιὰ ἐπιφάνεια.

Τώρα μπορεῖς νὰ κοιτάξεις μὲ γαλήνη τοὺς κύκνους
δές τους, εἶναι κατάσπροι σὰν τὸν ὕπνο τῆς νύχτας
χωρὶς νὰ ’γγίξουν πουθενὰ γλιστροῦν σ᾿ ἕνα λιγνὸ λεπίδι
ποὺ τοὺς ὑψώνει ἐλάχιστα πάνω ἀπὸ τὰ νερά.

Σοῦ μοιάζουν ξένε, τὰ ἥσυχα φτερὰ καὶ τὰ καταλαβαίνεις
ἐνῶ σὲ κοιτάζουν μαρμαρωμένα τὰ μάτια τῶν λιονταριῶν
καὶ τὸ φύλλο τοῦ δέντρου μένει ἄγραφο στὰ ἐπουράνια
καὶ τὸ κοντύλι τρύπησε τὸν τοῖχο τῆς φυλακῆς.

Κι ὅμως δὲν ἦταν ἄλλα τὰ πουλιὰ ποὺ σφάξαν τὶς χωριατοποῦλες
τὸ αἷμα κοκκίνιζε τὸ γάλα πάνω στὶς πλάκες τοῦ δρόμου
καὶ τ᾿ ἄλογά τους ἀθόρυβα σὰν τὸ λιωμένο μολύβι
ρίχναν ἀδιάβαστα σχήματα μέσα στὶς γοῦρνες.

Κι ἔσφιγγε ἡ νύχτα ὁλοένα τὸν κυρτὸ λαιμό τους
ποὺ δὲν τραγουδοῦσε γιατὶ δὲν ἦταν τρόπος νὰ πεθάνει
ἀλλὰ χτυποῦσε θερίζοντας τὰ κόκαλα τῶν ἀνθρώπων
τυφλά. Καὶ δρόσιζαν τὰ φτερά τους τὴ φρίκη.

Κι αὐτὰ ποὺ γίνονταν εἶχαν τὴν ἴδια γαλήνη μὲ τοῦτα ποὺ βλέπεις
εἶχαν τὴν ἴδια γαλήνη γιατὶ δὲν περίσσευε ψυχὴ νὰ συλλογιστοῦμε
ἐκτὸς ἀπ᾿ τὴ δύναμη νὰ χαράξουμε λίγα σημάδια στὶς πέτρες
ποὺ ἄγγιξαν τώρα πιὰ τὸ βυθὸ κάτω ἀπ᾿ τὴ μνήμη.

Μαζί τους κι ἐμεῖς μακριὰ πολὺ μακριά, στάσου διαβάτη
μπροστὰ στὴν ἥσυχη λίμνη μὲ τοὺς ἄσπιλους κύκνους
ποὺ ταξιδεύουν σὰν ἄσπρα κουρέλια μέσα στὸ νοῦ σου
καὶ σὲ ξυπνᾶνε σὲ πράγματα ποὺ ἔζησες καὶ ποὺ δὲ θυμᾶσαι.

Μήτε θυμᾶσαι διαβάζοντας τὰ ψηφιά μας πάνω στὶς πέτρες^.ὡστόσο μένεις ἐκστατικὸς μαζὶ μὲ τ᾿ ἀρνιά σου
ποὺ μεγαλώνουν τὸ σῶμα σου μὲ τὸ μαλλί τους
τώρα ποὺ νιώθεις στὶς φλέβες σου μιὰ βοὴ θυσίας.

Οι κύκνοι με το λευκό, άσπιλο χρώμα τους, στην ποίηση του Σεφέρη έχουν αρνητικά συμφραζόμενα. Η συνειρμική διασύνδεσή τους με το «κύκνειο άσμα», ο κυρτός λαιμός τους που μοιάζει με το δρεπάνι του χάρου, η φυσική τους στάση, το λευκό τους χρώμα που σε κάποιες κουλτούρες είναι χρώμα πένθους, αποτυπώνουν τη βαρυθυμία, ίσως και την οργή, του ποιητή στις παρυφές της έκρηξης του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, αφού, ως διπλωμάτης, προέβλεπε πως ο πόλεμος δεν θα αργούσε να γενικευτεί. Και καθώς η ανθρωπότητα σιωπούσε βυθισμένη στη «γαλήνη» του ύπνου, οι κύκνοι με την παγερή κι αγέρωχη ομορφιά τους μεταμορφώθηκαν με την τέχνη του σε σύμβολα θανάτου.

Αν ένα έργο θα μπορούσαμε να πούμε ότι χαρακτηρίζει το ώριμο ύφος του Φιλανδού μουσικοσυνθέτη Ζαν Σιμπέλιους (1865-1957), αυτό είναι η Πέμπτη Συμφωνία του σε 3 μέρη, έργο 82. Το πρώτο μέρος της αναπτύσσεται οργανικά πάνω σε μία μόνο ιδέα· από τις νεφελώδεις αρχές του και τη μεγαλειώδη ανάδυση ενός θέματος επιτακτικής μεγαλοπρέπειας μέσα από μια μουσική ώθηση που μοιάζει με σκέρτσο που φουσκώνει με ζωή και μεγαλώνει όλο και περισσότερο, καταλήγοντας με μια κατακλυσμιαία ορμή, που βιώνουμε ακούγοντας τώρα την Ορχήστρα Χαλέ με μαέστρο τον Τζον Μπαρμπιρόλι σε ηχογράφηση του 1957.

ΣΙΜΠΕΛΙΟΥΣ 5η Συμφωνία - Κατάληξη πρώτου μέρους.mp3

Στο τρίτο και τελευταίο μέρος της συμφωνίας που κόβει την ανάσα, ο συνθέτης εισάγει μια από τις πιο αξέχαστες ιδέες του με τέσσερα κόρνα που λέγεται ότι τη συνέλαβε παρακολουθώντας ένα κοπάδι κύκνων να περνά από πάνω του. Αυτό το «θέμα των κύκνων», που αναδύεται πάνω από το τρέμολο των εγχόρδων σαν τους ιπτάμενους κύκνους, είναι η ψυχή του κομματιού και συνοδεύεται από ένα συγκλονιστικό, τραγουδιστικό θέμα που αποδίδεται σε οκτάβες από τα ξύλινα πνευστά και τα τσέλα. Δεν το χορταίνεις αυτό το κομμάτι. Στην αρχή του στροβιλώδες, συγχυτικό, με τα έγχορδα να κυματίζουν ανεβαίνοντας με αστάθεια, ώσπου ο ιδιοφυής συνθέτης αναθέτει στα κόρνα, όπως ο ήλιος που χωρίζει τα σύννεφα, να καταργήσουν τους κλυδωνισμούς, φέρνοντας στα μάτια μας τους κύκνους να πετούν, κυριαρχώντας με το μεγαλειώδες κάλεσμά τους ως το τέλος. Πετούν έτσι από πάνω μας οι κύκνοι, όταν ακούγονται τα χάλκινα πνευστά - τα κόρνα, συγκεκριμένα - μέχρι τον ορίζοντα στο βάθος...

Υπάρχει αχαλίνωτη ορχηστρική έκσταση μέχρι το φινάλε της συμφωνίας, το οποίο ο Σιμπέλιους φέρνει στο αποκορύφωμά του μέσω μιας μεγάλης επιβράδυνσης, δηλ. ακριβώς το αντίστροφο από τη μέθοδο που χρησιμοποίησε στο πρώτο μέρος που ακούσαμε. Οι τελευταίες σελίδες της συμφωνίας προσφέρουν μια ισχυρή αποθέωση του «θέματος των κύκνων», που καλύπτεται από έξι μεμονωμένες, δυνατές συγχορδίες. Ο αιθέριος κόσμος τελειώνει ως μια διαδοχή τεράστιων, μονολιθικών κραυγών. Οι τελευταίες έξι συγχορδίες του μέρους αυτού (και ολόκληρης της συμφωνίας) δίνουν την απόλυτη δυνατότητα στον μαέστρο Μπαρμπιρόλι να αναδείξει τη θεατρικότητα, την ένταση, τον τελικό θρίαμβο.

ΣΙΜΠΕΛΙΟΥΣ 5η Συμφωνία - Αρχή και κατάληξη τρίτου μέρους.mp3

Κόλιν Μπερνς: Ηλιοβασίλεμα στο Norfolk Broads. Mια όμορφη ατμοσφαιρική εικόνα του ηλιοβασιλέματος με φόντο το αβαείο του St Benet, κοντά στο Ludham στο Norfolk.

Και για το τέλος, τρεις πίνακες της Νταϊάν Σπλίντερ. Σύμφωνα με την ζωγράφο "Είμαστε μέρος της φύσης, μιας συλλογικής δομής, ενός συνόλου. Συνδυάζοντας την πρόθεσή μου και το συναίσθημά μου σε έντεχνες εικόνες της φύσης, η τέχνη μου είναι μια υπενθύμιση ότι είμαστε όλοι αλληλένδετοι στον τεράστιο ιστό της ζωής. Ζωγραφίζω από καρδιάς. Το ακρυλικό, η ακουαρέλα και η μικτή τεχνική εκφράζουν αυτό που νιώθω, αλλά δεν μπορώ να εκφράσω με λόγια. Κάτι με το οποίο δεν έχουμε συναισθηματικά εγκάρδια σύνδεση, δεν μπορούμε να το εκτιμήσουμε και να το σώσουμε".

Πετώντας ψηλά. Μια ειρηνική σκηνή μεταναστευτικών γερανών που πετούν πάνω από ένα γραφικό τοπίο όπου κάτω διακρίνονται μακριά χόρτα και μακρινοί λόφοι.

ΠΡΩΤΟΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑ

Wed, 18 Sep 2024 16:13:54 +0300

Οζέ Λούκας: Aλληγορία της ποίησης (18ος αι.)

Το ΕΚΠΑ στην Πόλη

1^ος Φοιτητικός Ποιητικός Διαγωνισμός

του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών προκηρύσσει τον «1^o Φοιτητικό Ποιητικό Διαγωνισμό» ανάμεσα στις φοιτήτριες και στους φοιτητές του Ιδρύματος. Ο διαγωνισμός οργανώνεται στο πλαίσιο των επιμορφωτικών, πολιτιστικών και καλλιτεχνικών δράσεων, υπό τον γενικό τίτλο «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη», αφορά δε στη συγγραφή ποιήματος με θέμα:

«ΣΠΟΥΔΑ – ΖΩΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ».

Τα χρονικά όρια του διαγωνισμού ορίζονται από 20^ης Σεπτεμβρίου 2024 έως 20^ης Ιανουαρίου 2025. Τα έργα που θα διακριθούν, μετά από απόφαση ειδικής Κριτικής Επιτροπής που θα συγκροτηθεί αρμοδίως, θα παρουσιαστούν σε ειδική εκδήλωση που θα διοργανώσει το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

Δικαίωμα συμμετοχής έχουν όλες και όλοι οι (προπτυχιακοί, μεταπτυχιακοί και διδακτορικοί) φοιτήτριες και φοιτητές όλων των Σχολών του ΕΚΠΑ. Οι συμμετέχοντες θα πρέπει να αποστείλουν δύο αρχεία (pdf ή doc): το ένα θα περιέχει το ποίημα και το άλλο τα προσωπικά τους στοιχεία (ονοματεπώνυμο, Σχολή και Τμήμα προπτυχιακής, μεταπτυχιακής ή διδακτορικής φοίτησης, έτος σπουδών και στοιχεία επικοινωνίας). Το αρχείο που θα περιέχει το ποιητικό κείμενο θα υπογράφεται με ψευδώνυμο, χωρίς κάποιο προσωπικό ή άλλο στοιχείο ταυτοποίησης. Το αρχείο που θα περιέχει τα προσωπικά στοιχεία θα τιτλοφορείται με το ψευδώνυμο και θα περιέχει τις παραπάνω πληροφορίες. H γλώσσα συγγραφής είναι η ελληνική. Κάθε υποψήφια/υποψήφιος έχει δικαίωμα μίας μόνο συμμετοχής, με ένα πρωτότυπο ποίημα, που δεν έχει δημοσιευθεί οπουδήποτε (περιοδικό, blogs, κοινωνικά δίκτυα, κ.λπ.).

Οι υποβαλλόμενες συμμετοχές αποστέλλονται στην ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση: fpd1@uoa.gr

Υπεύθυνη για την επικοινωνία με τις φοιτήτριες και τους φοιτητές, για τη συγκέντρωση των υποβαλλόμενων ποιητικών κειμένων, για τη διασφάλιση των προσωπικών στοιχείων των συμμετεχουσών/συμμετεχόντων, για τη συνεννόηση με τα μέλη της ειδικής Κριτικής Επιτροπής και για τον γενικό συντονισμό του διαγωνισμού, είναι η κυρία Δώρα Μέντη, μέλος ΕΔΙΠ του Τομέα Νεοελληνικής Φιλολογίας του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ.

Τα υποβαλλόμενα κείμενα δεν επιστρέφονται. Όσες και όσοι διακριθούν θα ενημερωθούν εγκαίρως με σχετικό μήνυμα. Προβλέπονται απονομές Α΄, Β΄ και Γ΄ (μη χρηματικών) βραβείων, καθώς και επαίνων. Κατά την εκτίμηση της ειδικής Κριτικής Επιτροπής, θα απονεμηθούν και επιπλέον βραβεία και έπαινοι, για ξεχωριστές κατηγορίες συμμετεχουσών/συμμετεχόντων στον διαγωνισμό.

Η συμμετοχή στον διαγωνισμό προϋποθέτει την αποδοχή όλων των παραπάνω όρων.

ΑΓΑΠΗ : ΚΑΘΟΛΙΚΟ ΑΝΤΙΔΟΤΟ Ή ΑΠΛΩΣ «ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΕΝΟΣ ΓΕΛΟΙΟΥ» ;

Sun, 08 Sep 2024 08:58:01 +0300

«Δε θέλω κι ούτε μπορώ να πιστέψω, πως το κακό είναι η φυσική κατάσταση των ανθρώπων.

Και όμως, μόνο γι’ αυτή μου την πεποίθηση με κοροϊδεύουν…!»

Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ, «Ο Ονειροπόλος», 1835-1840

«Το Όνειρο ενός Γελοίου» (1877) επιγράφεται από τον Φιόντορ Ντοστογιέφσκι ως ένα «φανταστικό παραμύθι» και αποτελεί αδιαμφισβήτητα μια γενναία κατάδυση στα βάθη της ανθρώπινης ύπαρξης. Οδηγεί τον αναγνώστη , βήμα-βήμα , από ένα τοπίο κενό αξιών και ιδανικών , εχθρικό για τον άνθρωπο που βρίσκεται στο αποκορύφωμα της αυτοκαταστροφικής του μανίας , στη φωτεινή πλευρά. Εκεί όπου η ζωή είναι έμπλεη ευτυχίας , η οποία πηγάζει από την άδολη αγάπη κι ο άνθρωπος μπορεί να επικοινωνεί , να αισθάνεται , να χαίρεται που υπάρχει και να ζει αληθινά.

Ο κεντρικός χαρακτήρας της ιστορίας , με έντονες αυτοβιογραφικές επιρροές , βρίσκει τη μεγαλύτερη ανακούφιση στον θάνατό του , στη λύτρωση και την αναγέννησή του. Μεταφέρεται σε έναν παραδεισένιο κόσμο , όπου η ευτυχία καλλιεργείται για να καρποφορήσει η αγάπη και η χαρά. Εκεί , η αξία ενός ανθρώπου δεν κρίνεται από την εμφάνιση και την ταυτότητά του , αλλά από την αληθινή του φύση και τις αγαθές προθέσεις της ψυχής του. Στον κόσμο αυτό του ονείρου , τα συναισθήματα είναι διαρκείς μελωδίες που ξεπερνούν τον χρόνο. Εξετάζοντας τον δικό του κόσμο , ο άνθρωπος αυτός συγκρίνει και κρίνει , αλλά δεν καλλιεργεί μίσος· έχει την αθωότητα , την ευφυία και την πραότητα να εξαλείφει κάθε μορφή εχθρότητας - όπως δίδαξε ο Χριστός : «ου γάρ οίδασι τί ποιούσι». Ως ένας αιωρούμενος θεός , παρατηρεί την κατάσταση του περιορισμένου κόσμου του , στον οποίο πριν ήταν απλώς θεατής της παραφροσύνης , της έπαρσης και της πρόσκαιρης ανθρώπινης αδυναμίας.

Οι εικόνες και τα αποσπάσματα-βίντεο που ακολουθούν αντλούν την έμπνευσή τους από την ταινία μικρού μήκους του Αλεξάντερ Πετρόφ , «Το Όνειρο ενός Γελοίου» - μια εξαιρετική προσαρμογή του ομότιτλου διηγήματος του Ντοστογιέφσκι.

Η Απόφαση για Αυτοκτονία

Η αρχή του διηγήματος θέτει τον πρωταγωνιστή σε μια κατάσταση απόλυτης απογοήτευσης. Από την παιδική του ηλικία , αντιλαμβάνεται την «γελοιότητα» του εαυτού του και όσο προχωρά στη ζωή του , η συνειδητοποίηση αυτή εντείνεται. Τα επιστημονικά και φιλοσοφικά διδάγματα δεν κάνουν τίποτα άλλο παρά να επιβεβαιώνουν την εσωτερική του αίσθηση της γελοιότητας και, με τον καιρό, η επίγνωση αυτή τον οδηγεί στην απόλυτη αδιαφορία προς τη ζωή και τον κόσμο – μια εθελούσια αυτοεξορία. Ο (αντι-)ήρωας του Ντοστογιέφσκι , περιπλανώμενος στους υγρούς δρόμους της Πετρούπολης και τα πεζοδρόμια της απόγνωσης , αναλογίζεται τα βάσανα των ανθρώπων και στοχάζεται πάνω στα μεγάλα ερωτήματα της ευτυχίας , της ειρήνης , της αγάπης και της κατανόησης. Ο «γελοίος» ήρωας που αντιμετωπίζει τη ζωή με μια βαθιά αίσθηση ματαιότητας και αποξένωσης , αδυνατώντας να βρει το «νόημα» μέσα από τη στείρα λογική , αποφασίζει -νιχιλιστικά, όχι για να κατακτήσει την ελευθερία του- να δώσει τέλος στην άδεια και ερημωμένη ύπαρξή του , χωρίς να λυγίζει ούτε στο σπαρακτικό και απελπισμένο κλάμα ενός μικρού παιδιού.

https://rb.gy/ub1xgd

Το Όνειρο της Ιδανικής Κοινωνίας

Καθώς αναπαύεται ο πρωταγωνιστής στην πολυθρόνα του, βυθίζεται σε βαθύ ύπνο και ονειρεύεται ότι μεταφέρεται - μυστηριωδώς - σε έναν τόπο που προσομοίαζε ένα εκτυφλωτικά φωτεινό ελληνικό νησί , όπου οι ήχοι των κυμάτων συνοδεύουν έναν αρμονικό τρόπο ζωής , και τα ηλιοβασιλέματα φωτίζουν την ειρηνική συνύπαρξη και το ιδανικό της ελευθερίας και της χαράς. Η εικονογράφηση αυτού του κόσμου αποπνέει μια αίσθηση παραδείσου , αμόλυντου από συγκρούσεις , πόνους ή ηθικές αποτυχίες. Το όνειρο του ήρωα λειτουργεί ως μια ιδεώδης απεικόνιση των βαθύτερων επιθυμιών του για έναν κόσμο απαλλαγμένο από την κακία και την απογοήτευση. Αυτό το σκηνικό αποτελεί μια ισχυρή αντίθεση με την καταθλιπτική πραγματικότητα που βιώνει ο πρωταγωνιστής , προσφέροντας μια μοναδική οπτική του επιθυμητού ιδανικού κόσμου.

https://rb.gy/uygj8o

Η Συνειδητοποίηση των Ατελειών

Εντούτοις , η ειδυλλιακή αυτή εικονογράφηση της κοινωνίας δεν παραμένει αλώβητη· πλήττεται από τα αβυσσαλέα βάθη της ελευθερίας (;) του ανθρώπου. Κατά τη διάρκεια του ονείρου , ο πρωταγωνιστής παρατηρεί την αργή αλλά ολοκληρωτική κατάρρευση του ιδανικού κόσμου. Η κοινωνία που έμοιαζε αρχικά αψεγάδιαστη , ξεκινά να βυθίζεται στη διαφθορά και το χάος. Τότε , άρχισε να αναρωτιέται αν ο ίδιος ήταν τελικά ο κίνδυνος , το μίασμα , το μικρόβιο της γνώσης που εξαπλώνει το μίσος , την υποκρισία και τη διχόνοια. Μέσα από τη διαρκή κατρακύλα από την αθωότητα στην πτώση , η κοινωνία άρχισε να διχάζεται σε «συμμαχίες» συμφερόντων , να αναπτύσσει αισθήματα ντροπής και τιμής , και να δημιουργεί συστήματα καταναγκασμού και άκριτης επιβολής. Οι άνθρωποι , αν και συνειδητοποιούσαν την απουσία της παλιάς ευτυχίας , εξακολουθούσαν να λατρεύουν τη νοσταλγία της (!). Καθώς εξελίχθηκαν σε εγωιστές και ανταγωνιστικούς , η κοινωνία τους έγινε βάναυση και χωρίστηκε ακόμα περισσότερο. Η επιθυμία τους για αθωότητα και ευτυχία έγινε ιδεαλιστική λατρεία , ενώ η οδύνη έγινε μέρος της καθημερινότητας τους.

Πίστευαν ότι : «Η γνώση είναι ανώτερη απ’ το συναίσθημα κι η συνείδηση της ζωής ανώτερη απ’ τη ζωή. Η επιστήμη θα μας δώσει τη σοφία , η σοφία θα μας αποκαλύψει τους νόμους και η γνώση των νόμων της ευτυχίας είναι πάνω από την ευτυχία…»

https://rb.gy/jom6j1

Ο ήρωας , αν έφταιξε επειδή δεν φρόντισε να λάμψει η αλήθεια , τότε το να ξυπνήσει από το όνειρο θα του έδινε τη δυνατότητα να δώσει στον κόσμο του , μια δεύτερη ευκαιρία να επανέλθει στον σωστό δρόμο.

Η Στιγμή της Εξαγνισμένης Συνειδητοποίησης

Η αφύπνιση του πρωταγωνιστή ανατρέπει πλήρως την κατάστασή του. Αντί να παραμείνει βυθισμένος στον βούρκο της απόγνωσης , το όνειρο τού προσφέρει μια ανανεωμένη αίσθηση σκοπού και ελπίδας. Ο ήρωας κατανοεί ότι , παρά τις αδυναμίες και τις αποτυχίες του κόσμου , υπάρχει η δυνατότητα για ηθική και πνευματική αναγέννηση. Αυτή η συνειδητοποίηση σηματοδοτεί τη μετάβασή του από μια παθητική κατάσταση πλήρους αποδοχής της ματαιότητας , στην ε ν ε ρ γ η τ ι κ ή π ρ ο σ π ά θ ε ι α για προσωπική βελτίωση και ηθική αποκατάσταση.

https://rb.gy/jg77si

«Ω! να ζήσω, τώρα θέλω να ζήσω! Σήκωσα ψηλά τα χέρια μου , και προσευχήθηκα στην αιώνια Αλήθεια· δεν προσευχόμουν , έκλαιγα , και μια ζέση , μία απροσμέτρητη ζέση μου αναστάτωνε όλο μου το είναι. Ναι , να ζήσω και να κηρύξω! Αμέσως έκανα το τάμα να κηρύξω και — εννοείται — για τη ζωή! Θα πήγαινα να κηρύξω , ήθελα να κηρύξω — τι; Την Αλήθεια , αφού την έβλεπα , την έβλεπα με τα μάτια μου , την έβλεπα σ’ όλη της τη δόξα! Κι από τότε , όλο κηρύττω! Κι από τότε , αγαπώ όλους όσους γελούν μαζί μου , και μάλιστα περισσότερο από τους άλλους …!»

Το διήγημα μάς παρακινεί να διερωτηθούμε : Τί σημαίνει πραγματικά να διάγουμε έναν βίο με ουσία και νόημα; Είναι άραγε εφικτό ένα ιδεώδες κοινωνικό σύστημα ή μήπως η ανθρώπινη φύση το καθιστά αναπόφευκτα εύθραυστο; Ποιες είναι οι συνέπειες της συνειδητοποίησης των ατελειών ενός ιδανικού κόσμου για την ανθρώπινη ψυχή, και κατά πόσο μπορεί η αποδοχή αυτών των ατελειών να ενισχύσει την αντοχή και την ελπίδα;

Για τον Ντοστογιέφσκι, το πρόβλημα της αρμονίας του κόσμου και η μεταβολή του σε παράδεισο με οριστικό τον θρίαμβο του καλού, δεν μπορεί να λυθεί δίχως ελεύθερη εκλογή, δίχως κοσμική τραγωδία, χωρίς πόνο και δημιουργική εργασία. Ούτε βέβαια, η μελλοντική ευτυχία της ανθρωπότητας μπορεί να εξαγοραστεί με τον άπειρο πόνο, τα δάκρυα και τον θάνατο πολλών. Ο δρόμος προς την ευημερία στρώνεται με την αλήθεια της αγάπης προς τον συνάνθρωπο. Έτσι, ο «γελοίος» ήρωας ξεκίνησε για να βρει εκείνο το κοριτσάκι…Και θα εξακολουθήσει να πηγαίνει, όλο να πηγαίνει!

Επειδή το μάθημά μας αγαπάει το σινεμά......

Tue, 03 Sep 2024 13:53:50 +0300

Θερινό σινεμά στην ταράτσα του ΕΜΣΤ με εισιτήριο 2 ευρώ

Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (EMΣT) μεταμορφώνει την ταράτσα του σε έναν θερινό κινηματογράφο, το CineFIX.

Με πανοραμική θέα σε ολόκληρη την πόλη, και φόντο την Ακρόπολη, η ταράτσα του ΕΜΣΤ δημιουργεί μια ιδανική συνθήκη για την προβολή ταινιών, βίντεο και οπτικοακουστικών καλλιτεχνικών έργων και αλλάζει τις σχέσεις των θεατών με τα έργα σύγχρονης τέχνης και τον περιβάλλοντά τους χώρο.

Οι θερινές προβολές συνεχίζονται και η επόμενη προγραμματίζεται για την Πέμπτη 5 Σεπτεμβρίου με είσοδο 2 ευρώ.

FEMINIST CLASSICS: ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΒΙΝΤΕΟ ΤΕΧΝΗ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥ ΕΜΣΤ

Με αφορμή την σειρά εκθέσεων What if Women Ruled the World, το ΕΜΣΤ παρουσιάζει έργα σημαντικών και πρώιμων φεμινιστικών έργων βίντεο από τη δεκαετία του 1970 έως τη δεκαετία του 1990 – από τη συλλογή του – τα οποία είχαν σημαντικό αντίκτυπο στον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε το φύλο, την αναπαράσταση και το σώμα.

Η εμπορική διάθεση οικονομικής και φορητής τεχνολογίας βίντεο προς το τέλος της δεκαετίας του 1960 σηματοδότησε τη γέννηση της τέχνης του βίντεο και πολλές γυναίκες καλλιτέχνιδες υιοθέτησαν το μέσο και καθόρισαν την εξέλιξή του. Το βίντεο είχε τεράστιο αντίκτυπο στην εισαγωγή της κινούμενης εικόνας στον χώρο της τέχνης, ανοίγοντας ένα νέο σύμπαν πειραματισμού. Σε αυτές τις πρώτες ταινίες παρατηρούμε πώς η εικόνα μπορούσε να διαμορφωθεί και να υποστεί επεξεργασία εκ νέου, ακόμα και να αλλοιωθεί ή να σβηστεί· παρατηρούμε πώς η ζωγραφική και το φιλμ συγχωνεύονται και πώς δημιουργήθηκαν για πρώτη φορά πολύπλοκες και «πειραγμένες» συνθέσεις εικόνων και ήχων.

Τόσο ως μέσο δημιουργίας όσο και διαμαρτυρίας, το βίντεο έγινε βασικό στοιχείο στην ανάπτυξη της φεμινιστικής τέχνης τη δεκαετία του 1970, καθιστώντας το γυναικείο σώμα και την ταυτότητα τόπο οπτικής και πολιτικής εξερεύνησης. Το πρόγραμμα παρουσιάζει μερικές από τις καλλιτέχνιδες που συνέβαλαν ιστορικά προς αυτή την κατεύθυνση, τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό, περιλαμβάνοντας μερικές από τις πιο εμβληματικές και επιδραστικές πρώιμες φεμινίστριες καλλιτέχνιδες.

Πρόγραμμα
Martha Rosler, Semiotics of the Kitchen, 1975
Κατερίνα Θωμαδάκη & Μαρία Κλωνάρη, Requiem pour le XXe siècle, 1994
Dara Birnbaum, Technology / Transformation: Wonder Woman, 1978-1979
Λίνα Θεοδώρου, Hippodrome, 1997 – 1999
Lynda Benglis, Female Sensibility, 1973
Pipilotti Rist, I am not the girl who misses much, 1986
Steina, Violin Power, 1970 – 1978
Carolee Schneemann, Up To and Including her Limits, 1976
Συνολική διάρκεια: 100 λεπτά

Είσοδος 2 ευρώ στο Ταμείο Έκδοσης Εισιτηρίων του ΕΜΣΤ και αγορές online ΕΔΩ

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΟΥΜΕ ΤΟN AYΓΟΥΣΤΟ

Fri, 30 Aug 2024 09:44:12 +0300

Τόμας Χάμπερμαν: Καλοκαιρινό απομεσήμερο στο πάρκο (2013)

Φανταστείτε να οδηγείτε το ποδήλατό σας ένα ζεστό καλοκαιρινό απόγευμα κάτω από τα δέντρα σε αυτό το όμορφο πάρκο. Καθώς πάτε όλο και πιο γρήγορα, το φως του καλοκαιρινού ήλιου σάς θαμπώνει μέσα από τα φύλλα και τα κλαδιά των δέντρων. Αυτό μπορεί να νιώσει κανείς βλέποντας αυτό το «ευέλικτο» έργο τέχνης ανάμεσα άλλοτε στην πραγματικότητα κι άλλοτε στην φαντασία. Υπάρχει γαλήνη μαζί με δράση και, το πιο σημαντικό, καλοκαιρινή ευτυχία.

Ντέιβιντ Κοξ: Η αμμουδιά του Ριλ (Rhyl Sands, 1854)

Μια όψιμη καλοκαιρινή μέρα σε μια γαλλική ακτή, όπως αυτή θα μπορούσε να έχει ζωγραφισθεί από τον Μπουντέν ή τον Mονέ – έτσι μοιάζει αυτή η εικόνα. Όμως δεν παύει να εκπλήσσει το γεγονός ότι το θέμα είναι στην πραγματικότητα μια μέρα στο αγαπημένο θέρετρο του Άγγλου καλλιτέχνη Ντέιβιντ Κοξ στην ακτή της Ουαλίας και ότι το έργο ζωγραφίστηκε γύρω στο 1855, πριν ο ιμπρεσιονισμός ανατείλει επίσημα. Τόσο φρέσκο το αεράκι στην παραλία, μοιάζει ίσως θολό, σαν να ‘χει σηκώσει λίγη άμμο, καθώς απλώνεται στο φως που αιχμαλωτίζει τόσο άψογα μια μέρα στην παραλία.

Γκουστάβ Καγιεμπότ: Χορτάρια δίπλα στη θάλασσα στην Τρουβίλ (1885-7)

Μια απαλή, ήρεμη ιμπρεσιονιστική ζωγραφική όψιμου καλοκαιρινού τοπίου παραλίας. Εξάλλου, οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν βλέπουν τη θάλασσα, σκέφτονται τις θερινές διακοπές τους κοντά στην ακτή. Παρατηρήστε ότι τα χρώματα εδώ είναι πιο ψυχρά. Ενώ διακρίνουμε νότες πιο ζεστών χρωμάτων εδώ κι εκεί που μας βάζουν στην ατμόσφαιρα της πιο ζεστής εποχής, ταυτόχρονα, τα πιο κρύα χρώματα στο όψιμο καλοκαιρινό αυτό σκηνικό μάς δροσίζουν ψυχολογικά.

Χάρι Χάρβεϊ Κλαρκ (1869-1948): Ο ερχομός του φθινοπώρου.

Mια σαγηνευτική ελαιογραφία που αποτυπώνει υπέροχα την ουσία των εποχών που αλλάζουν. Αυτό το διαχρονικά γοητευτικό έργο τέχνης, με διαστάσεις 73,7x91,4 εκ., βρίσκεται στο Κάστρο του Νότινγχαμ. Σε αυτό το γαλήνιο τοπίο, ο καλλιτέχνης απεικονίζει επιδέξια μια σκηνή στην εξοχή όπου η μεταμόρφωση της φύσης βρίσκεται στο επίκεντρο. Η αντανάκλαση των ζωντανών χρωμάτων του φθινοπώρου χορεύει πάνω στα ήρεμα νερά του ποταμού, δημιουργώντας μια μαγευτική συμφωνία απαλών κόκκινων, πορτοκαλί και κίτρινων χρωμάτων. Οι ακριβείς πινελιές του καλλιτέχνη δίνουν ζωή σε κάθε λεπτομέρεια - από τα μεγαλοπρεπή δέντρα που στέκονται ψηλά στο δάσος μέχρι τη γαλήνια όχθη του ποταμού που τα αγκαλιάζει απαλά. Καθώς κοιτάζουμε αυτόν τον πίνακα, μπορούμε σχεδόν να νιώσουμε μια κάποια ψύχρα στον αέρα και να ακούσουμε τα φύλλα να θροΐζουν, καθώς πέφτουν με χάρη απ’ τα κλαδιά τους. Προκαλεί μια αίσθηση ηρεμίας, ενώ μας προσκαλεί να βυθιστούμε στην ομορφιά της φύσης αυτή τη μαγική μεταβατική εποχή του χρόνου και να εκτιμήσουμε τα διαρκώς μεταβαλλόμενα θαύματα της φύσης, βρίσκοντας ανακούφιση στην απλότητά της.

Τζ. Σέβερν: O Τζον Κίιτς (1821-3)

Είναι αξιοσημείωτο ότι ένας από τους πιο επιφανείς ρομαντικούς ποιητές, o Τζον Κίιτς, έζησε μόλις μέχρι την ηλικία των 25 ετών. Αυτό το πορτρέτο του το φιλοτέχνησε ο φίλος του, Τζ. Σέβερν, ο οποίος αργότερα τον φρόντισε κατά τη διάρκεια της ασθένειάς του στη Ρώμη. Ο Σέβερν έφτιαξε αυτό το μεταθανάτιο πορτρέτο του Kίιτς στον φθινοπωρινό κήπο του σπιτιού του ποιητή στο Χάμστεντ, αναπολώντας: «Αυτή ήταν η στιγμή που αρρώστησε για πρώτη φορά, όταν είχε ολοκληρώσει την «Ωδή σ’ ένα Αηδόνι» το πρωί της επίσκεψής μου στο Χάμστεντ. Τον βρήκα να κάθεται με τις δύο καρέκλες όπως τον ζωγράφισα και εντυπωσιάστηκα με τα πρώτα αληθινά συμπτώματα θλίψης στον Κίιτς που εκφράζονται τόσο καλά σε αυτό το ποίημά του».

Ο Εγγλέζικος Ρομαντισμός χαρακτηριζόταν από μια πιο προσεκτική παρατήρηση και περιγραφή του φυσικού κόσμου. Με το ενδιαφέρον τους για τη σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους και τη φύση, οι ποιητές Γουίλλιαμ Γουόρντσγουορθ, Σάμουελ Ταίηλορ Κλεριτζ και Τζων Κίιτς άσκησαν φοβερή επίδραση στο κίνημα του Αμερικάνικου Υπερβατισμού (Ράλφ Γουάλντο Έμερσον και Χένρι Ντέιβιντ Θόρο) και στο κίνημα για την προστασία του περιβάλλοντος.

Ο Τζoν Κίιτς (John Keats, 1795 -1821) ήταν Άγγλος λυρικός ποιητής της δεύτερης γενιάς των Ρομαντικών, μαζί με τον Πέρσι Σέλλεϋ και τον Λόρδο Μπάυρον (Bύρωνα). Γεννημένος στο Λονδίνο, ο Κίιτς σπούδασε χειρουργική, πριν αφιερωθεί στην ποίηση, από το 1817 και μετά. Πέθανε από φυματίωση μόλις 25 χρονών· ο θάνατος έκοψε βιαστικά το νήμα της ζωής ενός μεγάλου ποιητή.

Ως διαλογισμοί πάνω στην ένταση ανάμεσα στην υπερβατική φύση των ιδανικών και την σταθερότητα της αλλαγής στον φυσικό κόσμο, οι ωδές του Κίιτς θεωρούνται το μεγαλύτερο ποιητικό του επίτευγμα. Ο Κίιτς αφιέρωσε τη σύντομη ζωή του στην τελειοποίηση μιας ποίησης που χαρακτηρίζεται από δυνατές εικόνες και σχήματα λόγου, τη μεγάλη αισθητική έλξη που ασκεί και την προσπάθεια να εκφράσει μια φιλοσοφική στάση μέσα από τους μύθους της κλασικής αρχαιότητας. Το μεγαλύτερό του προσόν ήταν η πραγματικά αχαλίνωτη φαντασία του που του προμήθευε υλικό, φτερά και οράματα, και μπορούμε να πούμε πως, σε αντίθεση με τον σύγχρονό του Λόρδο Βύρωνα, ο Κίιτς περιέγραφε περισσότερο τη φαντασία και λιγότερο την πραγματικότητα.

Η ποίηση του Κίιτς, στις καλύτερές της στιγμές, μεταδίδει μια άμεση, ζωγραφική σχεδόν εντύπωση του πράγματος ή της κατάστασης που περιγράφει. Αυτό είναι συνέπεια της θεωρίας του για τη χαμαιλεοντική φύση του ποιητή, ο οποίος ιδιοποιείται τον χαρακτήρα κάθε βιώματος, χωρίς να επιτρέπει στο βαθύτερό του εγώ να επεμβαίνει στη μετάδοση αυτού που αισθάνεται. Η αλληλογραφία του αποκαλύπτει μια εκπληκτικά ώριμη στάση απέναντι στην ζωή και την τέχνη και φανερώνει, με ελάχιστες εξαιρέσεις, ένα πρόσωπο αξιαγάπητο, ακριβώς επειδή η ισορροπία που είχε κατορθώσει, ήταν το αποτέλεσμα μιας νίκης πάνω στην εσωτερική βιαιότητα της ιδιοσυγκρασίας του.

Κατά τη διάρκεια μιας έντονης περιόδου θρήνου για τον θάνατο του αδελφού του κι ενώ παράλληλα πάλευε με την δική του μοιραία ασθένεια, ο Κίιτς συνέχιζε να έχει μια παθιασμένη ερωτική σχέση με τη Φάνι Μπράουν. Πήγε στο Σάνκλιν (στη Νήσο Ουάιτ) και στο Ουίντσεστερ, όπου, μακριά από την μεγάλη του αγάπη Φάνι και εν μέσω προβλημάτων στη σχέση τους, έγραψε, στις 19 Σεπτεμβρίου 1819, εμπνευσμένος από την ομορφιά της εποχής που όλα αλλάζουν, μια γαλήνια ωδή στη λαμπρότητα, τη γενναιοδωρία και τη μελαγχολία του φθινοπώρου με τίτλο «Ωδή στο φθινόπωρο» (“To Autumn”).

Στο Φθινόπωρο

Ω εποχή από λεπτή ομίχλη κι ολόχρυσα κύματα καρπών!
Σταυραδέρφι του ζάπλουτου ήλιου, που ακόμη στη γη ξεφαντώνει,
Συνωμοτώντας μαζί του: πώς θα γεμίσουν σταφύλια
Πάνω στο κλήμα, που ξεπέρασε πια την αχυρένια μας σκεπή.

Λυγίζοντας δεξιά την καλύβα με τα νιόκοπα κόκκινα μήλα.
Κανακεύοντας όλα τα φρούτα, τόσο που μέλι να γίνει η καρδιά τους.
Πώς, σ’ ένα νεύμα, βαριανασαίνει η κολοκύθα ετοιμόγεννη,

Κι η φουντουκιά μεσ’ απ’ τα φλογισμένα σωθικά της
Σπιθοβολά μ’ απόγνωση. Τα τελευταία λουλούδια κυματίζουν
Μεσούρανα, κι οι ασυλλόγιστες μέλισσες σ’ έναν χορό τ’ ακολουθούν,
Θησαυρίζοντας κι άλλο, μ’ όνειρα του καλοκαιριού, που δες:
Χρυσάφι σύγκερο, τις κυψέλες τους πάλι ξεχείλισαν!

Α, ποιος δεν σ’ έχει χαρεί, μέσα στα πλούτη της σοδειάς σου!
Κι είναι φορές -τι ευτυχία!- που όποιος θελήσει, θα σε βρει
Αμέριμνη να ξαποσταίνεις μες στ’ αλώνια,
Μ’ έναν αγέρα λικνιστό να τρέχει στα μαλλιά σου.
Ή εκεί στη μισοθερισμένη αυλακιά, βαθιά να κοιμάσαι,
Άξαφνα ζαλισμένη απ’ την αναθυμίαση της παπαρούνας,
Ενώ το δρεπάνι σου λυπάται να θερίσει κι άλλην αυλακιά,
Μαζί με τέτοια λουλουδιών πλημμύρα.
Κι άλλοτε πάλι, μοιάζεις σταχτομαζώχτρα, που ακροζυγιάζει
Το φορτωμένο της κεφάλι, καθώς αργά περνά μια ποταμιά.
Ή πλάι στο πατητήρι στέκεσαι, και μ’ ανυπόμονη ματιά
Ξαγρυπνάς, ώρες κι ώρες, το τελευταίο να στραγγίσεις σταφύλι!

Πού είναι τα τραγούδια της Άνοιξης; Μα πού είναι τώρα;
Ω, μην τα συλλογιέσαι! Έχεις κι εσύ τη μουσική σου,
Όταν τ’ αμοίραστα σύννεφα δωρίζουν απαλότατο φως, στη μέρα
π’ αργοπεθαίνει,
Με ρόδινα βάφοντας χρώματα τις θερισμένες καλαμιές του κάμπου,
Κι ακούς μια πένθιμη μικρή χορωδία, τα κουνούπια, μες στις ιτιές
Του ποταμού να θρηνούν, κι έπειτα να πετούν ψηλά ή να σκορπίζονται
Όσο κι ο φωτεινός αγέρας έρχεται, χαμογελά ή αναίτια θυμώνει.
Δυνατά βελάσματα φτάνουν απ΄ τα μεγαλωμένα αρνιά που ζύγωσαν
τους λόφους.

Τραγουδούν θαρρετά τα τριζόνια στους φράχτες. Και μ’ ανάλαφρο τρέμουλο,
Μέσ΄ απ΄ τους κήπους, το σφύριγμα αναβλύζει του κοκκινολαίμη.
Καθώς χαράζουν ψηλά τους ουρανούς σμήνη χελιδονιών, τιτιβίζοντας.

Αρχίζουμε τώρα, μαζί με τον Αύγουστο, να αποχαιρετούμε σιγά-σιγά και το φετινό καλοκαίρι

(προς αποφυγή «ψυχοπλακώματος» βλ. και άσκηση 25^ης 9. 2023 : https://eclass.uoa.gr/modules/exercise/admin.php?course=MED2135&exerciseId=21782&preview=1

https://eclass.uoa.gr/modules/exercise/?course=MED2135 )

πιάνοντας μουσικά την ατμόσφαιρα του φθινοπώρου στις αρχές της μακρινής δεκαετίας του 1970.

Με τη φωνή του Αλκίνοου Ιωαννίδη αποχαιρετούμε το αυγουστιάτικο φεγγάρι με τον «Αύγουστο» του Νίκου Παπάζογλου (1978) στην πρωτότυπη μορφή του τραγουδιού για φωνή και κιθάρα.

N. ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ Αύγουστος. Αλκίνοος Ιωαννίδης.mp3

Το 1972, από τον δίσκο του Μάνου Χατζιδάκι «Ο Μεγάλος Ερωτικός», σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη, ο Δημήτρης Ψαριανός τραγουδά «Με την πρώτη σταγόνα της βροχής».

M. ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ - Ο. ΕΛΥΤΗ Με την πρώτη σταγόνα της βροχής. Δημήτρης Ψαριανός.mp3

Από δύο ελληνικές ταινίες στις αρχές της δεκαετίας του ‘70 ( «Εκείνο το καλοκαίρι» και «Όμορφες μέρες» ), δύο διαμάντια ελαφρού τραγουδιού του Γιάννη Σπανού με την Αφροδίτη Μάνου και τη Δήμητρα Γαλάνη, αντίστοιχα.

Γ. ΣΠΑΝΟΥ - Α. ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Ένα καλοκαίρι. Α. Μάνου.mp3

Γ. ΣΠΑΝΟΥ - Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Μη μου μιλάς γι' αγάπη. Δ. Γαλάνη.mp3

Μπρίτζετ Ράιλι: Για μια καλοκαιρινή μέρα. Οπτική ψευδαίσθηση (1980)

Χρωματιστές λωρίδες διασταυρώνονται κατά μήκος μιας κοινής ταινίας, που θυμίζουν στριφτές κορδέλες, για να δημιουργήσουν ένα μοτίβο κυμάτων. Καθένα έχει τρία χρώματα σε οποιοδήποτε σημείο, ξεκινώντας και τελειώνοντας σε κάθε κορυφή ή κοιλότητα. Η επιλογή των χρωμάτων σκοπεύει να προκαλέσει ένα οπτικό μίγμα στο μάτι, με όσο το δυνατόν περισσότερη αλληλεπίδραση μεταξύ των χρωμάτων. Ανοιχτό μπλε και κίτρινη ώχρα αποτελούν το βασικό ζεύγος χρωμάτων στα οποία εισάγονται περιστασιακά νήματα από τριανταφυλλί και βιολετί, για να τονίσουν τις ζεστές και ψυχρές καμπές της γενικής χρωματικής αίσθησης.

H ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΔΡΩΜΕΝΩΝ

Wed, 28 Aug 2024 15:11:13 +0300

Επιπλέoντας στο σύμπαν των ανθέων που πέφτουν

Aτέρμονα

teamLab, 2016-18, Διαδραστική ψηφιακή εγκατάσταση.

Μια χρονιά λουλουδιών που ανθίζουν και αλλάζουν με τις εποχές· η ζωή απλώνεται στο σύμπαν.

Ξαπλώστε ή καθίστε ακίνητοι στον χώρο και τελικά νιώστε το σώμα σας να επιπλέει και εσείς να απορροφιέστε στον κόσμο του καλλιτεχνικού δρώμενου.

Τα λουλούδια μεγαλώνουν, μπουμπουκιάζουν, ανθίζουν και, με τον καιρό, πέφτουν τα πέταλά τους, τα άνθη μαραίνονται και πεθαίνουν.

Ο κύκλος της γέννησης και του θανάτου συνεχίζεται στο διηνεκές.

Αυτό το καλλιτεχνικό δρώμενο δεν στηρίζεται σε μια προκατασκευασμένη εικόνα που αναπαράγεται· δημιουργείται εκ νέου από ένα πρόγραμμα υπολογιστή και αποδίδεται συνεχώς, σε πραγματικό χρόνο. Ως σύνολο αλλάζει συνεχώς και οι προηγούμενες οπτικές καταστάσεις δεν αναπαράγονται ποτέ οι ίδιες. Έτσι το σύμπαν την κάθε συγκεκριμένη στιγμή δεν μπορεί ποτέ να ξαναϊδωθεί το ίδιο .

Γλυπτά των διασκορπιζόμενων πουλιών στον άνεμο.mp4

teamLab, 2022, Διαδραστική ψηφιακή εγκατάσταση, Raised earth, Birds, Wind, Flora, H7300 mm W11550 mm (αριστερά), H7610 mm W111820 mm (κέντρο), H7670 mm W12300 mm (δεξιά), Ήχος: Hideaki Takahashi.

Η ζωή δεν ορίζεται από φυσικά σύνορα. Η ζωή συνέχεται με το περιβάλλον της, ως μία ύπαρξη που τα όρια της προς το περιβάλλον της είναι ακαθόριστα καθώς ενώνεται με αυτό. Τα γιγάντια γλυπτά σε αυτό το καλλιτεχνικό δρώμενο απεικονίζουν τη συνεχή διασπορά ενέργειας στο περιβάλλον από τα πουλιά που πετούν γύρω τους. Όταν τα πουλιά πετούν, αυτή η ενέργεια επηρεάζει το περιβάλλον, όπως η ροή του αέρα. Ο άνεμος που φυσάει και τα πουλιά που πετούν αυτή τη στιγμή, με τις αναμνήσεις των πουλιών που πετούσαν από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου, επικαλύπτονται. Τα γλυπτά απεικονίζουν την ενέργεια που διαχέεται στον κόσμο από τα πουλιά. Εάν τα πουλιά δεν πετάξουν γύρω από τα έργα τέχνης, τα γλυπτά θα διαλυθούν στο σκοτάδι και όλο το καλλιτέχνημα θα καταστεί πια ανύπαρκτο. Ως εκ τούτου, για να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον στο νησί της λίμνης ευνοϊκό για τα πουλιά, φυτεύτηκε χλωρίδα για να προσελκύσει έντομα με τα οποία θα μπορούν να τρέφονται τα πουλιά. Τα γλυπτά δημιουργούνται από τα πουλιά που συγκεντρώνονται γύρω από τη χλωρίδα. Η ύπαρξη τόσο των πτηνών όσο και των εντόμων, ωστόσο, δεν συντηρείται μόνο από τη χλωρίδα του νησιού, αλλά κι από το μεγαλύτερο οικοσύστημα που αποτελείται από το δάσος και τη λίμνη του απέραντου αυτού βοτανικού κήπου. Τα ίδια τα γλυπτά ξεπερνούν τα φυσικά όρια της ύπαρξης· είναι με ασαφή όρια συνεχόμενα με το περιβάλλον τους, ενιαία με αυτό.

