Μάθημα : ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ & ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

Εικόνα 1  Πηγή φωτογραφίας: sansimera.gr – Ιδία επεξεργασία

Σημεῖο Ἀναγνωρίσεως

ἄγαλμα γυναίκας μέ δεμένα χέρια

Ὅλοι σέ λένε κατευθείαν ἄγαλμα,

ἐγώ σέ πρoσφωνῶ γυναίκα κατευθείαν.

Στολίζεις κάποιο πάρκο

Ἀπό μακριά ἐξαπατᾶς.

Θαρρεῖ κανείς πώς ἔχεις ἐλαφρά ἀνακαθήσει

νά θυμηθεῖς ἕνα ὡραῖο ὄνειρο πού εἶδες,

πώς παίρνεις φόρα νά τό ζήσεις.

Ἀπό κοντά ξεκαθαρίζει τό ὄνειρο:

δεμένα εἶναι πισθάγκωνα τά χέρια σου

μ' ἕνα σκοινί μαρμάρινο

κι ἡ στάση σου εἶναι ἡ θέλησή σου

κάτι νά σέ βοηθήσει νά ξεφύγεις

τήν ἀγωνία τοῦ αἰχμάλωτου.

Ἔτσι σέ παραγγείλανε στό γλύπτη:

αἰχμάλωτη.

Δέν μπορεῖς

οὔτε μιά βροχή νά ζυγίσεις στό χέρι σου,

οὔτε μιά ἐλαφριά μαργαρίτα.

Δεμένα εἶναι τά χέρια σου.

Καί δέν εἶν' τό μάρμαρο μόνο ὁ Ἄργος.

Ἄν κάτι πήγαινε ν' ἀλλάξει

στήν πορεία τῶν μαρμάρων,

ἄν ἄρχιζαν τ' ἀγάλματα ἀγῶνες

γιά ἐλευθερίες καί ἰσότητες,

ὅπως οἱ δοῦλοι,

οἱ νεκροί

καί τό αἴσθημά μας,

ἐσύ θά πορευόσουνα

μές στήν κοσμογονία τῶν μαρμάρων

μέ δεμένα πάλι τά χέρια, αἰχμάλωτη.

Ὅλοι σέ λένε κατευθείαν ἄγαλμα,

ἐγώ σέ λέω γυναίκα ἀμέσως.

Ὄχι γιατί γυναίκα σέ παρέδωσε

στό μάρμαρο ὁ γλύπτης

κι ὑπόσχονται οἱ γοφοί σου

εὐγονία ἀγαλμάτων,

καλή σοδειά ἀκινησίας.

Γιά τά δεμένα χέρια σου, πού ἔχεις

ὅσους πολλούς αἰῶνες σέ γνωρίζω,

σέ λέω γυναίκα.

Σέ λέω γυναίκα

γιατ' εἶσ’ αἰχμάλωτη.

(Τό λίγο τοῦ κόσμου, 1971)

«Σημείο Αναγνωρίσεως» - Η Κική Δημουλά διαβάζει ΔΗΜΟΥΛΑ (Μπορείτε να ακούσετε το ποίημα με τη φωνή της Δημουλά εδώ: https://tinyurl.com/simeioanagnoriseos )

          Η 8η Μαρτίου έχει καθιερωθεί από τον Ο.Η.Ε. ως Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. Η ημέρα αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο ̇ συνιστά αφορμή για να αναλογιστούμε τον ρόλο της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία, τις κατακτήσεις που έχουν επιτευχθεί, τα εμπόδια και τις προκλήσεις που εξακολουθούν να υφίστανται. Στο πλαίσιο της νεοελληνικής ποίησης, οι στίχοι των γυναικών ποιητριών έχουν συμβάλει σημαντικά στη διαμόρφωση ενός λόγου που διερευνά την ταυτότητα, την κοινωνική θέση, τις διεκδικήσεις της γυναίκας. Μεταξύ των Ελληνίδων ποιητριών ξεχωρίζει η Κική Δημουλά, η οποία προσεγγίζει τη γυναικεία ταυτότητα αναδεικνύοντας τις σιωπηλές μορφές περιορισμού που επιβάλλονται στις γυναίκες.