ΠΟΙΗΣΗ ΣΤΑ ΠΛΗΚΤΡΑ ΤΟΥ ΠΙΑΝΟΥ

Mon, 26 Aug 2024 20:27:54 +0300

Φ. Σοπέν. Έργο του Ματιέ Λακά.

Στις τέσσερεις μπαλάντες του για σόλο πιάνο, γραμμένες το διάστημα 1831-1842, ο Φρεντερίκ Σοπέν (1810- 1849) ξεδίπλωσε με τον καλύτερο τρόπο την ποιητική χροιά της γραφής του. Πρώτος αυτός χρησιμοποίησε τον, αρκετά ασαφή μουσικά, όρο «μπαλάντα», προκειμένου να προσδιορίσει ένα εκτενές πιανιστικό έργο ελεύθερης μορφής που συγκεντρώνει ωστόσο γνωρίσματα από άλλα είδη, όπως η σονάτα, οι παραλλαγές και το ρόντο. Εικάζεται ότι πηγή έμπνευσης του Σοπέν υπήρξαν οι μπαλάντες (δραματοποιημένα ποιήματα) του Πολωνού ποιητή Αντάμ Μιτσκέβιτς, ο οποίος ζούσε κι εκείνος τότε στο Παρίσι. Ωστόσο, ο Σοπέν δεν θέλησε να ξεκαθαρίσει το θέμα αυτό, καθότι ο ίδιος παρέμενε αρκετά επιφυλακτικός απέναντι στο ζήτημα της προγραμματικής μουσικής. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να παραδεχτούμε ότι η μουσική γλώσσα που αναπτύσσει στις τέσσερις μπαλάντες του έχει τεράστια αφηγηματική δύναμη. Ένα παράδειγμα του ελεγειακού ύφους αφήγησης μπορούμε να δούμε στην Πρώτη Μπαλάντα σε σολ ελάσσονα, έργο 23. Μπορεί να υποστηριχθεί ότι ο Σοπέν επιχείρησε να δημιουργήσει ένα μουσικό είδος αντίστοιχο με αυτό της ποιητικής μπαλάντας, όπου η χρήση και η παραλλαγή του ίδιου θεματικού υλικού μπορεί να παραλληλιστεί με τη δομή ενός ποιήματος σε στροφές.

Γιουστίνα Κοπάνια: Μπαλάντα αρ. 1

Η Πρώτη Μπαλάντα άρχισε να γράφεται το 1831, ενώ ο Σοπέν βρισκόταν στη Βιέννη και είναι ένα από τα μεγαλύτερα και πιο δημοφιλή έργα του. Απεικονίζει τη νοσταλγία του συνθέτη για την πατρίδα του, καθώς η Πολωνία βρισκόταν στην εξέγερση κατά της Ρωσικής Αυτοκρατορίας εκείνη την εποχή. Ολοκληρώθηκε το 1835 μετά τη μετακόμισή του στο Παρίσι.

Αφού ο Σοπέν επισκέφθηκε τον Ρόμπερτ Σούμαν στη Λειψία το φθινόπωρο του 1836, ο Σούμαν έγραψε: «Έχω μια νέα μπαλάντα από τον Σοπέν. Μου φαίνεται ότι είναι το πιο κοντινό έργο στη μεγαλοφυΐα του (αν και όχι το πιο λαμπρό). Του είπα μάλιστα ότι είναι το αγαπημένο μου από όλα τα έργα του. Μετά από μια μακρά, στοχαστική παύση, μου είπε κατηγορηματικά: «Χαίρομαι, γιατί κι εμένα μου αρέσει περισσότερο· είναι το πιο αγαπημένο μου έργο».

ΣΟΠΕΝ 1η Μπαλάντα - Κ. Τσίμερμαν.mp4

Τα ανοίγματα στα δάκτυλα του Κρίστιαν Τσίμερμαν δίνουν αμέσως τον τόνο για μια ερμηνεία μεγάλης μεγαλοπρέπειας και φινέτσας. Κάθε μουσική χειρονομία εκφράζεται με μεγάλη πεποίθηση. Το ρουμπάτο-rubato του καλλιτέχνη (εκφραστική διαμόρφωση της μουσικής, παιχνίδι με εκφραστική και ρυθμική ελευθερία) είναι εξαιρετικά ιδιωματικό και η φρασεολογία του με υπέροχες αποχρώσεις. Συνολικά, η ερμηνεία του Τσίμερμαν μοιάζει να έχει μια αδυσώπητη αυστηρότητα που φαίνεται απολύτως κατάλληλη, οδηγώντας με αναπόφευκτη ένταση, που «σπάει κόκαλα», στην τελική καταστροφή.

ΣΟΠΕΝ 1η Μπαλάντα - Ρεσιτάλ Β. Xόροβιτς στο Λονδίνο (1982).mp3

Ο Βλάντιμιρ Χόροβιτς (1903–1989) ήταν ταυτόχρονα ένας από τους πιο ποιητικούς και ένας από τους πιο επιδεικτικούς πιανίστες του 20ού αιώνα. Ερμήνευε τη μουσική μέσα από μια αδιαπέραστη υποκειμενικότητα, αγνοώντας την παράδοση και τις ανάλογες με αυτήν προσδοκίες. Η ταχύτητα των δακτύλων του, τα μεγαλόστομα βομβαστικά του φορτίσιμα τα εναλλασσόμενα με πολλές γοητευτικές μεμονωμένες στιγμές λυρισμού και η (όχι περιστασιακή) αδιαφορία του για τα σημάδια ερμηνείας του συνθέτη τού χάρισαν ένα τεράστιο σύνολο θαυμαστών αλλά και την οργή ορισμένων σύγχρονών του κριτικών. Ήταν μαθητής της ρωσικής σχολής πιάνου και αυτή η προσέγγιση έδινε έμφαση στον στρογγυλό, μαργαριταρένιο τόνο, σε μια ποικιλία ηχητικών χρωμάτων και μια συνεκτική (legato) τραγουδιστική γραμμή που βασιζόταν στη φωνητική μουσική. Στο ρεσιτάλ του Λονδίνου, η ιδιοσυγκρασιακή, ελευθεριάζουσα ερμηνεία της Πρώτης Μπαλάντας του Σοπέν από τον Χόροβιτς είναι συναρπαστική, τουλάχιστον στις "βολές" και στις εκκινήσεις της.

"Ο Άνθρωπος - Ελέφαντας" : Μία Ταινία Ενσυναίσθησης για την Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπισμού

Tue, 13 Aug 2024 18:40:28 +0300

Η 19η Αυγούστου επελέγη ως Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπισμού από τον ΟΗΕ , επειδή την ημερομηνία αυτή του 2003 ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ στο Ιράκ , Βραζιλιάνος διπλωμάτης Σέρζιο Βιέιρα ντε Μέλο και 21 συνάδελφοί του έχασαν τη ζωή τους , κατά τη διάρκεια βομβιστικής επίθεσης στο αρχηγείο του ΟΗΕ στη Βαγδάτη.

Η ταινία "Ο Άνθρωπος Ελέφαντας" (Τhe Elephant Man,1980, σύνδεσμος ολόκληρης ταινίας με ελληνικούς υπότιτλους: https://tinyurl.com/27wxh9a6 ), υπό τη σκηνοθεσία του David Lynch, είναι κάτι περισσότερο από ένα βιογραφικό δράμα. Αποτελεί μία βαθιά αναζήτηση του ορισμού της ανθρωπιάς. Εμπνευσμένη από την αληθινή ιστορία του Joseph Merrick , ενός ανθρώπου που υπέφερε από σοβαρές παραμορφώσεις , η ταινία εμβαθύνει σε μία συγκινητική θεματολογία περί αξιοπρέπειας , ενσυναίσθησης και της θεμελιώδους ανάγκης για αποδοχή. Κυκλοφόρησε σε μία εποχή , στην οποία η κοινωνική ευαισθησία σχετικά με τις ανθρωπιστικές αξίες μόλις ξεκινούσε να ανατέλλει. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπισμού , " Ο Άνθρωπος Ελέφαντας" ξεχωρίζει σαν ένα κινηματογραφικό μεγαλόπνοο δημιούργημα , που προσκαλεί και προκαλεί τον θεατή να δει με τα μάτια της ψυχής.

Η υπόθεση της ταινίας εξελίσσεται γύρω από τον John Merrick (τον υποδύεται ο John Hurt) , ο οποίος διασώζεται από μία παρακμάζουσα ζωή σε ένα αποτρόπαιο θέαμα της Βικτωριανής εποχής (από το οποίο βιοποριζόταν εκείνος που τον εκμεταλλευόταν) από τον γιατρό Frederich Treves (τον υποδύεται ο Anthony Hopkins). O Δρ.Treves , παρουσιάζεται ως ένας φιλεύσπλαχνος χειρουργός , που περισώζει και φέρνει στο νοσοκομείο του Λονδίνου τον Merrick , όπου αντιμετωπίζεται με αξιοπρέπεια για πρώτη φορά στη ζωή του. Καθώς ο Merrick σταδιακά ξεκινά να αποκαλύπτει την ευγενική και ευφυή του φύση , ο θεατής έρχεται αντιμέτωπος με τις δικές του προκαταλήψεις και αντιλήψεις για την εξωτερική εμφάνιση ενός παραμορφωμένου και διαφορετικού ανθρώπου.

Από τις πρώτες κιόλας σκηνές , το δραματικό στοιχείο είναι ιδιαίτερα έκδηλο· όπως συμβαίνει όταν ο Δρ.Treves παρουσιάζει τον Merrick σαν ένα "περιστατικό" σε ένα αμφιθέατρο γεμάτο από συναδέλφους του ιατρούς. Ο Treves με μεθοδικότητα περιγράφει την κατάσταση του Merrick , μετατρέποντάς τον σε ένα αντικείμενο επιστημονικού ενδιαφέροντος. Καθώς όμως η κάμερα εστιάζει στο παραμορφωμένο πρόσωπό του , καθίσταται εμφανές ότι είναι κάθε άλλο παρά μία νόσος. Πρόκειται για έναν άνθρωπο με συναισθήματα και ανάγκες. Αυτή η σκηνή είναι που θέτει το τέμπο στο οποίο εξελίσσεται όλη η ταινία , επισημαίνοντας την σύγκρουση μεταξύ της ψυχής του Merrick και του τρόπου με τον οποίο τον αντιμετωπίζει η κοινωνία.

Μία ακόμα συγκλονιστική στιγμή στην πλοκή του έργου , αποτελεί η απαγγελία του 23ου Ψαλμού της Βίβλου , από τον John Merrick. Ο Ψαλμός αυτός είναι ένας από τους πιο γνωστούς και αγαπητούς ψαλμούς της Βίβλου ξεκινώντας με τη φράση: "Ο Κύριος είναι ο ποιμένας μου, δεν θα μου λείψει τίποτα". Είναι η πρώτη φορά που τον ακούμε με δική του πρωτοβουλία να μιλά. Είναι τότε που η τρεμάμενη αλλά συνάμα δυνατή φωνή του Merrick , καθιστά τον θεατή μάρτυρα του σπουδαίου αντίκτυπου της καλοσύνης και της φροντίδας που έλαβε από τον Treves αλλά και από το νοσηλευτικό προσωπικό. Η σκηνή αυτή σηματοδοτεί την έναρξη της "μεταμόρφωσής" του από έναν άνθρωπο που αντιμετωπιζόταν σαν "τέρας" σε έναν άνθρωπο με βάθος ψυχής και διανόησης. Η απαγγελία του Ψαλμού δείχνει την εμπιστοσύνη του Merrick στον Θεό ως τον καλό ποιμένα που οδηγεί , προστατεύει και φροντίζει τον πιστό:

https://rb.gy/8mxtzx

"Δεν είμαι ζώο!...Δεν είμαι ζώο!...Είμαι ένα ανθρώπινο ον!". Τα σπαραχτικά λόγια του Merrick σε έναν σταθμό τρένου , όταν έρχεται αντιμέτωπος με κακοποιητές που τον χλευάζουν , υπογράφουν μία από τις πιο συνταρακτικές σκηνές ανθολογίας στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου. Αυτή η απέλπιδα έκκληση για έλεος , ενθυλακώνει το κεντρικό μήνυμα της ταινίας: ότι κάθε άνθρωπος , ανεξάρτητα από την εξωτερική του εμφάνιση , διαθέτει αξιοπρέπεια την οποία οφείλει η κοινωνία να σεβαστεί. Ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι , όχι όμως ίδιοι. Ας παρακολουθήσουμε το απόσπασμα:

https://rb.gy/5e9pkn

Κατά την γνώμη μου , μία από τις πιο συγκινητικές σκηνές όλης της ταινίας , αποτελεί η συνάντηση του Merrick με τη σύζυγο του Δρ.Treves , την Ann Treves (την υποδύεται η Hannah Gordon). Είναι η πρώτη φορά που ο Merrick αντιμετωπίζεται με καλοσύνη εκτός του νοσηλευτικού ιδρύματος. Η Ann αρχικά εκπλήσσεται από την εμφάνιση του Merrick , καθιστώντας το εμφανές όχι για περισσότερο από μερικά δευτερόλεπτα. Γρήγορα λαμβάνει μια ψύχραιμη αλλά εγκάρδια στάση απέναντι στον Merrick , καθώς ξεκινούν να συζητούν , δίνοντάς του το χέρι της και λέγοντάς του πόσο χαίρεται που τον γνωρίζει. O Merrick ξεσπάει σε λυγμούς λέγοντας: "Δεν είμαι συνηθισμένος να μου συμπεριφέρονται τόσο καλά...ιδίως μια όμορφη γυναίκα!". Αργότερα , καθώς ο Merrick μιλάει για τη μητέρα του , θεωρεί πως αν τον έβλεπε σήμερα θα ένιωθε απογοήτευση , εκτός εάν έβλεπε πόσο καλούς φίλους έχει και ότι έχει προσπαθήσει πολύ για να είναι καλός άνθρωπος. Τότε , η σύζυγος του Δρ.Treves λυγίζει και ξεσπά με τρόπο που υπερβαίνει τα όρια της υποκριτικής:

https://rb.gy/79yv57

Η προτελευταία σκηνή που θα συζητήσουμε , αφορά στον αναστοχασμό του ανθρωπιστή για την γνησιότητα των πράξεών του. Στην αρχή , ο Treves κινητοποιείται από ένα μείγμα περιέργειας επιστημονικού χαρακτήρα αλλά και ευσπλαχνίας απέναντι στην κακή μεταχείριση που δεχόταν ο Merrick. Καθώς όμως η σχέση τους εξελισσόταν , οι δεσμοί που τους ένωσαν έγιναν πιο ισχυροί και ουσιαστικοί. Παρόλα αυτά , ακόμη και τότε (!) , ο Treves προβληματίζεται και στοχάζεται αν οι πράξεις του ήταν πράγματι αλτρουιστικού χαρακτήρα ή αν έκανε τον Merrick "θέαμα" αλλά με έναν πιο εκλεπτισμένο τρόπο , ρωτώντας τη συζυγό του Ann: "Είμαι ένας καλός άνθρωπος; Ή είμαι ένας κακός άνθρωπος;", δείχνοντας ότι ακόμα και εκείνοι με τις καλύτερες προθέσεις οφείλουν διαρκώς να εξετάζουν τα κίνητρα και τις πράξεις τους.

Λίγο πριν "πέσει η αυλαία" , ο Merrick έχοντας βιώσει μια σύντομη αλλά ουσιαστική περίοδο αξιοπρεπούς μεταχείρισης και αποδοχής , αποφασίζει να ξαπλώσει στο κρεβάτι, σαν ένας "κανονικός" άνθρωπος - όπως o άνθρωπος στο κάδρο που μάς δείχνει ο σκηνοθέτης - παρότι γνωρίζει ότι αυτό θα τον οδηγήσει στο θάνατο. Αυτή η πράξη είναι τόσο τραγική όσο και αγνή , συμβολίζοντας την επιθυμία του Merrick να φανεί "κανονικός" και όχι ένα αντικείμενο ανθρώπινης περιέργειας. Η ταινία τελειώνει με μία ιδιαίτερα ποιητική νότα για την αθανασία της ψυχής , με ένα στίχο των λόγων της μητέρας του Merrick: "Ποτέ· ποτέ τίποτα δεν πεθαίνει. Το ρεύμα κυλάει , ο άνεμος φυσάει , το σύννεφο φεύγει , η καρδιά χτυπάει. Τίποτα δεν πεθαίνει...". Το τέλος , αφήνει στο θεατή μία βαθιά αίσθηση μελαγχολίας , αλλά και μια ανακούφιση ότι ο Merrick τις τελευταίες μέρες της ζωής του έλαβε την αγάπη που είχε τόσο στερηθεί , αλλά ποτέ ο ίδιος δεν είχε στερήσει... Ας δούμε το αντίστοιχο απόσπασμα στον πρώτο σύνδεσμο και ας απολαύσουμε το "Adagio for Strings, Op.11" του Samuel Barber, που επενδύει μουσικά τον επίλογο, στον δεύτερο σύνδεσμο:

https://rb.gy/f98wb5

https://rb.gy/cwvhpj

Το κινηματογραφικό αυτό αριστούργημα , δημιουργεί μία πληθώρα ερωτημάτων στον θεατή. Πόσο έχει αλλάξει η ανθρώπινη συμπεριφορά από την εποχή των σπηλαίων , όπου ακολουθούνταν οι επιταγές των ενστίκτων ; Είναι άραγε η φιλήδονη διαπόμπευση των κατατρεγμένων το τέλειο άλλοθι , ώστε η υποκρισία του ατόμου να εξορκιστεί μέσα από συλλογικές διαστάσεις ; Και από την άλλη , είναι όντως αγνά τα κίνητρα από τα οποία διέπεται ο ανθρωπιστής , στο ενδιαφέρον που επιδεικνύει;

Τελικά , είναι θέμα επιλογής η ενσυναίσθηση , η παιδεία , η κοινωνική συνείδηση , ο ανθρωπισμός. Όπως και η άνευ όρων παράδοση στα ένστικτα. Και η επιλογή είναι δική μας.

ΕΝΑΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ ΣΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΚΑΙ ΤΡΕΙΣ ΣΟΠΡΑΝΟ ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΥΝ TH ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΛΩΝΤΑΣ ΜΑΣ ΣΤΗ ΣΚΕΠΗ ΤΗΣ

Thu, 08 Aug 2024 15:41:30 +0300

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Η Κοίμηση της Θεοτόκου των Ψαριανών, τέμπερα σε ξύλο, 61,4x45 εκ., Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Ερμούπολη Σύρου.

Η εν λόγω αγιογραφία είναι πρώιμο έργο του γεννημένου στην ενετοκρατούμενη Κρήτη, Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Ελ Γκρέκο, 1541-1614) το οποίο δημιούργησε κοντά στο τέλος της περιόδου όταν ζούσε ακόμα στην Κρήτη, πιθανώς πριν το 1567. Κατά την επικρατέστερη άποψη, μετακινήθηκε εκεί κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης από κατοίκους των Ψαρών, οι οποίοι, μετά την καταστροφή των Ψαρών, κατέφυγαν στη Σύρο και έκτισαν τον ναό την περίοδο 1826-1829. Το έργο συνδυάζει την κρητική σχολή της βυζαντινής αγιογραφίας με ίχνη του ιταλικού μανιερισμού. Ο μανιερισμός είναι καλλιτεχνικό ρεύμα που αναπτύχθηκε κατά την τελευταία περίοδο της Αναγέννησης και αποτέλεσε κατά κάποιο τρόπο μία αντίδραση στην αισθητική της ώριμης Αναγέννησης, σηματοδοτώντας παράλληλα την μετάβαση στην μπαρόκ εποχή. Σε αντίθεση με τα αναγενννησιακά ιδεώδη, τα οποία αναζητούσαν την ρεαλιστική απεικόνιση των φυσικών αναλογιών, οι εκφραστές του μανιερισμού απεικονίζουν παραμορφωμένες φιγούρες προκειμένου να καλλιεργηθεί μία συναισθηματική ένταση, όπως αρχίζει να φαίνεται στον παρακάτω και φαίνεται πια ολοκάθαρα στους επόμενους, πιο εξελιγμένους πίνακες του Θεοτοκόπουλου.

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Η Κοίμηση της Θεοτόκου (1577-9)

Δέκα χρόνια μετά την αγιογραφία που είδαμε αρχικά, ο παραπάνω πίνακας ήταν η πρώτη μεγάλη ισπανική παραγγελία και το πρώτο μεγάλο δημόσιο έργο του Ελ Γκρέκο. Αφού έζησε στη Βενετία και τη Ρώμη, όπου απορρόφησε το ύστερο μανιεριστικό ύφος, ο καλλιτέχνης εγκαταστάθηκε στην ισπανική πόλη Τολέδο το 1577, ξεκινώντας την εκεί 37χρονη σταδιοδρομία του, κι εργάσθηκε αρχικά στη μοναστηριακή εκκλησία του Santo Domingo el Antiguo. Η εκκλησία αυτού του αρχαίου Κιστερκιανού μοναστηριού ξαναχτιζόταν ως ταφικό παρεκκλήσι μιας ευσεβούς χήρας, της Doña Maria de Silva. Στο μεγαλειώδες σχέδιο του Ελ Γκρέκο, η εικονιζόμενη Κοίμηση της Θεοτόκου συνδυαζόταν με μια δεύτερη παράσταση, εκείνη της Αγίας Τριάδας. Οι οραματικές εικόνες της Κοίμησης και της Τριάδας εξέφραζαν εύστοχα την ελπίδα του χορηγού του καλλιτέχνη για σωτηρία. Εδώ η Παναγία ίπταται στηριζόμενη σε μισοφέγγαρο που συμβολίζει την αγνότητά της, ενώ τα αγέρωχα κεφάλια του πλήθους των Αποστόλων που συγκεντρώθηκαν γύρω από τον άδειο τάφο της, εκφράζουν έκπληξη και ανησυχία. Η Παναγία υψώνεται σαν από ένα δισκοπότηρο που σχηματίζεται από τις δύο ενοποιημένες ομάδες των Αποστόλων εκατέρωθεν του ανοιχτού τάφου. Πλήρης ενότητα επιτυγχάνεται στην εν λόγω διμερή σύνθεση, στην οποία ο κύκλος των Αποστόλων, με τη συγκεντρωμένη εσωτερική του κίνηση και συναίσθημα, συνεχίζεται στον κύκλο των αγγέλων με την άνετη και συμπαθητική κίνησή τους γύρω από την ανερχόμενη μορφή της Παναγίας. Υπάρχει ένας σταθερός ρυθμός των εκφράσεων και των χειρονομιών μέσα σε κάθε ομάδα και μια εύκολη, αναπόφευκτη σύνδεση της μιας ομάδας με την άλλη. Αυτό επιτυγχάνεται ουσιαστικά με τη μετρημένη σχέση των διόδων του χρώματος πάνω από την επιφάνεια. Η μεγάλη φωτεινότητα του πίνακα είναι εντυπωσιακή, ένας φωτισμός που, μάλλον όχι τυχαία, συμμορφώνεται με το πραγματικό φως που πέφτει από ψηλά. Το σφρίγος των πλατιών πινελιών του Ελ Γκρέκο διακηρύσσει το σίγουρο επίτευγμα αυτού του ακόμα σχετικά πρώιμου έργου, όπως και η μεγάλη υπογραφή του καλλιτέχνη στα ελληνικά, ζωγραφισμένη σαν να είναι κολλημένη στην επιφάνεια της εικόνας κάτω δεξιά. Υπό την επίδραση του Μιχαήλ Αγγέλου, ο Ελ Γκρέκο δημιούργησε έναν πίνακα που στην ουσία δεν ήταν ακόμα «δικός του»· ήταν ιταλικός, με νατουραλιστικό ύφος, μνημειακές φιγούρες και παλέτα της Ρωμαϊκής Σχολής.

Η «Στέψη της Παναγίας», ένα αριστούργημα της ωριμότητας του Ελ Γκρέκο, είναι ένας από τους πιο εμβληματικούς πίνακες της Ισπανικής Αναγέννησης που συνδυάζει το μοναδικό, πλήρως διαμορφωμένο πια, μοναδικό στο είδος του, προσωπικό καλλιτεχνικό ύφος του ζωγράφου με την εκπληκτική σύνθεση των ε π ι μ ή κ ω ν μορφών και το χρώμα. Το έργο αυτό αναπαριστά την επουράνια στέψη της Παναγίας από τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Το ώριμο καλλιτεχνικό ύφος του Ελ Γκρέκο είναι αδιαμφισβήτητο σε αυτό το έργο, με τη χαρακτηριστική χρήση του φωτός και της σκιάς να δημιουργεί δραματικό και συναισθηματικό αποτέλεσμα. Η σύνθεση του πίνακα είναι εντυπωσιακή, με την Παναγία στο κέντρο να περιβάλλεται από αγγέλους στον ουρανό και Αγίους, όλοι τους με έκφραση λατρείας και ευλάβειας.

Το χρώμα είναι ένα άλλο χαρακτηριστικό αυτού του πίνακα, με μια πλούσια και ζωντανή παλέτα που περιλαμβάνει αποχρώσεις του χρυσού, του κόκκινου και του μπλε. Η χρήση του χρώματος από τον Ελ Γκρέκο είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στην απεικόνιση αγγέλων, που φαίνονται λουσμένοι στο ουράνιο φως.

Ο πίνακας παραγγέλθηκε, όπως και ο προηγούμενος, από το μοναστήρι του Santo Domingo el Antiguo στο Τολέδο της Ισπανίας και πιστεύεται ότι ολοκληρώθηκε το 1591. Το έργο θεωρήθηκε ένα από τα σημαντικότερα του Ελ Γκρέκο κατά τη διάρκεια της ζωής του και έχει θαυμαστεί από γενιές λάτρεις της τέχνης από τότε.

Υπάρχουν επίσης λιγότερο γνωστές πτυχές αυτού του έργου που αξίζει να επισημανθούν. Για παράδειγμα, πιστεύεται ότι ο Ελ Γκρέκο συμπεριέλαβε το δικό του πορτρέτο στον πίνακα, στη μορφή του Αγίου που βρίσκεται στο κάτω δεξιό μέρος της σύνθεσης. Επιπλέον, το έργο έχει γίνει αντικείμενο διαμάχης λόγω της υποσημαινόμενης παρουσίας ενός γυναικείου αγγέλου, κάτι σπάνιο στη θρησκευτική εικονογραφία της εποχής.

Η «Παρθένος Μαρία» είναι ένας πίνακας του τέλους της δεκαετίας του 1590 ή των αρχών του 1600 του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Ελ Γκρέκο). Εκτίθεται από το 1892 στο Musée des Beaux-Arts του Στρασβούργου στη Γαλλία. Η Μαρία απεικονίζεται με το πρόσωπο μιας έφηβης κοπέλας. Ο τύπος της προσωπογραφίας αντιστοιχεί σε μια παραλλαγή της βυζαντινής Θεοτόκου, με την οποία ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ήταν φυσικά εξοικειωμένος.

Ο παρακάτω παρόμοιος καμβάς στο Μουσείο ντελ Πράδο - Museo del Prado της Μαδρίτης θεωρείται πιο «αδύναμο» αντίγραφο.

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Η Παρθένος Μαρία (1597). Μουσείο ντελ Πράδο, Μαδρίτη.

Η Μαρία, με κόκκινο χιτώνα, με λευκό κάλυμμα κάτω από το μπλε, απεικονίζεται εδώ με έντονο αίσθημα αφοσίωσης. Το φωτοστέφανο παραπέμπει στον ιερό χαρακτήρα της εικόνας και χρησιμοποιείται από τον Ελ Γκρέκο για να τονίσει τον όγκο της μορφής. Εξίσου χαρακτηριστικά είναι τα στοιχεία της γυναικείας μορφής, τα οποία ο ζωγράφος χρησιμοποιούσε σε πολλές περιπτώσεις: μια έφηβη παρθένα με μελαγχολικό πρόσωπο, λεπτό πηγούνι και μεγάλα μαύρα μάτια.

Το «Άβε Μαρία (Ave Maria)» αποτελεί τίτλο καλλιτεχνικών δημιουργημάτων προερχόμενο από τις δύο πρώτες λέξεις προσευχής των Καθολικών προς την Παναγία στη λατινική γλώσσα. Ο συχνότερος σχετικός ύμνος, σε ελληνική μετάφραση, έχει ως εξής:

Λατινικοί στίχοι	Ελληνικοί στίχοι
Ave Maria, gratia plena,	Χαῖρε κεχαριτωμένη (γεμάτη χάρη) Μαρία,
Dominus tecum.	Ὁ Κύριος μετά Σου.
Benedicta tu in mulieribus,	Εὐλογημένη σὺ ἐν γυναξί,
et benedictus fructus ventris tui, Iesus.	καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου, Ἰησοῦς.
Sancta Maria, Mater Dei,	Ἁγία Μαρία, Μῆτερ τοῦ Θεοῦ,
ora pro nobis peccatoribus	προσεύχου ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν
nunc et in hora mortis nostrae.	νῦν (τώρα) καὶ κατὰ τὴν ὥραν τοῦ θανάτου ἡμῶν.
Amen.	Ἀμήν.

Καθίσταται εμφανές ότι το πρώτο μέρος της προσευχής προέρχεται αυτολεξεί από το Ευαγγέλιο του Λουκά που είναι ο χαιρετισμός του Αρχαγγέλου Γαβριήλ προς την Παρθένο Μαρία με την αναφώνηση της ξαδέλφης της, Ελισάβετ.

Σημειώνεται πως οι λέξεις αυτές λόγω της συγκινησιακής φόρτισης που προκαλούσαν ανέκαθεν στις ψυχές των Χριστιανών, επέδρασαν βαθύτατα στη φαντασία πολλών καλλιτεχνών κυρίως της Δύσεως εκ των οποίων άλλοι μεν ζωγράφοι, άλλοι δε μουσουργοί τιτλοφόρησαν έργα τους ως "Άβε Μαρία" που αποτελούν αριστουργήματα τέχνης.

Από τις μουσικές συνθέσεις, ξεχωρίζουν τα «Άβε Μαρία» του Φραντς Σούμπερτ και του Σαρλ Γκουνώ που προφανώς απευθύνονται στη νεαρή μορφή της Παναγίας των δύο τελευταίων πινάκων.

Το τραγούδι “Ellens dritter Gesang” του Φραντς Σούμπερτ που γράφτηκε το 1825, όταν ο συνθέτης ήταν 28 ετών, τραγουδιέται συχνά με τους στίχους του «Άβε Μαρία» αντί για τους πρωτότυπους στίχους του και έτσι συχνά αναφέρεται ως το «Άβε Μαρία» του Σούμπερτ. Το πρωτότυπο έργο περιείχε τις λέξεις «Άβε Μαρία» αλλά μόνο ως αναφορά στην προσευχή στην Παρθένο Μαρία. Ακούμε το «Άβε Μαρία» έργο D.839 του Σούμπερτ με τη Νεοζηλανδή διάσημη λυρική υψίφωνη Κίρι Τε Κάναουα. Την Αγγλική Ορχήστρα Δωματίου διευθύνει ο Μπάρι Ρόουζ.

01. ΣΟΥΜΠΕΡΤ Άβε Μαρία, D.839 - Κίρι τε Κάναουα.mp3

Η Αμερικανίδα θρυλική spinto υψίφωνη Λεοντάιν Πράις με τη συνοδεία της Φιλαρμονικής της Βιέννης υπό τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν ερμηνεύει το «Άβε Μαρία» του Σαρλ Γκουνώ, έργο βασισμένο στο 1^ο πρελούδιο έργο BWV 846 του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ.

02. ΓΚΟΥΝΩ Άβε Μαρία - Λ. Πράις.mp3

Για το τέλος, το «Άβε Μαρία» του Βλάντιμιρ Βαβίλοφ το οποίο είχε αποδοθεί αρχικά στον Τζούλιο Κατσίνι, συνθέτη της ύστερης Αναγέννησης και των απαρχών του μπαρόκ. Παρακολουθούμε την ερμηνεία της Νοτιοκορεάτισσας λυρικής κολορατούρας υψίφωνης Σούμι Τζο. Γενικά, η φωνή της κολορατούρας υψιφώνου, εκτός της ικανότητας να εκτελεί δεξιοτεχνικά περάσματα, έχει και την ικανότητα να εκτείνεται περίπου μία οκτάβα πάνω από τη συνήθη έκταση μιας κανονικής υψιφώνου (τυπικά, ντο 4 - φα 6). Επιπλέον, μια σοπράνο κολορατούρα διακρίνεται στην ελαφριά (ή λυρική, όπως εδώ) και τη δραματική κολορατούρα, ανάλογα με το έργο που καλείται να ερμηνεύσει.

03. ΒΑΒΙΛΟΦ Άβε Μαρία - Σούμι Τζο.mp4

Του Αυγούστου: Ατομική έκθεση ζωγραφικής του Σπύρου Ρωμάνου στο Café του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου

Mon, 05 Aug 2024 13:45:12 +0300

Του Αυγούστου..

Η ξυπολησιά στην ηλιοκαμένη πέτρα…
Τα άγουρα ρόδια και η συγχορδία των τζιτζικιών…

Μεθυστικός σαν τον άκρατο οίνο των πανηγυριών, δρεπανηφόρος σαν τα εργόχειρα που υφαίνονταν στην Πανσέληνο, αδυσώπητος σαν τα μελτέμια, που ανταριάζουν το πέλαγος. Αυτοκρατορικός μα και πληβείος, ο ζεστός μήνας Αύγουστος, στα ανθρώπινα μέτρα ζυμωμένος, αλλά και πέρα από αυτά.

Τη συναισθησία του Αυγούστου αποτυπώνει ο Σπύρος Ρωμάνος, σε ένα πλαίσιο εννοιακό, αντίστοιχο με αυτό του Λυσίππειου «Καιρού», όπου η πολλαπλότητα του νοήματος υπερβαίνει την εικονιστική κυριολεξία. Μαθητής των Παναγιώτη Τέτση και Δημήτρη Μυταρά στην ΑΣΚΤ αντλεί από τους πρώτους αυτούς δασκάλους τη θέρμη των χρωμάτων, την ηδονιστική απόθεση των χρωστικών πάνω στο φέρον υλικό, χωρίς αυτό να του αρκεί. Ελεύθερος από μορφοπλαστικές συμβάσεις, έχοντας το άλλοθι από τη θητεία του στο εργαστήρι του Νίκου Κεσσανλή, από οπού και αποφοίτησε με έπαινο, αντιλαμβάνεται κάθε πινελιά, σταθερή ή φευγαλέα, σαν ένα προσωπικό αφήγημα, σαν το αυτοαναφορικό του αποτύπωμα στις θαλασσινές σπηλιές.

Έργα με κοινό και μόνο παρονομαστή ότι φτιάχτηκαν στην ανέχεια της θερινής ραστώνης από χέρια εμβαπτισμένα σε μούστο και σάρκα καρπουζιού παρουσιάζονται στην παρούσα ατομική έκθεση. Μια σειρά από υδατογραφίες και σχέδια-αυτόματα, σχεδόν, στη γραφή-ανασύρουν τη χωρική και χρονική υπόμνηση και όχι τόσο την οπτική εντύπωση της εμπειρικής πραγματικότητας. Έργα που κλείνουν τα αυτιά στον πένθιμο ήχο της καμπάνας, για να καθαγιαστούν από την παλλόμενη σάρκα πάνω στα ιδρωμένα σεντόνια ενός ντιβανιού ή από τη δίψα για παγωμένο νερό μετά από μια λιγωτική κουταλιά βανίλιας. Και να περάσουν μέσα από το βίωμα που μεθίσταται σε εικαστική πράξη, χωρίς κανέναν άλλο κοσμικό ή υπερκοσμικό μεσάζοντα, απευθείας στην αθανασία.

Απλά. Ανθρώπινα.

Επιμέλεια Κειμένου :Ευαγγελία Θ. Καϊράκη, ΜΑ Ιστορικός της Τέχνης ΕΚΠΑ,Μέλος της ΕΕΙΤ

Από: 05/08/2024 Εως: 03/09/2024

Εγκαίνια: Δευτέρα 8 Αυγούστου 2024, 17:00 - 20:00
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα - Κυριακή: 8:00 - 19:00 | Τρίτη: 13:00 - 19:00

Τοποθεσία: Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο - Καφέ, 28ης Οκτωβρίου (Πατησίων) 44, Αθήνα

Eισιτήρια:

Είσοδος Ελεύθερη

Πληροφορίες / Κρατήσεις:

Τηλ.: 213214 4800, -4856 | namuseum.gr

ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ (ΚΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ)

Thu, 01 Aug 2024 05:07:48 +0300

Άιβαν Αϊβάζοφσκι: Τρικυμισμένη θάλασσα μια φεγγαρόλουστη βραδιά (πίνακας προ του 1866).

Οι αρχαίοι φιλόσοφοι είχαν κατανοήσει ότι το φως της Σελήνης δεν ήταν παρά η αντανάκλαση των ακτίνων του Ήλιου στην επιφάνειά της. Πολλοί είχαν αντιληφθεί από νωρίς ότι ο διαφορετικός φωτισμός των περιοχών της Σελήνης οφειλόταν στις ανωμαλίες του εδάφους της. Έτσι, μπόρεσαν να διαλευκάνουν αρκετά από τα «μυστήρια» της, όπως τον μηχανισμό των φάσεων της.

Η πανσέληνος του Αυγούστου - η οποία για φέτος αναμένεται στις 19 του μήνα - θεωρείται από πολλούς η λαμπρότερη και μεγαλύτερη του έτους, κάτι που όμως καταρρίπτεται επιστημονικά, αφού, από επιστημονικής σκοπιάς και μόνο, πρόκειται απλώς για μια οπτική απάτη. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι στη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, ο Ήλιος βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο της ετήσιας φαινόμενης τροχιάς του στον ουρανό, ενώ αντίθετα η Σελήνη βρίσκεται σχετικά πιο κοντά στον ορίζοντα. Σε αυτή τη θέση η πανσέληνος μπορεί να συγκριθεί με διάφορα άλλα χαρακτηριστικά που βρίσκονται στον γήινο ορίζοντα, όπως δέντρα, κεραίες και διάφορα κτίσματα. Με αυτόν τον τρόπο ο εγκέφαλος του παρατηρητή παρασύρεται να πιστέψει ότι η πανσέληνος είναι μεγαλύτερη, ενώ επανειλημμένες μετρήσεις έχουν αποδείξει ότι το μέγεθος της δεν διαφέρει καθόλου από ώρα σε ώρα. Βέβαια, πέρα από την επιστημονική αλήθεια, υπάρχουν και τα δυσπροσδιόριστα προσωπικά μας βιώματα...

Ο παραπάνω πίνακας με τον τίτλο «Σεληνόφως» αποδίδεται στον Γιοάχιμ Χερς Μίνιαρπι (Joachim Hierschl-Minerbi, 1834-1905) και μας φανερώνει πόσο απίστευτα απόκοσμο μπορεί να είναι το φως του φεγγαριού, εδώ καθώς αντανακλάται στη θάλασσα.

Με την ονομασία «Σονάτα του σεληνόφωτος» ή «Σονάτα υπό το σεληνόφως» είναι γνωστή η Σονάτα για πιάνο αρ. 14 σε ντο δίεση ελάσσονα, έργο 27/2 του Γερμανού συνθέτη Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827), ένα από τα δημοφιλέστερα έργα του πιανιστικού ρεπερτορίου, η οποία φέρει δε, τον υπότιτλο «Quasi una fantasia - Με τον τρόπο της Φαντασίας». Η ονομασία οφείλεται στον Γερμανό μουσικοκριτικό και ποιητή Λούντβιχ Ρέλσταπ, ο οποίος μας απασχόλησε σε προηγούμενή μας ανάρτηση, και το 1832 έγραψε ότι το πρώτο από τα τρία μέρη της σονάτας αυτής τού θύμιζε «το φεγγαρόφωτο που λάμπει πάνω από τη λίμνη της Λουκέρνης».

Η σονάτα ολοκληρώθηκε από τον Μπετόβεν το 1801 και δημοσιεύτηκε το 1802. Ο Μπετόβεν αφιέρωσε το έργο του αυτό σε μια 17χρονη μαθήτριά του, την κοντέσα Τζουλιέτα Γκουϊτσιάρντι (1784-1856), με την οποία ο τριαντάχρονος τότε συνθέτης ήταν ερωτευμένος και η οποία του άλλαξε την «άθλια και μίζερη ζωή του», όπως αναφέρει σε μία επιστολή του. Ήταν η περίοδος που ο Μπετόβεν αντιμετώπιζε τα πρώτα προβλήματα με την ακοή του, που θα τον οδηγούσαν αργότερα στην κώφωση.

Πρόκειται για μια συγκλονιστική μουσική ψυχογραφία, που συγκινεί ιδιαίτερα το άκουσμά της. Στη διαδρομή των τριών μερών της σονάτας μάς αποκαλύπτεται ο απέραντος έρωτας του Μπετόβεν για την Τζουλιέττα Γκουιτσάρντι, την κοπέλα που μάλλον σοφά προτίμησε να ονομαστεί κυρία φον Γκάλλεμπεργκ, από την "τιμή" να γίνει γυναίκα του "στριφνού" Μπετόβεν. Στην άρνηση της Τζουλιέττας η ανθρωπότητα οφείλει αυτό το πιανιστικό αριστούργημα. Η βαθιά απελπισία του συνθέτη εξαγνίζει την έμπνευσή του.

Το πρώτο από τα τρία μέρη της σονάτας (σε τέμπο Αργό και Σταθερό - Adagio Sostenuto, υποδεικνύοντας ότι πρέπει να εκτελείται με αργό αλλά σταθερό ρυθμό, με μια αίσθηση υποκείμενης ενέργειας που οδηγεί το κομμάτι προς τα εμπρός) είναι γραμμένο, το ίδιο, σε μορφή σονάτας και αποτελεί εκείνο το μέρος από τα τρία της σονάτας στο οποίο η σονάτα αυτή του Μπετόβεν οφείλει τη δημοφιλία της. Ο Γάλλος συνθέτης Εκτόρ Μπερλιόζ (1803-1869) το χαρακτήρισε «ποίημα, που η ανθρώπινη γλώσσα αδυνατεί να περιγράψει». Ο μαθητής του Μπετόβεν Καρλ Τσέρνι (1791-1857), «νυχτερινή σκηνή, στην οποία ακούγεται μια θρηνητική απόκοσμη φωνή». Το πρώτο αυτό μέρος έγινε αρκετά γνωστό από την εποχή του Μπετόβεν κιόλας και συχνά αυτό προκαλούσε την ενόχληση του σπουδαίου συνθέτη, ο οποίος έλεγε στον Τσέρνι «Έχω γράψει και καλύτερα πράγματα».

Η «Σονάτα του σεληνόφωτος» του Μπετόβεν είναι ένα έργο τόσο απλό στα μέσα της πραγματοποίησής του, που η υπέρτατη αυτή απλότητά του μπορεί να μας τρομάζει σαν ένα ανεξήγητο μυστήριο, κάτι το υπερφυσικό, κάτι το ιερό, κάτι με το οποίο ερχόμαστε αντιμέτωποι κατά την είσοδό μας στα άδυτα της τέχνης του Μπετόβεν.

Απολαμβάνουμε τον Γερμανό πιανίστα Βίλχελμ Κεμπφ να ξεδιπλώνει ενδόμυχα τους λεπτούς χρωματισμούς του πρώτου μέρους της σονάτας.

ΜΠΕΤΟΒΕΝ Πρώτο Μέρος της Σονάτας του Σεληνόφωτος. Βίλχελμ Κεμπφ.mp4

Το έργο του Μπετόβεν αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης για τον Γιάννη Ρίτσο (1909-1990) στο γνωστό του ομώνυμο ποίημά του1956, όπου το μέρος που ακούσαμε, συνοδεύει χαµηλόφωνα την εξομολόγηση της Γυναίκας του έργου.
«Η Σονάτα του σεληνόφωτος» είναι ο πρώτος μιας σειράς ποιητικών-σκηνικών μονολόγων του Ρίτσου υπό τον τίτλο «Τέταρτη Διάσταση», ενός κύκλου συνθέσεων υπαρξιακής αγωνίας, αναζητήσεων, αυτογνωσίας, διλημμάτων και εσωτερικής πολυφωνίας. Εντυπωσιασμένος ο Λουΐ Αραγκόν, ο μεγάλος Γάλλος ποιητής και διανοητής, θα μιλήσει για «το βίαιο τράνταγμα της μεγαλοφυΐας» που ένιωσε διαβάζοντας το συγκεκριμένο ποίημα.

Η «Σονάτα του σεληνόφωτος» σημαδεύει, με την ιδιότυπη μορφή και ατμόσφαιρά της, το ξεκίνημα μιας νέας εποχής, όχι μόνο για το έργο του Ρίτσου, αλλά και για την ποίησή μας γενικότερα. Στην αφετηρία της πιο αίθριας εποχής για την προσωπική ζωή και δημιουργία του ποιητή, φαίνεται να ανασύρει από το παρελθόν βιώματα, αγωνίες και συγκινήσεις που δεν ανιχνεύονται στα ποιήματα της προηγούμενης «ηρωικής» δεκαετίας του Ρίτσου. Στη συνείδηση του ποιητή αντανακλώνται ιδεολογικές ανακατατάξεις που συνταράζουν την εποχή αυτή τον ευρύτερο χώρο της Αριστεράς, στον οποίο ιδεολογικά και πολιτικά είναι ενταγμένος ο Ρίτσος. Ο ποιητής νιώθει επιτακτική την ανάγκη να επανατοποθετηθεί απέναντι στον κόσμο, γιατί του είναι αδύνατο να μην σκέφτεται το αύριο· και για να το καταφέρει, καταφεύγει στη διαλεκτική της «υποκριτικής»: σε «προσωπεία» μυθικά ή σε στερεότυπα (ρόλους, ας πούμε)· στη φωνή τους σμίγει η αλήθεια του άλλοτε και του τώρα, του απώτατου και του τρέχοντος, του εγγύς και του μακράν, διανοίγοντας την προοπτική του μέλλοντος με ό,τι γνωρίσαμε από τον «κόσμο του χθες». «Η Σονάτα του σεληνόφωτος», από τα πιο αγαπημένα και γνωστά κείμενα του Ρίτσου, είναι ένας σκηνικός μονόλογος, μια «εκ βαθέων» εξομολόγηση, μια παρατεταμένη ικεσία για ζωή κι ελπίδα, μέσα από ροή παραστάσεων και συμβόλων.

Ακούμε την αρχή του έργου με τη Μελίνα Μερκούρη.

Γιάννης Ρίτσος Η Σονάτα του σεληνόφωτος - Απόσπασμα από την αρχή του μονολόγου. Μελίνα Μερκούρη.mp3

Ἄφησέ με ναρθῶ μαζί σου. Τί φεγγάρι ἀπόψε! Εἶναι καλὸ τὸ φεγγάρι, – δὲ θὰ φαίνεται ποὺ ἄσπρισαν τὰ μαλλιά μου. Τὸ φεγγάρι θὰ κάνει πάλι χρυσὰ τὰ μαλλιά μου. Δὲ θὰ καταλάβεις. Ἄφησέ με νἄρθω μαζί σου. Ὅταν ἔχει φεγγάρι, μεγαλώνουν οἱ σκιὲς μὲς στὸ σπίτι, ἀόρατα χέρια τραβοῦν τὶς κουρτίνες, ἕνα δάχτυλο ἀχνὸ γράφει στὴ σκόνη τοῦ πιάνου λησμονημένα λόγια – δὲ θέλω νὰ τ᾿ ἀκούσω. Σώπα.

Ἄφησέ με νἄρθω μαζί σου λίγο πιὸ κάτου, ὡς τὴ μάντρα τοῦ τουβλάδικου, ὡς ἐκεῖ ποὺ στρίβει ὁ δρόμος καὶ φαίνεται ἡ πολιτεία τσιμεντένια κι ἀέρινη, ἀσβεστωμένη μὲ φεγγαρόφωτο τόσο ἀδιάφορη κι ἄϋλη, τόσο θετικὴ σὰν μεταφυσικὴ ποὺ μπορεῖς ἐπιτέλους νὰ πιστέψεις πὼς ὑπάρχεις καὶ δὲν ὑπάρχεις πὼς ποτὲ δὲν ὑπῆρξες, δὲν ὑπῆρξε ὁ χρόνος κ᾿ ἡ φθορά του. Ἄφησέ με νἄρθω μαζί σου.

Οσβάλντο Λιτσίνι: Η Αμαλασούντα σε γαλάζιο υπόστρωμα (1951).

Ο ζωγράφος Οσβάλντο Λιτσίνι (Μόντε Βιντόν Κοράντο, Φέρμο, Ιταλία, 1894 - 1958) ένιωθε έναν ισχυρό δεσμό με το φεγγάρι, το οποίο ονόμασε «Αμαλασούντα -Amalassunta». Σε μια επιστολή προς τον κριτικό Τζουζέπε Μαρκιόρι, με ημερομηνία 21 Μαΐου 1950, ο Λιτσίνι έγραψε ότι η Αμαλασούντα είναι «το όμορφο φεγγάρι μας, εγγυημένο ασήμι στην αιωνιότητα, προσωποποιημένος φίλος κάθε ελαφρώς βαριάς καρδιάς». Το φεγγάρι γίνεται αντικείμενο γαλήνιας περισυλλογής, συχνά σουρεαλιστικό, ικανό να γεννήσει ασυνήθιστα ονειρικά οράματα, όταν παίρνει ανθρώπινο πρόσωπο και, από καιρό σε καιρό, αλληλεπιδρά με τους χαρακτήρες που ζωντανεύει ο καλλιτέχνης. Δεν ξέρουμε με βεβαιότητα γιατί ο Λιτσίνι αποφάσισε να ονομάσει το φεγγάρι «Αμαλασούντα». Σε μια συνέντευξη που δόθηκε με την ευκαιρία της έκθεσης Μπιενάλε της Βενετίας το 1958, ο ζωγράφος είπε ότι τον γοήτευε το όνομα μιας πριγκίπισσας από τη Ραβέννα η οποία έζησε μεταξύ του πέμπτου και του έκτου αιώνα μ.Χ. Πρόσφατα ο ανηψιός του ζωγράφου παρατήρησε, με δύο αναγραμματισμούς στο όνομα αυτό, την «ιερή μούσα» και τον «Malus, Σατανά», φέρνοντας το έργο του καλλιτέχνη θείου του πιο κοντά στα ποιήματα του Μποντλέρ, τον οποίο ο ζωγράφος αγαπούσε πολύ.