          Χαρακτηριστικό είναι το ποίημα της Δημουλά «Σημείο Αναγνωρίσεως». Η ποιήτρια εμπνέεται από το γλυπτό του Κώστα Σεφερλή «Βόρειος Ήπειρος» που παρουσιάζει μια γυναίκα με τα χέρια δεμένα πίσω από την πλάτη της. Σε αντίθεση με τον γλύπτη που προσδίδει ιστορικό και εθνικό χαρακτήρα στο γλυπτό (ερμηνεύοντας τη στάση της γυναίκας ως ενδεικτική ελευθερίας ή προσδοκίας) , η Δημουλά το αντιμετωπίζει ως σύμβολο της διαχρονικής κοινωνικής καταπίεσης της γυναίκας. Για την ποιήτρια, τα πισθάγκωνα,  «μ’ ένα σχοινί μαρμάρινο» δεμένα, χέρια του αγάλματος αποτελούν το σημείο αναγνωρίσεως παραπέμποντας σε μια κατάσταση αδυναμίας, περιορισμού, συμβολικής ακρωτηρίασης. Η στάση του αγάλματος είναι ενδεικτική της θέλησης της γυναίκας «να πάρει φόρα», για «να ζήσει το όνειρο». Μέσα από αυτή την ποιητική μετατόπιση, η Δημουλά αποκαλύπτει τις αντιφάσεις που συχνά συνοδεύουν τη γυναικεία παρουσία μέσα από εξιδανικευμένα ή αποσιωπητικά σχήματα. Η στάση, που έχει το άγαλμα, θα δείχνει πάντα την επιθυμία της να φύγει, να «παίρνει φόρα» για «να ζήσει το όνειρο».

Εικόνα 2: «Βόρειος Ήπειρος» (1951) – Το γλυπτό του Κ. Σεφερλή   Πηγή: apotipomata.com

          Η ειρωνεία συνιστά βασικό χαρακτηριστικό της γραφής της Δημουλά. Το άγαλμα αν ιδωθεί από μακριά δημιουργεί τη λανθασμένη εντύπωση της ευτυχισμένης αναπόλησης ενός όμορφου ονείρου. Αυτή η αποστασιοποιημένη θέαση του αγάλματος παραπέμπει στην αποστασιοποιημένη θέαση των γυναικών από όσους αδυνατούν να αντιληφθούν τη διαχρονικά απαιτητική κοινωνική τους θέση. Η αιχμαλωσία του αγάλματος δε γίνεται εύκολα αντιληπτή από απόσταση εξαιτίας των πισθάγκωνα δεμένων χεριών, όπως η αιχμαλωσία των γυναικών δε γίνεται άμεσα αντιληπτή, αφού επικαλύπτεται από φαινομενικές ελευθερίες. Έτσι, το «Σημείο Αναγνωρίσεως» καθίσταται ένα ειρωνικό σχόλιο για τη δυσκολία αναγνώρισης της πραγματικής γυναικείας εμπειρίας εντός ενός πλαισίου σιωπηλών μορφών περιορισμού.

Εικόνα 3: Woman Ironing – Pablo Picasso

          Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά της ποιήτριας στον γλύπτη, αλλά και στις απλές καθημερινές και κατανοητές εικόνες – όπως το άγγιγμα μιας σταγόνας βροχής ή ενός λουλουδιού – οι οποίες αξιοποιούνται για να εκφραστεί το παράπονο της Δημουλά για όσα στερούνται οι γυναίκες. Η αναφορά στον γλύπτη έχει διττή ερμηνεία, καθώς ενδέχεται να αποτελεί έμμεση αναφορά στην κοινωνία, η οποία διαμορφώνει και συντηρεί τις συνθήκες περιορισμού των γυναικών. Η στάση, άλλωστε του αγάλματος, δείχνει την «αγωνία του αιχμαλώτου», αιχμαλώτου στον δημιουργό, τον παραγγελιοδόχο, στον γλύπτη, στην κοινωνία.

          Η Δημουλά, τέλος,  υπογραμμίζει τη δυσκολία του αγώνα των γυναικών για τη διεκδίκηση της ελευθερίας τους, συγκρίνοντάς τον με τον αντίστοιχο αγώνα των δούλων, των νεκρών και του αισθήματός μας. Η γυναίκα θα συνεχίσει να πορεύεται «με δεμένα πάλι τα χέρια, αιχμάλωτη», ο αγώνας της είναι δυσκολότερος, αφού η αιχμαλωσία της υπερέχει αυτής των υπόλοιπων αγαλμάτων εξαιτίας του φύλου της και του μαρμάρινου σχοινιού που της επιβάλλεται λόγω αυτού.

Εικόνα 4: Seated Woman with her arms folded – Pablo Picasso

          Συνοψίζοντας, η Κική Δημουλά μέσω του ποιήματός της μας υπενθυμίζει πως η γυναικεία φωνή στην ποίηση δεν είναι απλώς μια λογοτεχνική παρουσία, αλλά μία ουσιαστική μαρτυρία για την αναζήτηση της γυναικείας ταυτότητας και της ελευθερίας.

         Η ανάγνωση του ποιήματος, με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας, προσφέρει μια ουσιαστική ευκαιρία να αναλογιστούμε την ευθύνη που φέρουμε ως μέλη της κοινωνίας στη συντήρηση των «μαρμάρινων», ακατάλυτων δεσμών που συνοδεύουν τη γυναικεία ύπαρξη αλλά και να αναζητήσουμε τον ρόλο μας στη διαμόρφωση ενός κόσμου περισσότερο ισότιμου και ελεύθερου…

Εικόνα 5: The Soul of the Rose – John William Waterhouse