Για το τέλος, επτά φεγγαρόφωτα ελληνικά τραγούδια, ταυτόχρονα «έντεχνα» και «(ελαφρο)λαϊκά», έξι ερωτικά κι ένα της ξενιτιάς, θα σας πουν έξι άξιες φωνές του σήμερα και μία του ονείρου, παντοτινή.

01.Μ.ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ - Ε. ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ Το τραγούδι της ξενιτιάς (Φεγγάρι μάγια μου 'κανες)Διασκευή.Τρίφωνο.mp3

02.Μ. ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ - Ν. ΠΕΡΓΙΑΛΗ Γ. ΕΜΙΡΖΑ Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι. Φλέρυ Νταντωνάκη.mp3

03.Μ. ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ - Ν. ΓΚΑΤΣΟΥ Χάρτινο το φεγγαράκι. Μυρτώ Βασιλείου.mp3

04.Μ. ΠΛΕΣΣΑ - Λ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ - Θα πιώ απόψε το φεγγάρι. Ε.Αρβανιτάκη.mp3

05.Μ. ΠΛΕΣΣΑ - Λ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Άμα δείτε το φεγγάρι. Κατερίνα Κακοσαίου.mp3

06.Μ. ΠΛΕΣΣΑ - Α. ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ - Καινούργιο μου φεγγάρι. Ν. Θεοδωρίδου.mp3

07.N. MΑΥΡΟΥΔΗ - Τ. ΣΑΜΑΡΤΖΗ Ίσως φταίνε τα φεγγάρια. Αθηνά - Athinoid.mp3

Ρεγκ Γκάρντνερ (γεν. 1948) Ποτάμι, φεγγάρι κι άστρα.

Μια μικρή εισαγωγή στην αριστοτελική λογική - Κατηγορίες

Tue, 30 Jul 2024 17:58:59 +0300

Στην φιλοσοφία, οι Κατηγορίες είναι τρόποι για να περιγράψουμε και να κατανοήσουμε την πραγματικότητα. Ο Φιλόπονος (490-570 μ.Χ.), σχολιάζοντας το έργο του Αριστοτέλη, επισημαίνει ότι η ουσία είναι το βασικό στοιχείο που χαρακτηρίζει την ύπαρξη ενός πράγματος. Για παράδειγμα, αν μιλάμε για ένα άγαλμα, η ουσία του είναι το υλικό και το σχήμα του, που το κάνουν αυτό που είναι.

Ο Φιλόπονος διαφωνεί με τον Πλάτωνα, ο οποίος πίστευε ότι οι ιδέες των πραγμάτων υπάρχουν ανεξάρτητα από αυτά. Αντίθετα, ο Φιλόπονος υποστηρίζει ότι η ουσία ενός πράγματος δεν αλλάζει, ακόμα και αν τα χαρακτηριστικά του, όπως το χρώμα ή το μέγεθος, μεταβληθούν. Δηλαδή, αν αλλάξουμε το χρώμα ενός αγάλματος, αυτό παραμένει το ίδιο άγαλμα στην ουσία του.

Επιπλέον, ο Φιλόπονος τονίζει ότι η ουσία είναι ανεξάρτητη από τα λεγόμενα "συμβεβηκότα" ή δευτερεύοντα χαρακτηριστικά, όπως το πού βρίσκεται ή πότε δημιουργήθηκε κάτι. Αυτά τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά δεν επηρεάζουν την ουσία του αντικειμένου.

Συνοψίζοντας, η εργασία δείχνει ότι για τον Φιλόπονο, η ουσία είναι το πιο σημαντικό στοιχείο για να κατανοήσουμε τι είναι κάτι πραγματικά. Αυτή η προσέγγιση βοηθάει στην κατανόηση του κόσμου γύρω μας, προσδιορίζοντας τα βασικά στοιχεία που κάνουν κάτι να είναι αυτό που είναι.

Πλήρης εργασία: Καλαχάνης, Κ. (2013). “Ο όρος «αυθυπόστατον» ως προσδιορισμός της ουσίας, στο έργο του Ιωάννου Φιλοπόνου”, Επιθεώρηση Φιλοσοφίας Celestia Nova, Ολυμπιακό Κέντρο Φιλοσοφίας και Παιδείας, Εκδόσεις Μπατσιούλας, Τόμος 4 (ii) 2013 σσ.231-236.

Η ΣΕΡΕΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΟΥΜΠΕΡΤ ΣΥΓΚΙΝΕΙ ΑΚΟΜΗ

Tue, 23 Jul 2024 21:31:29 +0300

Χάρι Μπριός: Σερενάτα των λόφων.

Αναζητώντας υλικό για μια νέα άσκηση που σκέφτομαι να φτιάξω με θέμα τον ρομαντισμό, παρακολούθησα την πρόσφατη, εξαιρετική στην απλότητά της, φινλανδική ταινία του Άκι Καουρισμάκι «Πεσμένα Φύλλα» με ήρωες δύο μοναχικούς ερωτευμένους ανθρώπους, έναν αλκοολικό οικοδόμο και μια υπάλληλο σουπερμάρκετ. Με εξέπληξε η επιλογή της Σερενάτας του Σούμπερτ, ανάμεσα στα άφθονα ποικίλα τραγούδια της ταινίας, που «έντυσε» τις πρώτες ερωτικές ματιές των δύο ηρώων της ταινίας, όταν συναντήθηκαν σε ένα καραόκε μπαρ.

Α. Καουρισμάκι Πεσμένα Φύλλα Από τη σκηνή στο καραόκε μπαρ.mp4

Η σερενάτα είναι συνώνυμο της καντάδας· συνηθιζόταν να εκτελείται από ερωτευμένους νεαρούς, όπως βλέπουμε στους παρακάτω τρεις πίνακες, υπό το φέγγος των άστρων ή του φεγγαριού.

Το έργο του Σούμπερτ διέπεται από το πνεύμα του ρομαντισμού. Οι μελωδίες του αποπνέουν συναισθηματική συμμετρία και ύφος ονειρικής πραγματικότητας.

Το «Κύκνειο Άσμα - Schwanengesang» έργο D.957 αποτελεί τον τελευταίο μεγάλο κύκλο τραγουδιών του Φραντς Σούμπερτ για φωνή και πιάνο. Πρόκειται για ένα αριστούργημα μουσικής και δραματουργικής πυκνότητας με έντονο σκηνικό και οπερατικό χαρακτήρα. Το «Κύκνειο Άσμα» ενώνει την ποίηση του Ρέλσταπ και του Χάινε: μια ελάσσονα ρομαντική και μία μείζονα (αντι)ρομαντική ποιητική φωνή.

Ο Φραντς Σούμπερτ (1797-1828) κι οι δυο παραπάνω ποιητές του μας προσφέρουν σε αυτήν τη συλλογή τραγουδιών ένα γλυκό ερωτικό φίλτρο μαζί με πικρό αντίδοτο ενάντια στον έρωτα. Θέρμη ερωτικής προσμονής μαζί με ψύχος ερωτικών φαντασμάτων. Θριάμβους και θρήνους του έρωτα. Χαρά της συντροφιάς και πόνο της ερήμωσης. Στο τέλος της σύντομης ζωής του, ο Σούμπερτ απογειώνει προς την υπέρβαση την τέχνη του τραγουδιού-lied, ανοίγοντας διάπλατους δρόμους στον Σούμαν και σ’ όλους τους επόμενους.

Η «Σερενάτα - Ständchen» είναι ένα πολυαγαπημένο τραγούδι, το 4ο από τον εν λόγω κύκλο 14 τραγουδιών για σόλο φωνή και πιάνο που κυκλοφορήθηκε μετά τον θάνατο του Σούμπερτ, εξού κι η εκ των υστέρων ονομασία του κύκλου ("Κύκνειο 'Ασμα"). Το 4ο αυτό τραγούδι του κύκλου περιγράφει μια σύντομη ιστορία ενός ανθρώπου που επιθυμεί να τον αγαπήσει ένας άλλος. Μπορείς να νιώσεις δύο διαφορετικά πράγματα: μελαγχολική λαχτάρα και ελπίδα.

Τα λόγια της «Σερενάτας» ανήκουν στον Γερμανό ποιητή Λούντβιχ Ρέλσταπ (1799-1860) και, ομολογώ, η μουσική του Σούμπερτ είναι εκείνη που τα ανάγει σε ποιητικό βίωμα. Αντίθετα, η μεγάλη ποίηση, είναι αλήθεια, είναι εκείνη που πολύ δύκολα μελοποιείται διότι ήδη διαθέτει από μόνη της τη δική της μουσική.

Leise flehen meine Lieder

Durch die Nacht zu Dir;

In den stillen Hain hernieder,

Liebchen, komm' zu mir!

Απαλά σε ικετεύουν τα τραγούδια μου

Μέσα στη νύχτα εσένα·

Κάτω στο ήσυχο άλσος,

Γλυκιά μου, έλα σε μένα!

Flüsternd schlanke Wipfel rauschen

In des Mondes Licht;

Des Verräthers feindlich Lauschen

Fürchte, Holde, nicht.

Ψιθυρίζοντας θροΐζουν οι λεπτές κορυφές

Στο φως του φεγγαριού

Κάποιου προδότη το εχθρικό κρυφάκουσμα

Μη φοβάσαι, αγαπημένη μου.

Hörst die Nachtigallen schlagen?

Ach! sie flehen Dich,

Mit der Töne süßen Klagen

Flehen sie für mich.

Ακούς τα αηδόνια που κελαηδούν;

Αχ! ικετεύουν εσένα,

Με τους ήχους γλυκού παράπονου

Σε θερμοπαρακαλούν για μένα.

Sie verstehn des Busens Sehnen,

Kennen Liebesschmerz,

Rühren mit den Silbertönen

Jedes weiche Herz.

Καταλαβαίνουν της καρδιάς τον πόθο,

Γνωρίζουν τον πόνο της αγάπης,

Αγγίζουν με ασημένιους ήχους

Κάθε τρυφερή καρδιά.

Laß auch Dir die Brust bewegen,

Liebchen, höre mich!

Bebend harr' ich Dir entgegen;

Komm', beglücke mich!

Άσε κι εσύ την καρδιά σου να συγκινηθεί,

Αγάπη μου, άκου με!

Τρέμοντας σε περιμένω!

Έλα, κάνε με ευτυχισμένο!

Η «Σερενάτα» εκφράζει έναν ενεργητικό μονόλογο, στον οποίο ο κεντρικός χαρακτήρας επιδιώκει έναν στόχο ερωτοτροπίας μέσω της πειθούς.

Ακούμε τη «Σερενάτα» από το "Κύκνειο Άσμα" του Σούμπερτ, πρώτα με τη δροσερή νεανικότητα της φωνής του βαρύτονου Βόλφγκανγκ Χόλτσμάιρ, μετά με τη βαθιά ευαισθησία της φωνής του μπάσου Χανς Χότερ και, τέλος, σε μεταγραφή για συμφωνική ορχήστρα, με την Ορχήστρα της Φιλαδέλφειας με μαέστρο τον Γιουτζίν Όρμαντι.

01. ΣΟΥΜΠΕΡΤ Σερενάτα - Βόλφγκανγκ Χόλτσμαϊρ, Ίμοτζεν Κούπερ.mp3

02. ΣΟΥΜΠΕΡΤ Σερενάτα - Χανς Χότερ, Τζέραλντ Μουρ.mp3

03. ΣΟΥΜΠΕΡΤ Σερενάτα - Ορχήστρα Φιλαδέλφειας, Γιουτζίν Όρμαντι.mp3

Στις εικαστικές τέχνες, το ύφος στην Κεντρική Ευρώπη κατά την περίοδο Biedermeier (1815-1848) - περίοδο ανόδου των μεσαίων κοινωνικών τάξεων - συνδέεται με τον συναισθηματισμό και την αδράνεια. Οι πίνακες, όπως οι τρεις εδώ παρατιθέμενοι, με τον τίτλο «Σερενάτα», του (υστερο)ρομαντικού Γερμανού ζωγράφου Καρλ Σπίτζβεκ (Carl Spitzweg , Μόναχο, 1808-1885), είναι γνωστοί για την ενασχόλησή τους με τον καθημερινό κόσμο, γενικά χωρίς μεγάλες χειρονομίες.

ΒΟΥΤΙΑ ΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Thu, 18 Jul 2024 12:07:19 +0300

Καλοκαίρι - Διονύσης Σαββόπουλος.mp4

ΒΛΕΠΕΤΕ ΤΑ ΜΑΚΡΙΝΑ ΦΩΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ;

Sat, 13 Jul 2024 12:20:25 +0300

Τα "Φώτα της Πόλης" (City Lights‎‎) είναι αμερικανική βουβή ρομαντική κομεντί του 1931 με τον Τσάρλι Τσάπλιν (1889-1977), πρωταγωνιστή, σεναριογράφο, σκηνοθέτη, συνθέτη της μουσικής της ταινίας και παραγωγό. Η πιο ολοκληρωμένη σκηνοθετικά ταινία του Τσάπλιν συνδυάζει αρμονικά τη σάτιρα με το μελόδραμα· έχει δε, ένα από τα ωραιότερα φινάλε στην ιστορία της έβδομης τέχνης. Η ιστορία ακολουθεί τις περιπέτειες του αλητάκου Σαρλό του Τσάπλιν, καθώς αυτός ερωτεύεται ένα τυφλό κορίτσι (Βιρτζίνια Τσέριλ) ενώ παράλληλα αναπτύσσει μια ταραχώδη φιλία με έναν αλκοολικό εκατομμυριούχο.

«Η απλότητα δεν είναι καθόλου απλό πράγμα», έλεγε ο Τσάρλι Τσάπλιν αναφερόμενος στα “Φώτα της Πόλης” και αυτό ίσως εξηγεί τις αλλεπάλληλες λήψεις που έχουν μείνει στην ιστορία για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος σε γυρίσματα που κράτησαν παραπάνω από έναν χρόνο για να ολοκληρωθούν.

Τα «Φώτα της Πόλης» είναι δικαίως μια από τις πιο επιδραστικές ταινίες στην ιστορία του σινεμά και συνάμα μια μεγαλειώδης χειρονομία αντίστασης ενός ιδιοφυούς καλλιτέχνη, του Τσάρλι Τσάπλιν, που, στο απόγειο της καριέρας του, με τις ταινίες του βωβού να θεωρούνται πια ξεπερασμένες, επέμεινε στο είδος της τέχνης που αγάπησε. Το κύριο μουσικό θέμα, που χρησιμοποιείται ως μοτίβο για το τυφλό κορίτσι των λουλουδιών, είναι το τραγούδι «La Violetera» ("Ποιος θα αγοράσει τις βιολέτες μου") από τον Ισπανό συνθέτη Χοσέ Παντίγια. Το ακούμε με τον Αντόνιο Ντόρτε στο βιολί και τον Φερνάντο Μπράβο στην κιθάρα.

https://drive.google.com/file/d/1QODRWUavWxG67rB-RgS9LsUkVI9164Iq/view?usp=sharing

Μια εκ των χαρακτηριστικότερων σκηνών της ταινίας είναι το αρχικό πλάνο. Ο αλητάκος Σαρλό ξυπνά στην αγκαλιά ενός γύψινου αγάλματος ενός μνημείου, μετά από έναν βαθύ ύπνο. Κάπως έτσι ο δημιουργός μάς δηλώνει πως ο ήρωας του ανήκει σε μια παλιά εποχή, αρχαϊκή και όμορφη, συνάμα και πως ο νέος -ομιλών- κινηματογράφος που ανέτελε δεν ήταν ένας βιώσιμος κόσμος για τον αλητάκο μας.

Στην αρχή της ταινίας, μια ομάδα επισήμων συγκεντρώνεται για τα αποκαλυπτήρια του εν λόγω μνημείου που αντιπροσωπεύει την «Ειρήνη και την Ευημερία». Όταν το πέπλο πέφτει, αποκαλύπτεται αγκιστρωμένη στην αγκαλιά της «Ευημερίας», η άθλια φιγούρα του αλητάκου Σαρλό. Αφού ξεγαντζώνει το παντελόνι του από το ξίφος που κρατούσε ψηλά ένα άγαλμα του μνημείου, ο Σαρλό απομακρύνεται από τους θυμωμένους παρευρισκόμενους.

Αργότερα μέσα στην ημέρα, μετά από μια σειρά ατυχιών με την αστυνομία, τους θρασείς εφημεριδοπώλες και μια καταπακτή στο πεζοδρόμιο, συναντά μια τυφλή ανθοπώλη. Συγκινείται από τη ζεστασιά στους τρόπους και την ομορφιά της κοπέλλας, ενώ το τυχαίο χτύπημα μιας πόρτας αυτοκινήτου κάνει εκείνη να πιστεύει ότι πρέπει να πρόκειται για έναν πλούσιο άντρα.

https://drive.google.com/file/d/13Ukt1Y5D5d8MYGtssyGaHAk9W2eDghFp/view?usp=sharing

Το ίδιο βράδυ ο Σαρλό αποτρέπει έναν ιδιόρρυθμο αλκοολικό εκατομμυριούχο από την αυτοκτονία. Αυτή η νέα γνωριμία του αποδεικνύεται για τον Σαρλό ένας στοργικός και γενναιόδωρος φίλος όταν είναι μεθυσμένος, αλλά απόμακρος και εχθρικός όταν είναι νηφάλιος, το επόμενο πρωί.

Βρίσκοντας την κοπέλλα με τα λουλούδια να λείπει από τη θέση της στη γωνία του δρόμου, ο Σαρλό επισκέπτεται το φτωχικό δωμάτιο όπου η κοπέλλα μένει με τη γιαγιά της.

Μαθαίνει ότι η τυφλή ανθοπώλης μόνο με μια δαπανηρή επέμβαση στην Ελβετία θα επανακτήσει την όρασή της. Σε μια προσπάθεια να συγκεντρώσει τα χρήματα για το απλήρωτο ενοίκιο του διαμερίσματός της, ο Σαρλό εργάζεται ως οδοκαθαριστής και ως πυγμάχος.

Ευτυχώς ο Σαρλό ξανασυναντά τον εκατομμυριούχο, ο οποίος, όντας μεθυσμένος, του δίνει τα χρήματα που χρειάζεται το κορίτσι για τη χειρουργική επέμβαση. Ο Σαρλό καταφέρνει να δώσει στο κορίτσι τα χρήματα, προτού κατηγορηθεί άδικα από τον εκατομμυριούχο - που δεν θυμάται τι έκανε στο μεθύσι του - ότι ο Σαρλό τον λήστεψε· οπότε ο Σαρλό πετιέται στη φυλακή.

Μήνες αργότερα αφήνεται ελεύθερος και τυχαία περνάει από το κομψό ανθοπωλείο στο οποίο έχει εγκατασταθεί με τη γιαγιά της η θεραπευμένη πλέον ανθοπώλης, η οποία ελπίζει πάντα να συναντήσει σε κάποιον πελάτη του ανθοπωλείου τον ευεργέτη της, τον οποίο η φαντασία της είχε πλάσει πλούσιο και όμορφο. Η κοπέλλα διασκεδάζει με τον περαστικό αλητάκο, τον λυπάται και του δίνει ένα λουλούδι κι ένα νόμισμα. Πιέζοντάς το στο χέρι του, τον αναγνωρίζει, με το άγγιγμα, ως τον σωτήρα της. Οι δυο τους κοιτάζονται αινιγματικά στα μάτια. Το 1949, ο κριτικός Τζέιμς Έιτζ αποκάλεσε την τελευταία σκηνή που θα δούμε, το καλύτερο μεμονωμένο κομμάτι υποκριτικής που έχει αποτυπωθεί ποτέ στο σελιλόιντ.

Το μιλητό στην ταινία πράγματι περιττεύει.

https://drive.google.com/file/d/1AWF72Lh6IeIfJvy4KCZiaO9UFqaeqHgq/view?usp=sharing

Τα «Φώτα της πόλης» αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της έβδομης και όχι μόνο τέχνης. Η ταινία εκτυλίσσεται στην περίοδο του μεγάλου οικονομικού κραχ. και αναπτύσσεται επάνω σε τρείς βασικούς άξονες: τον έρωτα μεταξύ δύο ανθρώπων, τις ταξικές διαφορές που δημιουργούνται σε καιρούς φτώχειας και τον ίδιο τον κινηματογράφο.

Ο αλητάκος σταματά να είναι μια απλή καρικατούρα και αποκτά μια πλήρως ανθρώπινη διάσταση. Ο ίδιος εξαπατάται, θλίβεται αλλά και ερωτεύεται σαν ένας καθημερινός άνθρωπος. Η ζωή του φαίνεται να αλλάζει όταν ανακαλύπτει την ανθοπώλη. Δεν αποτελεί πλέον το παρακμιακό άτομο που επιζητά μόνο το φαγητό του και τη στέγασή του, όπως παλιά. Μέσω της αγάπης του για έναν άλλο άνθρωπο αποκτά έναν σκοπό. Η ύπαρξή του είναι πια σημαντική, καθώς από αυτόν εξαρτάται η μοίρα δύο ανθρώπων. Αυτός θα είναι και ο λόγος για τον οποίο θα αρχίσει να αναλαμβάνει διάφορες μικροδουλειές. Θέλει να βοηθήσει την ανθοπώλη να αποκτήσει τη ζωή που της αξίζει. Ακολουθεί τον δρόμο αυτό κυρίως διότι γνωρίζει πως η όραση θα της επιτρέψει να αποκτήσει μια ζωή που ο ίδιος ποτέ δεν θα έχει λόγω της κοινωνικής του τάξης και της εμφάνισής του. Θέλει απλώς να την κάνει ευτυχισμένη.

Οι διαφορές μεταξύ των τάξεων είναι επίσης κάτι που σχολιάζει ο Τσάπλιν μέσω του έργου του αυτού. Ο αλητάκος παρότι ζει στο περιθώριο και αδυνατεί να βρει ακόμα και τα στοιχειώδη, φαίνεται να είναι χαρούμενος. Αντιθέτως, ο ζάπλουτος εκατομμυριούχος ζει μέσα στη δυστυχία, βυθίζεται στο αλκοόλ και προσπαθεί να αυτοκτονήσει. Σε μια από τις προσπάθειες αυτοκτονίας του, ο αλητάκος του σώζει τη ζωή. Ο εκατομμυριούχος θα τον ευχαριστήσει θερμά για την πράξη του και θα τον χαρακτηρίσει «φίλο». Προσωρινά όμως, καθώς, όταν η επιρροή του ποτού φεύγει, ο πλούσιος φαίνεται να ξεχνά παντελώς τον «φίλο» του και στο τέλος τον καταγγέλει νομίζοντάς τον για ληστή. Ο εκατομμυριούχος συμπονά τον «φίλο» του αλητάκο όταν είναι μεθυσμένος και τον απεχθάνεται όταν γίνεται νηφάλιος. Οι άνθρωποι παραμένουν κοντά στις στιγμές ευδαιμονίας τους, φαίνεται όμως να διαχωρίζονται όταν το συμφέρον αποτελέσει το επόμενό τους κριτήριο.

Στης πόλης τα φώτα λοιπόν, οι άνθρωποι προσπαθούν να επιβιώσουν. Οι ζωές τους φαίνεται να μην διασταυρώνονται μέσα στο αστικό χάος. Ένας αλητάκος όμως έχει διαφορετική άποψη και μας θυμίζει πως πάνω από όλα είμαστε άνθρωποι και δρούμε ανάλογα. Το έργο αυτό αποτελεί μια ιστορία, ένα κοινωνικό σχόλιο, μια μελέτη της τέχνης, ένα βίωμα. Αποτελεί, εν ολίγοις, σινεμά, καθαρό και καλλιτεχνικό.

Η ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ ΟΣΩΝ ΖΟΥΝ ΚΙ ΟΣΩΝ ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ ΠΥΡΟΔΟΤΕΙ ΑΙΣΘΗΣΙΑΣΜΟ

Wed, 19 Jun 2024 21:07:35 +0300

Ο αισθησιασμός μας είναι μια σημαντική πτυχή της υγείας και της ευεξίας μας. Το να ερχόμαστε σε επαφή με όλες τις αισθήσεις μας είναι μια ισχυρή ενδυνάμωση της ζωής μας που βοηθά στη δημιουργία μιας βαθύτερης σύνδεσης με τον εαυτό μας και με τους άλλους. Πρόκειται για την θεραπευτική αίσθηση του «ωραίου χρόνου» που μας κάνει να αισθανόμαστε πιο ζωντανοί, χωρίς άγχος ή κατάθλιψη.

Άντζελα Κάρλι: Μαντάμα Μπάτερφλαϊ (2022).

Το β' μισό του 19ου αι. η αδηφάγα (εμπορικά και πολιτιστικά) Ευρώπη υιοθέτησε την μόδα του «ιαπωνισμού» και σημαντικοί δημιουργοί διαφορετικών τεχνών αφέθηκαν στη γοητεία του σινοϊαπωνικού πολιτισμού. Ο Τζάκομο Πουτσίνι, στις αρχές του 20^ου αιώνα, συνέθεσε την όπερα «Μαντάμα Μπάτερφλαϊ» πάνω στην ιστορία της δεκαπεντάχρονης, λεπτοκαμωμένης σαν πεταλούδα, γκέισας Τσο-τσο-σαν (ιαπωνική λέξη για την «πεταλούδα») που «παντρεύεται» τον Αμερικανό Πίνκερτον. Ο Πουτσίνι έψαξε και μελέτησε την Ιστορία της Ιαπωνίας και του πολιτισμού της πριν γράψει την εξαίσια μουσική της «Μαντάμα Μπάτερφλαϊ». Τις τελευταίες δεκαετίες που οι μετα-αποικιακές σπουδές γνώρισαν άνθηση, η υπέροχη όπερα του Πουτσίνι μελετάται στο πλαίσιο της σύγκρισης και σύγκρουσης δύο διαφορετικών στο πνεύμα και στην πράξη πολιτισμών. Η Μαντάμα Μπάτερφλαϊ, λοιπόν, είναι η 15χρονη Γιαπωνέζα την οποία ο Πίνκερτον παντρεύεται κάνοντας το κέφι του και σκοπεύοντας να την αφήσει μόλις βρει μια σωστή Αμερικανίδα σύζυγο, αφού οι ιαπωνικοί νόμοι για το διαζύγιο είναι πολύ χαλαροί. Λίγο καιρό μετά τον γάμο, ο Πίνκερτον φεύγει για την Αμερική. Εκείνη, εγκαταλειμμένη από τους δικούς της, φέρνει στον κόσμο το παιδί του και τον περιμένει να γυρίσει. Όταν, δύο χρόνια μετά, ο Πίνκερτον επιστρέφει με κανονική Αμερικανίδα σύζυγο, η αδύναμη μικρή Γιαπωνέζα αυτοκτονεί με το μαχαίρι που έκαναν χαρακίρι οι σαμουράι – έτσι έδιναν τέλος στη ντροπή για την ήττα τους, εξαγνίζονταν για τα κρίματά τους, αποκαθιστούσαν την τιμή τους και την τιμή των συγγενών και των συντρόφων τους.

Η Τσο-τσο-σαν κυριαρχεί στη «Μαντάμα Μπάτερφλαϊ» του Πουτσίνι, όπως ελάχιστοι άλλοι χαρακτήρες κυριαρχούν στις όπερές τους. Η άφιξη της Μπάτερφλαϊ με την είσοδό της στη σκηνή για πρώτη φορά στην όπερα, με την οποία θα ασχοληθούμε στην παρούσα ανάρτηση, ακολουθεί ένα μοτίβο που χρησιμοποιείται πολλές φορές από τον Πουτσίνι, καθώς η εμφάνισή της ηρωίδας καθυστερεί μέχρι τα μέσα της πρώτης πράξης της όπερας, οπότε και την ακούμε για πρώτη φορά, πριν τη δούμε. Η Τσο-τσο-σαν αρχίζει να τραγουδά την ευτυχία της εκτός σκηνής, ενώ ανεβαίνει με τις φίλες της τον απότομο λόφο μέχρι το ενοικιαζόμενο σπίτι όπου θα διαμείνει μαζί με τον Πίνκερτον. Το αποτέλεσμα είναι να αυξηθεί η προσμονή στο κοινό να «συναντήσει» την πρωταγωνίστρια σοπράνο. Ωστόσο, ο Πουτσίνι ενδιαφέρεται λιγότερο εδώ για την εθνικότητα της Μπάτερφλαϊ παρά για την ψυχική της κατάσταση. Η ηρωίδα της όπερας παντρεύεται έναν Αμερικανό, οπότε το σόλο της κατά την είσοδό της στη δράση της όπερας δεν παραπέμπει στην ιαπωνική μουσική όπως άλλα μοτίβα της όπερας. Το αισθησιακό θέμα του σόλο της Μπάτερφλαϊ είναι σύντομο και απλό. Η δεκαπεντάχρονη ηρωίδα και η παρέα της ξεκινούν το γαμήλιο πάρτι τους με το περίγραμμα της μουσικής να περιγράφει γραφικά την ανάβασή τους σε έναν λόφο. Μαζί με την Τσο-τσο-σαν ανεβαίνουν, φυσικά, οι ελπίδες και τα όνειρά της. Με κάθε βήμα της, η χαρούμενη προσμονή της αυξάνεται. Ισχυρίζεται ότι είναι το πιο ευτυχισμένο κορίτσι όχι μόνο στην Ιαπωνία, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο. Παρόλο που ο συνθέτης είχε πραγματικές συναναστροφές με γυναίκες διαφορετικών χαρακτήρων, ήθελε να θεωρεί τον εαυτό του ως «Πυγμαλίωνα» για τις ηρωίδες του και ειδικά για την Τσο-τσο-σαν, καθώς έτσι δραπέτευε από την πραγματικότητα της καθημερινής προσωπικής του οικιακής ζωής. Ο συνθέτης ερωτευόταν πραγματικά τους γυναικείους χαρακτήρες του, δημιουργώντας παραλλαγές της «τέλειας γυναίκας» ξανά και ξανά. Φαίνεται ξεκάθαρα πως η αισθησιακή μουσική της πρώτης εμφάνισης της Μπάτερφλαϊ έχει σκοπό να μας κάνει να ερωτευτούμε την Μπάτερφλαϊ, όπως ακριβώς έκανε και ο ίδιος ο Πουτσίνι. Η μουσική είναι απίστευτα θηλυκή, λεπτή και εξωτικά αισθησιακή. Η χορωδία των γυναικείων φωνών της παρέας της Μπάτερφλαϊ που υποστηρίζει τη σόλο φωνητική γραμμή της Μπάτερφλαϊ δημιουργεί και προσφέρει ένα αγγελικό σύννεφο ήχου ενταγμένο σε ένα παραδεισένιο περιβάλλον για τον δεκτικό θεατή-ακροατή. Συναντάμε μια γυναίκα που δεν θα ζήλευε ποτέ, θα ήταν πάντα επιθυμητή, πάντα πρόθυμη να ευχαριστήσει∙ η τέλεια «βαλβίδα διαφυγής» φαντασίας για την ταραγμένη ερωτική ζωή του Πουτσίνι.

Μουσικά, η εν λόγω μελωδική αφήγηση της Μπάτερφλαϊ που τραγουδά για την ευτυχία της να παντρευτεί, είναι γλυκιά και εκφραστική. Στο βάθος, οι φίλες της τραγουδούν αρμονικά μαζί της. Η συνολική υφή θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ομοφωνική, καθώς το χορωδιακό τραγούδι των κοριτσιών συνοδεύει υποστηρικτικά τη μελωδία της σοπράνο∙ ωστόσο, αφού τα έγχορδα παίζουν την ίδια μελωδία με το σόλο της Μπάτερφλαϊ, τα έγχορδα και το τραγούδι της Μπάτερφλαϊ μπορούν να θεωρηθούν μονοφωνικά. Επί πλέον, η άρπα παίζει συγχορδίες στο βάθος. Η συνοδεία των οργάνων είναι απλή. Κάποια στιγμή, ο Αμερικανός πρόξενος Σάρπλες (χαρακτήρας της όπερας ερμηνευόμενος από βαρύτονο) εναρμονίζεται κι αυτός με το τραγούδι της Μπάτερφλαϊ. Το σόλο της άφιξης της Μπάτερφλαϊ έχει πολύ αργό ρυθμό και τραγουδιέται ως μέλισμα σε πεντατονική κλίμακα. Το σκηνικό της παράστασης είναι στημένο έτσι ώστε να μπορούμε να δούμε το ιαπωνικό σπίτι και τον κήπο του. Ως εκ τούτου, η άφιξη της σοπράνο αναμένεται μέσα από το τραγούδι της που έρχεται από μακριά. Τελικά, η ηρωίδα εισέρχεται στη σκηνή από τη γέφυρα με μια ομπρέλα συνοδευόμενη από τις πολλές φίλες της χορωδούς, από τις οποίες και ξεχωρίζει, επιτρέποντας στο κοινό να την αναγνωρίσει ως το κεντρικό πρόσωπο της όπερας.

Ο δυσκολότατος ρόλος της Μπάτερφλαϊ απαιτεί σοπράνο/υψίφωνη με λυρικο-δραματικό, lirico-spinto ηχόχρωμα φωνής. Η λυρικο-σπίντο σοπράνο είναι ένας τύπος φωνής σοπράνο όπερας που έχει τη διαύγεια και τις εύκολες ψηλές νότες μιας λυρικής σοπράνο, πιθανώς με πιο σκοτεινό τόνο, αλλά μπορεί να επεκταθεί και να επιτύχει δραματικές κορυφώσεις χωρίς καταπόνηση.

Nα το απόσπασμα του λιμπρέτου της όπερας που θα ταξιδέψει τις αισθήσεις μας.

VOCE DI RAGAZZE

Ah! ah!

Quanto cielo!

Quanto mar!

ΦΩΝΕΣ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ

Α! Α!

Πόσο απέραντος ο ουρανός!

Πόσο απέραντη η θάλασσα!

VOCE DI BUTTERFLY

Ancora un passo or via.

ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΜΠΑΤΕΡΦΛΑΪ

Ένα ακόμη βήμα τώρα...

VOCE DI RAGAZZE

Come sei tarda.

ΦΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ

Πόσο αργά προχωράς!

VOCE DI BUTTERFLY

Aspetta.

ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΜΠΑΤΕΡΦΛΑΪ

Περιμένετε με.

VOCI DI RAGAZZE

Ecco la vetta.

Guarda, guarda quanti fior!

ΦΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ

Φτάσαμε στην κορυφή του λόφου.

Κοίτα, κοίτα όλα αυτά τα λουλούδια!

VOCE DI BUTTERFLY

Spira sul mare e sulla terra

un primaveril soffio giocondo.

ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΜΠΑΤΕΡΦΛΑΪ

Πάνω από στεριά και θάλασσα απλώνεται

η χαρούμενη πνοή της άνοιξης.

SHARPLESS

O allegro cinquettar di gioventù.

ΣΑΡΠΛΕΣ

Α, η γλυκιά φλυαρία της νιότης!

VOCE DI BUTTERFLY

Io sono la fanciulla

più lieta del Giappone,

anzi del mondo.

Amiche, son venuta

al richiamo d'amor...

D'amor venni alle soglie

ove s'accoglie il bene

di chi vive e di chi muor.

ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΜΠΑΤΕΡΦΛΑΪ

Είμαι το πιο ευτυχισμένο

κορίτσι στην Ιαπωνία,

ή μάλλον σε όλον τον κόσμο.

Κορίτσια μου, ήρθα

στο κάλεσμα της αγάπης...

Έφτασα στην πύλη της αγάπης

που είναι μαζεμένη η ευτυχία

όσων ζουν κι όσων πεθαίνουν.

VOCI DI RAGAZZE

Gioia a te sia, dolce amica,

ma pria di varcar

la soglia che t'attira

volgiti e mira

quanto cielo, quanti fiori,

quanto mar; mira

le cose tutte che ti son sì care.

ΦΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ

Χαρά σού ευχόμαστε γλυκιά μας φίλη,

αλλά πριν διαβείς

την πύλη της αγάπης που σε καλεί,

γύρισε και κοίταξε

τα πράγματα που αγαπάς,

κοίτα όλον αυτόν τον ουρανό,

όλα αυτά τα λουλούδια κι όλη αυτή τη θάλασσα!

BUTTERFLY

Siam giunte.

(Vede il gruppo di uomini e riconosce Pinkerton. Chiude

subito l'ombrellino e mostra Pinkerton alle sue

amiche.)

B. F. Pinkerton. Giù.

ΜΠΑΤΕΡΦΛΑΪ

Φτάσαμε.

(Βλέπει την ομάδα των ανδρών και αναγνωρίζει τον Πίνκερτον.

Κλείνει γρήγορα την ομπρέλα της και δείχνει τον Πίνκερτον στις φίλες της.)

B. F. Pinkerton. Γονατίστε κάτω.

LE AMICHE

Giù.

ΟΙ ΦΙΛΕΣ

Κάτω.

Απολαμβάνουμε τώρα τη σκηνή της εισόδου της Μπάτερφλαϊ, ξεκινώντας με την επιτυχημένη, λειτουργικά αφαιρετική άποψη του Άντονι Μινγκέλα στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης το 2016, με μαέστρο τον Κάρελ Μαρκ Τσίσον και τη Λετονή σοπράνο Κριστίνε Οπολάις με την επιδέξια χρήση της εκφραστικής φωνής της να μας καθηλώνει μαζί τα φυσικά προσόντα της και συνεχίζουμε με την ίδια σοπράνο την ίδια χρονιά, σε πιο παραδοσιακό ανέβασμα της «Μαντάμα Μπάτερφλαϊ στην Κρατική Όπερα της Βιέννης, με μαέστρο τον Φιλίπ Ογκέν.

https://drive.google.com/file/d/1KmsdxPZ4InFSLxw2qZ3Kd-RniUf94vT8/view?usp=sharing

https://drive.google.com/file/d/1WZJoKjXStvKStcd6UyS_vuzd1PbkDwJJ/view?usp=sharing

Πιστός στην πάγια του άποψη σκηνοθεσίας και παραγωγής της όπερας «ως υπερθέαμα», ο Φράνκο Τζεφιρέλι καθοδηγεί την φωνητικά ακμαία Ιταλίδα σοπράνο Φιορένζα Κέντολινς στην Αρένα της Βερόνας το 2004. Μαέστρος ο Ντανιέλ Όρεν.

https://drive.google.com/file/d/1pak6q_ykpb7ClH_4mYxe7wNMM5paIC1Z/view?usp=sharing

Αξιοποιώντας την ασφάλεια που της παρέχει το στούντιο ηχογράφησης, η Ιταλίδα σοπράνο Μιρέλα Φρένι, με το εδώ αρμόζον, κατεξοχήν λυρικό χρώμα φωνής, μας απογειώνει με ένα αβίαστα αιωρούμενο -γι’ αυτό και μαγευτικό- παρατεταμένο ψηλό ρε ύφεση, κλείνοντας απολαυστικά τη σκηνή της ονειρικής εισόδου της, τόσο με τη συνοδεία της Φιλαρμονικής της Βιέννης υπό τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν το 1974 όσο και με τη συνοδεία της Ορχήστρας Φιλαρμόνια υπό τον Τζουζέπε Σινόπολι, 13 χρόνια μετά.

https://drive.google.com/file/d/1hyEjLv4GnLWUPKqj1k7C3TL57yI1yKKl/view?usp=sharing

https://drive.google.com/file/d/1LKlm404kQ6MN5mh_HpNdm9iX_PiU-BN6/view?usp=sharing

Ο ΣΑΓΗΝΕΥΤΙΚΟΣ ΠΑΛΜΟΣ «ΙΣΩΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΟΤΕΡΟΥ ΚΟΜΜΑΤΙΟΥ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ» ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΕΙ ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΜΑΣ

Sat, 08 Jun 2024 17:12:02 +0300

Γιούλιους Σμιντ: Πορτρέτο του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1901).

Το περίφημο “Allegretto” («αλεγκρέτο / μέτρια γρήγορο, λιγότερο γρήγορο από το αλέγκρο»), δεύτερο μέρος/κίνηση της 7^ης Συμφωνίας, έργο 92 (1812) του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (ορθότερα, Λούτβιχ φαν Μπέετχοφεν, 1770-1827) είναι ένα εκπληκτικό παράδειγμα του πώς ο Μπετόβεν μπορούσε να δημιουργήσει έναν τεράστιο κόσμο από τα πιο ταπεινά υλικά. Η ελκυστικότητά του κομματιού αυτού ενδεχομένως οφείλεται στην εφευρετικότητα του Μπετόβεν να συνδυάζει απλές μελωδικές γραμμές, ένα σταθερό ρυθμικό κίνητρο και απροσδόκητες αρμονίες, για να παρασύρει τους ακροατές σε ένα ακουστικό ταξίδι της δικής τους φαντασίας. Ο Sir George Grove, ο ιδρυτικός συντάκτης του Grove's Dictionary of Music and Musicians, παρομοίασε τις εντυπωσιακές μελωδίες του Allegretto με «μια σειρά από ομορφιές, χέρι-χέρι». Η αρχιτεκτονική ολόκληρης της κίνησης συνιστά μια αξιοσημείωτη απεικόνιση της δύναμης του ρ υ θ μ ο ύ που οδηγεί τις μελωδίες "όπως τα κύματα της θάλασσας που σκάνε στην ακτή και παρεμβαίνουν το ένα στο άλλο με απρόβλεπτους τρόπους", μέσα από τις δυναμικές της εκτέλεσης του κομματιού, «ίσια στην καρδιά και στον νου» του ακροατή. Το τέμπο είναι σημαντικό – όχι ένα νεκρικό αντάτζιο αλλά ένα μέτριο αλεγκρέτο, που αποφεύγει κάθε αίσθημα κατάθλιψης ή λύπης, αλλά μάλλον υποδηλώνει μια ενεργή μελαγχολία μπροστά στο αναπόφευκτο του χρόνου που περνά, προκαλώντας μια παλλόμενη κατάσταση περισυλλογής στον ακροατή.

Η συνεχής επανάληψη δεν γίνεται μονότονη, αφού η μελωδική γραφή συνεχίζει να αναπτύσσεται οργανικά και ζωηρά, συνυφαίνοντας αντι-μελωδίες οι οποίες αρχικά ανεβαίνουν μέσω των οργάνων, δίνοντας, στη συνέχεια, έναν δυσοίωνο τόνο σε ένα λυρικό επεισόδιο, κατόπιν δημιουργώντας ένα fugato και, τέλος, μετά από δύο δυνατές εκρήξεις, κατακερματιζόμενες, κατεβαίνουν στα αρχέγονα χαμηλά έγχορδα της ορχήστρας από τα οποία είχαν προκύψει για πρώτη φορά στην έναρξη του μέρους ως ένα αδιάκοσμο, ζοφερό θέμα, που μας είχε παραδοθεί από χαμηλά έγχορδα, ήτοι τις βιόλες και τα τσέλα. Είναι μια μελωδία που δεν ακούγεται απλώς∙ αντηχεί, δονείται με μια στοιχειωμένη, σχεδόν μελαγχολική ποιότητα. Παιγμένη σε έλασσον κλειδί, μιλάει σε κάτι βαθύ μέσα μας. Καθώς η μουσική ξετυλίγεται, αυτό το απλό θέμα μεταμορφώνεται και επεκτείνεται από διαφορετικά τμήματα της ορχήστρας. Δημιουργεί, όχι βιαστικά, αλλά με μετρημένη ένταση, μια πολυπλοκότητα που γίνεται αισθητή ως βίωμα, παρά απλώς ακούγεται. Ο ρυθμός, χαρακτηριστικός και σχεδόν σαν πορεία, δημιουργεί έναν υπνωτικό παλμό, σαν χτύπους της καρδιάς που οδηγούν την κίνηση προς τα εμπρός. Η ομορφιά του Allegretto δεν βρίσκεται μόνο στις νότες του, αλλά στον μεταξύ τους χώρο, στην αλληλεπίδραση των μεγάλων και δευτερευόντων θεμάτων και στην ένταση και την απελευθέρωση που χορεύει μέσα από την κίνηση - ο Βάγκνερ αποκαλούσε την 7^η Συμφωνία «αποθέωση του χορού». Στο Allegretto γινόμαστε μάρτυρες μιας συνομιλίας μεταξύ οργάνων∙ το καθένα προσθέτει το δικό του χρώμα, τη δική του φωνή, συνδυαζόμενο σε μια ταπετσαρία που είναι ταυτόχρονα πλούσια και θαλερή.

Πρώτα, σε αρχείο ήχου από την επίσημη δισκογραφία της 7^ης Συμφωνίας, η απολλώνια αίσθηση τέλειας ισορροπίας και καθαρότητας στην εκτέλεση του “Allegretto” από την Ορχήστρα του Κλήβλαντ με μαέστρο τον Τζ. Σελ.

https://drive.google.com/file/d/1RlFeyQUunK0RfJtTZ94ojRP2r8EIkqAS/view?usp=sharing

Σε αρχείο βίντεο από συναυλία της 19^ης 5. 1986 στο Τόκιο, ο Κάρλος Κλάιμπερ με το σπινθηροβόλο πνεύμα του και σιδερένια αίσθηση του ρυθμού, διευθύνει την Κρατική Ορχήστρα της Βαυαρίας.

https://drive.google.com/file/d/1KKq4fL0ZUOCRwyazHnLza2h1ZBzeUWM5/view?usp=sharing

Και μια προσωπική εξομολόγηση για την επιλογή του εν λόγω κομματιού στην παρούσα συγκυρία, εν όψει της εξεταστικής περιόδου του Ιουνίου. Θυμάμαι τον εαυτό μου, δευτεροετή φοιτητή της Σχολής μας, να παίρνω το λεωφορείο της γραμμής 550 από το πατρικό μου στο Φάληρο για Γουδή -φίσκα από κόσμο τότε, όπως και τώρα- για να δώσω εξετάσεις στην Ιστολογία. Mες στο λεωφορείο η μουσική του Allegretto, που είχα πρωτακούσει εκείνες τις μέρες, δεν έλεγε να βγει απ’ το μυαλό μου. Ανακαλώντας νοερά τις μελωδίες του κομματιού αυτού -βλέπετε δεν είχα ακόμα γράψει το Allegretto σε κασέτα (;) για το γουόκ-μαν μου (;)- η συγκίνησή μου ήταν τόση που έσβησε κάθε άγχος μου για τις εξετάσεις. Δοκιμάστε το κι εσείς και πείτε μου αν δουλέψει και σε σας. 😉

Οι αριστοτελικές Κατηγορίες

Sun, 02 Jun 2024 02:19:14 +0300

Ρέμπραντ: Ο Αριστοτέλης στοχάζεται μπροστά από μια προτομή του Ομήρου (1653).

Ο Αριστοτέλης ήταν ο πρώτος που ανέπτυξε τη θεωρία των Κατηγοριών, διακρίνοντας δέκα διαφορετικές κατηγορίες: ουσία, ποσόν, ποιόν, προς τι, πού, πότε, κείσθαι, έχειν, ποιείν, πάσχειν. Από αυτές, η ουσία έχει την πρωτεύουσα θέση για τους εξής λόγους:

Ταύτιση με το ον: Η ουσία αντιπροσωπεύει την ίδια την ύπαρξη ενός όντος.
Συμβολή στον ορισμό: Η ουσία είναι καθοριστική για τον ορισμό ενός αντικειμένου. Ο Αριστοτέλης την αποκαλούσε «κυριώτατα και πρώτως λεγομένη», τονίζοντας ότι ο ορισμός αποτελεί την «υπογραφή» της ουσίας, απαραίτητο για τη γνώση ενός όντος, όπως τόνιζε και ο Φιλόπονος και ο Πορφύριος.

Η ουσία, κατά τον Αριστοτέλη, αποδίδεται σε όλα τα απλά σώματα που δεν είναι κατηγορούμενα από άλλα, αλλά αποτελούν τα ίδια υποκείμενα των κατηγοριών. Δηλαδή, η ουσία δεν προσδιορίζει άλλες ιδιότητες, αλλά αποτελεί το υποκείμενο που φέρει τις ιδιότητες. Ο Φιλόπονος συμφώνησε με αυτή τη θέση, λέγοντας ότι η ουσία «ουκ εν υποκειμένω», δεν είναι δηλαδή ένα προσδιοριστικό στοιχείο αλλά ένα υποκείμενο των προσδιορισμών.

Η διδασκαλία των Κατηγοριών στοχεύει στη γνώση της πραγματικότητας, με την ουσία να είναι κεντρική για όλα τα υλικά όντα, εκτός από τη θεϊκή ουσία που δεν μπορεί να προσεγγιστεί. Ο Πλωτίνος υποστήριξε ότι οι Κατηγορίες αναφέρονται στα αισθητά και όχι στα νοητά όντα. Ο Αλέξανδρος Αφροδισιεύς ανέφερε ότι οι Κατηγορίες προσδιορίζουν τα όντα με δέκα τρόπους, ενώ ο Σιμπλίκιος δεν τις θεωρούσε ως οντότητες αλλά ως κατηγορούμενα.

Ο Φιλόπονος πρόσθεσε ότι η ουσία κάθε φυσικού σώματος και του κόσμου, που ονομάζεται «συναμφότερον», αποτελείται από τη σύνθεση ύλης και είδους. Το είδος, λόγω της νοητής του φύσης, δεν είναι αυθύπαρκτο και χρειάζεται την ύλη για να αποκτήσει υλική υπόσταση. Το είδος γίνεται ουσιώδες μόνο μέσω της ύλης και αποκτά ιδιότητες όπως ο χρόνος και η γένεση λόγω αυτής της σύνθεσης.

ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ ΑΠΟ ΧΡΥΣΟ - FIRENZE È D'ORO

Sat, 01 Jun 2024 08:00:38 +0300

Κέντρο εμπορίου κατά τον Μεσαίωνα, η Φλωρεντία κυβερνήθηκε από την οικογένεια των Μεδίκων. Θεωρείται το λίκνο της ιταλικής Αναγέννησης και είναι γνωστή για τους καλλιτεχνικούς της θησαυρούς. Όμως το σημαντικότερο τμήμα της Ιστορίας της είναι ο Ύστερος Μεσαίωνας.

Τόμας Κόουλ: Θέα της Φλωρεντίας (περί το 1840)

Ο Αμερικανός τοπιογράφος Τόμας Κόουλ επισκέφτηκε την Ιταλία κατά τη διάρκεια μεγάλης περιοδείας του στην Ευρώπη στα μέσα του προπερασμένου αιώνα. Η πλεονεκτική του θέα της Φλωρεντίας φαίνεται να προέρχεται από το Giardino Bardini, στη νότια όχθη του ποταμού Άρνου ο οποίος διασχίζει την πόλη, κοιτάζοντας βόρεια και πάνω από τη γραφική γέφυρα Ponte Vecchio, στην απέναντι όχθη του Άρνου, τον καθεδρικό ναό-Duomo και άλλα μεγάλα κτήρια του κέντρου της πόλης.

Αρτούρο Ριέτι: Πορτρέτο του Τζιάκομο Πουτσίνι (1906)

Ο Τζιάνι Σκίκι (ιταλικά: Gianni Schicchi) είναι μια κωμική όπερα του Τζιάκομο Πουτσίνι, μια μαύρη κωμωδία στα όρια του γκροτέσκου. Ο κορυφαίος Ιταλός συνθέτης του μουσικού κινήματος του βερισμού, αν και παραμένει γνωστός κυρίως για τα έντονα συναισθηματικά μελοδράματά του (Μποέμ, Τόσκα, Μαντάμα Μπαττερφλάι), εκπλήσσει με την επιτυχία με την οποία χειρίζεται το κωμικό θέμα του Τζάννι Σκίκκι. Ο βερισμός στην όπερα εστιάζει στη ρεαλιστική παρουσίαση της καθημερινότητας και στα πάθη των απλών ανθρώπων, έχει στόχο ένα ευρύτερο κοινό και αποτελεί, κατά κάποιον τρόπο, απάντηση στον ιδεαλισμό του Βάγκνερ. Η ιστορία της όπερας «Τζιάνι Σκίκι» λαμβάνει χώρα στη Φλωρεντία, το 1299. Πρόκειται για μια τέλεια μινιατούρα όπερας μπούφα, η οποία αποτελεί το τρίτο μέρος του «Τρίπτυχου», της συλλογής από τρεις μονόπρακτες όπερες του συνθέτη. Η όπερα έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη στις 14 Δεκεμβρίου 1918. Ο κριτικός των Times της Νέας Υόρκης, James Huneker, που την παρακολούθησε, έγραψε ότι ο Τζιάνι Σκίκι είναι «ένα τρελό σκέρτσο, που ξεχειλίζει από εύθυμες διαβολιές, η μουσική αφρίζει και συναρπάζει σαν σαμπάνια». Όταν το 1919 πρωτοπαρουσιάστηκε στη Ρώμη, το έργο θεωρήθηκε το πιο φωτεινό του συνθέτη, κάτι που χαρακτηρίστηκε ιδιαίτερα ευπρόσδεκτο στην γκρίζα εκείνη εποχή μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Το λιμπρέτο του Τζιοβακίνο Φορτσάνο μας διηγείται μια ιστορία από τη μεσαιωνική Φλωρεντία που περιγράφεται σε ένα επεισόδιο από τη «Θεία Κωμωδία» του μεσαιωνικού ποιητή Δάντη (Dante Alighieri, 1265-1321). Μετά τον θάνατο ενός πλούσιου άνδρα, ο τετραπέρατος Τζάννι Σκίκκι βοηθά τους συγγενείς του εκλιπόντος, μα πάνω απ’ όλα φυσικά τον εαυτό του, να βάλουν στο χέρι τη μεγάλη κληρονομιά. Με απίστευτη οικονομία και μόλις λιγοστές μουσικές πινελιές, ο συνθέτης σκιαγραφεί την καρικατούρα καθενός από τους συγγενείς και φυσικά του πρωταγωνιστή. Έτσι τονίζεται καλύτερα η απληστία των συγγενών και η αδίστακτη τόλμη του Τζιάνι Σκίκι να τους ξεγελάσει και να ιδιοποιηθεί τη μερίδα του λέοντος από την κληρονομιά. Οι αναλογίες του Τζάνι Σκίκκι με τον επίσης κωμικό χαρακτήρα Φάλσταφ στην ομώνυμη τελευταία όπερα του Τζουζέπε Βέρντι είναι προφανείς, όμως, σε αντίθεση με τον Βέρντι, ο Πουτσίνι με τη μουσική του δεν σκιαγραφεί συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά, ακολουθώντας την παράδοση της Κομέντια ντελ άρτε, αποδίδει τύπους ανθρώπων.

Ο Τζιάνι Σκίκι, γνωστός σε όλη τη Φλωρεντία για τις μιμήσεις του και το κοφτερό του μυαλό, καλείται βιαστικά από τον νεαρό ανηψιό του Μπουόζο Ντονάτι, ενός πλούσιου εμπόρου που μόλις πέθανε, να επινοήσει ένα έξυπνο κόλπο για να σώσει τους συγγενείς του εκλιπόντος από μια ατυχή κατάσταση: ο μακαρίτης κληροδότησε τα υπάρχοντά του στο κοντινό μοναστήρι και δεν άφησε τίποτα στους συγγενείς του. Αρχικά, ο Σκίκι αρνείται να τους βοηθήσει λόγω της περιφρονητικής στάσης που έχει η οικογένεια Ντονάτι, της φλωρεντινής αριστοκρατίας, προς το άτομό του και την οικογένειά του. Όμως, τα παρακάλια της κόρης του Λαουρέτας, η οποία είναι ερωτευμένη με τον Ρινούτσιο, τον νεαρό ανιψιό του Ντονάτι, τον ωθούν να αναθεωρήσει και να καταστρώσει ένα σχέδιο, το οποίο στο τέλος θα καταλήξει σε κοροϊδία. Ο Σκίκι μπαίνει στο κρεβάτι του νεκρού, καλεί έναν συμβολαιογράφο και υπαγορεύει μια διαθήκη όπως την ήθελε, η οποία επικυρώνεται αμέσως.

Το πρόσωπο του Τζιάνι Σκίκι εμφανίζεται στην τριακοστή ωδή της Κόλασης της «Θείας Κωμωδίας» του Δάντη, την εποχή του Δάντη, στα τέλη του 13^ου αιώνα. Ο Δάντης τον έχει τοποθετήσει στον 8ο κύκλο της κολάσεως, στον λάκκο των πλαστογράφων όπου ο Σκίκι είχε καταδικαστεί για την παραποίηση προσώπου που προαναφέραμε.

Χένρι Χόλιντεϊ: «Δάντης και Βεατρίκη» (1882-4)

Πρόκειται για τον πιο σημαντικό πίνακα του Βικτωριανού ζωγράφου ιστορικών θεμάτων και τοπίων Χένρι Χόλιντεϊ (1839-1927), με εμφανείς επιρροές στην τεχνοτροπία του από την Προ-Ραφαηλική Αδελφότητα. Το θέμα του πίνακα είναι εμπνευσμένο από την αυτοβιογραφία Vita Nuova του Δάντη. Ο Δάντης έκρυβε την αγάπη του για τη Βεατρίκη, προσποιούμενος ότι τον έλκουν άλλες γυναίκες. Η σκηνή που απεικονίζεται στον πίνακα, είναι εκείνη της Βεατρίκης που αρνείται να χαιρετήσει τον Δάντη εξαιτίας των κουτσομπολιών που είχαν φτάσει στ’ αυτιά της. Η Βεατρίκη είναι η γυναίκα στα κιτρινόλευκα. Η γυναίκα δίπλα της είναι η Μόνα Βάνα, φίλη της Βεατρίκης και ερωμένη φίλου του Δάντη, ενώ πίσω από τη Βεατρίκη ακολουθεί η υπηρέτριά της. Στον πίνακα, η αυστηρή, σχεδόν αγαλματώδης έκφραση της Βεατρίκης έρχεται σε αντίθεση με τη στάση της Μόνα Βάνα, η οποία όχι μόνο φαίνεται να υποστηρίζει την απόφαση της Βεατρίκης, αλλά επιζητά να αντιληφθεί την αντίδραση του Δάντη.

Ο Χόλιντεϊ ασχολήθηκε με την ιστορικά ακριβή αναπαράσταση της σκηνής και το 1881 επισκέφτηκε τη Φλωρεντία για να πραγματοποιήσει έρευνα για τη ζωγραφική του. Σε μια επιστολή από τη Φλωρεντία περιγράφει το έργο: «Ήθελα να καταλάβω επιτόπου την εξάπλωση των γραμμών - την πραγματική προοπτική των κτηρίων και ακόμη περισσότερο την αίσθηση του χρώματος, και όσο το δυνατόν περισσότερο να μελετήσω θραύσματα υπολειμμάτων κτηρίων της εποχής του Δάντη, ώστε να μπορέσω να αλλάξω τις λεπτομέρειες σύμφωνα με τον χαρακτήρα της περιόδου».

Ο καλλιτέχνης αποφάσισε να απεικονίσει τη σκηνή στη γέφυρα Ponte Santa Trinita που κοιτάζει προς τη γέφυρα Ponte Vecchio κατά μήκος του Lungarno. Από την έρευνά του ανακάλυψε ότι το Lungarno ήταν στρωμένο με τούβλα και ότι τον 13ο αιώνα υπήρχαν ήδη καταστήματα στην περιοχή, τα οποία συμπεριέλαβε στον πίνακα. Ο Χόλιντεϊ ζωγράφισε το Ponte Vecchio με σκαλωσιές, επειδή είχε ανακαλύψει ότι η γέφυρα καταστράφηκε από πλημμύρα το 1235 και ήταν ακόμα υπό κατασκευή γύρω στο 1285-90.

Τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά του πίνακα φαίνεται να είναι η όψη της Φλωρεντίας στους μεσαιωνικούς χρόνους και τα κοστούμια των μορφών παρά το πνευματικό περιεχόμενο. Τα φορέματα της Βεατρίκης και της υπηρέτριας είναι μεσαιωνικά, ενώ το φόρεμα της Monna Vanna προέρχεται από την αρχαιότητα.

Επιστρέφοντας τώρα στην όπερα του Πουτσίνι, θα παρακολουθήσουμε τρία αποσπάσματά της, πρώτα από μια επιτυχημένη παράσταση στο Φεστιβάλ του εξοχικού σπιτιού Γκλάιντενμπουρν στο Ανατολικό Σάσεξ της Αγγλίας, το 2004, σε σκηνοθεσία της Άνναμπελ Άρντεν, με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λονδίνου υπό τη διεύθυνση του Βλάντιμιρ Γιουρόφσκι.

Πρώτα, ο τενόρος Μάσιμο Τζορντάνο προσφέρει τη «ζεστή» φωνή του στον Ρινούτσιο , ο οποίος σε ένα παραδοσιακό λαϊκό τραγούδι της Τοσκάνης αναφέρεται στη Φλωρεντία σαν ένα ανθισμένο δέντρο οι ρίζες του οποίου δυναμώνουν από τις γύρω κοιλάδες και το εκτινάσσουν προς τα πάνω. Εδώ εισβάλλει μαγικά το περίφημο μουσικό θέμα από την επόμενη μικρή άρια της Λαουρέτας. Κατόπιν, ο Ρινούτσιο αναφέρεται στο γλυκό τραγούδι των ρευμάτων του ποταμού Άρνου και στο μεγαλείο και τον πλούτο των επιφανών κατοίκων της Φλωρεντίας. Τελειώνοντας, παροτρύνει τους συγγενείς του να παραβλέψουν την καταγωγή του Σκίκι από την ύπαιθρο και να ζητήσουν τη βοήθειά του.

https://drive.google.com/file/d/1CadjY0ssIklIlzbBsqzxysFTo-ZShu5l/view?usp=sharing

Η σύντομη άρια της Λαουρέτας “O mio babbino caro” («Γλυκέ μου πατερούλη») είναι από τις πιο δημοφιλείς του Πουτσίνι. Η Λαουρέτα τραγουδά στον πατέρα της, Τζιάνι Σκίκι, όταν οι εντάσεις μεταξύ του πατέρα και του αγαπημένου της, του Ρινούτσιου, έχουν φτάσει σε οριακό σημείο. Του ομολογεί τον θαυμασμό και την αγάπη της για τον Ρινούτσιο, το δακτυλίδι που σκέφτεται να πάρει από την Porta Rossa - oμώνυμη οδός υπάρχει σήμερα στο ιστορικό κέντρο της Φλωρεντίας - απειλώντας, αν η αγάπη της αυτή αποβεί μάταιη, να ριχτεί στα νερά του Άρνου από την Ponte Vecchio και εκλιπαρεί τον πατέρα της να τους βοηθήσει. Η υψίφωνη Σάλι Μάθιους με το βιμπράτο της να τρεμοπαίζει, δίνει μια ασυνήθιστα δυναμική, “spinto” ερμηνεία, καθοδηγούμενη από τη σκηνοθέτιδα να ενσαρκώσει τη Λαουρέτα σαν μια κοπέλα αποφασισμένη να περάσει το δικό της, ευτυχώς σεβόμενη τα πιανίσιμα (πολύ σιγανά - απαλά) σημεία της άριας.

https://drive.google.com/file/d/1iyc8T3d3D7Jp7DU7vj0BpBG30qA1TrYS/view?usp=sharing

Μετά το πετυχημένο εγχείρημα του Σκίκι κι αφού αυτός έχει διώξει τους συγγενείς του εκλιπόντος από το δικό του πλέον σπίτι, έξω, στο μπαλκόνι, ακούμε τις φρέσκιες φωνές των παραπάνω δύο λυρικών καλλιτεχνών∙ η Λαουρέτα και ο Ρινούτσιο αγκαλιάζονται τρυφερά, ατενίζοντας από μακριά τη χρυσαφένια Φλωρεντία (Firenze è d'oro) σαν τον Παράδεισο που θα ζήσουν μαζί για πάντα, και το όμορφο Φιέζολε (8 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Φλωρεντίας σε ένα ύψωμα με πανοραμική θέα). Αναπολούν το πρώτο τους φιλί και τους όρκους της αγάπης τους. Στα 45 χρόνια που ακούω κλασική μουσική, δεν έχω γνωρίσει άλλον συνθέτη να μπορεί μέσα σε λιγότερο από 2 λεπτά να μου μεταδώσει τόσο ισχυρό σπαρτάρισμα συγκίνησης όσο με αυτό το ερωτικό ντουέτο των δύο νέων.

Κλείνοντας την όπερα, ο Σκίκι, εδώ ερμηνευμένος από τον βαρύτονο Αλεσάντρο Κορμπέλι, χαίρεται για την ευτυχία των δύο νέων και χαμογελά ικανοποιημένος για τη πονηριά του που τους βοήθησε να βρουν την ευτυχία. Απευθυνόμενος στους θεατές, ζητά, με την άδεια του «μεγάλου πατέρα» Δάντη, το χειροκρότημα τους, αν διασκέδασαν μαζί του, ως ελαφρυντικό για να μην πεταχτεί στην κόλαση,

https://drive.google.com/file/d/11ZYZVUizGBO8S8o9a3Usoga7Gzh25koI/view?usp=sharing

Και τρεις εναλλακτικές ερμηνείες, σε αρχεία ήχου:

Ο Περουβιανός τενόρος Χουάν Ντιέγο Φλόρεθ, με τη χαρακτηριστική ευκινησία του στις ψηλές νότες, ερμηνεύει το τμήμα της άριας του Ρινούτσιου το σχετικό με τη Φλωρεντία.

https://drive.google.com/file/d/1JC9-m51fnM188CZa-aZOO_6g3qgcvSOF/view?usp=sharing

Η μυθική πλέον ντίβα της φωνής, υψίφωνη Μονσεράτ Καμπαγιέ σε μια ερμηνεία της άριας της Λαουρέτας “O mio babbino caro”, ανεπανάληπτης λυρικής ομορφιάς.

https://drive.google.com/file/d/1Fl3gBkxnV9mpEoqNYBJB0KiCbsXzSOiH/view?usp=sharing

Ο τενόρος Φράνκο Μπονισόλι, πριν επενδύσει σε ρόλους με δραματικό ηχόχρωμα φωνής, και η υψίφωνη Μιρέλα Φρένι με το λυρικό χρώμα της φωνής της, στο τελικό ερωτικό ντουέτο.

https://drive.google.com/file/d/1dKdFMnVLmYrFah_X2xtcmAWz0e4-QYf1/view?usp=sharing

Έργο του Μάικλ Σίμπλεϊ

ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Mon, 20 May 2024 11:01:41 +0300

Ως φοιτητής της Σχολής μας, είχα την τύχη να συμμετάσχω, πριν 40 περίπου χρόνια, σε δύο σκηνές από την παράσταση της Θεατρικής Ομάδας της Σχολής μας αποσπασμάτων του έργου "Τρόμος και Αθλιότητα του Τρίτου Ράιχ" του Μπέρτολτ Μπρέχτ, μια παράσταση μέσα στο πνεύμα της τότε (έστω όψιμης) περιόδου της Μεταπολίτευσης. Οι σκηνές του έργου απέπνεαν τη βαριά ατμόσφαιρα της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής πριν την εδραίωση του φασισμού στη Γερμανία της δεκαετίας του 1930, με την καταπίεση, τη δυσπιστία και την υποκρισία, που κάποτε αποδεικνύονται πιο καταλυτικές κι από την ίδια την ωμή τρομοκρατία. Ήταν μια έντονη και αξέχαστη εμπειρία για μένα στα μάλλον άχρωμα φοιτητικά μου χρόνια.

Με πολλή χαρά πληροφορήθηκα την επαναλειτουργία, μετά από διακοπή κάποιων ετών -λόγω της πανδημίας, υποθέτω- της Θεατρικής Ομάδας της Σχολής μας με το έργο του Τένεσι Ουίλιαμς "Καμίνο Ρεάλ" (βλ. παρακάτω αφίσα). Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο έργο όπου το ονειρικό και το φανταστικό στοιχείο συνοδοιπορούν με την πραγματικότητα της Αμερικής την εποχή της δημαγωγίας του Μακάρθι, στα πρώτα χρόνια του ψυχρού πολέμου ΗΠΑ-Σοβιετικής Ένωσης.

Καλή επιτυχία στην προσπάθειά σας, παιδιά!

Η ΟΜΟΡΦΙΑ ΜΟΙΑΖΕΙ ΕΦΗΜΕΡΗ. Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΟΜΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΠΑΝΤΟΤΙΝΗ ΧΑΡΙΣ ΣΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ.

Wed, 08 May 2024 18:17:53 +0300

Μαρτιρός Σεργκέγεβιτς Σαριάν: Άνθη του Μάη (1947)

Ο Μαρτιρός Σεργκέγεβιτς Σαριάν (1880-1972) ήταν από τους κύριους εκπροσώπους της αρμενικής ρεαλιστικής ζωγραφικής τέχνης κατά τη σοβιετική περίοδο.

Συμεών Σαββίδης: Σπουδή χρωμάτων (1910). Λάδι σε μουσαμά. Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας.

Ο Συμεών Σαββίδης (Τοκάτη Μικράς Ασίας, 1859 – Αθήνα, 1927) ήταν Έλληνας ζωγράφος, από τους κυριότερους εκπροσώπους της λεγόμενης «Σχολής του Μονάχου». Είχε ασχοληθεί εντατικά με τη σχέση φωτός-χρώματος με ιμπρεσιονιστικές επιρροές στα τοπία του τα οποία κυριάρχησαν στην καλλιτεχνική του παραγωγή τα τελευταία χρόνια της ζωής του, οπόταν ζωγράφιζε πολύ την ύπαιθρο με πλούσιο φως, ώστε να κατηγορηθεί ότι «αφήνει τον γερμανικόν τρόπον της εκφράσεως διά να μαθητεύση εις το σχολείον της φύσεως».

Παρ Σινιαϊ Μέρσε: Κολατσιό στην εξοχή τον Μάη (1873).

O Ούγγρος ζωγράφος Παρ Σινιαϊ Μέρσε (Pál Szinyei Merse, 1845-1920) ανακάλυψε στο Παρίσι, αργά στη σταδιοδρομία του, μη επηρεαζόμενος από τη γαλλική ιμπρεσιονιστική τεχνοτροπία, τον «καθαρό αέρα της εξοχής» ως τρόπο μετάδοσης του μορφοποιητικού και χρωματιστικού εφέ του φωτός στην ένωση ανθρώπου και φύσης, αναπολώντας τις εξορμήσεις του στη φύση της Βόρειας Ουγγαρίας, σε μια αρμονία ηλιόλουστων χρωμάτων με συμπληρωματικά και αντίθετα εφέ σε πολλά διαφορετικά χρωματικά «μπαλώματα». Ο Σινιαϊ ανέπτυξε το προσωπικό του ανεξάρτητο ιμπρεσιονιστικό ύφος. Συνδυάζει τα χρώματα των πινάκων του με αρμονικά συμπληρωματικά χρώματα και χρησιμοποιεί επιδέξια εφέ φωτισμού.

O εν λόγω πίνακας δείχνει μια ομάδα ανθρώπων να κάθονται σε έναν λόφο και να απολαμβάνουν τη δροσερή σκιά ενός δέντρου έξω από την εικόνα. Ο καλλιτέχνης ζωγράφισε πρώτα το τοπίο από μνήμης στο ατελιέ του. Τις επιμέρους φιγούρες τις σχεδίασε μετά, με μοντέλα. Ο άντρας ο ξαπλωμένος σε μια κουβέρτα που τρώει ένα μπούτι κοτόπουλου, είναι ο ίδιος ο ζωγράφος. Ο πίνακας δεν έτυχε ευμενούς αποδοχής παρά μόνο γύρω στις αρχές του 20^ου αιώνα.

Κι από τους λόφους της Ουγγαρίας, σε εκείνους της γειτονικής Αυστρίας όπου γυρίστηκε η πρώτη σκηνή της ταινίας μιούζικαλ «Η Μελωδία της Ευτυχίας – The Sound of Music», παραγωγής 1965, σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Γουάιζ. Πρωταγωνίστρια της ταινίας η Τζούλι Άντριους. Η ταινία ήταν βασισμένη στο ομώνυμο θεατρικό μιούζικαλ του Μπρόντγουεϊ, του οποίου τα τραγούδια έγραψαν οι Ρίτσαρντ Ρότζερς (μουσική) και Όσκαρ Χάμερσταϊν II (στίχοι). Το τραγούδι της έναρξης εισάγει τον χαρακτήρα της Μαρίας, μιας νεαρής οικονόμου προερχόμενης από ένα αυστριακό αβαείο. Η ταινία διαδραματίζεται στην Αυστρία στο κατώφλι της ναζιστικής εισβολής. Απευθυνόμενη σε ένα οικογενειακό κοινό, ωστόσο, η ταινία μειώνει δραστικά την απειλή του φασισμού, καθώς οι χαριτωμένες μελωδίες της την μετατρέπουν σε « ένα ζαχαρωμένο ψέμα που οι άνθρωποι φαίνεται να θέλουν να φάνε….», καθώς το κοινό απολαμβάνει να χειραγωγείται από έναν «γλυκανάλατο συναισθηματισμό».

Μέσα από την προσποιητή γκλαμουριά της χολιγουντιανής "βιομηχανίας των ονείρων", η Στέφανι Τζοάν Αντζελίνα Τζερμανότα, ευρύτερα γνωστή ως Λέιντι Γκάγκα (Lady Gaga), στην τελετή απονομής των βραβείων Oscar το 2015, ξεκινά με το τραγούδι της εναρκτήριας σκηνής της ταινίας και κλείνει με τους στίχους ενός άλλου τραγουδιού που εμφανίζονται στο κάτω μέρος της σχετικής εικόνας.

Παρότι κατανοώ όλες τις προαναφερθείσες ενστάσεις, δεν μπορώ να μην πω στους σνομπιστές της «ελαφράς» Τέχνης και λάτρεις μόνο της «υψηλής» ότι κάθε είδος τέχνης μπορεί να έχει ποιότητα και αλήθεια και ότι με συγκινεί βαθιά η θέαση της ομορφιάς μιας νέας κοπέλας που τραγουδάει με αίσθημα και τέλεια άρθρωση του λόγου και φωνητική τεχνική.

https://drive.google.com/file/d/1JLKs0FIGzUGxgIIJJL64uKjxsvkB4h6A/view?usp=sharing

Κι άλλο ένα τραγούδι από μιούζικαλ κι αυτό με θέμα τη σημασία της μουσικής στη ζωή μας.

Μπράντλεϊ Πάρις: Aναζήτηση αγάπης (1992)

«Η Μουσική της Νύχτας -The Music of the Night» είναι ένα σημαντικό τραγούδι από το μιούζικαλ «Το Φάντασμα της Όπερας» του 1986. Η μουσική γράφτηκε από τον Άντριου Λόιντ-Βέμπερ. Το τραγούδι αρχικά έγινε διάσημο από τον Βρετανό Μάικλ Κρόφορντ, τον ηθοποιό που δημιούργησε τον ρόλο του Φαντάσματος τόσο στο Γουέστ Εντ όσο και στο Μπρόντγουεϊ. Το τραγούδι αυτό ακούγεται όταν το Φάντασμα παρασύρει την αγαπημένη του Κριστίν στο κρησφύγετό του κάτω από την Όπερα. Την σαγηνεύει με τη «μουσική του» της νύχτας, με τη φωνή του να τη βάζει σε ένα είδος έκστασης. Τραγουδά για την άρρητη αγάπη του για εκείνη και την προτρέπει να ξεχάσει τον κόσμο και τη ζωή που ήξερε πριν.

Το 1993, η Αμερικανίδα τραγουδίστρια Μπάρμπρα Στρέιζαντ και ο Μάικλ Κρόφορντ κυκλοφόρησαν μια έκδοση του "The Music of the Night" σε ντουέτο που συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ της Στρέιζαντ “Back to Broadway”. Πρόκειται για ένα ντουέτο-υπνωτιστικό ύμνο στον οποίο η ζεστή, θεατρική λεπτότητα του Κρόφορντ κατακλύζεται από τη δυναμική μεγαλοπρέπεια της Στρέιζαντ στην κορύφωση του τραγουδιού.

https://drive.google.com/file/d/1d0_PEg3z-KIo3P8b3NSce8eaYfWyVTVA/view?usp=sharing

Οι πόνοι της Παναγιάς

Thu, 02 May 2024 20:38:56 +0300

Το συγκλονιστικό τραγούδι του Κ. Βάρναλη σε εκτέλεση Νίκου Ξυλούρη (για το βίντεο κάντε κλικ στο κείμενο)

Γιατί τελικά "θεριά οι ανθρώποι δεν μπορούν το φως να το σηκώσουν"

Στίχοι: Κώστας Βάρναλης Μουσική: Λουκάς Θάνος

Που να σε κρύψω γιόκα μου να μη σε φτάνουν οι κακοί σε ποιο νησί του ωκεανού σε πια κορφή ερημική. Δε θα σε μάθω να μιλάς και τ’ άδικο φωνάξεις ξέρω πως θα ‘χεις την καρδιά τόσο καλή τόσο γλυκή που μες τα βρόχια της οργής ταχειά, ταχειά θε να σπαράξεις. Συ θα ‘χεις μάτια γαλανά θα ‘χεις κορμάκι τρυφερό θα σε φυλάω από ματιά κακή και από κακό καιρό Από το πρώτο ξάφνιασμα της ξυπνημένης νιότης δεν είσαι εσύ για μάχητες δεν είσαι εσύ για το σταυρό εσύ νοικοκερόπουλο όχι σκλάβος, όχι σκλάβος ή προδότης Κι αν κάποτε τα φρένα σου το δίκιο φως της αστραπής κι αν η αλήθεια σου ζητήσουνε παιδάκι μου να μην τα πεις Θεριά οι ανθρώποι δεν μπορούν το φως να το σηκώσουν δεν είναι η αλήθεια πιο χρυσή απ’ την αλήθεια της σιωπής χίλιες φορές να γεννηθείς τόσες, τόσες θα σε σταυρώσουν

Λ. ΘΑΝΟΥ - Κ ΒΑΡΝΑΛΗ Οι πόνοι της Παναγίας Νίκος Ξυλούρης.mp4

Περίπατος Βιβλίου 2024 σε όλη την Ελλάδα

Thu, 25 Apr 2024 12:18:18 +0300

Η Ένωση Ελληνικού Βιβλίου καθιερώνει στην Ελλάδα την 23η Απριλίου ως Ημέρα Βιβλίου, όπως έχει καθιερωθεί διεθνώς από την UNESCO.

Στο πλαίσιο αυτό διοργανώνει πολλές εκδηλώσεις με τη φιλοδοξία η διοργάνωση να επεκτείνεται σε όσες περισσότερες πόλεις της Ελλάδας είναι δυνατόν.

Σε δημόσιες και δημοτικές βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία και εκδοτικούς οίκους διοργανώνονται μία ή περισσότερες εκδηλώσεις βιβλίου με πολλούς αγαπημένους πεζογράφους, ποιητές, μεταφραστές, επιμελητές και εκδότες οι οποίοι υποδέχονται και συνομιλούν με το κοινό.

Σάββατο 27.4.2024

https://www.greekbookday.gr/

https://www.greekbookday.gr/ekdilwseis-category-69.html

Καλές διαδρομές!!!!!!

ΔΥΟ ΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΟΥ ΠΙΛΑΤΟΥ. ΜΗΠΩΣ ΚΑΙ ΔΙΚΕΣ ΜΑΣ;

Wed, 17 Apr 2024 18:43:15 +0300

Αναμένοντας τη Μεγάλη Πέμπτη, δύο ρήσεις του Πιλάτου από το κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο, σε ισάριθμους ρεαλιστικούς ζωγραφικούς πίνακες του προπερασμένου αιώνα:

« Τι έστιν αλήθεια; » του Νικολάι Γκε (1890)

Ο κυβερνήτης που ζει για να διαχειρίζεται και να διαιωνίζει την εξουσία του, αναρωτιέται, μάλλον με αδιάφορο ψευτο-σκεπτικισμό, τι είναι αλήθεια, ενώ τη βλέπει μπροστά του με τα ίδια του τα μάτια. "Η αλήθεια δεν είναι μια απλή εμπειρική διαπίστωση που αντιστοιχεί στην πραγματικότητα, αλλά προϋποθέτει την εμφάνιση της πραγματικότητας σε αυτόν που ήδη διαθέτει έναν ορίζοντα νοήματος (μια ταυτότητα) στη ζωή του. Δεν είναι, δηλαδή, απλώς μια γνωστική αλλά, πρωτίστως, μια υπαρξιακή υπόθεση."

« Ίδε ο Άνθρωπος» του Αντόνιο Τσίζερι (1862)

Ο ίδιος κυβερνήτης κατόπιν παρουσιάζει στον όχλο την Αλήθεια που εκείνος δεν είναι σε θέση να γνωρίσει και να βιώσει και που όλοι μας, ως άλλοτε άλλου βαθμού διαταραγμένες προσωπικότητες, πεισματικά επιμένουμε να αγνοούμε. Αλήθεια απέραντα μόνη, ταπεινωμένη μα γαλήνια, Αλήθεια της αγάπης.

ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Tue, 09 Apr 2024 12:05:11 +0300

Η Ελληνική Εταιρεία Εξωνοσοκομειακής Επείγουσας Ιατρικής (ΕΕΕΕΙ) και οι SOS ΙΑΤΡΟΙ διοργανώνουν ένα κύκλο διαδικτυακών σεμιναρίων με θέμα «Ιατρική και Λογοτεχνία» με Ομιλήτρια την κα Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (Συγγραφέας, Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Παν. Θεσσαλονίκης) και σχολιαστή τον κο Γιώργο Θεοχάρη (Παθολόγος και Πρόεδρος των SOS ΙΑΤΡΩΝ).

Ένας κύκλος σεμιναρίων βασισμένος σε λογοτεχνικά έργα, τα οποία έχουν γραφεί από ιατρούς λογοτέχνες, στηρίζονται στις εμπειρίες τους και μας επιτρέπουν να βρούμε νοητούς συνοδοιπόρους στην άσκηση της ιατρικής. Αλλά και κείμενα μυθοπλασίας καθώς και δοκίμια από συγγραφείς που μπορούν να δώσουν κίνητρα για αναστοχασμό και γενικότερα προβληματισμό.

Στόχος των σεμιναρίων είναι η διερεύνηση της σχέσης ιατρού-ασθενούς, θέτοντας το βασικό ερώτημα πόσο «τέχνη» είναι η άσκηση της ιατρικής.

Κάθε σεμινάριο θα περιλαμβάνει κατατοπιστική εισαγωγική παρουσίαση και ανάλυση ενός λογοτεχνικού κειμένου ή ενός δοκιμίου το οποίο θα έχει σταλεί προηγουμένως ηλεκτρονικά και θα ακολουθεί συζήτηση.

Ο αριθμός των συμμετεχόντων σε κάθε σεμινάριο δεν θα υπερβαίνει τα 50 άτομα. Ορίζεται επίσης μια συμβολική συμμετοχή 8€ ανά σεμινάριο.

Στο σεμινάριο μπορούν να συμμετέχουν γιατροί, φοιτητές ιατρικής, επαγγελματίες υγείας αλλά και λογοτέχνες, εικαστικοί, φιλόλογοι και όσοι ενδιαφέρονται για θέματα που αφορούν την ιατρική και τη λογοτεχνία.

Σύμφωνα με τα κριτήρια της UEMS – EACCME (Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος) χορηγούνται 1,5 μόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης (CME-CPD credits). Το συνέδριο είναι εγκεκριμένο από τον ΕΟΦ.

Λίγα λόγια από την Ομιλήτρια των σεμιναρίων κα Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (Συγγραφέας, Καθηγήτρια Νεολληνικής Φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Παν. Θεσσαλονίκης)

"Ο σκοπός του σεμιναρίου

Γνωρίζουμε πολύ καλά τι είναι η ιατρική, οι σπουδές της και το επάγγελμα-λειτούργημα που ασκεί ο γιατρός, πανάρχαιο και από τα πλέον σπουδαία στις κοινωνίες μας, τις αρχαίες και ακόμη περισσότερο τις σύγχρονες.

Αυτό που ίσως δεν σκεφτόμαστε είναι ότι εκτός από τον γιατρό, εκείνος που ασχολείται συνεχώς με τα ιατρικά ζητήματα, τον πόνο, την αρρώστια, τη θεραπεία σε όλες τις εκφάνσεις τους, είναι ο λογοτέχνης.

Ο λόγος είναι εξαιρετικά απλός: η λογοτεχνία είναι η ανάγκη των ανθρώπων να εκφράσουν ανθρώπινα συναισθήματα και καταστάσεις που ξεπερνούν την καθημερινή γλώσσα της επικοινωνίας και εντυπώνονται βαθύτερα στον άνθρωπο. Και ασφαλώς τα κυριότερα από αυτά τα συναισθήματα, που δύσκολα κοινωνούνται, είναι ο μεγάλος σωματικός πόνος και ο φόβος του θανάτου. Και στις δυο περιπτώσεις καλείται ο γιατρός να κάνει το ιατρικό καθήκον του, και αυτόκλητος είναι ο λογοτέχνης που παρατηρεί, προβληματίζεται, στοχάζεται, περιγράφει, θυμίζοντας πόσο αβοήθητος είναι ο θνητός και υποχρεωτικά θνητός και ευπρόσβλητος άνθρωπος.

Ο λογοτέχνης, όπως και κάθε άνθρωπος, θα αναζητήσει πολλές φορές στη ζωή του τη βοήθεια του γιατρού.

Ο γιατρός όμως έχει να ωφεληθεί από το έργο του λογοτέχνη; Πριν φωνάξουμε κατηγορηματικά ΟΧΙ!, αξίζει να σκεφτούμε τα εξής.

Ο γιατρός δεν έχει να θεραπεύσει μόνο ασθένειες, γιατί για να το κάνει αυτό πρέπει να επικοινωνήσει με τους ασθενείς που ανήκουν στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο, με διαφορετικό μορφωτικό επίπεδο. Χωρίς την καλή επικοινωνία είναι δύσκολο να δρομολογήσει την εξέταση και τη διάγνωσή του, γιατί προϋπόθεση είναι να ρωτήσει σωστά για να λάβει χρήσιμες απαντήσεις.

Ο γιατρός δεν έχει να παλέψει μόνο με την αρρώστια, αλλά και με το φαντασιακό του ασθενούς, εννοώ τις προκαταλήψεις, τους ψυχολογικούς φραγμούς που δεν προκαλεί μόνο η άγνοια αλλά και το υποσυνείδητο. Είναι δύσκολο να πείσεις κάποιον να κάνει μια δύσκολη θεραπεία ή ένα αναγκαίο εμβόλιο.

Το λειτούργημα του γιατρού είναι κουραστικό, εξοντωτικό. Η ανάγνωση της λογοτεχνίας, ή αλλιώς του «ιατρικού» μυθιστορήματος, είδους αναγνωρισμένου και σχετικά μοντέρνου, ή ακόμη της αυτοβιογραφίας άλλων γιατρών, του προσφέρει παρήγορη συντροφιά, ενώ τον κρατά μέσα στον κύκλο των ενδιαφερόντων του και διευρύνει τους ορίζοντές του. Σωστά έχει λεχθεί ότι όσοι διαβάζουν μυθιστορήματα ζουν πολλές ζωές, και όχι μόνο τη δική τους.

Για την αρρώστια και την υγεία έχουν γράψει οι λογοτέχνες από την αρχαιότητα Πριν η ιατρική γίνει επιστήμη τον 18ο αιώνα λόγω της προόδου στις φυσικές επιστήμες, ―ανακάλυψη του μικροσκοπίου, των ακτίνων Χ, κλπ. μέχρι τα σύγχρονα πολύπλοκα μηχανήματα―, ο γιατρός ασκούσε ξεκάθαρα μια τέχνη ―ας πούμε ήταν ένας καλλιτέχνης των μέσων ανακούφισης― και ένας συμπαραστάτης των αρρώστων, γι’ αυτό και η σχέση του γιατρού με τη θεότητα και η ιερή του διάσταση. Σας θυμίζω την αρχαία ιατρική, τον Ασκληπιό και τους μαθητές του, τα ιερά του Ασκληπιού σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Όταν σήμερα μιλάμε για παρηγορητική φροντίδα, δεν απέχουμε πολύ από την εμπειρική ιατρική των αρχαίων προγόνων μας, με τα περίεργα ματζούνια από φυτά, τον «μανδραγόρα» κλπ., αλλά παράλληλα το νοιάξιμο, την κατανόηση και τον σεβασμό στον συνάνθρωπο.

Υπάρχουν κείμενα μυθοπλασίας καθώς και δοκίμια από συγγραφείς που μπορούν να δώσουν στο γιατρό τροφή για σκέψη, κίνητρο για αναστοχασμό και γενικότερο προβληματισμό, δηλαδή αυτό το λίγο παραπάνω που χρειάζεται κάθε επιστήμονας για να ζει όμορφα την επαγγελματική ζωή του.

Πολύτιμα ανάμεσα σ’ αυτά είναι κείμενα συγγραφέων που υπήρξαν και οι ίδιοι γιατροί και στηρίζονται στις εμπειρίες τους, γιατί μας επιτρέπουν όχι μόνο να μάθουμε από αυτούς αλλά και να ταυτιστούμε μαζί τους, να βρούμε έναν νοητό συνοδοιπόρο.

Απόδειξη για τα παραπάνω είναι ότι σε πολλά πανεπιστήμια στις ΗΠΑ έχει εισαχθεί στις ιατρικές σχολές το μάθημα Ιατρικής και Λογοτεχνίας εδώ και δεκαετίες, ενώ εκδίδονται ειδικά περιοδικά με ανάλογα θέματα, γραμμένα αποκλειστικά από γιατρούς, όπως το γνωστό Literature and Medicine, που εκδίδεται από το 1982 στο πανεπιστήμιο του Illinois, στο Σικάγο.

θα σας δώσω μερικά παραδείγματα στα οποία ο γιατρός έχει κάτι να μάθει από την παρατήρηση και την ανησυχία του λογοτέχνη. Τα παραδείγματα χωρίζονται ανάλογα με ιδιαίτερους άξονες ενδιαφέροντος. Πολλά από τα κείμενα είναι κλασικά και εμπλουτίζουν την περιουσία μας στο χώρο του πολιτισμού και, εννοείται, στο πνεύμα του ανθρωπισμού.

Κάθε μάθημα θα περιλαμβάνει κατατοπιστική εισαγωγή, παρουσίαση και ανάλυση ενός λογοτεχνικού κειμένου ή ενός δοκιμίου το οποίο θα έχει σταλεί προηγουμένως ηλεκτρονικά στους συμμετέχοντας, και θα ακολουθεί συζήτηση."

1ο Σεμινάριο: Ο γιατρός, ο ασθενής και το κοινωνικό φαντασιακό

Εγγραφείτε ακολουθώντας τον σύνδεσμο https://docs.google.com/.../1FAIpQLScCAsPn4Gjf3.../viewform

Τρίτη 23 Απριλίου, 20:30-22:00

Σούζαν Σόνταγκ: Η νόσος ως μεταφορά

Η διάσημη Αμερικανίδα διανοούμενη, ακτιβίστρια και δοκιμιογράφος στο κλασικό αυτό βιβλίο που έγραψε με αφορμή το φόβο για το AIDS, απομυθοποιεί τη γλώσσα των στερεοτυπικών αντιλήψεων για αρρώστιες κι επιδημίες όπως παλιότερα η φυματίωση και η σύφιλη, που γεννά ο φόβος και κυριαρχούν στο κοινωνικό φαντασιακό. Η συγγραφέας προσεγγίζει την αρρώστια στις πραγματικές διαστάσεις της, επισημαίνοντας το βαθμό στον οποίο η αντιμετώπιση της ιατρικής επηρεάζεται από ζητήματα κουλτούρας, μυθοποίησης και φαντασιώσεων όχι μόνο των ασθενών αλλά και των γιατρών.

ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Fri, 05 Apr 2024 20:06:17 +0300

Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία στη θέση που της αξίζει: στην καθημερινότητά μας.

Θερμές ευχαριστίες στον Δρ Φιλοσοφίας Κώστα Καλαχάνη για τη συμβολή του στο μάθημά μας.

5 ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΑ ΣΤΟΝ ΑΠΡΙΛΙΟ

Tue, 02 Apr 2024 11:43:02 +0300

1. “April In Paris” By Ella Fitzgerald And Louis Armstrong

01.Ella Fitzgerald & Louis Armstrong - April In Paris.mp3

https://www.youtube.com/watch?v=v7VLDheurRs

2. April Fool” By Patti Smith

02.Patti Smith - April Fool.mp3

https://www.youtube.com/watch?v=BcR3I3Qk1XU

3.April Skies” By The Jesus And Mary Chain

03.The Jesus And Mary Chain - April Skies.mp4

https://www.youtube.com/watch?v=OPPP3BXurHk

4.“April” By Deep Purple

04.Deep Purple - April.mp3

https://www.youtube.com/watch?v=toonXjN2wTM

5. Frank Sinatra "I'll Remember April"

05.Frank Sinatra _I'll Remember April_.mp3

https://www.youtube.com/watch?v=pepYluyez4k

Όταν η Ιατρική και η Τέχνη συναντούν την Τεχνητή Νοημοσύνη

Fri, 29 Mar 2024 16:48:00 +0300

Η Ιατρική και η Τέχνη ακολουθούν μία κοινή πορεία εδώ και πολλούς αιώνες, με τη μία να αντλεί έμπνευση από την άλλη. Μπορεί η σχέση τους να μείνει ανεπηρέαστη από την πανταχού -πλέον- παρούσα Τεχνητή Νοημοσύνη; Μάλλον, όχι.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη αξιοποιείται πλέον εκτενώς στην επεξεργασία και την ανάλυση εικόνων, συμπεριλαμβανομένων των εικόνων ιατροβιολογικού ενδιαφέροντος, και στην παραγωγή έργων τέχνης που κάλλιστα θα μπορούσαν να είχαν δημιουργηθεί από μεγάλους ζωγράφους.

Σε μια προσπάθεια να δώσουμε μία ιδιαίτερη πινελιά στη φωτογραφία ενός εκθέματος του Μουσείου Παθολογικής Ανατομικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, αξιοποιήσαμε την εφαρμογή DALL·E της OpenAI και προσπαθήσαμε να μετατρέψουμε την εικόνα του παθολογοανατομικού εκθέματος σε πίνακες ζωγραφικής, εμπνευσμένους από ορισμένους από τους μεγαλύτερους ζωγράφους της ιστορίας.

Το έκθεμα το οποίο αξιοποιήσαμε είναι ένας οφθαλμός με βασικοκυτταρικό καρκίνωμα στο κάτω βλέφαρό του. Αναπαριστά μια νεοπλασία που μπορεί να αποδοθεί στον περιβαλλοντικό παράγοντα κινδύνου της υπεριώδους ακτινοβολίας.

(Πηγή: Αρχείο Α’ Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατομικής Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ)

Ζητήσαμε από το πρόγραμμα να αξιοποιήσει το εν λόγω έκθεμα και να μας δώσει από έναν πίνακα ζωγραφικής με έμπνευση διαδοχικά από:

(α) το καλλιτεχνικό ρεύμα του κυβισμού (βλ. Pablo Picasso)

(β) το στυλ του Salvador Dali

(γ) το στυλ του Sandro Botticelli

(δ) το στυλ του Pierre-Auguste Renoir

(ε) το στυλ του Vincent van Gogh

(στ) το στυλ του Michelangelo

(ζ) το στυλ του Eugène Delacroix

Ποιο μπορεί να είναι ένα πιθανό όφελος από αυτό; Να δοθεί μια καλλιτεχνική πινελιά σε ένα έκθεμα και στην πάθηση που αυτό αφορά, ούτως ώστε να προσελκύσει το ενδιαφέρον φοιτητών και κοινού. Επιπροσθέτως, καθώς πλέον σχεδόν όλοι εντυπωσιάζονται από τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενδεχομένως μια τέτοια προσέγγιση να μπορεί να συνεισφέρει, μέσω κατάλληλης αξιοποίησης και προσαρμογής ανά περίπτωση, στην ευαισθητοποίηση που αφορά στην προστασία της υγείας από κάποιον παράγοντα κινδύνου, ο οποίος στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι η υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία.

Ο ΠΑΓΕΡΟΣ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΟΡΡΑ ΕΜΦΥΣΕΙ ΑΙΣΘΗΜΑ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΥ - Η ΠΡΩΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝ ΣΙΜΠΕΛΙΟΥΣ

Mon, 25 Mar 2024 16:16:19 +0300

Ο χαρακτήρας ενός έθνους είναι σύμφυτος με τη φύση στην οποία αυτό αναπτύσσεται, οπότε η μουσική ακολουθεί και τα δύο.

Τζον Έβερετ Μίλεϊ: Φύσηξε φύσηξε, χειμωνιάτικο αγιάζι (1892).

Η Συμφωνία αρ. 1 σε μι ελάσσονα, έργο 39, είναι μια σύνθεση τεσσάρων κινήσεων-μερών για ορχήστρα, γραμμένη από το 1898 έως το 1899 και αναθεωρημένη το 1900 από τον Φινλανδό «εθνικό» συνθέτη Γιαν Σιμπέλιους (1865-1957). Η Πρώτη Συμφωνία του Σιμπέλιους παραμένει δημοφιλής από την πρώτη της παρουσίαση. Είναι ο υπέροχος και γεμάτος αυτοπεποίθηση αποχαιρετισμός του Σιμπέλιους στον ρομαντισμό του 19ου αιώνα. Ο 20ός αιώνας έφερνε νέες προκλήσεις τις οποίες ο συνθέτης ήταν πλέον έτοιμος να δεχτεί. Το κοινό άκουσε σε αυτήν τη συμφωνία τη φωνή ενός συναρπαστικού νέου συνθέτη: «Η συμφωνία του, ένα έργο γεμάτο ασυγκράτητη δύναμη, γεμάτο παθιασμένη ζωντάνια και εκπληκτικό ηρωισμό είναι –για να το πω ξεκάθαρα– αξιοσημείωτο έργο που βγάζει σε νέα μονοπάτια ή μάλλον ορμάει μπροστά σαν μεθυσμένος θεός», έγραψε ο Φέρντιναντ Πφολ στις “Hamburger Nachrichten – Ειδήσεις του Αμβούργου”.

Ραφαέλ Γκουέρα: Ο ήλιος πάει να κρυφτεί στον φινλανδικό χειμώνα.

Το κοινό και εύκολο συμπέρασμα για την Πρώτη Συμφωνία του Σιμπέλιους είναι ότι πρόκειται για ένα «ρομαντικό» και «πατριωτικό» έργο. Υπάρχει πράγματι κάποιο στοιχείο αλήθειας στη χρήση αυτών των (συχνά πολύ αδέξια χρησιμοποιούμενων) όρων, αλλά θα ήταν αδικαιολόγητο να ισχυριστούμε ότι η Συμφωνία είναι μόνο αυτό. Ο Σιμπέλιους αρνιόταν κατηγορηματικά κάθε εξωμουσικό νόημα σε όλες τις συμφωνίες του∙ όμως οι συμπατριώτες ακροατές του έβλεπαν στη μουσική του τα πάντα, από δάση και βουνά μέχρι στροβιλιζόμενους ανέμους και σαρωτικά τοπία με χιόνι μέχρι και την ύπαρξη της ίδιας της πατρίδας τους. Σε τελική ανάλυση, ο συνθέτης παραδέχτηκε ότι δεν είναι λάθος να βρίσκουμε, «ας πούμε, ένα συναίσθημα της φύσης στη μουσική του, αρκεί να το έχουμε ξεκάθαρο μέσα μας, ώστε εμείς οι ίδιοι να μην γινόμαστε μέρος του πιο εσώτερου ήχου και της αίσθησης της μουσικής μέσω της όποιας εικόνας." Αυτός ο συμβιβασμός είναι ίσως αντιπροσωπευτικός του αγώνα του να ενώσει τον χείμαρρο του ανθρώπινου συναισθήματος που ένιωθε (για τη φύση, το σπίτι του, τη γη, μεταξύ άλλων) και τη «βαθιά εσωτερική λογική» που τον ωθούσε στην αναζήτηση της συμφωνικής τελειότητας στη μουσική του.

Έερο Γιάνερφελτ: Πορτρέτο του Σιμπέλιους (1892).

Η αρχή του έργου είναι από τις πιο πρωτότυπες στην ιστορία της συμφωνίας Αυτή η πρώτη από τις συμφωνίες του Σιμπέλιους χαιρετίζει τον κόσμο όχι με ξέσπασμα ή με φανφάρες, αλλά - ασυνήθιστα - με ένα σόλο κλαρινέτο πάνω από έναν ήσυχο ρολισμό τυμπάνου. Αμέσως υπάρχει η αίσθηση της απόστασης, των ανεξερεύνητων κόσμων που καλύπτονται από μυστήριο. Το χειμωνιάτικο φινλανδικό τοπίο είναι αδιαμφισβήτητο και μια αίσθηση προσδοκίας γεμίζει τον αέρα. Η πρώτη κίνηση λοιπόν ξεκινά με το εξής μακρύ και παρεκβατικό, μοναχικό σόλο κλαρινέτο αποπνέοντας ταυτόχρονα μια αίσθηση ερήμωσης.

https://drive.google.com/file/d/1MC-3oMtj4ezRPdG4rmbm3vrxWcoa80-W/view?usp=sharing

Στη συνέχεια της πορείας του έργου αυτού, η ορχήστρα παίζει με τόσο πάθος και πληθωρικότητα που δεν θα ξεπερνούσε ποτέ σε κανένα από τα επόμενα έργα του συνθέτη. Το ίδιο προφανώς ισχύει και για την Ορχήστρα Χαλέ που πρωτοηχογράφησε το έργο το 1957 για τον μαέστρο της, Τζον Μπαρμπιρόλι. Απο την εν λόγω εκτέλεση ακούσαμε την υποβλητική έναρξη της συμφωνίας και συνεχίζουμε με αποσπάσματα από το πρώτο μέρος της (Andante, ma non troppo – Allegro energico / Mέτρια αργά αλλά όχι πολύ- Γοργά, ενεργητικά)

https://drive.google.com/file/d/1cFbI-Q22iZMrJNwwoV9uvrMF2zE7gTfB/view?usp=sharing

Και τώρα εκτενή αποσπάσματα από το τελευταίο μέρος της συμφωνίας Finale (Quasi una fantasia)/ Φινάλε (Σχεδόν σαν μια φαντασία).

https://drive.google.com/file/d/1n2QGXusFdT7yZPwFv71dt-9W2eMAk27B/view?usp=sharing

Είπαν για την Πρώτη Συμφωνία του Σιμπέλιους:

"Είναι μουσική ενός νεαρού γίγαντα, γεμάτη από φλογερή αγάπη για τη χώρα του και φλογερή αντίσταση ενάντια στους καταπιεστές της.”

Σάιμον Πάρμετ, μαέστρος, 1955.

"Η πρώτη συμφωνία είναι η δυναμική μουσική ενός νεαρού άνδρα. Ο ίδιος ο νεαρός Σιμπέλιους δεν ήταν άγριος· η μουσική του όμως περιέχει όλη την αγριότητα και την οργή του ανθρώπου."

Όσμο Βάνσκα, μαέστρος, 1998.

ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ

Fri, 22 Mar 2024 19:12:15 +0300

Στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων εκτός Σχολής δράσεων του μαθήματός μας, την Πέμπτη 21.3. 2024, Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, παρακολουθήσαμε την ειδική μουσική εκδήλωση, στην κεντρική αίθουσα του ΕΚΠΑ στα Προπύλαια, με απαγγελία ποιημάτων του Οδυσσέα Ελύτη, υπό τη συνοδεία κλασικών μελωδιών που αγαπούσε ο ποιητής, ερμηνευμένων στο πιάνο από την διεθνώς καταξιωμένη σολίστ Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου. Προσωπικά ξεχώρισα την ερμηνεία της σε απόσπασμα σουίτας του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, οπότε, παρεμπιπτόντως, παραθέτω εδώ την θαυμάσια ερμηνεία της στα δύο πρώτα πρελούδια και φούγκες του 1^ου βιβλίου του «Καλοσυγκερασμένου Κλειδοκύμβαλου» από την αναγνωρισμένης αξίας δισκογραφία της.

https://drive.google.com/file/d/1KmHVb6jL6Qhn3oYiTzVhKLunfCyoNdro/view?usp=sharing

Η φίλη μας Αγγελική Καραχάλιου συμμετείχε επίσης, την ίδια μέρα, στον Μαραθώνιο Ποίησης του ΕΚΠΑ, με ανάγνωση ποιήματος του παππού της Άρη Κανδηλάπτη από τη συλλογή ποιημάτων του.

Και η καλλιτέχνης φωτογράφος μας εν δράσει!

Με αφορμή την άνοιξη και την ημέρα ποίησης

Thu, 21 Mar 2024 11:52:27 +0300

Γιώργου Σεφέρη, «Μυθιστόρημα. ΚΓ'»

Λίγο ακόμα
θα ιδούμε τις αμυγδαλιές ν' ανθίζουν
τα μάρμαρα να λάμπουν στον ήλιο
τη θάλασσα να κυματίζει

λίγο ακόμα,
να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα.

Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα, Ίκαρος, Αθήνα 1998 (19η έκδ.), σ. 70

Στην ομιλία του στη Στοκχόλμη, κατά την τελετή απονομής του βραβείου Nόμπελ (τον Δεκέμβριο του 1963), ο Σεφέρης συνοψίζει τις πεποιθήσεις του, αφενός για την άμεση και αδιάσπαστη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας και ευρύτερα της ελληνικής ηθικής συνείδησης από την αρχαιότητα ως τη σημερινή εποχή και αφετέρου για την αναγκαιότητα και τη λειτουργία της ποίησης στον σύγχρονο κόσμο.

Oμιλία στη Στοκχόλμη

"Τούτη την ώρα αισθάνομαι πως είμαι ο ίδιος μια αντίφαση. Αλήθεια, η Σουηδική Ακαδημία έκρινε πως η προσπάθειά μου σε μια γλώσσα περιλάλητη επί αιώνες, αλλά στην παρούσα μορφή της περιορισμένη, άξιζε αυτή την υψηλή διάκριση. Θέλησε να τιμήσει τη γλώσσα μου, και να – εκφράζω τώρα τις ευχαριστίες μου σε ξένη γλώσσα. Σας παρακαλώ να μου δώσετε τη συγγνώμη που ζητώ πρώτα- πρώτα από τον εαυτό μου.
Ανήκω σε μια χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού του, τη θάλασσα, και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή. Η ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ της να μιλιέται. Δέχτηκε τις αλλοιώσεις που δέχεται καθετί ζωντανό, αλλά δεν παρουσιάζει κανένα χάσμα. Άλλο χαρακτηριστικό αυτής της παράδοσης είναι η αγάπη της για την ανθρωπιά· κανόνας της είναι η δικαιοσύνη. Στην αρχαία τραγωδία, την οργανωμένη με τόση ακρίβεια, ο άνθρωπος που ξεπερνά το μέτρο πρέπει να τιμωρηθεί από τις Ερινύες. O ίδιος νόμος ισχύει και όταν ακόμη πρόκειται για φυσικά φαινόμενα: «Ήλιος ουχ υπερβήσεται μέτρα» λέει ο Ηράκλειτος· «ει δε μη, Ερινύες μιν Δίκης επίκουροι εξευρήσουσιν».
Συλλογίζομαι πως δεν αποκλείεται ολωσδιόλου να ωφεληθεί ένας σύγχρονος επιστήμων, αν στοχαστεί τούτο το απόφθεγμα του Ίωνα φιλοσόφου. Όσο για μένα συγκινούμαι παρατηρώντας πως η συνείδηση της δικαιοσύνης είχε τόσο πολύ διαποτίσει την ελληνική ψυχή, ώστε να γίνει κανόνας και του φυσικού κόσμου. Και ένας από τους διδασκάλους μου, των αρχών του περασμένου αιώνα, γράφει: «…θα χαθούμε, γιατί αδικήσαμε…». Αυτός ο άνθρωπος ήταν αγράμματος· είχε μάθει να γράφει στα τριάντα πέντε χρόνια της ηλικίας του. Αλλά στην Ελλάδα των ημερών μας, η προφορική παράδοση πηγαίνει μακριά στα περασμένα όσο και η γραπτή. Το ίδιο και η ποίηση. Είναι για μένα σημαντικό το γεγονός ότι η Σουηδία θέλησε να τιμήσει και τούτη την ποίηση και όλη την ποίηση γενικά, ακόμη και όταν αναβρύζει ανάμεσα σ' ένα λαό περιορισμένο. Γιατί πιστεύω πως τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση. Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα – και τι θα γινόμασταν, αν η πνοή μας λιγόστευε; Είναι μια πράξη εμπιστοσύνης – κι ένας Θεός το ξέρει αν τα δεινά μας δεν τα χρωστάμε στη στέρηση εμπιστοσύνης.
Παρατήρησαν, τον περασμένο χρόνο, γύρω από τούτο το τραπέζι, την πολύ μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις ανακαλύψεις της σύγχρονης επιστήμης και στη λογοτεχνία· παρατήρησαν πως ανάμεσα σ' ένα αρχαίο ελληνικό δράμα και ένα σημερινό η διαφορά είναι λίγη. Ναι, η συμπεριφορά του ανθρώπου δε μοιάζει να έχει αλλάξει βασικά. Και πρέπει να προσθέσω πως νιώθει πάντα την ανάγκη ν' ακούει τούτη την ανθρώπινη φωνή που ονομάζουμε ποίηση. Αυτή τη φωνή που κινδυνεύει να σβήσει κάθε στιγμή από στέρηση αγάπης και ολοένα ξαναγεννιέται. Κυνηγημένη, ξέρει πού να 'βρει καταφύγιο· απαρνημένη, έχει το ένστικτο να πάει να ριζώσει στους πιο απροσδόκητους τόπους. Γι' αυτή δεν υπάρχουν μεγάλα και μικρά μέρη του κόσμου. Το βασίλειό της είναι στις καρδιές όλων των ανθρώπων της γης. Έχει τη χάρη ν' αποφεύγει πάντα τη συνήθεια, αυτή τη βιομηχανία. Χρωστώ την ευγνωμοσύνη μου στη Σουηδική Ακαδημία, που ένιωσε αυτά τα πράγματα· που ένιωσε πως οι γλώσσες, οι λεγόμενες περιορισμένης χρήσης, δεν πρέπει να καταντούν φράχτες, όπου πνίγεται ο παλμός της ανθρώπινης καρδιάς· που έγινε ένας Άρειος Πάγος ικανός:

να κρίνει με αλήθεια επίσημη την άδικη μοίρα της ζωής,

για να θυμηθώ τον Σέλλεϋ, τον εμπνευστή, καθώς μας λένε, του Αλφρέδου Νομπέλ, αυτού του ανθρώπου που μπόρεσε να εξαγοράσει την αναπόφευκτη βία με τη μεγαλοσύνη της καρδιάς του.
Σ' αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν' αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου και να βρίσκεται.
Όταν, στο δρόμο της Θήβας, ο Oιδίπους συνάντησε τη Σφίγγα κι αυτή του έθεσε το αίνιγμά της, η απόκρισή του ήταν: ο άνθρωπος. Τούτη η απλή λέξη χάλασε το τέρας. Έχουμε πολλά τέρατα να καταστρέψουμε. Ας συλλογιστούμε την απόκριση του Oιδίποδα."

Η επίδραση της κλασικής μουσικής στην εγκεφαλική συνδεσιμότητα στους αφασικούς ασθενείς μετά από εγκεφαλικό: Μια πιλοτική μελέτη.

Sun, 17 Mar 2024 21:31:37 +0300

Η ακρόαση μουσικής ενθαρρύνει τη δια-ημισφαιρική επικοινωνία μεταξύ του δεξιού και του αριστερού ημισφαιρίου και, έτσι, αποτελεί μια υποσχόμενη θεραπευτική προσέγγιση για την αντιμετώπιση της αφασίας. Έρευνες έχουν δείξει την επίδραση των μουσικών παρεμβάσεων στην βελτίωση των γλωσσικών ελλειμμάτων:

στην αύξηση της φαιάς ουσίας στις αριστερές κροταφικές περιοχές
στην ενίσχυση της λειτουργικής συνδεσιμότητας μεταξύ των αριστερών κροταφο-βρεγματικών περιοχών και του DMN (Default Mode Network)
στην ενίσχυση της ακεραιότητας της λευκής ουσίας στο αριστερό μετωπιαίο επικλινές δεμάτιο

Στην παρούσα μελέτη συμπεριλήφθηκαν 4 ασθενείς με αριστερό εγκεφαλικό και εμμένοντα αφασικά συμπτώματα 3 μήνες μετά. Η παρέμβαση περιλάμβανε την ακρόαση ορχηστρικής μουσικής των Haydn, Mozart και Beethoven για 2 ώρες ημερησίως σε συνδυασμό με το τυπικό πρόγραμμα αποκατάστασης. Επιλέχθηκαν μουσικά κομμάτια από τη Πρώτη Βιεννέζικη Σχολή (Wiener Klassik), λόγω του ότι χαρακτηρίζονται από ισορροπία μεταξύ αναμενόμενων και μη στοιχείων και η διάρκεια των “μουσικών φράσεων” κυμαίνεται από 5 έως 15 s. Τα στοιχεία αυτά κρίνονται κατάλληλα για την εμπλοκή της ενεργού μνήμης, που εικάζεται πως ενισχύει την νοητική αποκατάσταση. Με σκοπό την ενίσχυση της ενεργητικής συμμετοχής στη παρέμβαση, παρεχόταν μια σύντομη αναφορά στο ιστορικό πλαίσιο και στην οπτική του εκάστοτε συνθέτη, πριν την παρουσίαση των κομματιών.

Τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν πως η εντατική ακρόαση κλασικής μουσικής είναι μια επωφελής προσέγγιση για την αποκατάσταση της αφασίας.

Οι δύο από τους συμμετέχοντες που είχαν τις χαμηλότερες βαθμολογίες σε νευροψυχολογικές δοκιμασίες αξιολόγησης λόγου έδειξαν σημαντική βελτίωση μετά από την παρέμβαση. Ειδικότερα, στον έναν συμμετέχοντα, η παρέμβαση μέσω της μουσικής συσχετίστηκε στατιστικώς σημαντικά με τη νοητική ενδυνάμωση και την αύξηση της συνδεσιμότητας (όπως φάνηκε μέσω του ΗΕΓ) στο δεξί, μη επιβαρυμένο, ημισφαίριο.

Οι άλλοι δύο συμμετέχοντες είχαν ηπιότερα ελλείμματα και, συνεπώς, μικρότερο περιθώριο νοητικής βελτίωσης. Παρά ταύτα, και στους δύο, η ακρόαση μουσικής οδήγησε σε αύξηση της συνδεσιμότητας στο πάσχον αριστερό ημισφαίριο. Μάλιστα, ο ένας από αυτούς σημείωσε μικρο-δομικές διαφορές της λευκής ουσίας, που υποδηλώνουν αύξηση της δια-ημισφαιρικής (μέσω του μεσολόβιου) και της ενδο-ημισφαιρικής (μέσω της κάτω μετωποϊνιακής δεσμίδας, της άνω επιμήκους δεσμίδας και του μετωπιαίου επικλινούς δεματίου) συνδεσιμότητας.

Τα αποτελέσματα αυτά συμφωνούν και με προηγούμενες έρευνες που δείχνουν πως η ορχηστρική μουσική οδηγεί σε εμφανέστερες μεταβολές εστιαζόμενες στη δια-ημισφαιρική συνδεσιμότητα του εγκεφάλου μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο, σε σύγκριση με τη φωνητική μουσική, η οποία, κατά κύριο λόγω, ενεργοποιεί τις αριστερές εγκεφαλικές περιοχές που εμπλέκονται στις γλωσσικές διεργασίες. Υπάρχουν ενδείξεις, λοιπόν, πως η ίδια η μουσική, και όχι οι στίχοι, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση της γλωσσικής αποκατάστασης λόγω της ευρύτερης δια-ημισφαιρικής ενεργοποίησης που ευνοεί.

Παραπομπή: Chea M, Ben Salah A, Toba MN, Zeineldin R, Kaufmann B, Weill-Chounlamountry A, Naccache L, Bayen E, Bartolomeo P. Listening to classical music influences brain connectivity in post-stroke aphasia: A pilot study. Ann Phys Rehabil Med. 2024 Mar 12;67(4):101825. doi: 10.1016/j.rehab.2024.101825. Epub ahead of print. PMID: 38479248

ΣΕ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΩΝ 4 ΑΛΦΑ: ΤΟΥ ΑΠΛΟΥ, ΤΟΥ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΥ, ΤΟΥ ΑΛΗΘΙΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΟΙΧΤΟΥ, ΜΕΣΑ ΑΠΟ 4 ΛΑΪΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ 2 ΠΙΝΑΚΕΣ

Fri, 15 Mar 2024 14:19:17 +0300

Σπύρος Βασιλείου: «Ανοιχτό παράθυρο», 1980.

Ο Σπύρος Βασιλείου (Γαλαξίδι 1903 − Αθήνα 1985) υπήρξε από τους πιο αντιπροσωπευτικούς εκπροσώπους της «γενιάς του ΄30». Διακρίθηκε για την αγάπη του για τα απλά πράγματα της καθημερινότητας, για τα αντικείμενα που εκφράζουν τον κόσμο που φεύγει, για ο,τιδήποτε εκ πρώτης όψεως ασήμαντο. Πρώτος μετέφερε την ηθογραφία από τον υπαιθριστικό χώρο στον αστικό, σε μια Αθήνα που τις δεκαετίες του δεύτερου μισού του περασμένου αιώνα μεταβαλλόταν συνεχώς, αλλά παρέμενε ακόμα αυθεντική, όπως αυτό αντικατοπτριζόταν με τον καλύτερο τρόπο στα άφθονα διαμάντια του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού της εποχής που χάρις στην αμεσότητα και την αλήθεια τους γεφύρωσαν το εμπορικό με το καλλιτεχνικό επίτευγμα.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι σε όσες σύγχρονες τηλεοπτικές μουσικές εκπομπές μεγάλης θεαματικότητας αφορούν το λαϊκό μας τραγούδι, τα τραγούδια τους μετά βίας αγγίζουν τη δεκαετία του ’90. Μετά τι έγινε ρε παιδιά; Χάθηκε η γνησιότητα στη λαϊκή μουσική έκφραση και αντικαταστάθηκε από δήθεν πιασάρικες συνταγές κονσέρβας, φευγαλέες όσο οι καταιγιστικές μπούρδες εφήμερου εντυπωσιασμού και στιγμιαίας κατανάλωσης του TikTok;

Ας μοιραστώ μαζί σας 4 αγαπημένα μου λαϊκά τραγούδια με φυσικά κυρίαρχο τον ήχο του μπουζουκιού, θαυμαστά κομμάτια του νεοελληνικού πολιτισμού που πλημμυρίζουν απλότητα, αυθεντικότητα και καλλιτεχνική αλήθεια:

«Όνειρο απατηλό» τραγούδι του 1967 σε μουσική Απόστολου Καλδάρα και στίχους Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, σε πετυχημένη διασκευή του Μίνω Μάτσα το 2019, με αρμόζοντα δωρικό ερμηνευτή τον Κώστα Τριανταφυλλίδη. https://drive.google.com/file/d/1_qPgcvfc67tm31XTsaDoA75Tq1Rr_VqB/view?usp=sharing

«Το καράβι» τραγούδι σε δίσκο του 1969 σε μουσική Γιώργου Ζαμπέτα και στίχους Χαράλαμπου Βασιλειάδη & Νίκου Βελιώτη, με τη "μάγκικη" κοντράλτο φωνή της Μπέμπας Μπλανς (Αγγελικής Κωνσταντοπούλου). https://drive.google.com/file/d/1Av2LZGGt0dbXYzlpWqxqil2Gc8VktnGn/view?usp=sharing

«Μη μου θυμώνεις μάτια μου» σε μουσική και στίχους Σταύρου Κουγιουμτζή με τον Γιώργο Νταλάρα από τον δίσκο βινυλίου LP του 1975 «Στα ψηλά τα παραθύρια». Προσέξτε στην αρχή τη συγκλονιστική εισαγωγή-ταξίμι του μπουζουκιού. Ως ταξίμι (αραβικά: تَقْسِيم, τουρκικά: taksim) ορίζεται ο μελωδικός αυτοσχεδιασμός που αποτελείται από διάφορα τμήματα και γενικά δεν συμμορφώνεται με τον χρόνο του εκάστοτε μουσικού έργου. Συνήθως, γίνεται χρήση του ταξιμιού σε μουσικές συνθέσεις της ελληνικής, της αραβικής και της τουρκικής παραδοσιακής μουσικής. Στο τραγούδι αυτό, το ταξίμι επαναλαμβάνεται και ως ιντερμέδιο δημιουργώντας μια υπέροχη στιγμή αυθεντικής ψυχικής ανάτασης. https://drive.google.com/file/d/1U9n4HnODo09BSdXCUWyKM9u1jP_UFYF9/view?usp=sharing

«Μην κλαις» σε μουσική Ηλία Ανδριόπουλου και στίχους Μιχάλη Μπουρμπούλη με τη μοναδικά άμεση ερμηνεία της Σωτηρίας Μπέλλου από τον δίσκο βινυλίου LP του 1980 «Λαϊκά Προάστια». https://drive.google.com/file/d/1W_3n38nIxbSY_pgiux8kOAC7ypdHg2OT/view?usp=sharing

Σπύρος Βασιλείου: «Τα Σαρακοστιανά», 1950.

Ένας από τους γνωστότερους πίνακες του Σπύρου Βασιλείου είναι ο παραπάνω με το τρίποδο τσίγκινο τραπεζάκι υπαίθριου καφενείου πάνω στο οποίο βρίσκονται λίγα σαρακοστιανά. Είναι μάλλον στην ταράτσα του σπιτιού του, κάτω από την Ακρόπολη, όπου κάθε Καθαρά Δευτέρα καλούσε τους φίλους του να τους φιλέψει με την τέχνη του και τα καλούδια της ημέρας. Στα πόδια του τραπεζιού βρίσκεται ένας χαρταετός. Δίπλα το ψάθινο καπέλο για τον μαρτιάτικο ήλιο και το μπαστούνι, σαν κάποιος να τα ξέχασε προσωρινά. Στον τοίχο της ταράτσας η ζωγραφιά ενός κοριτσιού. Και πάνω ένας χάρτινος μύλος, φτηνό χαροποιό παιχνίδι των παιδικών μας χρόνων, όταν τον έκανε ο μπάτης του Φαλήρου να γυρίζει τρελά. Στο βάθος, ο Υμηττός φωτισμένος, όσο αφήνουν τα σύννεφα, από τον ήλιο του μεσημεριού. Στα σύρματα του ηλεκτρικού διακρίνεται μπλεγμένος ένας μισοτρύπιος χαρταετός που υπομένει εκεί κρεμασμένος την παρελθούσα αιθέρια δόξα του και που μάλλον τον παράτησε κουρασμένος κάποιος πιτσιρικάς.

Αυτό που εντυπωσιάζει είναι τα απλά και λιτά σαρακοστιανά εδέσματα. Οι μαύρες ελιές μπροστά-μπροστά. Η λαγάνα, όπως θα έπρεπε να είναι: άζυμη, ισχνή και όχι φουσκωτή, όχι τίγκα στα διογκωτικά. Ο χαλβάς του μπακάλη με το αμύγδαλο περιμένει το σπιτικό μαχαίρι να τον τεμαχίσει. Στο κίτρινο πήλινο πιάτο η μαρουλοσαλάτα μαζί με ρόκες και κάρδαμα. Η καρδιά από το τρυφερό μαρουλάκι περιμένει κάποιο παιδί να την αρπάξει. Τα φρέσκα κρεμμυδάκια, καθαρισμένα, δροσερά, τραγανά. Κι αλήθεια, αυτό το κοκκινωπό στο άσπρο πιάτο να ’ναι καρποί ροδιού; Μπα, μάλλον κόκκινες φακές. Πάντως το κρασί στα ποτήρια είναι ρετσίνα χύμα, μάλλον από τα Μεσόγεια.

Απλά πράγματα μιας άλλης, ανοιχτής ζωής.

Καλή Σαρακοστή!

ΨΗΓΜΑΤΑ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΑ. ΣΑΣ ΛΕΝΕ ΚΑΤΙ;

Sun, 10 Mar 2024 13:25:00 +0300

Η Αλάμπρα είναι ανάκτορο και φρούριο των Μαυριτανών μοναρχών στην Γρανάδα, στα νότια της Ισπανίας το οποίο καταλαμβάνει έναν λόφο στο νοτιοανατολικό όριο της πόλης. Η μετάφραση της λέξης Αλάμπρα, που σημαίνει κόκκινο φρούριο, προέρχεται από το χρώμα του κόκκινου αργίλου του χώρου όπου κατασκευάστηκε το φρούριο. Τα κτίσματα της Αλάμπρα ήταν αρχικά ασπρισμένα, σήμερα όμως φέρουν μία κοκκινωπή απόχρωση.

Χένρι Στάνιερ (1832-1892): Η Αλάμπρα από τον Άγιο Νικόλα (1886).

Πολύ πριν από τα παράτολμα χρώματα της ζωηρής και χαρούμενης έκρηξης της παθιασμένης τέχνης των ισχυρών αισθήσεων των φωβιστών - εκείνοι που ζωγράφισαν την Αλάμπρα στο πλούσιο φως της αυγής ή του σούρουπου εξέπληξαν τους θεατές με την ένταση των χρωμάτων της.

Ο Φρανθίσκο Τάρεγα (1852-1909) ήταν Ισπανός συνθέτης και κλασικός κιθαρίστας της ρομαντικής περιόδου. Συχνά αποκαλείται «ο πατέρας της κλασικής κιθάρας». Το 1896 συνέθεσε το περίφημο έργο του «Recuerdos de la Alhambra» (Αναμνήσεις από την Αλάμπρα)»σε ανάμνηση της επίσκεψής του στο συγκρότημα των ισλαμικών ανακτόρων και φρουρίων της Αλάμπρα στη Γρανάδα της Ισπανίας. Το κομμάτι παρουσιάζει ένα προκλητικό τρέμολο κιθάρας, όπου μια νότα μελωδίας ακούγεται διαδοχικά σε τόσο γρήγορη διαδοχή που το αποτέλεσμα είναι μια ψευδαίσθηση μιας μακράς διαρκείας νότας. Πολλοί που έχουν ακούσει το κομμάτι, αλλά δεν το έχουν δει να ερμηνεύεται, το νομίζουν για ντουέτο. Απολαμβάνουμε την ερμηνεία της Άνα Βίντοβιτς.

https://drive.google.com/file/d/1r4A3qMAbyuCIUPpUGab__e7Gio9ARvMp/view?usp=sharing

Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ (1841-1919): Νεαρή Ισπανίδα με κιθάρα (1898).

Η σκηνή είναι ζωγραφισμένη με ανάμεικτες πινελιές, δίνοντάς της μια απαλή εμφάνιση και κάνοντας μερικές από τις λεπτομέρειες αδιάκριτες.

Ακούμε τώρα την «Ανώνυμη ρομάντσα» από τον κιθαριστή Σόρεν Μπέντκερ Μάντσεν. Το ύφος του κομματιού είναι αυτό της μουσικής σαλονιού του τέλους του 19ου αιώνα στην Ισπανία ή τη Νότια Αμερική, με κλειστή μορφή τριών μερών: το πρώτο στην ελάσσονα και το δεύτερο στη μείζονα, με το τρίτο να είναι ένα επαναδιατύπωση του πρώτου.

https://drive.google.com/file/d/1wuQ_CwAmdmSOS_So6G6jR-7ODqF3fBs8/view?usp=sharing

Ανθισμένες αμυγδαλιές από τον χώρο της Αρχαίας Αγοράς

Thu, 07 Mar 2024 11:04:27 +0300

Βρισκόμενοι μέσα στην Αρχαία Αγορά θα παρατηρήσουμε στο βάθος τον Παρθενώνα, τον Άρειο Πάγο, τον λόφο της Πνύκας, των Νυμφών και των Μουσών καθώς και τον χαμηλότερο λόφο του Αγοραίου Κολωνού με τον Ναό του Ηφαίστου, ο οποίος διακρίνεται ελάχιστα στην πρώτη φωτογραφία.

Στη νοτιοδυτική γωνία της Αγοράς της Αθήνας, πίσω από αυτή την αμυγδαλιά, βρισκόταν η οικία και το εργαστήρι υποδηματοποιείας του περίφημου Σίμωνα, φίλου του Σωκράτη, κάτι που γνωρίζουμε χάρη σ’ ένα κύπελλο που βρέθηκε με χαραγμένη μια επιγραφή στο πόδι του. Εκεί σύχναζε ο φιλόσοφος και έδινε διαλέξεις ιδιαίτερα αφιερωμένες στους νεότερους μαθητές του, στους οποίους δεν επιτρεπόταν η είσοδος στην Αγορά. Οι διάλογοι αυτοί συνήθως ονομάζονται "σκυτικοί" ("του τσαγκάρη").

Στο πολιτικό, θρησκευτικό και εμπορικό κέντρο της αρχαίας Αθήνας έμελλε να συναντηθούν μερικά μέτρα παραπέρα, εικοσιπέντε αιώνες αργότερα, δύο σύγχρονα αγάλματα του Σωκράτη και του Κομφούκιου, ως προσωρινά εκθέματα στο πλαίσιο της ελληνοκινεζικής φιλίας. Η φιλοσοφία τους, κανένας εκ των οποίων δεν άφησε γραπτά κείμενα και όσα γνωρίζουμε προέρχονται από τους διαλόγους που διέσωσαν οι μαθητές τους, έχει πολλά κοινά σημεία παρότι έζησαν σε διαφορετικές εποχές, πολύ μακριά ο ένας από τον άλλον. Τα αγάλματα μπορείτε να δείτε στον παρακάτω σύνδεσμο: Σωκράτης και Κομφούκιος: μία συνάντηση

Ύμνος δοξαστικός για τις γυναίκες π’ αγαπούμε

Wed, 06 Mar 2024 11:33:04 +0300

Γκούσταβ Κλιμτ – Πορτρέτο της Αντέλε Μπλοχ-Μπόυερ I (1907)

Ύμνος δοξαστικός για τις γυναίκες π’ αγαπούμε

Είν’ οι γυναίκες π’ αγαπούμε σαν τα ρόδια

έρχονται και μας βρίσκουνε τις νύχτες όταν βρέχη με τους μαστούς τους καταργούν τη μοναξιά μας

μεσ’ τα μαλλιά μας εισχωρούν βαθειά και τα κοσμούνε σα δάκρυα

σαν ακρογιάλια φωτεινά σα ρόδια είν’ οι γυναίκες π’ αγαπούμε κύκνοι

τα πάρκα τους ζουν μόνο μέσα στην καρδιά μας

είν’ τα φτερά τους τα φτερά αγγέλων τ’ αγάλματά τους

είναι το κορμί μας οι ωραίες δεντροστοιχίες

είν’ αυτές οι ίδιες ορθές στην άκρια των ελαφρών ποδιών τους μας πλησιάζουν

κι είναι σαν μας φιλούν στα μάτια κύκνοι

είν’ οι γυναίκες π’ αγαπούμε λίμνες στους καλαμιώνες τους

τα φλογερά τα χείλια μας σφυρίζουν τα ωραία πουλιά μας κολυμπούνε στα νερά τους

κι ύστερα

σαν πετούν

τα καθρεφτίζουν – υπερήφανα ως ειν’ – οι λίμνες

κι είναι στις όχθες τους οι λεύκες λύρες που η μουσική τους πνίγει μέσα μας τις πίκρες

κι ως πλημμυρούν το είναι μας χαρά γαλήνη

είν’ οι γυναίκες π’ αγαπούμε λίμνες

είν’ οι γυναίκες π’ αγαπούμε

σαν σημαίες στου πόθου τους ανέμους κυματίζουν τα μακρυά μαλλιά τους

λάμπουνε τις νύχτες μεσ’ στις θερμές παλάμες τους

κρατούνε τη ζωή μας είν’ οι απαλές κοιλιές τους

ο ουράνιος θόλος είναι οι πόρτες μας τα παραθύρια μας οι στόλοι τ’ άστρα μας συνεχώς ζούνε κοντά τους

τα χρώματά τους

είναι τα λόγια της αγάπης τα χείλη τους

είναι ο ήλιος το φεγγάρι

και το πανί τους είν’ το μόνο σάβανο που μας αρμόζει : είν’ οι γυναίκες που αγαπούμε σαν σημαίες

είν’ οι γυναίκες που αγαπούμε δάση

το κάθε δέντρο τους

είν’ κι ένα μήνυμα του πάθους σαν μεσ’ σ’ αυτά τα δάση μας πλανέψουνε τα βήματά μας και χαθούμε τότες

είν’ ακριβώς που βρίσκουμε τον εαυτόνε μας

και ζούμε κι όσο από μακρυά ακούμε νάρχωνται οι μπόρες

και μας φέρνει ο άνεμος τις μουσικές

και τους θορύβους της γιορτής ή τις φλογέρες του κινδύνου τίποτε – φυσικά – δε μπορεί να μας φοβίση

ως οι πυκνές οι φυλλωσιές ασφαλώς μας προστατεύουν

μια που οι γυναίκες π’ αγαπούμε είναι σα δάση

είν’ οι γυναίκες π’ αγαπούμε σαν λιμάνια

(μόνος σκοπός προορισμός των ωραίων καραβιών μας)

τα μάτια τους είν’ οι κυματοθραύστες οι ώμοι τους είν’ ο σηματοφόρος της χαράς

οι μηροί τους σειρά αμφορείς στις προκυμαίες

τα πόδια τους οι στοργικοί μας φάροι – οι νοσταλγοί τις ονομάζουν Κ α τ ε ρ ί ν α – είναι τα κύματά τους

οι υπέροχες θωπείες οι Σειρήνες τους δεν μας γελούν

μόνε μας δείχνουνε το δρόμο

– φιλικές –

προς τα λιμάνια : τις γυναίκες που αγαπούμε

έχουνε οι γυναίκες π’ αγαπούμε θεία την ουσία κι όταν σφιχτά στην αγκαλιά μας τις κρατούμε

με τους θεούς κι εμείς γινόμαστ’ όμοιοι στηνόμαστε ορθοί σαν άγριοι πύργοι

τίποτε δεν είν’ πια δυνατό να μας κλονίση

με τα λευκά τους χέρια

αυτές γύρω μας γαντζώνουν κι έρχονται όλοι οι λαοί τα έθνη

και μας προσκυνούνε φωνάζουν αθάνατο στους αιώνες τ’ όνομά μας

γιατί οι γυναίκες π’ αγαπούμε την μεταδίνουν και σ’ εμάς αυτή τη θεία τους ουσία

Νίκος Εγγονόπουλος

3 γελοία παραδείγματα ... για ένα σοβαρό θέμα

Tue, 05 Mar 2024 02:38:38 +0300

Π ρ ώ τ ο π α ρ ά δ ε ι γ μ α :

Ξεκινάς την ψηλάφηση τραχήλου και διαπιστώνεις την ύπαρξη τραχηλικής λεμφαδενοπάθειας . Ωραία !

Ωστόσο , αν μείνεις σε αυτό και δεν επισκοπήσεις την υπερώα , θα "χάσεις" τις υπερώιες πετέχειες και

κατ' επέκταση θα εξανεμιστεί η διάγνωση της λοιμώδους μονοπυρηνώσεως (!)

Δ ε ύ τ ε ρ ο π α ρ ά δ ε ι γ μ α :

Αυξημένη α - φετοπρωτεΐνη (AFP) στον ορό και επώδυνη ηπατομεγαλία .

Ναι , είμαι σίγουρος ότι έχεις σκεφτεί ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα (κακόηθες ηπάτωμα) !

Μήπως υποτίμησες την ύπαρξη γυναικομαστίας στον άρρενα εξεταζόμενο ;

Αν ναι , τότε έχεις αφήσει έναν ορχικό όγκο (μη σεμινωματώδη) να υποβόσκει ανέμελα ...

Τ ρ ί τ ο π α ρ ά δ ε ι γ μ α :

Ληθαργικός ασθενής με αρθραλγίες , βαρηκοΐα και ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ . Κάτι άλλο ; Βεβαίως ! ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ !!!

Επιτρέπεται να ρωτάς ; Στην εποχή της "Ιατρικής Ακριβείας" ; Και μετά ;

Αυξημένα επίπεδα TSH , αυξημένα αντιμικροσωμιακά αντισώματα ,

ήπια νορμοκυτταρική αναιμία , αυξημένα επίπεδα LDL και μειωμένα επίπεδα HDL .

Μην το φιλοσοφείς πολύ . Είναι αναντίλεκτα πρωτοπαθής υπoθυρεοειδισμός και δη θυρεοειδίτιδα Hashimoto !

Ωστόσο , στην αντίπερα όχθη , μια διπολική διαμετρικότητα αποδοκιμάζει τη διεκπεραιωτική λογική

και αναφωνεί : "Γιατί ; Γιατί μεροληπτείς ; Δεν αντιλαμβάνεσαι ότι διολισθαίνεις σε έγκλημα ;

Ο άνθρωπος αυτός ενδέχεται να αγκομαχά να ισορροπήσει τη ζωή του (!)" .

Σημείωση : το καταστάλαγμα του ενθάδε μαθήματος και της Παθολογικής Ανατομικής ,

πολύτιμος οδηγός για τα φοιτητικά πρωτόλεια εντός των κλινικών ... και καθοδηγητική γέφυρα

συνδέουσα την εννοιολογική περιπέτεια των φοιτητοθεωρητικών χρόνων με την προσγειωτική πραγματικότητα .

Καλή συνέχεια σε όλους !!! Ευχαριστώ !!!

ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΑΣ "ΠΗΓΕ ΘΕΑΤΡΟ"

Fri, 01 Mar 2024 07:26:15 +0300

Στο πλαίσιο των εκτός Σχολής δράσεων μας, παρακολουθήσαμε μ' ενδιαφέρον την θεατρική παράσταση του έργου του Robert Ιcke "The Doctor" στο "Αμφι-θέατρο", αντλώντας άφθονα ερεθίσματα για δημιουργική σκέψη πάνω στη σύγχρονη άσκηση της Ιατρικής.

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΟΥ ΣΤΟ ΠΑΙΞΙΜΟ ΤΟΥ ΠΙΑΝΟΥ

Wed, 28 Feb 2024 21:49:18 +0300

Tζοβάνι Ντομένικο Τιέπολο: Σκηνή καρναβαλιού (Tο μενουέτο) 1754-5.

Το ροκοκό αναφέρεται στο ύφος του δέκατου όγδοου αιώνα με κυρίαρχα στοιχεία την κομψότητα, την ελαφρότητα στην αφή και την πληθωρική χρήση καμπυλώσεων και φυσικών μορφών διακόσμησης. Στην Ιταλία το ροκοκό περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη Βενετία, όπου έδωσε έκφραση στην αγάπη αυτής της πόλης για το καρναβάλι και την εκλεπτυσμένη επίδειξη. Πρόκειται για επιδεικτικά αριστουργήματα του αέρινου τίποτα, εξίσου εξωπραγματικά με οτιδήποτε προέρχεται από το Χόλιγουντ, αλλά με εξαιρετική φινέτσα και αριστοκρατικό χαρακτήρα.

100 χρόνια μετά

Ο Ρόμπερτ Σούμαν (1810-1856), ο Γερμανός κατεξοχήν ρομαντικός συνθέτης ήταν η αρχετυπική παράξενη ιδιοφυΐα του οποίου η ικανότητα να μεταφράζει ποιητικές ιδέες σε μουσική ήταν ασυναγώνιστη. Η ρομαντική εποχή συνδέθηκε στενά με τη δημιουργία ονειροκόσμων και κανείς δεν ονειρευόταν με την ένταση του Σούμαν. «Με επηρεάζουν όλα όσα συμβαίνουν στον κόσμο», εξομολογήθηκε κάποτε. «Γι' αυτό οι συνθέσεις μου μερικές φορές είναι δύσκολο να κατανοηθούν, επειδή συνδέονται με διαφορετικές καταστάσεις του νου, μερικές φορές εντυπωσιακές, γιατί κάθε τι εξαιρετικό που συμβαίνει, με εντυπωσιάζει και μετά με ωθεί να το εκφράσω στη μουσική».

Στο σπίτι του δασκάλου του, ο Σούμαν γνώρισε την κόρη του Κλάρα, εξαιρετικά ταλαντούχα πιανίστρια και συνθέτρια. Οι δύο νέοι ερωτεύτηκαν σύντομα, ο πατέρας της όμως ήταν κατά της σχέσης τους, γιατί πίστευε ότι θα ήταν εμπόδιο στη μουσική καριέρα της. Το ζευγάρι παντρεύτηκε τελικά, χωρίς την άδειά του, το 1840. Τα χρόνια ως το 1845 ήταν τα πιο παραγωγικά: o Σούμαν συνέθεσε πολλά έργα, έκανε πολλές περιοδείες μαζί με τη σύζυγό του Κλάρα, βασική ερμηνεύτρια των έργων του, κερδίζοντας συνεχώς φήμη.

Το 1834 ο Σούμαν ίδρυσε το Neue Zeitschrift für Musik, ένα περιοδικό που υπερασπιζόταν τους νέους συνθέτες αλλά και τους μεγάλους δασκάλους του παρελθόντος, έχοντας μεταξύ των συνεργατών του τον Βικ και τον Φέλιξ Μέντελσον. Ο ίδιος διηύθυνε το περιοδικό και έγραφε κριτικές υπογράφοντας συχνά με τα ψευδώνυμα "Ευσέβιος" και "Φλορεστάν", δύο φανταστικά πρόσωπα που αντιπροσώπευαν τους δύο αντίθετους πόλους του ανήσυχου χαρακτήρα του. Ο Σούμαν χαρακτήρισε τα δύο συναισθηματικά άκρα στην ευμετάβλητη προσωπικότητά του ως τον «Ευσέβιο» και τον «Φλορεστάν», τον πρώτο μια κυκλοθυμική ενδοσκοπική φιγούρα και τον δεύτερο μια εξωστρεφή, εύρωστη. Αυτές οι φιγούρες εμφανίζονται τακτικά στη μουσική του για πιάνο, όπως στο «Καρναβάλι».

Το «Καρναβάλι», έργο 9 είναι έργο για σόλο πιάνο, γραμμένο από τον Ρόμπερτ Σούμαν το 1834 με 1835. Είναι το ένατο έργο του συνθέτη. Ο υπότιτλος του έργου ήταν “Scènes mignonnes sur quatre notes (Μικρές σκηνές σε τέσσερις νότες)”. Αποτελείται από 21 μέρη που συνδέονται με ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Στο «Καρναβάλι», ο ίδιος ο Σούμαν συλλαμβάνει την ιστορία η οποία χρησιμεύει για τη μουσική εικονογράφηση. Κάθε κομμάτι έχει έναν τίτλο και το έργο στο σύνολό του είναι μια μουσική αναπαράσταση μιας περίτεχνης και ευφάνταστης ατμόσφαιρας κατά την περίοδο του καρναβαλιού. Το έργο αυτό παραμένει διάσημο για τα υπέροχα συγχορδιακά περάσματα του και τη χρήση ρυθμικών μετατοπίσεων και ανέκαθεν αποτελούσε βασικό στοιχείο του πιανιστικού ρεπερτορίου.

Ακούμε τώρα τα μέρη «Ευσέβιος» και «Φλορεστάν» από το «Καρναβάλι» με τον πιανίστα Βλαντιμίρ Ασκενάζι.

https://drive.google.com/file/d/10Csl3Q-zzNyXWeC_YjFQYqkpc5PDqRtT/view?usp=sharing

Συνεχίζουμε με άλλα δύο μέρη από το «Καρναβάλι»:

την «Κιαρίνα σε ντο ελάσσονα, Παθιασμένα (Passionato)», που αποτελεί απεικόνιση της αγαπημένης του Σούμαν, Κλάρας και τον «Σοπέν σε λα Ύφεση Μείζονα, Ταραγμένα (Agitato)», κομμάτι που παραπέμπει στον διάσημο συνάδελφο του Σούμαν, Φρεντερίκ Σοπέν, κάτι που ο τελευταίος δεν φάνηκε να εκτιμά.

Θα ακούσουμε τα δύο αυτά αγαπημένα μου κομμάτια από το «Καρναβάλι» από τρεις μυθικούς πιανίστες του περασμένου αιώνα, καθένας με τη δική του χαρισματική προσωπικότητα και το δικό του ύφος ερμηνείας που θα προσπαθήσουμε να ξεχωρίσουμε και να αντιληφθούμε.

Κοντά στη σοβαρή γερμανική σχολή, ο Κλάουντιο Αράου σε εκτέλεση του 1961, με απλή προσέγγιση, μεγάλη προσοχή στη δομή και πολύ στιβαρή τεχνική κατάρτιση, με αρκετά αυστηρή αίσθηση του ρυθμού και λιγότερη εστίαση στην εκλέπτυνση του ήχου και στην εξατομικευμένη ερμηνεία της μουσικής.

https://drive.google.com/file/d/1SspJuI2hvy2sb-ZGZJPZLU0CqW0QMHez/view?usp=sharing

Ακολουθεί το πολύχρωμο παίξιμο του Άρθουρ Ρούμπινσταϊν στη Βαρσοβία το 1966 με ρυθμό προοδευτικό, με ελαστικότητα (ρουμπάτο) χωρίς αυστηρή προσήλωση στο τέμπο, αλλά διατήρηση του παλμού και γενικά έλλειψη συναισθηματισμού. Ο Ρούμπινσταϊν ήταν ένας κομψός βιρτουόζος στην ώριμη ηλικία του∙ έπαιζε με μια αυθόρμητη ισορροπία χρωμάτων, λυρισμού και ειλικρίνειας, με πλούσιο, ζεστό τόνο.

https://drive.google.com/file/d/1KWBjI36OZPUOrjtq7sxLvdsKunujtPa-/view?usp=sharing

Για το τέλος, η πολύ δραματική ρωσική σχολή, με τη «μεγάλη» ερμηνεία του Βλαντιμίρ Χόροβιτς στο Τόκυο το 1983, με βαριές, μακριές γραμμές, ακόμα πιο ελεύθερη αίσθηση του ρυθμού και ρωμαλέα μελωδική προβολή.

https://drive.google.com/file/d/1pzdsOMS5ebJ2xJqkrTZX6Y2FLjVsRXSG/view?usp=sharing

Η πιο όμορφη καρδιά...

Mon, 12 Feb 2024 19:27:26 +0300

Με αφορμή την επερχόμενη ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας ένα βίντεο που είχα συναντήσει "τυχαία" πολλά χρόνια πριν...

Είναι μια σύντομη ιστορία, διανθισμένη με μουσική και όμορφες εικόνες...

https://www.youtube.com/watch?v=AkQMSvFAw6E

Καλή παρακολούθηση.

ΠΩΣ Η ΚΑΡΔΙΑ ΧΤΥΠΑ ΛΙΓΟ ΠΙΟ ΓΡΗΓΟΡΑ

Sun, 04 Feb 2024 10:03:47 +0300

Η αγάπη ευδοκιμεί σε κάθε φυλή, σε κάθε φύλο, γλώσσα και γεωγραφική γωνιά του πλανήτη μας, ζει εκτός κανόνων και ανέκαθεν εμπνέει κάθε καλλιτέχνη.

Δείξτε την αγάπη σας στον άλλον, ώστε να καταλάβει ότι αγαπιέται, αλλά και υπενθυμίστε στον εαυτό σας τις αγάπες που κρατάτε στην καρδιά σας.

«Ο περίπατος» του Μαρκ Σαγκάλ (1918).

Έλα να πετάξεις μαζί μου.

Η αγάπη του καλλιτέχνη για τη σύζυγό του, Μπέλα, ήταν ιστορικό γεγονός και πηγή πολυάριθμων ζωγραφικών δημιουργημάτων. Σε αυτό το φανταστικό έργο, ο καλλιτέχνης παρουσιάζεται με ένα χαρούμενο, ανοιχτό χαμόγελο στο πρόσωπό του, καθώς η απίστευτα δυναμική και γλυκά χαμογελαστή σύζυγός του υψώνεται στον ουρανό καλώντας τον να πετάξει μαζί της.

«Μια βόλτα στο κανάλι στο Κιαμπερλέ» του Ανρί Λε Σιντανέ (Henri Le Sidaner,1862-1939).

Ένας/Μια σύντροφος που αγαπάς.

Είναι οι απλές, ήσυχες στιγμές που αποδεικνύονται οι πιο γλυκές. Ο Ανρί Λε Σιντανέ απεικονίζει ένα ζευγάρι που σταματά, ενώ κάνει μια βόλτα στο ηλιοβασίλεμα. Η σκηνή έχει μια χρυσαφένια λάμψη και η ατμόσφαιρα αποπνέει γαλήνη. Τι πιο δελεαστικό από το να μοιραστείς μια τέτοια στιγμή με αυτ-όν/-ήν που αγαπάς;

«Τα μονοπάτια της αγάπης - Les Chemins de l'amour (FP.106-Ia)» είναι μια νοσταλγική μελωδία για φωνή και πιάνο που συνέθεσε ο Φρανσίς Πουλένκ σε στίχους του Ζαν Ανούιγ το 1940, βασισμένη σε ένα τραγουδισμένο βαλς από τη σκηνική μουσική του έργου Léocadia.

Les chemins de l'amour

Les chemins qui vont à la mer
Ont gardé de notre passage
Des fleurs effeuillées
Et l’écho sous leurs arbres
De nos deux rires clairs.
Hélas! des jours de bonheur,
Radieuses joies envolées,
Je vais sans retrouver traces
Dans mon coeur.

Chemins de mon amour,
Je vous cherche toujours,
Chemins perdus, vous n’êtes plus
Et vos échos sont sourds.
Chemins du désespoir,
Chemins du souvenir,
Chemins du premier jour,
Divins chemins d’amour.

Si je dois l’oublier un jour,
La vie effaçant toute chose,
Je veux dans mon coeur qu’un souvenir
Repose plus fort que l’autre amour.
Le souvenir du chemin,
Où tremblante et toute éperdue,
Un jour j’ai senti sur moi brûler tes mains.

Τα μονοπάτια της αγάπης

Τα μονοπάτια που πάνε στη θάλασσα

κρατήσανε απ’ το πέρασμά μας

φύλλα λουλουδιών

και την ηχώ κάτω από τα δέντρα τους

από τα δυο καθαρά μας γέλια.

Αλίμονο! Οι μέρες της ευτυχίας,

κι οι λαμπερές χαρές έφυγαν.

Περπατώ χωρίς πια να βρίσκω κανένα ίχνος τους

στην καρδιά μου.

Μονοπάτια της αγάπης μου,

πάντοτε σας ψάχνω.

Χαμένα μονοπάτια, δεν σας βρίσκω πια

κι η ηχώ σας σώπασε.

Μονοπάτια της θλίψης,

μονοπάτια της μνήμης,

μονοπάτια της πρώτης μας μέρας,

θεϊκά μονοπάτια της αγάπης.

Αν πρέπει να ξεχάσω μια μέρα

-μια που η ζωή σβήνει τα πάντα-

θέλω στην καρδιά μου μόνο μια ανάμνηση

να κρατήσω πιο δυνατή από κάθε άλλη αγάπη.

Την ανάμνηση του μονοπατιού,

εκεί που μια μέρα τρέμοντας, μες στην ταραχή,

ένιωσα τα χέρια σου να καίνε πάνω μου.

Ας διαβούμε τα μονοπάτια της αγάπης με τη φωνή της Αμερικανίδας υψίφωνης Τζέσι Νόρμαν, πρώτα με την επίσημη ηχογράφησή της σε στούντιο με τη συνοδεία του Ντάλτον Μπάλντγουιν στο πιάνο κι ύστερα με «ζωντανή» ηχογράφηση του τραγουδιού από συναυλία της.

https://drive.google.com/file/d/1FHLHrLI3jm1CyJHk2TLKNi35EMFB1uVY/view?usp=sharing

https://drive.google.com/file/d/1uJ5hGk3k9x0CCwzM-zcIAt6ngcUZWLML/view?usp=sharing

Η ΠΑΝΩΛΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ: ΟΡΟΣΗΜΟ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ & ΣΤΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ, ΑΦΟΡΜΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ

Tue, 30 Jan 2024 22:34:55 +0300

Λιμός σε μία αρχαία πόλη, Michiel Sweerts, c. 1652–1654. Los Angeles County Museum of ART.

Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος (431-404 π.Χ.), με κύριους αντιπάλους την Αθήνα και τη Σπάρτη, όπου και οι δύο πόλεις είχαν τους δικούς τους συμμάχους, αποτελεί έναν ορόσημο στην παγκόσμια ιστορία. Ο ιστορικός Θουκυδίδης, που κατέγραψε αυτήν την περίοδο, θεώρησε τον πόλεμο αυτόν ως ένα σημαντικό μάθημα για τις μελλοντικές γενιές. Στο δεύτερο έτος του πολέμου και ενώ οι δυο πλευρές δεν είχαν καταφέρει κάποιο καίριο πλήγμα η μία στην άλλη, εμφανίστηκε μια καταστροφική επιδημία στην Αθήνα, ενδεχομένως από κάποιο πλοίο που έφτασε στον Πειραιά. Η ασθένεια, ανίκητη από τους τότε ιατρούς, προκάλεσε τον θάνατο περίπου του 25-30% των κατοίκων της Αθήνας μέσα σε λίγους μήνες, συμπεριλαμβανομένου του Περικλή και δύο από τους γιους του. Ο Θουκυδίδης, ο οποίος και ο ίδιος νόσησε αλλά επέζησε, παρέχει πληροφορίες για τα συμπτώματα της ασθένειας και περιγράφει λεπτομερώς τις κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις, όπου η κοινωνική συνοχή καταρρέει. Οι σύγχρονοι ειδικοί έχουν εικάσει ότι η ασθένεια ίσως ήταν βουβωνική πανώλη, τύφος ή ακόμη και Ebola. Ο Ιπποκράτης, ένας εξέχων ιατρός της εποχής, παρατήρησε ότι η επιδημία είχε λιγότερα κρούσματα σε περιοχές με υψηλότερη θερμοκρασία. Συμβούλευσε τους Αθηναίους να ανάβουν φωτιές, πράξη που πιθανώς βοήθησε στον καθαρισμό του μολυσμένου αέρα.

Ας συνειδητοποιήσουμε το εξής: ο Ιπποκράτης, σε μία περίοδο όπου για τα προβλήματα υγείας οι άνθρωποι απευθύνονταν σε ιερείς, χρησιμοποίησε επιστημονική μέθοδο για να αντιμετωπίσει ένα μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας. Η καταφυγή στην επιστήμη δεν ήταν πάντα η προφανής λύση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η επιληψία, η οποία είχε ονομαστεί «ιερά νόσος», καθώς ο πάσχων θεωρείτο ως καταραμένος από τον Θεό λόγω των τρομακτικών συμπτωμάτων. Ο Ιπποκράτης στο σύγγραμμά του «Περί ιεράς νούσου» ασχολειται εκτενώς με την παθοφυσιολογία της νόσου αυτής, θέτοντας την βάση για την επιστημονική της προσέγγιση.

Ζωγραφική απεικόνιση της ιστορίας του Ιπποκράτη να αρνείται τα δώρα του Πέρση βασιλέα Αρταξέρξη, ο οποίος ζητούσε τις υπηρεσίες του. Πίνακας του Girodet, 1792.

Αν κάτι μαθαίνουμε από τον Ιπποκράτη είναι πρωτίστως ο επιστημονικός τρόπος προσέγγισης της νόσου μέσω της μελέτης της ανθρώπινης φυσιολογίας, της αλληλεπίδρασής με το περιβάλλον και της κληρονομικότητας. Αναφορικά με το ήθος του. Πέραν της ιατρικής του κατάρτισης και του σεβασμού προς την ανθρώπινη ζωή, είχε ο ίδιος αξιοπρέπεια να αρνηθεί τα πλούσια δώρα του Πέρση βασιλιά Αρταξέρξη προκειμένου να ενταχθεί στην υπηρεσία του. Ίσως ένα μεγάλο μάθημα για όλους μας σήμερα.

Άρα στο πρόσωπο του Ιπποκράτη δεν έχουμε μόνο έναν σπουδαίο ιατρό με γνώσεις και ικανότητα επίλυσης δύσκολων προβλημάτων, αλλά και έναν σπουδαίο πνευματικό άνθρωπο. Στον Όρκο του κάνει λόγο για τα βασικά ηθικά ζητήματα που διέπουν την ιατρική πράξη.

Φροντίζει όμως και με την γενικότερη στάση ζωής του, η Ιατρική να μην απεμπολεί τον ηθικό και ανθρωπιστικό της χαρακτήρα.

Δρ. Κωνσταντίνος Καλαχάνης

Η ΝΑΠΟΛΗ ΣΤΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥΣ

Sat, 20 Jan 2024 18:20:22 +0300

Πιερ Ογκούστ Ρενουάρ: Ο όρμος της Νάπολης κι ο Βεζούβιος.1881.

Ο πίνακας του Ρενουάρ εστιάζει στη φασαρία της καθημερινής ζωής κοντά στο λιμάνι. Η σκηνή είναι γεμάτη ντόπια γεύση—χαρακτηριστικά ναπολιτάνικα σκάφη, γαϊδούρια φορτωμένα με προμήθειες, μια γυναίκα που κουβαλάει ένα φορτίο στο κεφάλι της. Στο βάθος βγαίνει καπνός από το στόμιο του Βεζούβιου.

Το “Core 'ngrato - Αχάριστη καρδιά” είναι ένα ναπολιτάνικο τραγούδι που έχει αγγίξει τις καρδιές πολλών ακροατών από τότε που ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά από τον μυθικό Ιταλό τενόρο Ενρίκο Καρούζο το 1911. Είναι το μόνο τυπικό ναπολιτάνικο τραγούδι που έχει γραφτεί στην Αμερική. Δημιουργοί του ο μετανάστης συνθέτης Σαλβατόρε Καρντίλο και ο ποιητής Ρικάρντο Κόρντιφερο.

Το “Core 'ngrato” απεικονίζει το παγκόσμιο θέμα της ανεκπλήρωτης αγάπης. Το τραγούδι απεικονίζει τη θλίψη και την απογοήτευση του τραγουδιστή για μια αγάπη που δεν βρήκε ανταπόκριση. Αντανακλά την πικρία και την αγωνία που βιώνει κανείς, όταν η αγάπη του δεν εκτιμάται. Η συναρπαστική μελωδία και οι εγκάρδιοι στίχοι του προκαλούν έντονα συναισθήματα στους ακροατές που έχουν βιώσει παρόμοια συναισθήματα.

Aχάριστη καρδιά - Core ‘ngrato

Καταρί, Καταρί (υποκοριστικό του ονόματος Κατερίνα),
Catarí, Catarí,

γιατί μου λες αυτά τα πικρά λόγια;
Pecché me dice sti parole amare?

Γιατί μου μιλάς και βασανίζεις την καρδιά μου, Καταρί;
Pecché me parle, e ò core me turmiente, Catarí?

Μην ξεχνάς ότι στην έδωσα την καρδιά μου,
Nun te scurdá ca tàggio dato ò core,

Καταρί, μην το ξεχνάς!
Catarí, nun te scurdá!

Καταρί, Καταρί,
Catarí, Catarí,

τι θες να πεις
Che vene a dicere

μ΄αυτά τα λόγια που μου προκαλούν σπασμό;
Stu parlá ca me dá spaseme?

Δεν νιώθεις αυτήν τη λύπη μου
Tu nun ce pienze a stu delore mio

Δεν νοιάζεσαι γι’ αυτή, δεν σ’ απασχολεί.
Tu nun ce pienze, tu nun te ne cure.

Καρδιά, καρδιά αχάριστη,
Core, Core 'Ngrato,

Μου πήρες τη ζωή μου
T'haie pigliato à vita mia,

κι όλα πια έχουν περάσει
Tutt' é passato

και δεν με σκέφτεσαι πια.
E nun ce pienze cchiú!

Καταρί, Καταρί,
Catarí, Catarí,

δεν ξέρεις ότι πήγα ακόμα και στην εκκλησία
Tu nun ò saie ca 'nfino int' à na chiesa

και προσευχήθηκα στον Θεό,
Io só trasuto e aggio priato a Dio,

Καταρί,
Catarí.

κι εξομολογήθηκα
E llàggio ditto pure a ò cunfessore:

πως υποφέρω για σένα,
Í stó a suffrí pé chella llá!

υποφέρω, υποφέρω.
Stó a suffrí, stó a suffrí

Δεν μπορείς να το πιστέψεις
Nun se pó credere

Υποφέρω κάθε τιμωρία και πόνο.
Stó a suffrí tutte li strazie.

Κι ο εξομολόγος που είναι ιερό πρόσωπο,
E ò cunfessore ch' é persona santa

μου είπε: «γιε μου, άφησέ την πια!
M'ha ditto: figlio mio, lassala stá!

αφήσέ την!»
lassala stá!

Καρδιά, καρδιά αχάριστη
Core, Core 'Ngrato

Μου πήρες τη ζωή...
T'haie pigliato à vita mia...

Το τραγούδι το ακούμε πρώτα σε μια δυνατή και συγκινητική ερμηνεία της ουσίας του από τον Ντομινίκ Κιανέζε.

https://drive.google.com/file/d/1lUy1F_5Z6I3ABFg7NOppmxTTnpjvXsl5/view?usp=sharing

Ακολουθεί η ερμηνεία του Λουτσάνο Ταϊγιόλι μέσα από τα βάθη του χρόνου.

https://drive.google.com/file/d/1wdNDrohmB_ECu9XcmwS13mA-85yMpGZ4/view?usp=sharing

Το ιταλικό χρώμα της φωνής αποτελεί καθοριστικό στοιχείο στην ερμηνεία της ιταλικής όπερας. Χαρακτηριστικό δείγμα ιταλικού χρώματος στη φωνή τενόρου της όπερας αποτελεί η ερμηνεία του τενόρου Τζουζέπε ντι Στέφανο.

https://drive.google.com/file/d/18TpYZPGGwSnaaq-5Veq_H5w8IHyiLf92/view?usp=sharing

Απολαμβάνουμε τον Τζουζέπε ντι Στέφανο σε ακόμη πέντε πασίγνωστες ναπολιτάνικες «καντσονέτες».

-“O sole mio – Ήλιε μου”

To “Ο sole mio (ναπολ. «Ο ήλιος μου»)” είναι ιταλικό ναπολιτάνικο τραγούδι, από τα γνωστότερα παγκοσμίως. Γράφτηκε το 1898 από τον Ναπολιτάνο μουσικοσυνθέτη Εντουάρντο ντι Κάπουα. Λέγεται ότι ο ντι Κάπουα κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας του στη Ρωσία, άκουσε κάποιον πλανόδιο Πέρση που πουλούσε χαλιά, να τραγουδά. Εκείνη τη στιγμή ο βαρύς ουρανός άνοιξε και έλαμψε ο ήλιος μέσα από τα μαύρα σύννεφα. Ο ντι Κάπουα συνδύασε τη μελωδία με ένα ποίημα του Ναπολιτάνου στιχουργού Τζιοβάνι Καπούρο και έτσι δημιουργήθηκε το τραγούδι. Από τότε, όλοι το θεωρούν δημοτικό τραγούδι της Νάπολης.

-“A Marechiare – Στο Μαρεκιάρο” των Φραντσέσκο Πάολο Τόστι και Σαλβατόρε ντι Τζάκομο.

-“Τorna a Surriento - Γύρνα στο Σορέντο” των Ερνέστο και Τζανμπατίστα ντε Κούρτις.

-“Maria Mari’ – Μαρία Μαρί” των Εντουάρντο ντι Κάπουα, Αλφρέντο Ματσούκι και Βιντσέντσο Ρούσο.

-“Santa Lucia – Αγία Λουκία” Παραδοσιακό σε μεταγραφή του Γκιγιόμ Λουίς Κοτράου.

Οι πρωτότυποι στίχοι του "Santa Lucia" γιορτάζουν τη γραφική παραθαλάσσια συνοικία Borgo Santa Lucia, στον κόλπο της Νάπολης, με έναν βαρκάρη να κάνει μια στροφή με το σκάφος του για να απολαύσει καλύτερα τη δροσιά της βραδιάς.

https://drive.google.com/drive/folders/1bhIHx48jL0_SIsCpDf2eSXnNQ_WdmtIL?usp=sharing

Οδυσσέας Ελύτης: Δέκα φορές που τα λόγια του έκαναν τον κόσμο μας λίγο πιο φωτεινό.

Wed, 10 Jan 2024 12:31:14 +0300

John Craxton, Δύο φιγούρες καθώς πέφτει ο ήλιος.

Ο Οδυσσέας Ελύτης είχε την καταπληκτική ικανότητα να κάνει τις εικόνες των ποιημάτων να ξεπηδούν μπροστά στα μάτια μας με όλα τα χρώματα, τις ευωδίες, τις αναμνήσεις που ξυπνάνε. Εικόνες του φωτός, του ουρανού, του απέραντου γαλάζιου της Ελλάδας, εικόνες ονειρικές πάντα υπο το φως του ελληνικού καλοκαιριού. Έτσι φώτιζε τον κόσμο ο Οδυσσέας Ελύτης και συνεχίζει να το κάνει μέσω του έργου που έχει αφήσει πίσω του.

Απόσπασμα από το ποίημα «Η Ισόβια Στιγμή»

Πιάσε την αστραπή στο δρόμο σου, άνθρωπε·
δώσε της διάρκεια· μπορείς!
Από τη μυρωδιά του χόρτου,
από την πύρα του ήλιου πάνω στον ασβέστη,
από το ατέρμονο φιλί,
να βγάλεις έναν αιώνα·
με θόλο για την ομορφιά
και την αντήχηση όπου σου φέρνουν οι άγγελοι
μες στο πανέρι, τη δρόσο από τους κόπους σου,
όλο φρούτα στρογγυλά και κόκκινα

Απόσπασμα από το δοκίμιο «Αναφορά στον Ανδρέα Εμπειρίκο» (1979)

Πάρε τη λέξη μου, λέει ο Ανδρέας Εμπειρίκος, δώσε μου το χέρι σου. Μέσα σ΄αυτή τη διπλή κίνηση βρίσκεται διατυπωμένη, με τη μεγαλύτερη δυνατή συντομία, η αντίληψη που βγάζει από τον άνθρωπο τον ποιητή. Μια συναλλαγή, επιτέλους εκτός εμπορίου. Δίνεις και παίρνεις, χωρίς ούοτε να πουλάς ούτε ν΄αγοράζεις. Αν υπάρχει κάτι που να περνάει από χέρι σε χέρι αυτό είναι η ανθρωπιά.

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ...

Mon, 08 Jan 2024 17:32:32 +0300

Ιατρός που θεραπεύει ασθενή (αττικός ερυθρόμορφος αρύβαλλος, 480–470 π.Χ.)

Σήμερα, θεωρούμε δεδομένη όλη αυτή τη σύγχρονη τεχνολογία που έχουμε στη φαρέτρα μας για να βοηθήσουμε τους ασθενείς μας. Ας προσπαθήσουμε, έστω για μια στιγμή, να αναλογιστούμε τί δυνατότητες μπορεί να είχαν οι προκάτοχοι μας , 2.500 έτη πριν από τη σημερινή μέρα, ώστε να εξασφαλίσουν την υγεία στους ασθενείς τους. Σε πολλές καταστάσεις, σημερινά μέτρα πιθανώς εκλίπανε, αν και πολλά σύγχρονα φάρμακα ήταν θεωρητικά διαθέσιμα π.χ. ασπιρίνη από τον φλοιό της ιτιάς, ή κολχικίνη από το φυτό κολχικό. Σε πολλές, όμως, καταστάσεις, ο ιατρός μπορούσε απλώς να δώσει μια συμπαράσταση, μια παρηγοριά στους αρρώστους του, και τίποτα παραπάνω. Άραγε, αυτό να ήταν αρκετό για να ικανοποιήσει τους τότε ασθενείς; Εάν πάμε τον χρόνο μπροστά, σε άλλα 2.500 χρόνια, το έτος 5000, ίσως και να μπορούμε να θεραπεύσουμε περισσότερες ασθένειες πιο αποτελεσματικά, που σήμερα μπορούμε μόνο να κοιτάμε ανήμποροι, όπως τη νόσο του κινητικού νευρώνα...Άραγε, η αδυναμία μας να δράσουμε σήμερα μας καθιστά λιγότερο ιατρούς από τους μελλοντικούς απογόνους μας;

ΑΙΣΘΗΜΑ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΛΟ ΤΟ 2024!

Sat, 30 Dec 2023 08:31:52 +0300

Τζεφ Κουνς: «Κουτάβι» (1992)

Η φιλοσοφία του Τζεφ Κουνς –που εκφράζεται πάντα με ένα πλατύ χαμόγελο – της σωτηρίας μέσω του κιτς, δίνει στους ανθρώπους το μόνο είδος τέχνης που τους κάνει πραγματικά ευτυχισμένους και μπορεί καμιά φορά να είναι ενοχλητικό. Αλλά το «Κουτάβι» είναι ένας θρίαμβος. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι ένα μεγάλο δημόσιο μνημείο στο Μουσείο μοντέρνας και σύγχρονης Τέχνης Γκούγκενχαϊμ στο Μπιλμπάο θα μπορούσε να είναι και αστείο αλλά και να λειτουργήσει ως γλυπτό. Το «Κουτάβι» το πετυχαίνει. Μεγεθύνεται από ένα πορσελάνινο ειδώλιο ενός τεριέ που χρησίμευε για στολίδι, και είναι κατασκευασμένο από μάζες λουλουδιών, ώστε να μας γεμίζει με αγνή διάθεση και ανεπιφύλακτη καλή βούληση - τι καλύτερο για το 2024;

Ζουάν Μιρό: «Πρόσωπο ρίχνει μια πέτρα σ΄ένα πουλί» (1926)

Ο κόσμος του Μιρό, αυτή η φαντασμαγορία από έντομα, σπέρματα, μάτια, χάρτινες διακοσμήσεις, τελείες, μουστάκια, αμοιβάδες, αστέρια και σταγόνες, είναι ίσως μια αμφίβολη περίπτωση. Κάποιοι κανόνες πρέπει να παραβιαστούν, κάποια βαρύτητα πρέπει να αψηφηθεί, έτσι ώστε η απόλυτη αναρχία, η απόλυτη έλλειψη βαρύτητας να βρεθούν στα σύνορα του χιούμορ.

Θα συνεχίσουμε να βρισκόμαστε σε εύθυμη διάθεση μέσω της κλασικής μουσικής!; Ας μην ξεχνάμε ότι το χιούμορ αποτελεί δομικό στοιχείο κάθε τέχνης, όσο κι αν αυτή περιβάλλεται από έναν ελιτίστικο μανδύα αστικής σοβαροφάνειας. Μεταφερόμαστε στη Βιέννη του 19^ου αιώνα.

Οι πόλκες είναι χοροί σε ρυθμό 2/4. Το όνομα Πόλκα προέρχεται από την τσεχική λέξη půlka— που σημαίνει «μικρό μισό», κάτι που αναφέρεται στα μικρά μισά βήματα του χορού αυτού.

Ακούμε πρώτα τη γρήγορη πόλκα του Γιόχαν Στράους υιού «Hellenen-Polka / Η πόλκα των Ελλήνων» η οποία φέρει τον αριθμό 203 στον κατάλογο με τα έργα του αυστριακού συνθέτη. Κάθε χρόνο την εποχή της Αποκριάς, ο Γιόχαν Στράους υιός (1825-1899) έτρεχε και δεν έφτανε για να προλάβει όλους τους χορούς στη Βιέννη, στους οποίους ήταν προσκεκλημένος. Μάλιστα, υπήρχαν βραδιές που έπρεπε να παραστεί σε πέντε ή έξι χορούς και να διευθύνει ισάριθμες ορχήστρες. Εκ των πραγμάτων, η παρουσία του σε κάθε χορό ήταν ολιγόλεπτη, προς απογοήτευση των πολλών θαυμαστών του. Πάντως, η βραδιά της 8ης 2.1858 ανήκε στον πολιτικό και οικονομικό μεγαλοπαράγοντα της Βιέννης, τον ελληνικής καταγωγής βαρώνο Σίμωνα Σίνα (1810-1876), μεταξύ άλλων, πρεσβευτή της Ελλάδας στην Αυστροοουγγαρία και εθνικό ευεργέτη της χώρας μας (Ακαδημία, Οφθαλμιατρείο, Μητρόπολη Αθήνας κ.ά.). Ο Στράους, όχι μόνο παρέστη στον «Ελληνικό Χορό» του Σίνα, όπως ήταν γνωστός στους κοσμικούς κύκλους της Βιέννης, αλλά συνέθεσε για την περίσταση την «Πόλκα των Ελλήνων».

https://drive.google.com/file/d/1a9lImE_l75ZFzR15am0TO7_NECBCXz8I/view?usp=sharing

Συνεχίζουμε στο ίδιο χορευτικό κλίμα με δύο ακόμα πασίγνωστες γρήγορες πόλκες του Γιόχαν Στράους του νεότερου, την ουγγρική πόλκα έργο 332 και την πόλκα «του κυνηγιού» έργο 373.

https://drive.google.com/file/d/10_Ea_un2zSfdHJF3_4csVhx2OG9psX5C/view?usp=sharing

https://drive.google.com/file/d/1Ggq7ckICCRstcoxxE3ffpp2esd38UcjA/view?usp=sharing

Παραμένουμε στη Βιέννη, αλλά πάμε έναν ακόμη αιώνα πίσω. Το χιούμορ στην κλασική μουσική το απαντούμε και σε άλλες μορφές της, πέραν της χορευτικής, όπως στη συμφωνία, και μάλιστα με άκρως απογειωτικό τρόπο στις συμφωνίες του «πατέρα της κλασικής συμφωνίας», σπουδαιότατου αυστριακού συνθέτη Γιόζεφ Χάιντν (1732-1809). Οι συμφωνίες του Χάιντν αποκτούν το νόημα μιας γενικευμένης «εικόνας του κόσμου», στην οποία διαφορετικές πτυχές της ζωής -σοβαρές, δραματικές, λυρικο-φιλοσοφικές, χιουμοριστικές- φέρονται σε μία αδιάσειστη, οργανική ενότητα και ισορροπία, όπως ακριβώς η ίδια η ζωή ως ολότητα. Κύρια πηγή της μουσικής τους γλώσσας είναι οι τόνοι καθημερινών τραγουδιών και χορών, ενίοτε άμεσα δανεισμένοι από λαογραφικές πηγές, που εντάσσονται στη σύνθετη διαδικασία της συμφωνικής ανάπτυξης και αποκαλύπτουν νέες παραστατικές, δυναμικές δυνατότητες. Καταρρίπτοντας το στερεότυπο πως η κλασική συμφωνική μουσική είναι πάντοτε "βαριά κι ασήκωτη", αναζωογονηθείτε ακούγοντας τα παρακάτω πνευματώδη μέρη από τις συμφωνίες αρ. 60 & 80 του Χάιντν.

Η 60η Συμφωνία αποτελεί ορχηστρικό έργο, η πρεμιέρα του οποίου δόθηκε ανήμερα των Θεοφανίων του 1776 στη Βιέννη. Το 1774 ο Χάιντν έγραψε τη μουσική για το θεατρικό έργο του Ζαν Φρανσουά Ρενιάρ «Ο αφηρημένος» (Le Distrait). Στη συνέχεια, μέρη της μουσικής αυτής χρησιμοποίησε στη Συμφωνία αρ. 60, η οποία είναι γνωστή με την ιταλική επωνυμία του έργου «Il Distratto». Πιο γνωστή, όμως, είναι για ένα μουσικό αστείο που επιφύλαξε στους ακροατές του ο συνθέτης στο φινάλε, με το κούρδισμα των βιολιών κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης του έργου! Η συμφωνία είναι ενορχηστρωμένη για δύο όμποε, δύο κόρνα, δύο τρομπέτες (προαιρετικά), τύμπανα και έγχορδα. Ακούμε λοιπόν ενιαία το 4^ο μέρος και μαζί και το 6^ο μέρος (φινάλε), πρέστο και πρεστίσιμο, αντίστοιχα.

https://drive.google.com/file/d/1kACspZjHVsbh7rHIDdQ-zTbpRcWltb72/view?usp=sharing

Και για το τέλος, το φινάλε της «Συμφωνίας αρ.80» του Χάιντν που γράφτηκε το 1784 και αποτελεί το κεντρικό μέρος μίας τριλογίας συμφωνιών που τη συμπληρώνουν (79^η και η 81^η) και που παρουσιάστηκαν στη Βιέννη το 1785 από τον Μότσαρτ, στο πλαίσιο των ξακουστών Lenten Concerts της ‘Κοινωνίας των Μουσικών’ της Βιέννης. Εμπεριέχει αναφορές στο προ-ρομαντικό κίνημα «Sturm und Drang - Θύελλα και αγωνία», χωρίς να ανήκει σε αυτή την περίοδο του συνθέτη, ενώ χαρακτηρίζεται από το σπινθηροβόλο πνεύμα του Χάιντν. Στο τελευταίο μέρος της συμφωνίας (Πρέστο) ο Χάιντν περνάει καλά με ένα κύριο θέμα δομημένο με συγκοπή που προσδίδει στη μουσική έναν μεθυστικό χαρακτήρα, αφήνοντας την κωμωδία να έχει τον τελευταίο λόγο.

https://drive.google.com/file/d/12J6PQ9LiUFpxVp-nGqN9xRryFU3geyxh/view?usp=sharing

"αὐτὰρ ὁ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ." "κι αυτός τη μέρα τους αρνήστηκε του γυρισμού." Η νύχτα πέφτει στα ξένα.

Wed, 27 Dec 2023 18:44:25 +0300

Ο Φρέντερικ Τσάιλντ Χάσαμ (1859 -1935) ήταν αμερικανός ιμπρεσιονιστής ζωγράφος, γνωστός για τις αστικές (όπως εδώ) και τις παράκτιες σκηνές του.

Άντλησε έμπνευση από τις σκηνές της σύγχρονης ζωής όπως αποτυπώθηκε από τη δραστηριότητα στους δρόμους της Νέας Υόρκης, κυρίως εκεί όπου είχε εγκατασταθεί, γύρω από την Union Square στο κάτω Μανχάταν, όπου γρήγορα γινόταν το κέντρο της εμπορικής και πολιτιστικής ζωής της πόλης. Ο Χάσαμ απορροφήθηκε από την παρακολούθηση ανθρώπων και οι πίνακές του στη Νέα Υόρκη από τις αρχές του 20ου αιώνα αποκαλύπτουν τη γοητεία του με την κίνηση των ανθρώπων στο αστικό περιβάλλον.

Ο Χάσαμ έγινε διάσημος για τις πολλές απεικονίσεις αυτού του κόμβου ανθρώπινης δραστηριότητας τον χειμώνα, όταν ο κακός καιρός συχνά δημιουργούσε συναρπαστικά εφέ φωτός και υφής.

Οι εν λόγω πίνακες μού βγάζουν μια παγερή αδιαφορία των εικονιζόμενων ανθρώπινων μορφών. Σήμερα, με την αβάσταχτη ρηχότητα που επιβάλλουν στην ανθρώπινη επαφή τα τεχνολογικά "θαύματα" επικοινωνίας, πολλοί από εμάς έχουμε γεμίσει γνωστούς ξένους που απλώς τους χρησιμοποιούμε για σαχλοπαρέα, τίποτε βαθύτερο. Φτάσαμε να ασχολούμαστε σοβαρά με κάποιον, όταν τον δούμε ως "εχθρό" μας, υποθετικό ή πραγματικό. Μοιάζουμε ξενιτεμένοι στον ίδιο τον τόπο μας και ονειρευόμαστε το ομηρικό "νόστιμον ήμαρ"-"τη μέρα του γυρισμού" (9ος στίχος του κυρίως προοιμίου της Οδύσσειας), του γυρισμού μας στην ανθρωπιά. Χρονιάρες μέρες, ας ξορκίσουμε τη νύχτα και την ξενιτιά της ψυχής μας με δύο ελληνικά τραγούδια.

Άλλες εποχές, ίσως όχι τόσο μακρινές, την αδιαφορία προς τον "ξένο" τη βίωναν οι ξενιτεμένοι Έλληνες. Στην εποχή του μεγάλου μεταναστευτικού κύματος, ο Βασίλης Τσιτσάνης δεν θα μπορούσε να μείνει άπραγος. Επηρεασμένος από τη φτώχια, τη ξενιτιά και τους αποχωρισμούς που αυτή έφερνε, συνέθεσε το 1949 το άσμα της κάθε μεταναστευμένης ψυχής, τον "Απόκληρο". Οι Έλληνες έφευγαν στο εξωτερικό για μια καλύτερη μοίρα, αφήνοντας πίσω τους μητέρες, πατεράδες, συζύγους, παιδιά. Όλη αυτή η δυστυχία και η πίκρα, βρήκε παρηγοριά και στηρίχτηκε στους στίχους και στη μουσική του Τσιτσάνη, ο οποίος και πάλι εμπνεύστηκε από θέματα κοινωνικά και προβληματισμούς που ταλαιπωρούσαν την Ελλάδα τότε. Η πρώτη εκτέλεση ανήκει στη Σωτηρία Μπέλλου με τη συμμετοχή του Βασίλη Τσιτσάνη, ενώ αργότερα το κομμάτι επανεκτέλεσαν ο Στέλιος Καζαντζίδης και ο Μανόλης Μητσιάς (που ακούμε τώρα).

https://drive.google.com/file/d/1QYAEAwmp9bq88adQI-bhQAl85k7vzW_H/view?usp=sharing

Το τραγούδι σε μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου και στίχους του Νίκου Γκάτσου «Η νύχτα» κυκλοφόρησε το 1966 με την φωνή της Βίκυς Μοσχολιού στον δίσκο «Ένα μεσημέρι». Το τραγούδι γνώρισε αρκετές επανεκτελέσεις, μεταξύ των οποίων εκείνη από τη Δήμητρα Γαλάνη το 2003 στην Συναυλία- αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο, στο Ηρώδειο. Ο Ξαρχάκος αλλάζει την ενορχήστρωση και τα υπόλοιπα τα αναλαμβάνει η Κρατική Ορχήστρα Ελληνικής Μουσικής.

https://drive.google.com/file/d/1P_ML78RWwtL5yK_AAPATBnlO-X-pTzgb/view?usp=sharing

4 nameless abstractions

Mon, 25 Dec 2023 11:05:40 +0300

4 έργα, 4 στιγμιότυπα του υποσυνειδήτου μου.

Καλές γιορτές σε όλους!

Ομιλία "Ψάχνοντας τον έρωτα" (ΒΙΝΤΕΟ)

Sat, 23 Dec 2023 18:05:45 +0300

Ουίλιαμ Αντολφ Μπουγκερώ: Ψυχή και ο Έρως (1889) (Μια προσθήκη εικόνας από εμένα στην ανάρτηση του Τάσου, με βάση τη σχετική 'Άσκησή" μας για την αναζήτηση του Έρωτα από την Ψυχή, στα "Ενεργά εργαλεία" του χαρτοφυλακίου μας)

Την ομιλία μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο YouTube στο παρακάτω link:

https://www.youtube.com/watch?v=xaqKAn2mOA0&t=3746s&ab_channel=Antifono.gr

Επειδή μου το ζήτησαν κάποιοι, παραθέτω το βίντεο με ολόκληρη την ομιλία που έκανα στις 3/12 για τον έρωτα, το σεξ και τις σχέσεις σήμερα.
Η ομιλία περιλαμβάνει μία ιστορική αναδρομή της εξέλιξης της αντίληψης για το σεξ και τον έρωτα μέχρι σήμερα καθώς και τον έρωτα υπό τη ματιά των σοφών και της ορθοδοξίας.

Θεωρώ έχει πολύ σημασία να γνωρίζουμε όλοι κάποια βασικά πράγματα για το θέμα μιάς και πλέον, στην εποχή της μετανεωτερικότητας και της σεξουαλικής απελευθέρωσης, το ζήτημα του έρωτα και της σεξουαλικής ορμής μας "πολιορκεί" από παντού, είτε το θέλουμε είτε όχι.

Εννοείται, περιμένω εντυπώσεις, προβληματισμούς και αντιρρήσεις από όσους αφιερώσουν χρόνο για να παρακολουθήσουν την ομιλία.

ΕΥΧΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΧΗ ΦΕΤΟΣ ΝΑ ΜΗΝ ΜΕΙΝΟΥΝ ΕΥΧΕΣ!

Fri, 22 Dec 2023 08:27:04 +0300

Μ. Κόρα: Χριστουγεννιάτικο δέντρο με κόκκινα και πράσινα φωτάκια (2021).

Ευλογημένα Χριστούγεννα και η νέα χρονιά με υγεία και την ψυχή μας χωρίς ακόρεστες ψευδαισθήσεις αθανασίας, ήρεμη αλλά όχι νωθρή και προ παντός όχι αδιάφορη.

Α. Σίσλεϊ: O δρόμος Eugène Moussoir στο Μορέ. Χειμώνας (1891).

Η ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΗ ΕΛΛΑΔΑ ΠΟΥ ΠΕΙΝΟΥΣΕ ΚΑΙ ΠΟΝΟΥΣΕ, ΔΙΚΑΙΟΥΝΤΑΝ ΝΑ ΟΝΕΙΡΟΠΟΛΕΙ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ; ΕΙΛΙΚΡΙΝΑ, ΔΕΝ ΞΕΡΩ.

Sun, 17 Dec 2023 10:01:54 +0300

Πριν από 79 χρόνια, τον ματωμένο Δεκέμβρη του ’44, η διαδήλωση του ΕΑΜ στο Σύνταγμα «πνίγεται» στο αίμα και η χώρα αρχίζει να βυθίζεται στη δίνη του εμφυλίου πολέμου.

Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος ξεκίνησε «επίσημα» τον Μάρτιο του 1946 μεταξύ του Ελληνικού Κυβερνητικού Στρατού (που υποστηριζόταν από την Μεγάλη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες), και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (αντάρτικες δυνάμεις υπό τον έλεγχο του Κουμμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, και με την υποστήριξη της Σοβιετικής Ένωσης, της Αλβανίας, της Βουλγαρίας, και της Γιουγκοσλαβίας). Ο Ελληνικός Εμφύλιος θεωρείται διεθνώς ως η πρώτη πράξη του ψυχρού πόλεμου στη μεταπολεμική ιστορία, και ήταν η πολεμική σύγκρουση με τις μεγαλύτερες απώλειες που γνώρισε η χώρα από το 1830 έως σήμερα. Προσδοκώ η μνήμη που περνά αυτόματα από γενιά σε γενιά να οδηγήσει στην εξαφάνιση της μισαλλοδοξίας μας και να κρίνουμε τη σύγχρονη πραγματικότητα αντικειμενικά, χωρίς εμπάθεια.

Ο εν λόγω πόλεμος διήρκησε τρία χρόνια, κι έληξε τον Αύγουστο του 1949 με την ήττα των κομμουνιστών ανταρτών. Έτος καμπής το 1948 από το οποίο οι δύο παρακάτω φωτογραφίες.

Το αγόρι της φωτογραφίας βρέθηκε από ομάδα του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού, έξω από τη Θεσσαλονίκη το 1948. Λέγεται πως γύρω του κείτονταν έξι νεκροί και πως το αγόρι αυτό ήταν ο μόνος επιζών.

Την ίδια χρονιά όμως κυκλοφορήθηκε το παρακάτω ελαφρό τραγούδι που ερμήνευσε η Δανάη με τη βελούδινη φωνή της, τόσο χαρακτηριστικά για το τότε κυρίαρχο αυτό είδος τραγουδιού.

Η Δανάη Στρατηγοπούλου (1913-2009) ήταν Ελληνίδα τραγουδίστρια - διαπρεπής ερμηνεύτρια, μεταξύ άλλων, του Αττίκ και του Χαιρόπουλου - μουσικός, συγγραφέας, μεταφράστρια και καθηγήτρια της ελληνικής Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Σαντιάγο της Χιλής, καθώς και φωνητικής μουσικής σε πολλά ωδεία."Ιέρεια" της "Μάντρας" του Αττίκ, μοναδική ερμηνεύτρια των Χαιρόπουλου, Σουγιούλ, Γιαννίδη, Καπνίση, αλλά και του δημοτικού μας τραγουδιού, η Δανάη υπήρξε και αγωνίστρια της Εθνικής Αντίστασης, ενώ είχε φυλακιστεί από την Γκεστάπο στα χρόνια της Κατοχής. Με αγωνιστική δράση και στη Χιλή, καθώς συμμετείχε στη "Λαϊκή Ενότητα" του Σαλβαδόρ Αλιέντε,συνδέθηκε με στενή φιλία με τον κορυφαίο ποιητή της Λατινικής Αμερικής, νομπελίστα, Πάμπλο Νερούντα, ο οποίος την "έχρισε" επίσημη μεταφράστριά του για την ελληνική γλώσσα.

https://drive.google.com/file/d/1F3r68fd2XBoym3vPaXhuXpV-a8f_Y1kS/view?usp=sharing

H Tέχνη μέσα ή έξω από την πραγματικότητα; Δραπετεύουμε λυτρωτικά από το παρόν ή το αναμορφώνουμε ριζικά μέσω της Τέχνης; Tι λέτε; Να ρίξουμ’ άγκυρα στης λήθης το γιαλό;

ΤΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2023-4 - Παρασκευή 15.12.2023

Fri, 15 Dec 2023 20:05:32 +0300

Το πρώτο μας ταξίδι στα ερεθίσματα του ανθρωπισμού μπορεί σήμερα να έφτασε στο τέλος του, όμως "ο πηγαιμός σε μια τέτοια Ιθάκη θα έχει σίγουρα πολλά ανάλογα ταξίδια με εκλεκτή συγκίνηση στο πνεύμα και το σώμα, πολλά καλοκαιρινά πρωιά, σε λιμένας πρωτοϊδωμένους, πλουτίζοντας μας με όσα κερδίσαμε στον δρόμο, έτσι σοφοί που γίναμε, με τόση πείρα".

ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗΣ - Τετάρτη 13.12.2023 - Αμφιθέατρο Παθολογικής Ανατομικής

Wed, 13 Dec 2023 19:19:29 +0300

Εκφράζω τις θερμότερες ευχαριστίες μου και τον θαυμασμό μου στην Κα Αγνή-Αλίκη Μαριακάκη, Μ.Α. , Ψυχολόγο-Κοινωνική Ερευνήτρια, για το βιωματικό εργαστήρι που πραγματοποίησε στο πλαίσιο των δράσεων του μαθήματός μας, με αντικείμενο την άσκηση σε τεχνικές ενσυναίσθησης και σύνδεσης των γιατρών με τους γύρω τους. Πιστεύω απόλυτα ότι εφόσον τόσο χαρισματικοί δάσκαλοι υποστηριχθούν να δραστηριοποιηθούν και να δώσουν τον τόνο σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, ο επιτακτικός μετασχηματισμός της κοινωνίας μας επί τα βελτίω θα επιτευχθεί σχεδόν αυτόματα!

ΜΑΚΡΙΝΕΣ ΜΝΗΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ

Tue, 12 Dec 2023 18:15:31 +0300

Χάινριχ Φέρντιναντ Βέρνερ: Το χριστουγεννιάτικο δέντρο (1909).

-Αφού λέγαμε για καραβάκι φέτος,

τι το πήρες αυτό το έλατο;

Έπιασε όλο το σαλόνι.

-"Ε, έτσι, για το καλό", μου λέει εκείνη.

- Δεν κάνεις και κανα παϊδάκι;

Τι τη θέλεις τη σπλήνα τη γεμιστή χριστουγεννιάτικα;

Ποιος θα τη φάει;

-Ε, έτσι, για το καλό.

-Τι να την πάρουμε τη γιαγιά τηλέφωνο

να της παίξω τα κάλαντα στη μελόντικα;

Αφού θα πάμε αύριο.

-Ε, έτσι, για το καλό.

- Αφού πάντα μας αφήνει τα δώρα στο μπροστινό μπαλκόνι,

τι τον έπιασε φέτος τον Άη Βασίλη

και τ' άφησε στο παράθυρό μου;

-Ε, έτσι, για το καλό.

- Φωνές αλαργινές, πώς δεν σιγάτε;

Μ' ακολουθείτε μέσα ή έξω από οθόνες.

Το ίδιο πράμα όλα τα βλέμματα

θολά, κρύα, ζωντανά μα πεθαμένα,

τοις ομοίοις και αδιαφόροις.

Παρεμβάλλεστε στα λόγια μου.

Κανένας δεν τ' ακούει, όλοι μιλάνε, μόνο μιλάνε.

Αν σ' αγγίζουν, δε σε νιώθουν,

αν σε κοιτάζουν, δε σε βλέπουν.

Με οδηγείτε σε καθάρια πρόσωπα.

Επί τέλους, σε ζωές αληθινές κι ανόθευτες,

χωρίς μούφες, μπακαλοτέφτερα κι αλισβερίσια,

παπατζιλίκια, τακτικισμούς και μάρκετινγκ.

Ιχνηλατείτε αστέρια

χαμένα στων φλασιών τον ορυμαγδό

και μου τα φέρνετε

ζεστό ψωμί να με στυλώσει.

- Ε, έτσι, για το καλό.

https://drive.google.com/file/d/1sMOpGaRCn_eeydxz2pC7UnJ4xBs6w61m/view?usp=sharing

Μάνου Χατζιδάκι: "Προσωπογραφία της μητέρας μου" από "Το χαμόγελο της Τζοκόντας".

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ 10ης 12.2023 στην κεντρική αίθουσα του Ινστιτούτου Γεωπονικών Επιστημών (ΙΓΕ) στο «Δάσος/Κτήμα Συγγρού»

Sun, 10 Dec 2023 16:57:18 +0300

Θερμές ευχαριστίες στον πατέρα Δημήτρη Λινό για την ευκαιρία που έδωσε στους παρευρεθέντες φοιτητές / παρευρεθείσες φοιτήτριες και σε εμένα, τόσο ο ίδιος όσο και ο πατήρ Δρ Σταύρος Κοφινάς, ο Καθ. Γ. Παπαγεωργίου και ο φίλος μας Κωνσταντίνος Παθέκας, στη σημερινή εκδήλωση του μαθήματός μας να προβληματιστούμε για τη συμβολή της πνευματικότητας και της πίστης στην ίαση και ανακούφιση των ασθενών μας και την ολιστική αντίληψη της ιατρικής ως προσφορά στον συνάνθρωπο θεωρούμενο ως ενιαία ψυχοσωματική οντότητα και ισότιμο μέλος ενός φυσικού οικοσυστήματος.

Εκδήλωση 3/12, "Ψάχνοντας τον έρωτα"

Wed, 29 Nov 2023 20:48:00 +0300

Όπως ανέφερα και στο μάθημα με αφορμή την άσκηση για τον έρωτα, την Κυριακή 3/12, στις 18:00, στο πνευματικό κέντρο του Ι.Ν. Αναλήψεως Βριλησσίων (κτήριο πάνω στην κεντρική πλατεία των Βριλησσίων, δίπλα στην εκκλησία), θα είμαι ο κεντρικός ομιλητής σε μία εκδήλωση με θέμα "Ψάχνοντας τον έρωτα", που θα περιλαμβάνει διαδραστική ομιλία, απάντηση ερωτήσεων από το κοινό καθώς και συναυλία με σχετικά τραγούδια. Πληροφορίες εδώ (event στο Facebook).

Στην ομιλία θα προσεγγίσουμε τον έρωτα στη σύγχρονη κοινωνία του μεταμοντερνισμού και της σεξουαλικής απελευθέρωσης με όλες τις εκφράσεις που παρουσιάζεται (Casual sex, hook-up culture, πορνογραφία). Επιπλέον θα δούμε πώς ο έρωτας εμφανίζεται στη φιλοσοφική διανόηση από την αρχαιότητα (Πλάτωνας) μέχρι σήμερα (Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν) και πως αυτό αντανακλά στη σύγχρονη επικρατούσα άποψη περί αυτονομημένου/μηχανιστικού έρωτα (σεξ ως διασκέδαση-εκτόνωση). Τέλος, και πιο σημαντικό, θα μιλήσουμε για τον έρωτα μέσα στην ορθόδοξη θεολογία, στην αξία που αυτή δίνει στο πάθος, στην όρμη για τη ζωή, στον "ασπασμό των αγγέλων προς τα άστρα".

Μετά την διαδραστική παρουσίαση, θα δοθεί χρόνος για ερωτήσεις, που μπορείτε ήδη να υποβάλετε ανώνυμα στην παρακάτω φόρμα: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSe29MmIod2x09z33U5iuv4Yy0vdjMaubuxjgp0bYoHQFf_yFg/viewform?fbclid=IwAR3KPB2KovqAfmxw7hNPrzB1B1v7X4G5OpunaMqKSC04kdOcp4a1pCSE4U8

Η εκδήλωση θα κλείσει με live συναυλία από επαγγελματίες μουσικούς που θα παίξουν γνωστά αγαπημένα κομμάτια.

Η εκδήλωση αυτή αποτελεί μέρος μίας σειράς εκδηλώσεων, οι οποίες οργανώνονται από φοιτητές που διαπνέονται από πνεύμα αμφισβήτησης, ενδιαφέρον για τη ζωή και προβληματισμούς φιλοσοφικής και θεολογικής φύσεως.
Η ευκαιρία να μιλήσω στην εκδήλωση μου δόθηκε λόγω της ιδιότητας μου ως συν-δημιούργος της φοιτητικής ιστοσελίδας filosofa.gr στην οποία είμαι υπεύθυνος συντακτικής ομάδας και αρθρογράφος.

Έχοντας παρατηρήσει με πολύ χαρά το πνεύμα και το επίπεδο των ατόμων που παρακολουθούν το μάθημα "Ανθρωπιστικές αξίες & Σύγχρονη ιατρική" (και εκφράζοντας ακόμα μία φορά την ευγνωμοσύνη μου στον κ.Λάζαρη - χωρίς πρόθεση να κολακεύσω) θα ήθελα να προσκαλέσω όλους τους ενδιαφερόμενους να παρευρεθούν την Κυριακή στην εκδήλωση και να συμμετέχουν με τις ερωτήσεις και την παρουσία τους στο συναρπαστικό ταξίδι της αναζήτησης του έρωτα.

Κατανοώ την ανεπάρκεια μου να προσεγγίσω ένα τόσο ευρύ και σύνθετο θέμα, αλλά ελπίζω μέσα από μια σύντομη παρουσίαση να μπορέσω να προσφέρω έστω και ελάχιστα στην κατανόηση του μοναδικού βιώματος του έρωτα.
"Ψάχνοντας τον έρωτα", λοιπόν, την Κυριακή στις 18:00.

«Ιατρική και ανθρωπιστικές επιστήμες» (Medical Humanities)

Tue, 21 Nov 2023 17:11:16 +0300

Στην εποχή που ζούμε σήμερα, καταιγισμού των ερεθισμάτων, αξίζει να δώσει κανείς βάση σε "πηγές καλών ερεθισμάτων".Μια τέτοια πηγή δύναται να αποτελέσει η έναρξη του κύκλου διαλέξεων «Η Ιατρική στις ανθρωπιστικές επιστήμες» από την έδρα της Ιστορίας Ιατρικής.

Ο Ανθρωπισμός, ως κοινό στοιχείο μεταξύ του δικού μας κατ' επιλογήν μαθήματος και αυτού, που πρόκειται για μάθημα ανοιχτό στο ευρύ κοινό με ελεύθερη συμμετοχή, είναι αντικείμενο ενδιαφέροντος για όλους όσοι επιλέξαμε τη συμμετοχή μας στις «ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ & ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ».Το ερώτημα είναι αν ο κύκλος αυτός θα μπορούσε να μας φανεί χρήσιμος στο μάθημα, και κατ' επέκταση, το κατά πόσο θα μπορούσε να εξυπηρετήσει τον στόχο μας, για καλλιέργεια του πνεύματος ενσυναίσθησης.

Σε αυτό το ερώτημα οφείλουμε να δώσουμε απάντηση όσοι από εμάς δεν λάβαμε γνώση της εν λόγω ανακοίνωσης, και μπορούμε να το κάνουμε μέσα από αυτή την ανάρτηση.

MED1099 - Ανακοινώσεις (eclass)

Γλυπτική

Wed, 08 Nov 2023 00:42:39 +0300

Γλυπτική

Παρακάτω παραθέτω ορισμένα έργα τα οποία με άγγιξαν λίγο περισσότερο στην έκθεση γλυπτικής που πραγματοποιήθηκε στο Βυζαντινό Και Χριστιανικό Μουσείο.

Το σύμβολο αμοιβαιότητας ψιθύρισε στις αισθήσεις μου το υψηλό και λεπτό άγγιγμα σώματος και ψυχής. Η αμοιβαιότητα και η πολυπλοκότητα των δεσμών (ράβδοι) και η σωματική και ψυχική διάσταση (στρόγγυλες επιφάνειες, κόκκινες και μαύρες αντίστοιχα) ορίζουν την διάσταση της ουσιαστικής ανθρώπινης επικοινωνίας. Ενώ η σωματική επαφή θέτει τα θεμέλια της σχέσης (κόκκινο στοιχείο) η ψυχική (μαύρο στοιχείο) θεμελιώνει την ουσιαστική διασύνδεση, γεννώντας την πολύπλοκη σταθερότητα των ανθρωπίνων σχέσεων (οι τρείς μαύρες επιφάνειες σταθεροποιούν το οικοδόμημα με πολύπλοκες ράβδους).

Η πολυθρόνα της εξουσίας. Με πολλαπλές οπές συνώνυμο μίας κενολογίας γεμάτη αστάθεια και σκληρότητα (η καρέκλα γέρνει, χρησιμοποιούνται υλικά σκληρά). Έλλειψη αισθήματος ανακούφισης παρά μόνο πρόσχαρης ικανοποίησης από τον πόνο της ορθοστασίας. Πολυχρωματική όπως η πληθώρα των ιδεολογιών. Πλούσια σε λαβές δεικτικό του πάθους για αυτή.

Σήψη. Η εκδίκηση του ανθρώπου έναντι του θανάτου (σαρκοφάγο πτηνό). Η ανθρώπινη αυτοκαταστροφικότητα μπορεί να ερμηνευτεί ως εκδίκηση έναντι της φύσης (πτηνό). Η δημιουργός φύση στερεί την αιωνιότητα και γεννά τον υπαρξιακό φόβο του θανάτου στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος από γέννημα γίνεται θεός και υπό το πρίσμα του ελέγχου σκοτώνει ως ένδειξη δύναμης, ελέγχου και απελπισίας.

(Το πτηνό έχει για εμένα διττή ερμηνεία προσέγγισης).

Η νοημοσύνη ως μέρος και όχι ουσία της ύπαρξης. Ο κόσμος υπάρχει ακόμα και όταν δεν ερμηνευτεί. Η σκέψη περιορίζεται αισθητηριακά. Ο κόσμος δεν αποτελεί κατανόηση αλλά η κατανόηση αποτελεί μέρος ενός κόσμου με πολλές ερμηνείες.

Η αγνότητα (άσπρο) των παραδοσιακών μορφών ύπαρξης βιάζουν την ελευθερία σωματικής και ψυχικής έκφρασης (θηλιά που μοιάζει με παραδοσιακό ένδυμα η οποία πνίγει και δεσμεύει). Η βία μπορεί να υποδυθεί τον πολιτισμό και να ακρωτηριάσει ανθρώπινες ελευθερίες. Το άσπρο πλακάκι τονώνει το αίμα σαν την μιντιακή φύση του σύγχρονου κόσμου ο οποίος είναι υπερευαίσθητος στην βία και όχι στα αίτια της.

H KOIΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ - ΤΩΡΑ

Fri, 03 Nov 2023 10:26:20 +0300

Πηγή εικόνας: Αποθετήριο Δεδομένων Ανισότητας Υγείας, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας

Δυστυχώς, ακόμα και σήμερα, υπάρχει μεγάλη ανισότητα στην πρόσβαση των πολιτών στο υπέρτατο αυτό αγαθό της υγείας, καθιστώντας αδιαφιλονίκητη την ανάγκη παροχής υπηρεσιών υγείας καθολικά ιδιαίτερα σε πληθυσμούς που διαβιούν σε συνθήκες χαμηλής υγιεινής. Η περίθαλψη, στο πλαίσιο της γενικότερης οικονομικής ύφεσης, παραμένει πλημμελής και χρήζει της δέουσας μέριμνάς μας. Στην εποχή μας όπου τα πάντα θυσιάζονται στον βωμό του κέρδους και όπου τα χρήματα αποτελούν ίσως τη μοναδική κινητήριο δύναμη, αξίες όπως η φιλανθρωπία και η ανιδιοτελής προσφορά στο πλαίσιο ενός κράτους πρόνοιας φαντάζουν ξεπερασμένες.

Όπως αναφέρεται στο βιβλίο «Ανισότητες στην υγεία: Ανθεκτικότητα και αλλαγή στα σύγχρονα κράτη πρόνοιας» του καθηγητή Johan P. Mackenbach, ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι εξαιρετικά άνισος. Τα άτομα που βρίσκονται σε καλύτερη κοινωνικοοικονομική θέση δεν ζουν μόνο πιο άνετες ζωές, αλλά και μακρύτερες και με καλύτερη υγεία. Οι ανισότητες στην υγεία - συστηματικά υψηλότερα ποσοστά ασθενειών, αναπηρίας και πρόωρου θανάτου μεταξύ ατόμων με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης ή εισοδήματος – οξύνονται αντί να αμβλύνονται με την πάροδο του χρόνου.

Στην Ελλάδα οι δαπάνες για την υγεία αυξήθηκαν τα τελευταία χρόνια αν και τα επίπεδα δαπανών εξακολουθούν να είναι χαμηλότερα από τον μέσο όρο της Ε.Ε. Βασική πηγή ανησυχίας είναι το υψηλό επίπεδο προσφυγής σε ιδιωτικές υπηρεσίες υγείας, το οποίο είναι υπερδιπλάσιο του μέσου όρου σε ολόκληρη την Ε.Ε.

Τυπικά, η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας εξασφαλίζεται από την καθολική κάλυψη του πληθυσμού και από μια αρκετά εκτεταμένη δέσμη παροχών. Ωστόσο, στην πράξη, ορισμένες υπηρεσίες μπορεί να μην είναι πάντα διαθέσιμες, επειδή, για παράδειγμα, υπάρχει έλλειψη συμβεβλημένων παρόχων ( λ.χ, στην περίπτωση της οδοντιατρικής φροντίδας). Ακόμη και πριν από την πανδημία λόγω της νόσου COVID-19, η Ελλάδα κατέγραφε σταθερά το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μη καλυπτόμενων αναγκών ιατρικής περίθαλψης στην ΕΕ, με τη μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ των εισοδηματικών ομάδων. Οι μη καλυπτόμενες ανάγκες φαίνεται να αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Και βέβαια δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο όσον αφορά την πρόσβαση στην περίθαλψη. Από το 2016 οι πρόσφυγες έχουν δικαίωμα πρόσβασης στο ίδιο επίπεδο υπηρεσιών με τους Έλληνες πολίτες, ενώ οι αιτούντες άσυλο που πάσχουν από συγκεκριμένες παθήσεις, έχουν αναπηρία ή φιλοξενούνται σε μονάδες κοινωνικής πρόνοιας έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς τους. Ωστόσο, στην πράξη εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα όσον αφορά την πρόσβαση στην περίθαλψη.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πρώτες εκτιμήσεις της Eurostat, οι δαπάνες για την ασθένεια και την υγειονομική περίθαλψη ως ποσοστό του ΑΕΠ το 2020 σε σχέση με το 2019 είχαν αυξηθεί σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, αν και στην πραγματικότητα, οι δαπάνες για παροχές κοινωνικής προστασίας αυξήθηκαν γενικά σε όλα τα κράτη μέλη μετά την πανδημία Covid 19.Τα υψηλότερα ποσοστά μεταξύ των κρατών μελών για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμες εκτιμήσεις για το 2020 διαθέτουν η Γερμανία και η Γαλλία. Οι παροχές γήρατος και ασθένειας/υγειονομικής περίθαλψης αντιπροσώπευαν την πλειονότητα των παροχών κοινωνικής προστασίας σε όλα τα κράτη μέλη για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία. Άλλες κατηγορίες περιελάμβαναν την αναπηρία, τους επιζώντες, την οικογένεια/παιδιά, την ανεργία, τη στέγαση και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Για την Ελλάδα δεν υπάρχουν ακόμα διαθέσιμα δεδομένα.

Ειδικότερα, αναφορικά με τις δαπάνες προς όφελος των ατόμων με αναπηρία, από το 2010, το ποσοστό επί του συνόλου των δαπανών κοινωνικής προστασίας που χορηγείται στην αναπηρία στην Ε.Ε. έχει παραμείνει σταθερό, ενώ η Ελλάδα (4,1%) μαζί με την Κύπρο και την Μάλτα κατέχουν τα χαμηλότερα ποσοστά χρηματοδότησής της, σύμφωνα με δεδομένα της Eurostat για το 2018.

Η αντίληψη των ασθενών σχετικά με την πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, όπως αποτυπώθηκε στην έρευνα «Πρόσβαση στην υγεία και το φάρμακο» των Γιατρών του Κόσμου για το 2021, αναδεικνύει ζητήματα ανισοτήτων στην υγεία και εμπόδια πρόσβασης που αντιμετωπίζουν άτομα με μηδενικά και χαμηλά εισοδήματα ή χρόνιες παθήσεις. Επιβεβαιώνει δε τις πολλαπλές διαστάσεις και την πολυπλοκότητα που διακρίνουν την πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

Οι αναφερόμενες ανεκπλήρωτες ανάγκες για ιατρική περίθαλψη είτε λόγω κόστους, είτε λόγω απόστασης, είτε λίστας αναμονής για το 2022 στην Ελλάδα σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας δείχνουν πολύ μεγαλύτερα ποσοστά όσο δυσχερέστερη είναι η οικονομική κατάσταση των ατόμων όπως φαίνεται στο παραπάνω διάγραμμα.

Υπό αυτό το πρίσμα, η ανάγκη επένδυσης των δυτικών κοινωνιών σε ένα πιο δίκαιο κράτος πρόνοιας διαφαίνεται περισσότερο επιτακτική από ποτέ. Θα πρέπει να ενεργήσουμε συλλογικά προς αυτή την κατεύθυνση προκειμένου να επιτύχουμε όσα δεν μπορούμε ατομικά, συσπειρώνοντας τις δυνάμεις μας. Άλλωστε, για να επιβιώσουμε και να ευημερήσουμε πρέπει να αναπτύξουμε και να εδραιώσουμε κοινωνικές αξίες όπως η αλληλεγγύη, η ισότητα και η κοινωνική δικαιοσύνη. Η υγειονομική περίθαλψη δεν αποτελεί πολυτέλεια. Η υγεία πρέπει να είναι δημόσιο αγαθό.

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ - ΤΟΤΕ

Fri, 03 Nov 2023 10:13:12 +0300

Αναθηματικό ανάγλυφο σε σχήμα ναΐσκου. Βρέθηκε στο Ασκληπιείο των Αθηνών. Από τον Ασκληπιό, στα αριστερά, σώζονται μόνο τα άκρα. Η Υγεία ακουμπά σε δέντρο. Μπροστά στους θεούς απεικονίζεται βωμός στον οποίο πλησιάζουν μικρός δούλος με κάνιστρο, οδηγώντας κριάρι για θυσία, οικογένεια λατρευτών και η θεραπαινίδα τους που μεταφέρει κυτίο (κιβώτιο) καλυμμένη με ύφασμα. 350-300 π.Χ. Έκθεμα 1333. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Τάματα στον Ασκληπιό. Οι πιστοί του αφιέρωναν ομοιώματα μελών και οργάνων του σώματος, αγαλματίδια, λίθινα ανάγλυφα αλλά και παραστάσεις ζωγραφισμένες σε ξύλο ή σε πηλό. Συχνά στα αναθήματά τους απεικονίζονταν και οι ίδιοι, σε μικρότερη κλίμακα, να φέρουν προσφορές στο θεό και την οικογένειά του.

Ο Ασκληπιός ήταν ένας ευσπλαχνικός θεός που δεν ήταν τιμωρός αλλά βοηθός και σωτήρας των ανθρώπων, εκφράζοντας την αρχετυπική ανάγκη του ανθρώπου για υγεία και καλή ζωή: Αλεξίκακος (διώχνει το κακό) και ηπιόδορος (φέρνει στους ανθρώπους τα ευχάριστα δώρα της ίασης).

Οι προσφορές προς τον Ασκληπιό δεν ήταν ανάγκη να είναι μεγάλης αξίας: ακόμα και λίγο ψωμί αρκούσε, γεγονός που επέτρεπε σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, από τους απλούς ανθρώπους μέχρι τους πιο εύπορους και τις μεγάλες προσωπικότητες της αρχαιότητας να προστρέχουν σε αυτόν. Ο Ασκληπιός τους δέχεται όλους ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, κοινωνικής θέσης. Αυτή η ανομοιογένεια του πλήθους που προσφεύγει σε αυτόν φαίνεται και από την παραπάνω εικόνα.

Ενώ αρχικά η νόσος θεωρούνταν μια ποινή από τους θεούς, μετά τα κλασικά χρόνια ο άνθρωπος μπαίνει στο επίκεντρο. Έτσι, η έννοια της θεραπείας και η φροντίδα του σώματος αλλά και της ψυχής τίθενται στην υπηρεσία του ανθρώπου.

Για πρώτη φορά αναπτύσσεται η έννοια της ποιότητας ζωής και η θεραπεία δεν περιορίζεται πια στο να αποκαταστήσει τα τραύματα ώστε ο οπλίτης να είναι ετοιμοπόλεμος. Με τον Ασκληπιό η υγεία γίνεται κτήμα και δικαίωμα όλων των κοινωνικών τάξεων και φυλών. Τα Ασκληπιεία, ως θρησκευτικά ιδρύματα, χρηματοδοτούνται από τις πόλεις-κράτη και συνεπώς αποτελούν τόπους κοινωνικής πρόνοιας. Εκεί μπορούν να βρουν καταφύγιο άνθρωποι κοινωνικά περιθωριοποιημένοι ή στιγματισμένοι, όπως τυφλοί και ανάπηροι.

Κοινωνικοί, οικονομικοί, πολιτικοί και φιλοσοφικοί λόγοι συμβάλλουν στη διάδοση της λατρείας του Ασκληπιού. Οι γυναίκες είναι μια κοινωνική ομάδα που με θέρμη υποστηρίζει την εξάπλωσή της όχι μόνο γιατί προσέτρεχαν σε αυτόν για ζητήματα γονιμότητας και την υγεία των παιδιών, αλλά και επειδή βρίσκουν έτσι έναν τρόπο να προβληθούν, για παράδειγμα μέσω των αναθηματικών αναγλύφων, και να γίνουν κοινωνικά ορατές σε μια κοινωνία στην οποία στερούνται πολιτικών δικαιωμάτων.

Μέσω της πίστης και της αυθυποβολής, οι απλοί άνθρωποι έβρισκαν στα ιερά των θεραπευτών θεών ελπίδα και ανακούφιση που έμοιαζε με θαύμα. Η διάδοση της λατρείας του Ασκληπιού θα ενταθεί κατά τη διάρκεια και μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο καθώς η λατρεία αυτή δίνει μια απάντηση στις ανάγκες των ανθρώπων μετά την απόγνωση του λοιμού και του πολέμου, ανακούφιση συλλογική και ατομική. Σημαντικό είναι να αναφέρουμε ότι ο πόλεμος σταματούσε μόνο για δύο λόγους: για τους Ολυμπιακούς αγώνες και για να περάσουν όσοι πήγαιναν στα Ασκληπιεία. Επιπλέον, στο όνομα του Ασκληπιού γίνονται πολλές απελευθερώσεις δούλων, γεγονός που αποτελούσε μεγάλη ελπίδα για τον πληθυσμό που βρισκόταν σε δουλοκτητικό καθεστώς.

Εκτός από αναθήματα με παραστάσεις ίασης, οι πιστοί πρόσφεραν επιγραφές (ιάματα), λίστες με αναφορές για τη νόσο και τον τρόπο που θεραπεύτηκαν, ως ευχαριστίες για την θεραπεία τους. Από ανάλυση των ασθενειών που παρατηρούμε σε αυτές τις επιγραφές, υπάρχουν πολλές αναφορές σε καταστάσεις που μπορούν να προκαλέσουν κοινωνικό αποκλεισμό: αναφέρονται άνθρωποι που έπασχαν από δερματικές νόσους, τυφλοί, παράλυτοι, και παραμορφωμένοι απόμαχοι.

Αρχικά, οι χώροι λατρείας ήταν πρόχειροι και υπαίθριοι, σε ιερά σπήλαια ή βραχώδη ορύγματα. Το σπήλαιο είναι ένας φυσικά διαμορφωμένος χώρος που εξασφαλίζει την ησυχία, την υποβλητικότητα, τον κατάλληλο ήχο και το σκοτάδι. Η τοποθεσία των Ασκληπιείων ήταν συνυφασμένη με το ειδυλλιακό, αναζωογονητικό φυσικό περιβάλλον που παρείχε πρόσβαση σε βότανα, ενώ κυρίαρχο στοιχείο του αρχετυπικού τοπίου ήταν το ρέον νερό, απαραίτητο για τον εξαγνισμό-καθαρμό, όπως ποτάμια και θερμές πηγές, στοιχεία που προσέδιδαν στα Ασκληπιεία χαρακτηριστικά τόπων αναψυχής.

Χάρη στις προσφορές των πιο εύπορων πολιτών, τα Ασκληπιεία ήταν πολύ πλούσια κέντρα και κατά συνέπεια μπορούσαν να προσφέρουν όχι μόνο ίαση αλλά και υπηρεσίες αναψυχής όπως θα τις χαρακτηρίζαμε σήμερα: υπήρχαν διάφορες εγκαταστάσεις όπως γυμναστήριο, θέατρο, βωμοί για τις θυσίες, λουτρά. Η ασθένεια στα Ασκληπιεία αντιμετωπιζόταν ολιστικά. Έρχονταν άνθρωποι από πολύ μακριά και στήνονταν σκηνές σαν μια μεγάλη γιορτή με διαρκή μουσική. Πιο συγκεκριμένα, στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου, το αρχαιότερο οργανωμένο ιαματικό κέντρο, υπήρχε το Γυμνάσιον (ταυτίζεται πιθανώς με τελετουργικό εστιατόριο), το Καταγώγειον (κτίριο φιλοξενίας των ασθενών και των συγγενών τους), η Κρήνη και πλήθος μικρότερων ναών.

Στα Ασκληπιεία φαίνεται ότι είχαν αναγνωρίσει πως η τέχνη συνδέεται τόσο άρρηκτα με την ανθρώπινη φύση μας αποτελώντας ένα από τα ανθρώπινα καθολικά χαρακτηριστικά. Η τέχνη μπορεί να φέρει χαμόγελο στο πρόσωπό μας. Τα καλαισθητικά ερεθίσματα, είτε είναι ακουστικά, οπτικά είτε οποιασδήποτε άλλης μορφής αισθητηριακή εμπειρία, βελτιώνουν τη λειτουργία του εγκεφάλου μας. Η ακρόαση της αγαπημένης μας μουσικής, για παράδειγμα, αποδεδειγμένα μας χαρίζει καλύτερη διάθεση μέσω έκλυσης από το σώμα μας των δικών του οπιοειδών και αυτή η διέγερση που προκαλείται μπορεί να αυξήσει την γνωστική ευελιξία μας. Τα οφέλη που απορρέουν για το άτομο και την κοινωνία απ’ τα θετικά συναισθήματα που δημιουργεί η τέχνη και μόνο δείχνουν ότι ο κόσμος αν έχει ομορφιά μπορεί να γίνει ένα πιο χαρωπό μέρος. Όπως αναφέρει και ο Ευριπίδης: «μη ζώην μετ’αμουσίας», δηλαδή να μην ζει κανείς χωρίς τις Μούσες.

Ενώ με τον Ασκληπιό η θεραπεία γίνεται μαγικά, ο Ιπποκράτης είναι ο πρώτος που εισήγαγε την ορθολογική σκέψη στην Ιατρική. Στο έργο του «Παραγγελίαι», αναφέρει μεταξύ άλλων: «Συμβουλεύω, λοιπόν, να μη δείχνετε έλλειψη ανθρωπιάς, αλλά για τον καθορισμό της αμοιβής σας να υπολογίζετε την περιουσία και την οικονομική κατάσταση του ασθενούς. Κι αν παραστεί ευκαιρία να βοηθήσετε κάποιον που είναι ξένος και άπορος, να προσφέρετε τις υπηρεσίες σας με τη μεγαλύτερη προθυμία στους ανθρώπους αυτούς. Γιατί εκεί που υπάρχει αγάπη για τον άνθρωπο, εκεί υπάρχει και αγάπη για την επιστήμη».

Ο Ασκληπιός είναι ο τελευταίος αρχαίος θεός που παύει να λατρεύεται. Η λατρεία του συνεχίζεται μέχρι και μετά το τέλος του αρχαίου κόσμου, τον 5ο αιώνα και με την επικράτηση του Χριστιανισμού. Αργότερα παρατηρούμε στη θέση των Ασκληπιείων να ιδρύονται ναοί των Αγίων Αναργύρων. Οι αξίες της προσφοράς και της φιλανθρωπίας όμως είναι διαχρονικές. Σημαντικό παράδειγμα είναι η ίδρυση από τον Μεγάλο Βασίλειο ενός κέντρου που περιλάμβανε πτωχοκομείο, νοσοκομείο και ξενώνα, της «Βασιλειάδας». Αποτελούσε ένα πρότυπο κέντρο περίθαλψης και φροντίδας των ασθενέστερων κοινωνικά ανθρώπων, υπενθυμίζοντας στους πιο προνομιούχους να διαθέτουν τον πλούτο τους με έναν αληθινά χριστιανικό τρόπο.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα Ασκληπιεία μπορείτε να παρακολουθήσετε την ακόλουθη διαδικτυακή ραδιοφωνική μετάδοση (podcast) της αρχαιολόγου Δρ Αριάδνης Κλωνιζάκη.

https://www.lifo.gr/podcasts/istoria-mias-polis/ta-asklipieia-tis-attikis-enas-theos-parigorei-toys-athinaioys?amp

ΕΝΑΡΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ: Τετάρτη 1.11.2023, ώρα 3.00 μ.μ., Αμφιθέατρο Παθολογικής Ανατομικής, Α' Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

Mon, 30 Oct 2023 20:49:31 +0300

Στις διαφάνειες του εναρκτήριου μαθήματός μας συμπεριλαμβάνεται ο παρακάτω πίνακας του Βρετανού ζωγράφου Λιουκ Φιλντς.

«Ο γιατρός (1891)» είναι ίσως ο πιο διάσημος πίνακας του Λιουκ Φίλντς (Luke Fildes, 1843-1927). Ο Βρετανός καλλιτέχνης έκανε πολλά σκίτσα, πριν καθίσει να ζωγραφίσει τον πίνακα. Ο Φίλντς είχε ταξιδέψει σε όλα τα υψίπεδα της Σκωτίας σκιαγραφώντας τους εσωτερικούς χώρους μικρών εξοχικών κατοικιών που θα μπορούσε ίσως να χρησιμοποιήσει στη ζωγραφική του με αυθεντικές λεπτομέρειες (π.χ. δοκάρια στέγης). Έφτιαξε ακόμη και ένα ακριβές αντίγραφο του δωματίου του ασθενούς παιδιού στο στούντιό του, με το τραπεζομάντιλο και το αμπαζούρ που γέρνει προς το άρρωστο παιδί. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στο να διασφαλιστεί ότι το δωμάτιο είχε μια εμφάνιση πολλαπλών χρήσεων, όπως συνέβαινε στη Βικτωριανή περίοδο του Ηνωμένου Βασιλείου. Είναι μια συγκλονιστική εικόνα, το θέμα της οποίας προφανώς έφερε αναμνήσεις που πλημμύρισαν τον καλλιτέχνη σχετικά με τον θάνατο του μεγαλύτερου γιου του από φυματίωση, το 1877. Είναι επίσης, κατά κάποιο τρόπο, μια επιστροφή στο είδος της ζωγραφικής του κοινωνικού ρεαλισμού που έκανε ο Φίλντες στα είκοσί του, με τον τρόπο που δείχνει τη φτώχεια που έπρεπε να υπομείνουν κάποιοι άνθρωποι. Στην τελική έκδοση του πίνακα, ο Φιλντς ζωγραφίζει ένα μικρό παιδί στον εσωτερικό χώρο μιας αγροικίας, ξαπλωμένο σε δύο καρέκλες, με το χλωμό του πρόσωπο να φωτίζεται από τη γυάλινη λάμπα στο τραπέζι.

Το επίκεντρο της εικόνας είναι ο ανήσυχος αλλά συμπαθής γιατρός και το άρρωστο παιδί, με όλα τα άλλα στη σκιά. Το παιδί είχε βιώσει μια «κρίση», το κρίσιμο στάδιο μιας δυνητικά απειλητικής για τη ζωή του ασθένειας. Στον πίνακα βλέπουμε το φως νωρίς το πρωί να περνάει μέσα από το παράθυρο στην δεξιά πλευρά. Κατά κάποιο τρόπο, είναι μια περίοδος αγαλλίασης, καθώς το παιδί έχει επιβιώσει όλη τη νύχτα. Είναι μια νέα αυγή και ίσως έρθει και η ελπίδα. Ο Φιλντς περιέγραψε το φως της ημέρας ως ένδειξη της επικείμενης ανάρρωσης του παιδιού. Έγραψε: «Στο παράθυρο του εξοχικού (δεξιά) η αυγή αρχίζει να κλέβει μέσα –η αυγή που είναι η κρίσιμη ώρα όλων των θανατηφόρων ασθενειών– και μαζί της οι γονείς παίρνουν ξανά την ελπίδα στις καρδιές τους, η μητέρα κρύβει το πρόσωπό της για να μην δώσει διέξοδο στη συγκίνησή της, ο πατέρας βάζει το χέρι του στον ώμο της γυναίκας του για να ενθαρρύνει τις πρώτες αναλαμπές της χαράς που θα ακολουθήσουν». Ο γιατρός, ντυμένος με ένα ραμμένο κοστούμι, κάθεται δίπλα στο αυτοσχέδιο κρεβάτι και κοιτάζει τον ασθενή του ανήσυχος. Σε πρώτο πλάνο, η συγκεντρωμένη εστίαση του γιατρού στο παιδί δείχνει την αντιμετώπιση του ασθενούς ως πρόσωπο και τον γιατρό ως συμπονετικό φροντιστή με ενσυναίσθηση για τα δεινά του ασθενούς του. Η έκταση της ασθένειας του παιδιού φαίνεται από το μισοάδειο μπουκάλι με το φάρμακο στο τραπέζι, και το μπολ και την κανάτα στον πάγκο, που χρησιμοποιούνται για να ανακουφίσουν τον πυρετό. Το 2002, ο Ντάγκλας έγραψε στο Βρετανικό Ιατρικό Περιοδικό «Έτσι ο τρόπος του γιατρού είναι τα πάντα και ο Φίλντες το συλλαμβάνει αυτό για πάντα: το αυλακωμένο του μέτωπο· το χέρι που στηρίζει το σταθερό γενειοφόρο πηγούνι· η ήρεμα ανήσυχη αυθεντία του».

Οι γονείς μοιάζουν ασήμαντοι, αβοήθητοι και όχι κεντρικοί στην εικόνα. Ο πατέρας υποστηρίζει τη γυναίκα του απλώνοντας το παρηγορητικό χέρι του και ακουμπώντας το στον ώμο της, ως οφείλει. Η μητέρα φαίνεται να κλαίει και πιθανώς να προσεύχεται. Ωστόσο, και ο πατέρας φαίνεται αβοήθητος έτσι όπως κοιτάζει τον γιατρό με το βαρύ βλέμμα του τελευταίου στο παιδί του.

Το τεχνητό φως από τη λάμπα στο τραπέζι και το φυσικό αναδυόμενο φως του ήλιου που αρχίζει να λάμπει μέσα από το ενιαίο παράθυρο, υποδηλώνουν ότι ο γιατρός ήταν παρών όλη τη νύχτα. Η ταλαιπωρημένη, φτωχή και ταπεινή οικογένεια απεικονίζεται στο κομματιασμένο χαλί της και στην μπουγάδα της που αιωρείται στο μικρό δωμάτιο. Ο ταπεινός τρόπος ζωής τους είναι εμφανής από τον κασσίτερο, τα κομμάτια χαλιού στο πέτρινο πάτωμα και τα κουρελιασμένα ρούχα τους. Δύο αταίριαστες καρέκλες, συμπιεσμένες μεταξύ τους, κατασκευάζουν ένα αυτοσχέδιο κρεβάτι στην ταπεινή αγροικία. Μερικά τριμμένα χαρτιά βρίσκονται στο πάτωμα, πιθανότατα μια γραμμένη συνταγή που έχει εκτελεσθεί. Ένα μπουκάλι φαρμάκου τοποθετείται στη σκιά του λαμπτήρα και σε κοντινή απόσταση από τον γιατρό και τον έλεγχό του, όχι κοντά στους γονείς.

Ο Φίλντς δήλωσε ότι η επιλογή του θέματός του έγινε « για να καταγράψει την οντότητα του γιατρού στην εποχή μας», αλλά η απεικόνισή του της υγειονομικής περίθαλψης του 19ου αιώνα δεν είναι απολύτως ακριβής. Δεν υπάρχει στηθοσκόπιο, μικροσκόπιο, πιεσόμετρο ή θερμόμετρο στον πίνακά του, γνωστά όργανα των γιατρών στα τέλη του 19ου αιώνα που εξοικονομούσαν χρόνο στην κλινική εξέταση. Ίσως αυτά τα όργανα να παραλείφθηκαν για να δείξουν την «επαγγελματική και προσωπική δέσμευση των γιατρού». Ο Φίλντς περιλαμβάνει όμως στον πίνακά του ένα γουδί με γουδοχέρι, ένα φλιτζάνι με ένα κουτάλι, δηλ. εξοπλισμό πριν από την «επιστημονική εποχή» της ιατρικής.

Έχει επίσης επισημανθεί ότι θα ήταν απίθανο ένας βικτωριανός γιατρός να έκανε μια ολονύκτια επίσκεψη στο σπίτι σε μια φτωχή οικογένεια, καθώς τέτοιες υπηρεσίες ήταν διαθέσιμες μόνο στη μεσαία τάξη και στους πλούσιους.

ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ ΣΤΟ ΟΝΕΙΡΟ

Thu, 26 Oct 2023 20:57:15 +0300

Η ονειροπόληση βρίσκεται στις δυνατότητες του ανθρώπου. Εμπεριέχει τη δημιουργία της τέχνης. Ο καλλιτέχνης δημιουργεί ονειροπολώντας με οδηγό την ποιητική του ικανότητα.

Έναυσμα για ονειροπόληση,

δύο πίνακες του Καταλανού ζωγράφου Σαντιάγο Ρουσινιόλ (1861-1931) με θέμα τους κήπους του Αρανχουέθ.

και το δεύτερο μέρος "Adagio - Αργά" από το "Κοντσέρτο του Αρανχουέθ για κιθάρα και ορχήστρα" του Χοακίν Ροδρίγο (1901-1999). Παίζει κιθάρα ο Τζον Ουίλιαμς και τον συνοδεύουν μέλη της Ορχήστρας της Φιλαδέλφιας υπό τον Γιουτζίν Όρμαντι.

Χ. ΡΟΔΡΙΓΟ Κοντσέρτο του Αρανχουέθ, 2ο μέρος Αντάτζιο.mp3

Μία από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες της Ισπανικής μουσικής, ο Χοακίν Ροδρίγο γεννήθηκε στο Σεγκούντο της Βαλένθιας ανήμερα της Αγίας Κιλικίας, προστάτιδας της μουσικής, στις 22 Νοεμβρίου 1901. Σε ηλικία 3 ετών, ο μικρός Χοακίν έχασε σχεδόν την όραση του, εξαιτίας μιας επιδημίας διφθερίτιδας, γεγονός που τον έσπρωξε να μάθει μουσική.

Η δημοφιλέστερη σύνθεσή του είναι το «Κονσέρτο του Αρανχουέθ», εμπνευσμένο από τους κήπους του Αρανχουέθ και το θερινό παλάτι των Βουρβώνων, που κτίστηκαν από τον Φίλιππο τον Βʼ στα τέλη του 16ου αιώνα και ξανακτίστηκαν στα τέλη του 18ου αιώνα από τον Φερδινάνδο τον ΣΤʼ. Το «Κονσέρτο του Αρανχουέθ» ήταν το έργο που ανύψωσε την παραμελημένη κιθάρα σε σόλο όργανο της ορχήστρας, και μάλιστα χωρίς ο Ροδρίγο να ξέρει κιθάρα! Πρόκειται για ένα νοσταλγικό έργο που θέλει να μεταφέρει τον ακροατή στην Ισπανία του 16ου αιώνα. Ο Ροδρίγο περιέγραφε το κονσέρτο του αυτό, ως ένα έργο «που συλλαμβάνει το άρωμα από τις μανόλιες, το τραγούδι των πουλιών και το ανάβρυσμα των συντριβανιών» στους κήπους του Αρανχουέθ. Με άλλα λόγια τις ομορφιές που ένας τυφλός, όπως ο ίδιος ο Ροδρίγο, θα μπορούσε να εκτιμήσει. Σύμφωνα με τον ίδιο τον Ροδρίγο, το δεύτερο μέρος του κοντσέρτου «εκπροσωπεί ένα διάλογο ανάμεσα στην κιθάρα και τα σόλο όργανα» (εγγλέζικο κόρνο, όμποε κ.λπ.). Πρόκειται για ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κομμάτια κλασικής μουσικής του 20ου αιώνα. Είναι εμπνευσμένο από την σαέτα, ένα θρησκευτικό θρήνο που ψέλνεται την Μεγάλη Εβδομάδα. Η κιθάρα και το εγγλέζικο κόρνο εναλλάσσουν συνεχώς το θέμα και η ορχήστρα μιμείται το προσκύνημα των πιστών στον δρόμο. Για χρόνια, πολλοί είκαζαν τι ήταν εκείνο που ενέπνευσε τον Ροδρίγο να γράψει το μελαγχολικό, διάσημο δεύτερο μέρος. Υπήρχαν φίλοι του συνθέτη που δήλωναν ότι το έγραψε εμπνευσμένος από τον βομβαρδισμό της Γκουέρνικα. Όμως, η Βικτώρια Καμχί θα αποκάλυπτε ότι όταν ο Ροδρίγο συνέθετε το δεύτερο μέρος, εκείνη απέβαλλε στο πρώτο τους παιδί. Όπως πιστεύει ο κλασικός κιθαρίστας Πέπε Ρομέρο, το δεύτερο μέρος «είναι μια προσευχή και μια συζήτηση με τον Θεό. Στο δε τέλος νοιώθει κανείς την άνοδο της ψυχής του αγέννητου παιδιού να φτάνει στα ουράνια».

Και τελειώνοντας, επιτρέψτε μου να μοιραστώ μαζί σας μια προσωπική μου εξομολόγηση για το εν λόγω μουσικό κομμάτι. Στη νηπιακή μου ηλικία είχα "χάσει" κι εγώ ένα αδερφάκι μόλις λίγων ημερών, από συγγενή καρδιοπάθεια. Το ραδιόφωνο της εποχής μετέδιδε για ένα τέταρτο κάθε πρωί μια "σαπουνόπερα", όπως ονομάστηκαν αργότερα τα "φτηνά" ρομάντζα ευρείας λαϊκής κατανάλωσης, στο τέλος της οποίας ακουγόταν η κορύφωση της ορχήστρας προς το τέλος του μουσικού αυτού κομματιού. Δεν θυμάμαι την υπόθεση της σαπουνόπερας -μάλλον δεν θα την καταλάβαινα και πολύ- αλλά σίγουρα η μουσική αυτή με συγκινούσε βαθειά, καθώς την άκουγα και κοίταζα έξω απ' το παράθυρο του παιδικού μου δωματίου τον "ιδιωτικό" δρόμο και τις μονοκατοικίες με τα γεράνια στις αυλές τους, άλλα κόκκινα, άλλα λευκά, άλλα ροζ, άλλα μωβ, όλα λουσμένα με έναν ήλιο να ζεσταίνει αλλά και να γλυκαίνει την ψυχή, ακόμα και κείνη την ημέρα που προσπαθούσα να καταλάβω πού είχε πάει το μωράκι που "έφυγε" από το σπίτι μας και χάθηκε.

Χρόνια αργότερα, όταν έκανα ειδικότητα στο "Ιπποκράτειο" κι ενώ είχα αναβολή στράτευσης, μου ήρθε μια ειδοποίηση να παρουσιασθώ στον στρατό. Πηγαίνοντας στο στρατολογικό γραφείο στο Ρουφ, διαπίστωσα ότι η κλήση αφορούσε εκείνο το "χαμένο μωράκι". Και βγαίνοντας απ' το γραφείο, νατη πάλι η κορύφωση του "Αντάτζιο" του Αρανχουέθ, να ανασύρει τις μνήμες της παλιάς γειτονιάς της ψυχής πια, με τα γεράνια σε πολλά χρώματα, τα παιδιά να παίζουν "κρυφτό" στον ιδιωτικό δρόμο, τη μυρωδιά από τα "γεμιστά" στον φούρνο, πάντα "ορφανά" και με δυόσμο, όχι πολύ μαϊντανό, και τον ήλιο πάντα ζεστό αλλά και γλυκό, να με λούζει με το φως του και να με συντροφεύει στα παιδικά μου χρόνια που εξακολουθώ να ζω...

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΕΕΤΕ

Fri, 20 Oct 2023 21:25:01 +0300

Μιλοφίλη Ιωαννίδου: "Στο μονοπάτι της Υγείας". Μέταλλο, ψημένος λευκός πηλός, πυρρόχρωμα.

Κάτω αριστερά, διακρίνουμε και το έργο της Γιούλας Χατζηγεωργίου "Εμείς το λέμε οικείο, εσείς;"

Από την πρόσφατη επίσκεψη συντελεστών του μαθήματός μας, εκπαιδευτών και εκπαιδευομένων, στην Έκθεση Γλυπτικής του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος στον αύλειο χώρο του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθήνας.

Διαπίστωσα με μεγάλη χαρά την ενασχόληση αρκετών εκπαιδευομένων μας με τα Γράμματα και τις Τέχνες και θα χαρώ ακόμα περισσότερο να προβάλλω το σχετικό έργο τους στο παρόν χαρτοφυλάκιο και γενικότερα μέσα από το κατ΄επιλογήν μάθημά μας και να εφαρμόσω ό,τι καλό έχουν όλοι και όλες να μου προτείνουν για τον τρόπο διεξαγωγής των μαθημάτων που ξεκινούν την 1η Νοέμβρη.

"Inter arma enim silent leges. - Όταν υπάρχει πόλεμος, οι νόμοι δεν υπολογίζονται." Κικέρων. Δυο χθεσινές φωτογραφίες και μία ...προχθεσινή.

Thu, 19 Oct 2023 14:35:25 +0300

Ισραηλίτισσα μάνα και κόρη. Νότιο Ισραήλ.

Παλαιστίνια μάνα και κόρη. Γάζα.

Μην μου καταλογίζετε πως κρατώ ίσες αποστάσεις∙ δεν είμαι πολιτικάντης. Δεν κρατάς ούτε ίσες ούτε άνισες αποστάσεις από την ανθρώπινη δυστυχία και απόγνωση, δεν κρατάς καμία απόσταση. Βγαίνεις απ’ το «τομάρι» σου και αγωνίζεσαι να τις εξαλείψεις.

Η Δέσποινα Μπεμπεδέλη σε δύο μονολόγους από τις "Τρωάδες (Τρωαδίτισσες)" του Ευριπίδη. Αποσπάσματα από την παράσταση του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Αγρινίου "Εκάβη, μια πρόσφυγας" με σκηνοθετική επίβλεψη Ν. Καραγεώργου. Αρχαίο θέατρο Δήλου, 2016.

https://drive.google.com/drive/folders/1zFzdf1Aw4-fD21QyfhZTTosffJjRBa2I?usp=sharing

Οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη είναι ένα αντιπολεμικό έργο, κυρίως διότι καταγγέλλει την ανελέητη αυθαιρεσία των νικητών έναντι των ηττημένων. Ενδεχομένως σ' αυτή την καταγγελία να οφείλει και τη διαχρονική του απήχηση μέχρι τις μέρες μας ως ένα αμείλικτο «κατηγορώ» για τις φρικαλεότητες του πολέμου κι ένα σπαρακτικό αίτημα για αλληλεγγύη και ανθρωπισμό. Οι «Τρωάδες» δεν είναι ένα τόσο αριστοτελικό έργο (με αρχή, μέση και τέλος). Κατά τον Στ. Δρομάζο, «μπορούμε να πούμε ότι είναι ο πρόδρομος του θεάτρου - ντοκουμέντο. Οι ηθοποιοί μπαίνουν στη σκηνή για να κλάψουν, να καταραστούν και να φύγουν.»

Το έργο εκτυλίσσεται στο στρατόπεδο των Αχαιών, στα παράλια της λεηλατημένης Τροίας. Οι αιχμάλωτες Τρωαδίτισσες και η βασίλισσά τους, Εκάβη, θρηνούν για τα δεινά τους. Όσες έχουν απομείνει ζωντανές από την ξεκληρισμένη βασιλική οικογένεια θα δοθούν δώρο στους Αχαιούς. Οι φλόγες αφανίζουν την Τροία και οι γυναίκες, απελπισμένες, οδηγούνται στα πλοία που θα τις μεταφέρουν πέρα από το Αιγαίο, σκλάβες στα σπίτια των νικητών. Τα δεινά των Τρωάδων είναι δίχως τέλος και οι ίδιες δεν έχουν μέλλον. Καμία εξιδανίκευση των νικητών από τον Ευριπίδη. Απόλυτη συμπόνια από τον τραγικό ποιητή για τους νικημένους που πρωταγωνιστούν στην τραγωδία του αυτή. Ο πόλεμος εδώ δεν συνιστά «δόξα και τιμή», αλλά μια φρικωδία που ξετυλίγει τις φρικτότερες πτυχές του ανθρώπινου «τομαριού» και τις εσχατιές της ανθρώπινης κατάστασης στα μύρια αθώα θύματα της τραγωδίας, τότε, τώρα και για πάντα. Πρόκειται για όσα η σύγχρονη πολιτικοστρατιωτική ορολογία χαρακτηρίζει κομψά ως “παράπλευρες απώλειες”, θέλοντας να κρύψει πίσω από λέξεις την άμετρη κτηνωδία του πολέμου.

Το 415 π.Χ, που ανέβηκαν οι «Τρωάδες», οι Αθηναίοι ήταν μπλεγμένοι στον Πελοποννησιακό Πόλεμο για 17ο χρόνο και προετοίμαζαν την καταστροφική γι΄αυτούς, όπως αποδείχτηκε, εκστρατεία στη Σικελία, ενώ τον προηγούμενο χρόνο (416 π.Χ.), είχαν διαπράξει το ανοσιούργημα της σφαγής των κατοίκων της Μήλου, οι οποίοι επιζητούσαν την ουδετερότητά τους ανάμεσα στις δύο μεγάλες δυνάμεις του ελληνικού χώρου, την Αθήνα και τη Σπάρτη. Οι “Τρωάδες”, γραμμένες λοιπόν λίγο μετά την ολοκληρωτική καταστροφή της Μήλου από τους Αθηναίους, μας δίνουν μια θεατρική εικόνα αδρή της “πρώτης μέρας” μετά την άλωση μιας πολιορκημένης πόλης και συγχρόνως την τρομερή εικόνα των νικητών, που, στηριγμένοι στην υπεροπλία τους, παραβιάζουν ξεδιάντροπα και κυνικά κάθε έννοια δικαίου. Ο Ευριπίδης ήθελε να προειδοποιήσει τους Αθηναίους συμπολίτες του πως η ολοσχερής καταστροφή-ύβρις της Μήλου θα επισύρει ασφαλώς και την τιμωρία των νικητών. Ο συμβολισμός είναι προφανής: στις Τρωάδες, οι νικητές Έλληνες ρημάζουν την Τροία και η ολοκληρωτική τους ασέβεια προς ανθρώπους-αιχμαλώτους, προς ναούς, ιερά και τάφους πεθαμένων προκαλεί την μήνιν του Ποσειδώνα και της Αθηνάς (συμμάχου των Ελλήνων κατά την διάρκεια του Τρωικού πολέμου), οι οποίοι, σε αγαστή συνεργασία, απεργάζονται τον όλεθρο των ασεβών Ελλήνων. Ο Ευριπίδης, δια στόματος Ποσειδώνα, ευθέως προλέγει: "Ανόητος είναι όποιος κουρσεύει πόλεις ναούς ρημάζει, ιερά και τάφους πεθαμένων∙ με τη σειρά του θα χαθεί κι αυτός." Ο Ευριπίδης όμως δεν αρκείται σ' αυτόν τον προφανή συμβολισμό. Επιχειρεί κάτι βαθύτερο και ουσιαστικότερο. Χωρίς ν' αναφέρεται στην αγριότητα του πολέμου αυτού καθ' εαυτού, προβάλλει τα δεινά που έπονται του πολέμου και φανερώνει το πώς αυτά τα δεινά επενεργούν στον ψυχισμό των ανθρώπων που τα υφίστανται. Η Εκάβη, η γηραιά βασίλισσα της Τροίας, αρχικά εμφανίζεται μέσα στον πόνο και την απόγνωση. Ο θρήνος για τις δυστυχίες που την χτυπούν ή μια πίσω από την άλλη, γίνεται πιο οδυνηρός, καθώς αναπολεί το ευτυχισμένο παρελθόν, το δικό της και της οικογενείας της. Στη μονωδία, την πάροδο και το πρώτο επεισόδιο, η Εκάβη με παρελθοντικές και μελλοντικές αφηγήσεις παρουσιάζει δύο αντίθετες καταστάσεις, μία ευτυχισμένη κατά τη διάρκεια της βασιλικής ζωής της και μία δυστυχισμένη μετά την κήρυξη του πολέμου και κυρίως μετά τη λήξη του, το χθεσινό βράδυ. Αυτή θρηνεί στο παρόν για όσα της στέρησε η χθεσινή λεηλασία, πατρίδα, βασιλική ζωή και αγαπημένα πρόσωπα, καθώς και για την τραγική μοίρα της σκλαβιάς. Και ενώ είναι βυθισμένη στην απελπισία, με την εμφάνιση της Ελένης, της μισητής υπεύθυνης όλων των κακών, λησμονεί ή παραβλέπει τη δυστυχία της και μετατρέπεται σε μια γυναίκα με ασυγκράτητο μίσος. Κι όταν πια έχει βγάλει όλη τη χολή από μέσα της, όταν πια είναι άδεια από κάθε μίσος, επανέρχεται στην προηγούμενη τραγική της υπόσταση. Αυτές οι εναλλαγές στον ψυχισμό της Εκάβης -και των άλλων προσώπων- δίνονται από τον Ευριπίδη με απαράμιλλη τέχνη, ενώ παράλληλα μαρτυρούν και βαθιά γνώση της ανθρώπινης φύσης. Όσο το έργο πλησιάζει προς το τέλος του και μέχρι να ολοκληρωθεί, το παρόν και το μέλλον της βασίλισσας εξακολουθεί να περιγράφεται, όπως και προηγουμένως, ως μη ελπιδοφόρο και τραγικό. Με το πρόσταγμα για την ολοκληρωτική καταστροφή της Τροίας και την αναχώρησή της για την Ελλάδα, η Εκάβη μην έχοντας κάτι να ελπίζει, αποπειράται να αυτοκτονήσει, αλλά ανεπιτυχώς. Έτσι, στον καταληκτικό κομμό πράττει το μοναδικό πράγμα για το οποίο έχει τη δυνατότητα: θρηνεί για την παρούσα τραγική καταστροφή της πατρίδας της και για το πιο αβάσταχτο όλων των δεινών της, τη μοίρα της δουλείας.

Όλα τα πιο πάνω κάνουν τρομερά επίκαιρο το έργο του Ευριπίδη, κυριολεκτικά μια προφητεία για τους καιρούς μας, όπου βλέπουμε να συμβαίνουν τα ίδια σε παγκόσμιο επίπεδο και όπου τα μέσα πειθαναγκασμού και ολικής χειραγώγησης των κοινωνιών ώστε να συναινέσουν πρόθυμα στην αλλοτρίωσή τους, με τη βοήθεια της καλπάζουσας ανεξέλεγκτης τεχνολογίας, έχουν γίνει απείρως αποτελεσματικότερα.

Και τώρα μοιράζομαι μαζί σας ένα τραύμα της παιδικής μου ηλίκίας για την επούλωση του οποίου δεν γνωρίζω να υπάρχει καμία κατάλληλη ψυχοθεραπευτική μέθοδος, ψυχαναλυτικής ή άλλης σχολής. Μια φωτογραφία που με στοιχειώνει από την πρώτη φορά που την αντίκρυσα, πάνε κοντά 50 χρόνια τώρα.

Μάνα και γυιός. Η Κύπρια μάνα Μαρία Νικολάου αναζητάει τον αγνοούμενο δεκαεννιάχρονο γυιό της που χάθηκε μέσα στις λεμονιές της Λαπήθου στην Κερύνεια, στην εισβολή του Αυγούστου του 1974. Τότε τον έψαχνε στην Κύπρο, τώρα πια τον ψάχνει σε ολάκερη την οικουμένη, σε ολάκερο το σύμπαν...

ΤΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΓΙΟΧΑΝΕΣ ΜΠΡΑΜΣ

Tue, 17 Oct 2023 18:11:31 +0300

Χανς Άντερσεν Μπρεντεκίλντε: Δασώδες μονοπάτι το φθινόπωρο, περ. 1902.

Στις αρχές του 20^ου αιώνα, η τέχνη της φωτογραφίας άρχισε να κερδίζει δημοτικότητα, έτσι οι ζωγράφοι επέλεξαν να απεικονίζουν πιο ρεαλιστικές εικόνες που προσέγγιζαν τις φωτογραφίες. Αυτός ο πίνακας, αν και «ρομαντικά» όμορφος, προσεγγίζει πολύ περισσότερο την αληθινή ζωή συγκριτικά με εκείνους της προγενέστερης, ρομαντικής περιόδου. Οι αναλογίες είναι κανονικές και τα χρώματα όχι πολύ ζωντανά, κοντά στην πραγματικότητα. Μπορείτε να φανταστείτε τον εαυτό σας ως τον ζωγράφο, που στέκεται σε αυτό το σημείο, κοιτάζοντας αυτήν τη σκηνή πραγματικής ζωής.

Θα μεταφερθούμε λίγα χρόνια νωρίτερα για να αφεθούμε στη φθινοπωρινή ατμόσφαιρα της μουσικής της ωριμότητας του Γιοχάνες Μπραμς (1833 – 1897). Η μουσική του εν γένει συνδυάζει τη δραματική δύναμη και τη λυρική ένταση μαζί με μία ανακουφιστική ζεστασιά. Ο Μπραμς ήταν ριζοσπαστικός ως προς την αρμονική του τόλμη και την εκφραστική του δεινότητα, αλλά συντηρητικός στη χρήση των παραδοσιακών ή και αρχαϊκών ακόμη μουσικών δομών.

Η φθορά της φθινοπωρινής φύσης ήταν για τους ρομαντικούς ένα μέσο διαίσθησης του πνευματικού στοιχείου μέσα από το φυσικό. Η αποσύνθεση συνιστούσε ένα κεντρικό συστατικό της ρομαντικής κοσμοθεωρίας. Αντιπροσωπεύοντας ταυτόχρονα το φυσικό τέλος και το πνευματικό γίγνεσθαι, η διαδικασία της διάλυσης ήταν για τους ρομαντικούς μέσο της εμπειρίας του πνευματικού μέσα από το φυσικό - ένας τρόπος υπέρβασης. Σε φιλοσοφικό πλαίσιο, αυτή η έννοια της φθοράς στήριζε το αιωνόβιο ενδιαφέρον των ρομαντικών για τα ερείπια, το λυκόφως και το απόμακρο, και παρείχε τη βάση για τη ρομαντική αντίληψη της εσωτερικότητας και της παραίτησης, ως μορφές αυτοδιάλυσης. Οι μελετητές έχουν από καιρό επιστήσει την προσοχή στη μελαγχολική ποιότητα των ώριμων έργων του Μπραμς, γενικά θεωρώντας τα ως τα αποκυήματα της ύστερης ιστορικής θέσης του συνθέτη στο τέλος του ρομαντισμού, σε μια περίοδο όπου οι προϋποθέσεις της κατανόησης της ζωής και της τέχνης άλλαζαν ριζικά, με αποτέλεσμα την παγίωση ενός συναισθήματος μελαγχολίας, απώλειας και μόνιμης καθυστέρησης της αποδοχής της νέας πραγματικότητας. Η θέα του Μπραμς ως φθινοπωρινή φιγούρα είναι αναμφισβήτητα η πιο διαδεδομένη τάση στην υποδοχή της μουσικής του από τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα μέχρι σήμερα. Η θόλωση των αρμονιών σε πολλά από τα έργα του Μπραμς προσομοιάζει με τον τρόπο με τον οποίο τα αντικείμενα ξεθωριάζουν ομαλά το ένα μετά το άλλο στο μακρινό φόντο του ρομαντικού τοπίου, στους πίνακες ζωγραφικής του ρεύματος του ρομαντισμού. Η μουσική του Μπραμς εκφράζει την ατελείωτη ζωτικότητα της φθίνουσας τονικής παράδοσης ως αντικείμενο αντανάκλασης. Ο φθινοπωρινός ήχος του Μπραμς δεν είναι μια ηχητική εικόνα από το πέρασμα μιας εποχής, αλλά ένα συγκινητικό εγκώμιο.

Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ: To φεγγάρι βγαίνει στη θάλασσα (1821). Μουσείο Ερμιτάζ, Αγία Πετρούπολη.

Ας ξεκινήσουμε τον φθινοπωρινό μας μουσικό περίπατο με τον πιανίστα Ράντου Λούπου να ερμηνεύει το «Ιντερμέτζο: Mέτρια αργά, τρυφερά», αριθμ. 2 από τα «Έξι κομμάτια για πιάνο, έργο 118» του Γ. Μπραμς.

Μετά, ένα απόσπασμα από το πρώτο μέρος «Με ζωηρό τέμπο» του Κουιντέτου με κλαρινέτο, έργου 115. Ο Αντρέας Ότενζαμερ παίζει κλαρινέτο, ο Λεωνίδας Καβάκος, πρώτο βιολί, ο Κρίστοφ Κοντς, δεύτερο βιολί, ο Αντουάν Ταμεστίτ στη βιόλα και ο Στέφαν Κοντς στο βιολοντσέλλο. Η μελωδία που ακούγεται στην αρχή του έργου μετασχηματίζεται σαν «μια παρούσα ομορφιά σε ένα χαμένο ιδανικό» και επανέρχεται, αλλά ποτέ με τον ίδιο τρόπο. Η αίσθηση της απώλειας που διέπει το κουιντέτο μπορεί να ακουστεί, σύμφωνα με τον Kramer, ως "αντανάκλαση της βαθιάς νοσταλγίας που ήρθε να διαποτίσει τη σύγχρονη ζωή".

Σειρά του τρίτου μέρους «Όχι πολύ ζωηρά» της Τρίτης Συμφωνίας, έργου 90, με τη Συμφωνική Ορχήστρα της Κολούμπια υπό τη διεύθυνση του Μπρούνο Βάλτερ. Παρά το γεγονός ότι από δομικής πλευράς το τρίτο μέρος του έργου είναι ένα scherzo με ενδιάμεσο τρίο, από υφολογικής επόψεως αυτό συνιστά περισσότερο ένα μελαγχολικό κομμάτι χαρακτήρος, το οποίο δύσκολα μπορεί κανείς να μην παραλληλίσει με την ιδέα του “φθινοπώρου” ή του “λυκόφωτος” στον (πεπερασμένο) κύκλο του χρόνου και της ανθρώπινης ζωής. Αυτοβιογραφικής εμπνεύσεως ή όχι, η βαθιά συγκινητική μελωδία σε ντο ελάσσονα που εισάγεται από τα τσέλλα, προκειμένου να αποτελέσει τον θεμέλιο λίθο μιας τυπικής τριμερούς δομής, παραμένει διαρκώς στο επίκεντρο ενός πολύχρωμου “μωσαϊκού” ρευστών συνοδευτικών φιγούρων και εύπλαστων μοτίβων, μοναδικού ηχητικού πλούτου και λεπταισθησίας. Στο “τρίο” σε Λα ύφεση Μείζονα, εξ άλλου, η ομάδα των ξύλινων πνευστών και το σώμα των εγχόρδων παραθέτουν διαδοχικά τις στοχαστικές και λυρικές τους ιδέες, προτού τελικά ολόκληρο το “scherzo” επαναληφθεί επανενορχηστρωμένο και περατωθεί με μιαν ευφυή πρόσμειξη των εναρκτήριων μοτίβων του ιδίου και του “τρίο”.

Και για το τέλος του περιπάτου μας, το ήσυχο σβήσιμο, η ήρεμη απόληξη της Τρίτης Συμφωνίας του Γ. Μπραμς με τους ίδιους συντελεστές. Γνώρισα την Τρίτη Συμφωνία του Μπραμς πριν περίπου 40 χρόνια. Από τότε, κάθε φορά που ακούω να τελειώνει το τέταρτο και τελευταίο μέρος της, νιώθω το φθινοπωρινό αεράκι να φυσάει δροσερό και να κουνάει τα πεσμένα φύλλα των δέντρων στο πάρκο της γειτονιάς μου και της ζωής μου…

https://drive.google.com/drive/folders/17NyN0Mt6h4d2VZ9DQckNkuz6AIVHaBM_?usp=sharing

ΠΑΣ ΚΑΛΑ; ΠΑΙΡΝΕΙΣ ΤΟ ΙΔΙΟ ΣΥΜΦΩΝΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΚΤΕΛΕΣΕΙΣ; AΦΟΥ ΟΙ ΝΟΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΙΔΙΕΣ! - ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ - Η ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΗ ΚΑΙ Η ΑΠΟΛΛΩΝΙΑ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Wed, 11 Oct 2023 20:40:25 +0300

Ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827) ήταν γερμανός μουσουργός, μία από τις κορυφαίες μουσικές προσωπικότητες όλων των εποχών. Με το σημαντικό σε ποιότητα και ποσότητα έργο του, γεφύρωσε την Κλασική με τη Ρομαντική περίοδο της Δυτικής μουσικής. Ο Mπετόβεν ανταποκρίθηκε με ενθουσιασμό στην πρόσκληση του θεάτρου Μπεργκ της Βιέννης, να γράψει τη μουσική του «Έγκμοντ», μιας τραγωδίας του μεγάλου ποιητή Γκαίτε. Στην ιστορία του Γκαίτε, ο Κόμης Έγκμοντ των Κάτω Χωρών ηγείται μιας επανάστασης εναντίον της Ισπανικής κυριαρχίας για να ηττηθεί από τον Δούκα της Άλμπα, καταστολέα της επανάστασης. Η αντίστοιχη εισαγωγή έργο 84, που συνέθεσε ο Μπετόβεν μεταξύ 1809 και 1810, είναι μια από τις πιο λαμπρές του συνθέτη, έχει δε ως θέμα την ιστορία και την ηρωική αυτοθυσία του Κόμη του Έγκμοντ, διατρανώνοντας το μήνυμα της δικαιοσύνης και της ελευθερίας. Η μουσική ερμηνεία της τραγωδίας του Γκαίτε από τον Μπετόβεν στην ομώνυμη εισαγωγή, έργο 84, αρχίζει με μια σειρά καθηλωτικών συγχορδιών που προλογίζουν τη διάθεση του δράματος. Η μουσική είναι δυσοίωνη, απηχώντας την τυραννία των Ισπανών δυναστών τον 16ο αιώνα και την τραγική επανάσταση του Κόμη Έγκμοντ. Εμφανίζονται αποσπάσματα από τη λυρική μελωδία των ξύλινων πνευστών και των εγχόρδων, αλλά η ανακούφιση είναι ελάχιστη πριν από την έκρηξη της επιστροφής στις αρχικές συγχορδίες. Ένα απαλότερο μέρος με επαναλαμβανόμενες συγχορδίες των εγχόρδων, οδηγεί σε μια πιο ταραγμένη μουσική. Η υποβόσκουσα ανησυχία διατηρείται στο σύντομο μέρος της ανάπτυξης, όπου τα θέματα επανεισάγονται με διάφορες μεταμορφώσεις. Η μουσική γαληνεύει προτού μια ορχηστρική συνήχηση οδηγήσει σε ένα ορμητικό φινάλε, σαρώνοντας την προηγούμενη μελαγχολία σε μια σαφή δήλωση ότι η καλή θέληση κυριαρχεί τελικά στο κακό.

Δύο μορφές χωρίς τις οποίες το επάγγελμα του μαέστρου δεν θα ήταν αυτό που είναι σήμερα και που δεν θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικές μεταξύ τους είναι ο Αρτούρο Τοσκανίνι (1867-1957) και ο Βίλχελμ Φούρτβενγκλερ (1886-1954). Ο πρώτος είχε όραμα για τον κόσμο, ήταν αυστηρά πιστός στη μουσική παρτιτούρα, επέπληττε έντονα τους μουσικούς της ορχήστρας του στις πρόβες∙ ο άλλος, είχε όραμα για την Τέχνη μέσα από τη ριζοσπαστική του υποκειμενικότητα, αναγνωρίστηκε ακόμη και στη διάρκεια της ζωής του ως ανήκων σε έναν περασμένο αιώνα και ήταν γεμάτος αμφιβολία για τον εαυτό του.

Στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα τα δύο αυτά «μεγαθήρια» ήταν διάσημα όπως οι σημερινοί ποπ σταρ. Όταν το 1931 διηύθυναν και οι δύο στο Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ –για πρώτη και τελευταία φορά– ήταν μια μαγική στιγμή, μέσα από τον θρύλο. Σύντομα όμως η ευγενική αντιπαλότητα μεταξύ τους μετατράπηκε σε πικρή έχθρα. Και οι δύο άνδρες αναγκάστηκαν να πάρουν θέση για τον φασισμό στις αντίστοιχες χώρες τους – και επέλεξαν ριζικά διαφορετικούς δρόμους. Ο Τοσκανίνι, ο θερμοκέφαλος μαέστρος που άκουγε στο παρατσούκλι «ο δικτάτορας», αψηφά γενναία τον Μουσολίνι από νωρίς. Ο Φούρτβενγκλερ, ένας «βαμμένος» συντηρητικός από την άλλη πλευρά, ένα δημιουργικό ελεύθερο πνεύμα παγιδευμένο από τις πολιτικές κακίες της εποχής του, διακηρύττει ότι η τέχνη είναι πάντα απολιτική, αφοσιώνεται σε αυτήν μέσα από το πολύ προσωπικό όραμά του και απρόθυμα κάνει μια συμφωνία με τους Ναζί. Ως επίδοξος συνθέτης ο ίδιος, αναδημιουργούσε με το ένστικτό του τα έργα των συνθετών που διηύθυνε. Στη διεύθυνση ορχήστρας του Φούρτβενγλερ οι μουσικοκριτικοί παραδοσιακά αντιπαραβάλλουν στην «υποκειμενική» (διονυσιακή) προσέγγισή του το πιο «αντικειμενικό» (απολλώνιο) ύφος του σύγχρονού του, Τοσκανίνι, ο οποίος υπερηφανευόταν για την ειλικρίνεια της παρτιτούρας απέναντι σε θεληματικά εγωκεντρικούς συναδέλφους του — οι οποίοι αναμφίβολα περιλάμβαναν τον Φούρτβενγκλερ, τουλάχιστον κατά περίπτωση. Η διαίσθηση του Φούρτβενγκλερ ευθυγραμμίζεται με την αυθεντική έκφραση και ο τρόπος του Τοσκανίνι περισσότερο με την άψογη εκτέλεση και τεχνική, καθώς ο πρώτος, από την αρχή της σταδιοδρομίας του, διηύθυνε ήδη σπουδαίες ορχήστρες, οπότε είχε την πολυτέλεια να στρέψει το βλέμμα του αλλού, ήτοι στην πνευματικότητα του οράματός του για τη μουσική, ενώ ο μη προνομιούχος Τοσκανίνι ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του και δούλεψε για πολλά χρόνια με επαρχιακές ορχήστρες, οπότε η ακρίβεια στη μουσική εκτέλεση και το σφιχτό σύνολο έγιναν δια βίου ενασχόλησή του. Τα «Τετράδια» του Φούρτβενγκλερ (Quartet Books: 1989) περιλαμβάνουν ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον τμήμα για τον «Τοσκανίνι στη Γερμανία», όπου, στο πλαίσιο της αναφοράς του Φούρτβενγκλερ στις εκτελέσεις έργων του Μπετόβεν από τον Τοσκανίνι, σημειώνεται ότι «η λειτουργική σημασία των διαμορφώσεων στην απόλυτη μουσική του Μπετόβεν φαίνεται να είναι εντελώς άγνωστη στο αφελές συναίσθημα του Τοσκανίνι για τη μουσική της όπερας».

Για να διαμορφώσουμε προσωπική άποψη, ας ακούσουμε την «Εισαγωγή στον Έγκμοντ» του Μπετόβεν,

πρώτα με τον Α. Τοσκανίνι και την Ορχήστρα του NBC από ηχογράφηση του 1953 και ύστερα

με τον Β. Φούρτβενγκλερ και τη Φιλαρμονική του Βερολίνου, από ηχογράφηση του 1947.

https://drive.google.com/drive/folders/17MYwvcp1IcMo1i_S2IWwW8QMHSxacChc?usp=sharing

Τι διαφορές ακούτε;

ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ - ΚΟΙΝΗ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟΥ ΣΤΟΧΟΥ

Sat, 07 Oct 2023 19:37:13 +0300

Σε πρόσφατη άσκησή μας, μιλήσαμε για τις υψίφωνες "Ντίβες της Τέχνης" κι εκείνες "της Φωνής". Ας δούμε αν μπορούμε να τις ξεχωρίσουμε, απολαμβάνοντας την έξοχη απόδοσή τους στην ίδια άρια. Και για να μην ξεχνούμε την ιταλική όπερα, επέλεξα την άρια της Λεονώρας "Mε του έρωτα τα ρόδινα φτερά - D' amor sull' ali rosee" από την 4η Πράξη της όπερας του Τζ. Βέρντι " Ο τροβαδούρος - Il trovatore".

LEONORA

Vanne... lasciami,
né timor di me ti prenda.
Salvarlo io potrò, forse.
Timor di me?... Sicura,
presta è la mia difesa.
In quest'oscura notte ravvolta,
presso a te son io, e tu nol sai!
Gemente aura, che intorno spiri,
deh, pietosa gli arreca i miei sospiri.

D'amor sull'ali rosee
vanne, sospir dolente;
del prigioniero misero
conforta l'egra mente.
Com'aura di speranza
aleggia in quella stanza;
lo desta alle memorie,
ai sogni, ai sogni dell'amor.
Ma, deh! non dirgli improvvido
le pene, le pene del mio cor!

ΛΕΟΝΩΡΑ

Πήγαινε... άσε με,

μην έχεις φόβο για μένα.

Ίσως μπορέσω να τον σώσω.

Φοβάσαι για μένα;... Σίγουρη κι

έτοιμη προστασία έχω.

Σ’ αυτήν τη σκοτεινή νύχτα, με σάβανο

είμαι κοντά σου κι εσύ δεν το ξέρεις!

Αύρα που στενάζεις και φυσάς εδώ,

ευσπλαχνικά πάρε και πήγαινέ του τους δικούς μου στεναγμούς.

Με του έρωτα τα ρόδινα φτερά

πήγαινε τη λύπη και τους στεναγμούς μου,

του δύσμοιρου κρατούμενου

τον φτωχό νου να παρηγορήσουν.

Σαν μια αύρα ελπίδας

μπες στο κελί του

και ξύπνησέ του αναμνήσεις

κι όνειρα, τα όνειρα του έρωτα.

Όμως, προς Θεού, μη, μην του πεις απότομα

τους πόνους, τους πόνους της καρδιάς μου!

Η όπερα "Ο τροβαδούρος - Il trovatore" σε τέσσερις πράξεις του Τζουζέπε Βέρντι σε λιμπρέτο του Σαλβατόρε Καμαράνο είναι βασισμένη σε ένα ομώνυμο ισπανικό θεατρικό δράμα του Αντόνιο Γκαρσία Γκουτιέρεζ [El trovador].Η πρώτη παρουσίαση της όπερας έγινε στις 19 Ιανουαρίου του 1853 στο θέατρο "Απόλλων" στην Ρώμη. Θεωρείται μια από τις δραματικότερες και δημοφιλέστερες όπερες του Βέρντι. Σε αυτήν αναδεικνύεται και υπερτονίζεται το τραγούδι ως κυρίαρχο δραματουργικό στοιχείο. Η μελωδική πολυποικιλότητα και το διαρκές μουσικό σφρίγος που αναδεικνύεται στην όπερα αυτή καθιερώνουν τον Βέρντι ως έναν ανώτερο και ευρηματικό μελωδό. Η απαιτητική μορφολογία του έργου σχηματίζεται επίσης μέσα από την αγωνιώδη προσπάθεια ανάδειξης της φωνής ως κεντρικό στοιχείο προσδιορισμού της ύπαρξης. Προβάλλει τις εντάσεις του δράματος στα διαφορετικά στιγμιότυπα, συνδέοντας πολλαπλές νοηματοδοτήσεις.

Φτάνουν όμως τα λόγια. Απολαμβάνουμε την Κροάτισσα υψίφωνο Ζίνκα Μίλανοβ από επίσημη ηχογράφηση της όπερας το 1952.

Ζ. Μίλανοβ, 1952.mp3

Tώρα, σειρά της Μαρίας Κάλλας από συναυλία του 1958 στο Παρίσι.

Μ. Κάλλας, 1958.mp4

Και αντίστοιχες φωτογραφίες των δύο σοπράνο στον ρόλο της Λεονώρας από τον "Τροβατόρε".

Σικάγο, 1955.

Εδώ δεν έχουν κανένα νόημα οι συγκρίσεις από τους φανατικούς "οπαδούς" της κάθε ντίβας. Η Τέχνη δεν μας χωρίζει, αλλά μας ενώνει.

Kαι μια εικαστική συχέτιση με τη λιθογραφία του 1984 " Ο τροβαδούρος" του Σάντρο Κία. Ο Σ. Κία είναι Ιταλός ζωγράφος και γλύπτης που υπήρξε βασικό μέλος του ιταλικού κινήματος "Transavanguardia". Αυτή ήταν μια κίνηση για την αναβίωση της ζωγραφικής και την επανεισαγωγή του συναισθήματος στην τέχνη. Ο Κία είναι περισσότερο γνωστός για τη χρήση του νεο-εξπρεσιονισμού στους πίνακες και τα γλυπτά του. Συνήθως πιάνει τα θέματά του στην κίνηση και χρησιμοποιεί έντονες γραμμές και χρώματα στη δουλειά του. Η πρόθεσή του είναι να μεταφέρει μια αίσθηση δράματος και συναισθήματος με τη χρήση μιας ζωντανής παλέτας και ενεργητικών πινελιών.

"νικᾷ δ᾽ ἐναργὴς βλεφάρων ἵμερος εὐλέκτρου νύμφας, τῶν μεγάλων πάρεδρος ἐν ἀρχαῖς θεσμῶν" "Μα ολόφαντος μεσ᾽ απ᾽ τα βλέφαρα της νύφης της λαχταριστής νικάει ο Πόθος, πάρεδρος των μεγάλων των θεσμών που αιώνια κυβερνούν τον κόσμο." Σοφοκλή "Αντιγόνη"

Fri, 06 Oct 2023 15:31:32 +0300

Ο χορός δεν είναι μόνο μια φυσική δραστηριότητα, αλλά εκδήλωση του ενσαρκωμένου εαυτού, που είναι το σώμα. Είναι λόγος, ψυχή και πνεύμα. Πέρα από αυτό, ο χορός δεν είναι απλώς μια τέχνη που δίνει έκφραση στην ανθρώπινη ψυχή μέσω της κίνησης, αλλά η βάση μιας πλήρους σύλληψης της ζωής.

Κι αφού η πρώτη διάσταση του έρωτα - πώς να το κάνουμε; - είναι το σώμα, ποια τέχνη μπορεί να εκφράσει τον έρωτα καλύτερα απ' τον χορό;

Απόσπασμα από την χορογραφία της Α. Πρελιοτσάι "Το πάρκο" με την Α. Ρεναβάν και τον Μ. Γκανιό από το Μπαλέτο της Εθνικής Όπερας του Παρισιού.

https://drive.google.com/file/d/1DgiacYnmO12U-pdMaYVkGNsd9Yxa2xcN/view?usp=sharing

(Παρεμπιπτόντως, ψάξτε στις "Ασκήσεις" μας να αναγνωρίσετε ποια είναι η μουσική της εν λόγω χορογραφίας και μου λέτε.)

Γκ. Κλιμτ : To φιλί (1907).

Το 1903, ο Κλιμτ ταξίδεψε δύο φορές στη Ραβέννα, όπου είδε τα ψηφιδωτά του Σαν Βιτάλε, των οποίων η βυζαντινή επιρροή είναι εμφανής στους πίνακες της λεγόμενης «Χρυσής Περιόδου» του. Η χρήση του χρυσού επανήλθε από το παρελθόν του ίδιου του Κλιμτ, στη μεταλλική δουλειά του πατέρα του και του μικρότερου αδελφού του Ερνστ, που είχαν πεθάνει και οι δύο μια δεκαετία νωρίτερα. Το ενδιαφέρον του Κλιμτ για τη βυζαντινή περίοδο συναρτήθηκε επίσης με μια κίνηση προς μεγαλύτερη σταθερότητα, μέσω στατικών, ανόργανων μορφών. προτείνοντας μια αναζήτηση καταφυγίου μετά την εξερεύνηση του καλλιτέχνη στις ενστικτώδεις δυνάμεις της αρχαϊκής Ελλάδας. "Το φιλί" αντιπροσωπεύει την κορυφή της «Χρυσής του Περιόδου», κάθε έργο της οποίας βοηθά στην τελική κατανόηση της αλληγορίας, η οποία αντιπροσωπεύει τη μυστικιστική ένωση πνευματικής και ερωτικής αγάπης και τη συγχώνευση του ατόμου με το αιώνιο σύμπαν.
Και οι δύο φιγούρες στον παραπάνω πίνακα ολοκληρώνονται πλήρως και αναμειγνύονται συμβολικά, καθώς αντιμετωπίζουν τη χρυσή άβυσσο της τελειότητας. Η κυρίαρχη αρσενική δύναμη υποδηλώνεται από το ισχυρό παλτό των μαύρων και γκρι μπλοκ, που μαλακώνουν από τη γυναικεία οργανική κύλιση. Συγκριτικά, η γυναικεία ενέργεια εμφανίζεται ως περιστρεφόμενοι κύκλοι με φωτεινά φυτικά μοτίβα και κυματιστές γραμμές που ρέουν προς τα πάνω.
Εδώ, η χαλάρωση του νατουραλισμού από τον Κλιμτ, υπέρ μιας προσωπικής συμβολικής γλώσσας που υποδηλώνει τη λειτουργία του ασυνείδητου νου, ιδιαίτερα την ερωτική του ορμή, έφτασε στο αποκορύφωμά της. Μέσα από δύο φιγούρες, που δεν απεικονίζονται γυμνές, αλλά ντυμένες με υφάσματα με πυκνά σχέδια, ο Κλιμτ κατάφερε να προκαλέσει μια στιγμή έντονης αισθησιακής απόλαυσης, μέσα σε μια έντονα στυλιζαρισμένη και πεπλατυσμένη σύνθεση.

Τελειώνοντας, ξαναγυρίζοντας στον τίτλο της ανάρτησης, παραθέτουμε όλους τους στίχους του τρίτου χορικού από την "Αντιγόνη" του Σοφοκλή, σε μετάφραση Ι.Ν. Γρυπάρη. Να τι ψέλνουν οι γέροντες του χορού ...2464 χρόνια πριν ("Ἔρως ἀνίκατε μάχαν"):

Έρωτ᾽ ανίκητε στον πόλεμο
που κάνεις χτήμα σου όπου πέσεις,
που στ᾽ απαλά τα μάγουλα
της κορασίδας νυχτερεύεις
και γυρνάς πάνω από τα πέλαγα
και στους πιο απόμερους τους τόπους,
δε σου ξεφεύγει εσένα ούτε θεός
ούτε κανείς απ᾽ τους λιγόζωους ανθρώπους
κι όποιον θα πιάσεις γίνεται τρελός.

Εσύ και των δικαίων τους λογισμούς
στην αδικία ξεσέρνεις για όλεθρό τους,
εσύ έχεις και την έχθρ᾽ ανάψει αυτή
ανάμεσα παιδί και το γονιό του·
μα ολόφαντος μέσ᾽ απ᾽ τα βλέφαρα
της νύφης τής λαχταριστής νικάει ο Πόθος,
πάρεδρος των μεγάλων των θεσμών
που αιώνια κυβερνούν τον κόσμο·
γιατ᾽ ανίκητη η Κύπριδα (η Αφροδίτη) παίζει με μας.

ΤΟ ΚΕΦΙ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ - ΙΙ

Wed, 04 Oct 2023 15:55:38 +0300

Με την παρούσα ανάρτηση ολοκληρώνω την εκ μέρους μου απότιση φόρου τιμής στους τεράστιους καλλιτέχνες που με γέμισαν με αστείρευτη θετική ενέργεια στην παιδική μου ηλικία.

Όσοι "σκαμπάζουν" από την υποκριτική τέχνη, γνωρίζουν ότι το δυσκολότερο είδος για τον ηθοποιό είναι η κωμωδία. Απαιτεί απόλυτο συγχρονισμό στις ανταλλασσόμενες "ατάκες", σπιρτόζικη διάθεση, φυσικό παίξιμο, ενίοτε με "ένα τόσο δα παραπάνω"- όχι περισσότερο - και πάνω απ' όλα -ας μην ξεχνάμε το θεμέλιο κάθε καλλιτεχνικής δημιουργίας- γνησιότητα, αλήθεια ψυχής.

Υπήρξε μια εποχή όπου το γέλιο ήταν πηγαίο, οι φορείς του ήταν καθολικά αγαπητοί και ο κόσμος έσπευδε στους κινηματογράφους, διότι γνώριζε ότι θα σκάσει εγγυημένα το "χειλάκι" του. Ήταν η χρυσή δεκαετία του 60 για τον ελληνικό κινηματογράφο, όταν πρωταγωνιστούσε το ανεπιτήδευτο, «λαϊκό» χιούμορ με εκφραστές του τους σπουδαίους "κλασικούς" Έλληνες κωμικούς, οι οποίοι ακόμη και σήμερα ίσως να μην έχουν βρει επάξιους αντικαταστάτες και που εξακολουθούμε να τους αγαπάμε - κάτι που δεν ισχύει γενικά για τους "δραματικούς" ηθοποιούς της εν λόγω εποχής.

Στο παρόν αφιέρωμά μου στους Έλληνες κωμικούς, συνειδητά επέλεξα δύο από τους λιγότερο "λαμπερούς" συγκριτικά με τους πασίγνωστους πρωταγωνιστές. Επέλεξα από δύο κωμικές ταινίες του μακρινού 1969 δύο έξοχους "ρολίστες" που υποδύονταν, ως δευτεραγωνιστές, σχεδόν αποκλειστικά, συγκεκριμένους ρόλους χαρακτηριστικών ανθρώπινων τύπων ("καρατερίστες"). Σίγουρα παρακολούθησα ολόκληρες αυτές τις δύο ταινίες σε σινεμά της γειτονιάς μου στην Αμφιθέα στο Παλιό Φάληρο όπου μεγάλωσα. Δεν θυμάμαι όμως αν ήταν σε θερινό ή σε χειμερινό κινηματογράφο, καθώς, ξαναβλέποντας τις σκηνές, δεν μου έρχεται στο νου αν μύριζε γιασεμί ή "φλιτ" (αρωματικό υγρό που ψέκαζαν οι ταξιθέτριες στους χειμερινούς κινηματογράφους) αντίστοιχα, κι αν, αντίστοιχα πάλι, είχα ψωνίσει γρανίτα ή παστέλι από τον πωλητή του μπαρ που περνούσε με τον ταβλά του στο διάλειμμα, διαλαλώντας την πραμάτεια του: "«Σάμαλι, παστέλι, κοκ – λεμονάδες, πορτοκαλάδες, Mπιράλ (αναψυκτικό πριν την κόλα)!». Βέβαια, εκτός από το Μπιράλ της εποχής, έχουν πια χαθεί και τα αγαπημένα μου πρόσωπα που με συνόδευαν στους τότε κινηματογράφους."Μνήμη μου, φύλαξέ τα συ ως ήσαν", για να μην ξεχνούμε τον Καβάφη.

Και οι δύο καλλιτέχνες που θα μας διασκεδάσουν και ψυχαγωγήσουν, ξεκίνησαν ως "μπουλουξήδες". Τα θεατρικά μπουλούκια ήταν ομάδες οι οποίες ταξίδευαν από το ένα μέρος της Ελλάδας στο άλλο και παρουσίαζαν τις παραστάσεις τους. Αποτέλεσαν μία ξεχωριστή νότα για την ψυχαγωγία στην Ελληνική επαρχία, καθώς χαρακτηρίστηκαν ως το θέατρο των φτωχών. Η ηθοποιός Ελένη Ζαφειρίου στο βιβλίο της «Τι να σου πρωτοθυμηθώ, βρε μάνα» έγραψε: «Θα έχω να το λέω ότι οι ηθοποιοί των μπουλουκιών ήταν υπέροχοι άνθρωποι. Ήταν αγνοί, τρυφεροί, καλόκαρδοι, δεν τσιγκουνεύονταν να εκφράσουν τα ευγενικά αισθήματά τους ακόμα και με προσωπική θυσία, οικονομική και καλλιτεχνική. Αυτός είναι ο λόγος που όταν μπήκα στον κύκλο των μεγάλων καλλιτεχνών, ξεχώρισα ελάχιστους με αυτά τα χαρίσματα, και τους λάτρεψα».

Ας απολαύσουμε τώρα τη Μαίρη Μεταξά ως Πολίτισσα, μέλλουσα και νυν πεθερά στο"Ανθρωπάκι" του Γιάννη Δαλιανίδη. Μόνο τα βλέμματα που ρίχνει στην αρχή της κάθε σκηνής, είναι "όλα τα λεφτά"!

Μαίρη Μεταξά 1η σκηνή.mp4

Μαίρη Μεταξά 2η σκηνή.mp4

Και τώρα, σε πιο "σουρεάλ" διάσταση, ας μας απογειώσει ο Αντώνης Παπαδόπουλος ως υποπράκτωρ ΜΑΠ-031, βοηθός του φαλακρού πράκτορα Θου-Βου στην "Επιχείρηση Γης Μαδιάμ" σε σκηνοθεσία Θανάση Βέγγου.

Αντώνης Παπαδόπουλος 1η σκηνή.mp4

Αντώνης Παπαδόπουλος 2η σκηνή.mp4

Αντώνης Παπαδόπουλος 3η σκηνή.mp4

Όσο περισσότερες φορές βλέπω αυτές τις σκηνές, τόσο περισσότερο γελάω!

ΤΟ ΚΕΦΙ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ - Ι

Mon, 02 Oct 2023 21:21:48 +0300

Το παιχνίδι της σκιάς με το φως στο θέατρο σκιών έχει υποστηριχθεί πως αντικατοπτρίζει το πέρασμα από την επίγεια στη μεταθανάτια ζωή. Το πανί που επιτρέπει να φαίνονται μόνο φιγούρες χωρίς λεπτομέρειες διαχωρίζει την ύλη από το πνεύμα.

Ο Καραγκιόζης επίκαιρος, μαχητικός και διαχρονικός απασχολεί ουσιαστικά τον χώρο της προσχολικής αγωγής ως μορφή λαϊκού θεάτρου με μεγάλη παιδαγωγική αξία. Εκφράζει τον αγώνα του καλού εναντίον του κακού μέσα από τη σάτιρα.Πανεπιστημιακοί δάσκαλοι των παιδαγωγικών τμημάτων και της θεατρολογίας ερευνούν το φαινόμενο «Καραγκιόζης» και την αποδοχή του ιδιαίτερα από τα μικρά παιδιά. Το αυθόρμητο, το πρωτογενές, το απλό σαγηνεύει πάντοτε το παιδί, που είναι φύση ανεπιτήδευτη και απλή. Ο Καραγκιόζης μαγεύει τα παιδιά με την ονειρική τεχνική της εναλλαγής της σκιάς και του φωτός. Προσφέρεται στα παιδιά προσχολικής ηλικίας, που τα διδάσκει και τα ψυχαγωγεί με παιχνιώδη τρόπο. Παίζει τον ρόλο του παιδικού ήρωα, απαραίτητου στην ψυχική υγεία των παιδιών. Με το γέλιο που αβίαστα προκαλεί, δίνει την εύθυμη πλευρά της ζωής και την αισιόδοξη αντιμετώπιση και των πιο δύσκολων καταστάσεων. Μια παράσταση Καραγκιόζη είναι μορφή αυτογνωσίας.Το θέατρο σκιών αδιαμφισβήτητα συντείνει στη μόρφωση και τη θεατρική αγωγή. Τα παιδιά σαν δημιουργοί ενισχύουν την αυτοπεποίθησή τους και την κοινωνικότητά τους. Το κωμικό του στοιχείο προκαλεί συναισθήματα και ενεργοποιεί διαδικασίες ανάπτυξης της κριτικής σκέψης.

Ο πολυπρόσωπος θίασος του Καραγκιόζη με την πολυπολιτισμικότητα και τη διαφορετικότητα (στοιχεία που στις μέρες μας χαρακτηρίζουν την Ελληνική κοινωνία και το σχολικό περιβάλλον) διδάσκει τον σεβασμό και την αναγνώριση του άλλου. Μορφές λαϊκής τέχνης συνεργάζονται αρμονικά για να αποδώσουν αυτή την τόσο περίτεχνη, αλλά και συνάμα βαθιά απλή τέχνη: ο θεατρικός λόγος, η μουσική της ορχήστρας και η λαϊκή ζωγραφική, όλες οι μορφές συνυφασμένες με την ιστορία του λαού μας.

Ο Καραγκιόζης: Είναι ο ιδανικός τύπος του φτωχού Έλληνα, του τόσο φτωχού, που έχει πια απαρνηθεί κάθε ιδιωτική φροντίδα κι έχει εξυψωθεί σε εύθυμη φιλοσοφική θεώρηση της ζωής. Είναι αγαθός, σκληρός καμιά φορά στα αστεία του, αλλά καλόκαρδος στο βάθος. Γεμάτος τεμπελιά και αισιοδοξία, αλλά και γεμάτος διάθεση να ανακατεύεται σε όλα. Τον ενδιαφέρει κάθε τι που γίνεται γύρω του, όλους τους πειράζει και τους κοροϊδεύει και προ πάντων τον ίδιο τον εαυτό του. Το χέρι του είναι εξαιρετικά ευκίνητο και υπερβολικά μακρύ, για σκηνικούς λόγους, για να μπορεί να ξύνει την πλάτη του και το κεφάλι του ή για να χειρονομεί. Επίσης έχει συμβολική σημασία γιατί εκπροσωπεί το έξυπνο πνεύμα του. Καρπαζώνει προθυμότατα, δέρνει αλλά και δέρνεται. Είναι ευφυολόγος, ετοιμόλογος και αστείος, ποτέ όμως γελοίος - οπότε ποτέ μην αποκαλείτε "Καραγκιόζη" κάποιον που θεωρείτε γελοίο. Δεν είναι μικροπρεπής ή μεμψίμοιρος, ακόμα κι όταν δέρνεται. Το δέχεται κι αυτό σαν μια κακοτυχία του και σαν συνέπεια της κακοκεφαλιάς του, με την ίδια εύθυμη εγκαρτέρηση και το ίδιο ειρωνικό του κέφι.

Άλλοι χαρακτήρες στα παρακάτω αποσπάσματα:

Ο Διονύσιος: Επινόηση του καραγκιοζοπαίκτη Μίμαρου. Σατιρίζει τον τύπο του ξεπεσμένου αριστοκράτη από τη Ζάκυνθο ή απλά του φαντασιόπληκτου ζακυνθινού που πιστεύει πως κατάγεται από αρχοντική και πλούσια οικογένεια. Είναι όμως αξιοπρεπής, πολιτισμένος, αγαθός, ομιλητικός και εξαιρετικά γρήγορος στην ομιλία του, όπως και οι συντοπίτες του. Είναι καλοντυμένος, φορά ψηλό καπέλο και παρασύρεται εύκολα στις κατεργαριές του φίλου του, Καραγκιόζη.

Ο Μπέης: Αντιπροσωπεύει τον εύπορο ηλικιωμένο αστό και γενικά τον άνθρωπο της ανώτερης κοινωνικής τάξης. Είναι καλός οικογενειάρχης και ηθικός.

Ο Μπάρμπα – Γιώργος: Δημιούργημα του Γιάννη Ρούλια. Εκπροσωπεί τον βουνίσιο Έλληνα, τον γνήσιο Ρουμελιώτη, που ο χαρακτήρας του παρέμεινε αδιάφθορος μέσα στο πέρασμα του χρόνου. Είναι τύπος αγαθός, ηθικός και δυνατός.

Ένα τεράστιο "ευχαριστώ" από καρδιάς στον τεράστιο καλλιτέχνη του ελληνικού θεάτρου σκιών Ε. Σπαθάρη που φύτεψε στη ζωή μου ως παιδί τo κέφι που δεν με έχει εγκαταλείψει κοντά 60 χρόνια τώρα!

Απόσπασμα από την παράσταση "Ο Καραγκιόζης γραμματικός"

Ο Καραγκιόζης γραμματικός.mp4

Ηχητικό απόσπασμα από τον "Καραγκιόζη υπηρέτη".

Ο Καραγκιόζης υπηρέτης.mp3

Φυσικά δεν θα μπορούσε να λείπει "Ο Καραγκιόζης γιατρός"

Ο Καραγκιόζης γιατρός.mp3

αλλά, εν όψει των δημοτικών εκλογών της Κυριακής, δεν θα μπορούσε να λείπει ούτε "Ο Μπαρμπα-Γιώργος δήμαρχος". (Υποψήφιοι, "κουλάρετε", χαλαρώστε. Μην "το πάρετε" σαν τον Μπάρμπα-Γιώργο!)

Ο Μπάρμπα Γιώργος δήμαρχος.mp3

Παραίνεση προς γονείς μικρών παιδιών - Eξερχόμενο κατεπείγον μήνυμα 112 από το Υπουργείο Παιδικής Προστασίας: Γονείς, μην φορτώνετε τα παιδιά σας ούτε με υπερβολικά πολλά παιχνίδια ούτε με υπερβολικά πολλές δραστηριότητες! Τα παιδιά ζητούν κάποιον να χαρούν μαζί του. Χαρίστε το γέλιο στα παιδιά σας με την προσωπική επαφή σας μαζί τους! Φροντίστε τα παιδιά σας να γελούν!

ΤΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΑΝΤΑΛΛΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ

Sun, 01 Oct 2023 22:22:27 +0300

Πέρα από τις όποιες στερεοτυπικές διακρίσεις των ποικίλων μορφών Τέχνης, το θεμέλιο κάθε μεγάλου, κάθε γνήσιου καλλιτέχνη είναι ένα: η αλήθεια της ψυχής του.

Bloody Hawk (Νίκος Κίτσος) : "To εικοσάλεπτο" από το άλμπουμ "1 ΕΥΡΩ".

Bloody Hawk -Το εικοσάλεπτο.mp3

Μια ανατριχιαστική hip hop ιστορία αυτοκριτικής που είναι αριστοτεχνικά φτιαγμένη για να κλιμακώνει τα συναισθήματα, με συνοδεία πιάνου, ξεσπώντας σε μια ορμή από ρυθμό και ρίμες.

Aντί του μίσους μας, αξίζουν "πολλά απ' τα χιλιάρικά μας" αυτοί που "άλλη μια μέρα ξεμένουν στη ζωή", καθώς ανταμοιβή μας είναι το χαμόγελό τους!

Ανυπομονώ για τις δικές σας σκέψεις.

ΚΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΟΤΙΑ, ΤΟΥ ΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ. ΣΑΣ ΠΑΙΡΝΟΥΝ; ΣΑΣ ΠΑΝΕ ΚΑΠΟΥ;

Thu, 28 Sep 2023 22:21:18 +0300

Δυο θαλασσινά τοπία του Λάιονελ Ουόλντεν:

Θαλασσινό τοπίο (1904).

Κύματα στο ηλιοβασίλεμα.

Ένα του Ιβάν Αϊβαζόφσκι.

Ανάμεσα στα κύματα (1898).

Ένα του Γκουστάβ Κουρμπέ.

Κύμα (1869).

Και τώρα στα δικά μας.

"Έλα κύμα και βοριά..."

"Το κύμα" σε μουσική και στίχους Γ. Θεοφάνους, πρώτα με την Κωνσταντίνα, ύστερα με τη Μ. Κανά.

https://drive.google.com/file/d/12RGyAlgkG2TIM0UHXkTdls-gPS68pj8H/view?usp=sharing

https://drive.google.com/file/d/1VV-0CPbV2yVrR6zK4qD27YrdBNXkJZgN/view?usp=sharing

"Μέσα στο κύμα θα ριχτώ"

"Και θα χαθώ" σε μουσική του Λ. Παπαδόπουλου και στίχους του Κ. Ντούμου, με την Ι. Σιδέρη.

https://drive.google.com/file/d/1TbppSLhF1wIv15GfJuNwjWe770B04fdX/view?usp=sharing

"Έβραζε το κύμα του γαρμπή..." (Γαρμπής: ο νοτιοδυτικός άνεμος, ο Λίβας)

"Ο Σταυρός του Νότου" σε μουσική του Θ. Μικρούτσικου και ποίηση Ν. Καββαδία, πρώτα με την Αιμ. Σαρρή, ύστερα με τη Μ. Πολυχρονίδη.

https://drive.google.com/file/d/1Ghd2V0YAUhnQ_8cjf8v5AhR60OlxlCyl/view?usp=sharing

https://drive.google.com/file/d/1yd5kTKqIap4ZcMR_gC8u3Qyv-vVb4ijD/view?usp=sharing

ΠΕΡΑΣΑΜΕ ΤΕΛΕΙΑ. "ΠΕΘΑΝΑΜΕ" ΣΤΟΝ ΧΟΡΟ!

Thu, 28 Sep 2023 10:20:10 +0300

Η χορευτική «πανώλη-πανούκλα», το άλυτο μυστήριο του Μεσαίωνα.

Εκατοντάδες άνθρωποι πέθαναν από εξάντληση, επειδή χόρευαν ασταμάτητα για μέρες! Μία από τις πιο διαδεδομένες εξηγήσεις είναι ότι οι άνθρωποι είχαν δηλητηριαστεί από τον μύκητα ερυσίβη, που προκαλεί συμπτώματα όπως το LSD... Εναλλακτικώς, πιθανολογείται πως επρόκειτο για μια μαζική ψύχωση λόγω άγχους, καθώς το φαινόμενο παρατηρούνταν μετά από λιμούς, οπότε οι άνθρωποι ανησυχούσαν για την επιβίωσή τους.

O όρος "μαζική υστερία" συναντάται συχνά, πολλές φορές αναφέρεται και ως "συλλογική υστερία" ή "συλλογική ιδεοληπτική συμπεριφορά". Παρουσιάζει μια μεγάλη ποικιλία εκδηλώσεων από την ομαδική τρέλα μέχρι την εκδήλωση όμοιων συμπτωμάτων σε μερίδα πληθυσμού και υπερβολικές ομαδικές πεποιθήσεις. Τα κοινά σημεία όμως σε όλες αυτές τις εκφάνσεις είναι πως τα συμπτώματα που εμφανίζονται, δεν οφείλονται σε κάποια σωματική πάθηση και οι αντιλήψεις των ατόμων αυτής της ομάδας είναι υπερβολικές έως παράλογες και, σε άλλη περίπτωση, τα άτομα, υπό φυσιολογικές συνθήκες, δεν θα συμπεριφέρονταν με αυτόν τον τρόπο.

Η χορευτική πανώλη έχει εμπνεύσει ποικίλους καλλιτέχνες (ζωγράφους, μουσικούς, σκηνοθέτες κ.α.). Το 2022 ανέβηκε σχετική παράσταση του Κωνσταντίνου Μάρκελλου στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Το γνωστό συγκρότημα "Florence and the Machine" εμπνεύστηκε από το γεγονός και δημιούργησε το άλμπουμ «Dance fever» απ’ όπου ακούμε το χαρακτηριστικό τραγούδι "Choreomania".

Choreomania.mp3

https://genius.com/Florence-the-machine-choreomania-lyrics

Θα μπορούσε η κοινωνική μετάδοση του εν λόγω φαινομένου να σχετίζεται με τη δυναμική της ομάδας; Στη σύγχρονη πραγματικότητα του απόλυτου ατομικισμού, έχει θέση μια ανάλογη κοινωνικο-ψυχολογική δυναμική; Aν ναι, πώς μπορεί αυτή να καλλιεργηθεί και προς ποια κατεύθυνση;

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΑΣ ΣΚΑΛΙ

Wed, 27 Sep 2023 20:40:23 +0300

Καθώς έλαβα θετικά μηνύματα για την επιλογή μου στίχων του Καβάφη στη σημερινή μου ανακοίνωση για το παρόν ιστολόγιο και καθώς στο πρόσφατο αρχείο βίντεο του καναλιού μου @ACLazaris-HISTOPATHOLOGY με αντικείμενο πώς θα ξεκινήσουμε να γκρεμίζουμε τις σταθερές ...απαξίες της ζωής μας, αναφέρομαι στο "πρώτο σκαλί", σκέφτηκα να ακούσουμε το ομώνυμο ποίημα του Αλεξανδρινού ποιητή μας σε απαγγελία της Έλλης Λαμπέτη.

Καλή ακρόαση!

Κωνσταντίνος Καβάφης-Το Πρώτο Σκάλι 1899.mp3

ΒΡΟΧΕΡΗ ΜΕΡΑ ΣΗΜΕΡΑ

Wed, 27 Sep 2023 09:46:42 +0300

"Η βροχή" είναι μια ελαιογραφία σε καμβά του Vincent van Gogh (Βενσάν βαν Γκογκ) που ολοκληρώθηκε το 1889, όταν ο ζωγράφος ήταν εθελοντής ασθενής σε ένα νοσοκομείο στο Saint-Rémy-de-Provence (από τον Μάιο του 1889 έως τον Μάιο του 1890).

Ζωγράφισε αυτό το περίφρακτο χωράφι έξω από το παράθυρο του θαλάμου του πολλές φορές, καθώς συνήθιζε να απεικονίζει τις αποχρώσεις των αγρών και των λόφων κοντά στο Saint-Rémy σε διαφορετικές ώρες της ημέρας και σε διαφορετικές καιρικές συνθήκες.

Το έργο ζωγραφίστηκε σε έναν ακατέργαστο βαμβακερό καμβά τον Νοέμβριο του 1889, πιθανώς κατά τη διάρκεια μιας περιόδου έντονης βροχής από τις 31 Οκτωβρίου 1889. Ο Βαν Γκογκ, εμπνεόμενες από ιαπωνικές μεταξοτυπίες, απεικόνισε τη βροχή ως λοξές γραμμές που είχαν διαφορετική γωνία από τις γραμμές στο χωράφι με το σιτάρι.

"Η βροχή" στεγάζεται στο Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας στις Ηνωμένες Πολιτείες και έχει μέγεθος 73,3 εκ. Χ 92,4 εκ.