Μάθημα : Θεολογία και Πολιτισμός (X-2024-25)

Περιεχόμενο:

Στο προπτυχιακό μάθημα «Θεολογία και Πολιτισμός» διερευνώνται κριτικά και διαλεκτικά οι σχέσεις και αλληλεπιδράσεις της χριστιανικής θεολογίας και ιδιαίτερα της Ορθόδοξης Παράδοσης της Εκκλησίας με τον εκάστοτε πολιτισμό. Συγκεκριμένα μελετώνται ζητήματα που αφορούν την πολιτισμική πρόσληψη και ερμηνεία του Ευαγγελίου στην Ύστερη Αρχαιότητα, τη συνάντηση και τον δημιουργικό διάλογο μεταξύ Ελληνισμού και Χριστιανισμού και εν γένει με τη ιστορική προσέγγιση και τη συστηματική σπουδή και ερμηνεία της πίστης, της ζωής και της λατρείας της Εκκλησίας μέσα στον χρόνο, τον διάλογο και τις αλληλεπιδράσεις της με τον εκάστοτε πολιτισμό και με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα σημαντικών περιόδων της Ιστορίας (Ρωμαϊκή περίοδος, Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος ή Βυζάντιο, Χριστιανική Δύση, Αναγέννηση, Μεταρρύθμιση, Διαφωτισμός, Τουρκοκρατία, Νεότερα Χρόνια).

Πέρα από μία εισαγωγική θεώρηση για τη σχέση Θεολογίας και Πολιτισμού με έμφαση στις σχέσεις Ελληνισμού και Χριστιανισμού, επιλέγονται διάφορες θεματικές ενότητες που αναδεικνύουν τη σχέση της θεολογίας με το κάλλος, την τέχνη, τη λογοτεχνία, τα κοινωνικά ζητήματα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την τεχνητή νοημοσύνη, το φυσικό περιβάλλον. Επίσης γίνεται αναφορά σε έργα συγκεκριμένων λογοτεχνών (Ντοστογιέφσκι, Παπαδιαμάντης κ.ά.), στον κινηματογράφο, πραγματοποιούνται μορφωτικές επισκέψεις σε Μουσεία και Ιδρύματα και οργανώνονται παρακολουθήσεις επιλεγμένων θεατρικών παραστάσεων. Στο πλαίσιο των μαθημάτων προσκαλούνται άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών για να παρουσιάσουν ειδικά θέματα που αφορούν τη σχέση θεολογίας και πολιτισμού. Τα μαθήματα πλαισιώνονται σταθερά από οπτικοακουστικό υλικό. 

Στόχοι:

Οι φοιτητές/τριες καλούνται να μελετήσουν επιλεγμένα κείμενα από τη βιβλική, την πατερική και τη σύγχρονη θεολογική βιβλιογραφία καθώς και έργα τέχνης και πολιτισμικά μνημεία της Ύστερης αρχαιότητας στον ελληνορωμαϊκό κόσμο, αλλά και του βυζαντινού κόσμου και πολιτισμού και της χριστιανικής Δύσης ώστε να σχηματίσουν κατά το δυνατόν ολοκληρωμένη εικόνα για τη γόνιμη συνάντηση και αλληλεπίδραση μεταξύ Χριστιανισμού και Ελληνισμού.

Επίσης καλούνται να οικοδομήσουν έναν κριτικό και γόνιμο και επικαιροποιημένο διάλογο μεταξύ Θεολογίας και Πολιτισμού σε μία σειρά ζητημάτων που αφορούν στη σχέση της θεολογίας με την κοινωνία, την πολιτική, τον πολιτισμό, την ιδεολογία, και πιο συγκεκριμένα με τη γλώσσα, με τη λογοτεχνία, με την τέχνη και τη μουσική αλλά και με τα σύγχρονα προβλήματα του πολιτισμού, της ψηφιακής τεχνολογίας και της παιδείας στο πλαίσιο των σύγχρονων πλουραλιστικών και δημοκρατικών κοινωνιών.

Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα:

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα αποκτήσουν ένα πλέγμα γνώσεων ώστε να:

• προσδιορίζουν και να περιγράφουν τους κύριους ιστορικούς και θεματικούς άξονες της γόνιμης συνάντησης Ελληνισμού και Χριστιανισμού
• διακρίνουν τις διάφορες φάσεις αλληλεπίδρασης, δημιουργικής σύνθεσης και εξέλιξης των σχέσεων θεολογίας και πολιτισμού στο ελληνόφωνο Βυζάντιο και στη λατινική Δύση όπως σαρκώθηκε στα ποικίλα μνημεία λόγου και έργα τέχνης του χριστιανικού κόσμου και πολιτισμού
• αναγνωρίζουν και να κατανοούν την ανάγκη νέων ωσμώσεων και εκφράσεων της θεολογίας μέσω του πολιτισμού σε κάθε τόπο και σε κάθε εποχή και συνάμα την αντινομική και διαλεκτική τους σχέση ενόψει της εσχατολογικής προοπτικής της Εκκλησίας
• προσεγγίζουν εικαστικά, λογοτεχνικά, θεατρικά και κινηματογραφικά έργα τα οποία διαλέγονται με τη θεολογία και την Ορθόδοξη Παράδοση της Εκκλησίας
• διερευνούν κριτικά τη σχέση της θεολογίας με τις διάφορες όψεις, τα ρεύματα, τα φαινόμενα και τα προβλήματα της εποχής μας
• ανακαλύπτουν, προβάλλουν και διερμηνεύουν θεολογικά νέες εμπνευσμένες καλλιτεχνικές εκφράσεις και δημιουργίες στη ζωή της Εκκλησίας.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα αποκτήσουν ένα πλέγμα δεξιοτήτων ώστε να:

• διασυνδέουν και να αξιοποιούν τη γόνιμη σχέση και αλληλεπίδραση θεολογίας και πολιτισμού στον σύγχρονο κόσμο
• εντοπίζουν και να διερευνούν τη σχέση Χριστιανισμού και ανθρωπίνων δικαιωμάτων συσχετίζοντας τις διάφορες εκφράσεις του Χριστιανισμού με έμφαση στην Ορθόδοξη Παράδοση της Εκκλησίας στην ανάπτυξη και εμπέδωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• ανακαλύπτουν και να διασυνδέουν την Ορθόδοξη Παράδοση της Εκκλησίας με τον εκάστοτε πολιτισμό ως σάρκωση και ως εμπολιτισμό του Ευαγγελίου πέρα από εθνικορομαντικές, ιδεολογικές και γεωεκκλησιολογικές σκοπιμότητες και αποκλεισμούς.
• εκτιμούν, να διερευνούν και να επιλύουν ενδεχόμενα προβλήματα που προκύπτουν από την ιδεολογική χρήση και πολιτική εργαλειοποίηση των σχέσεων θεολογίας και πολιτισμού ή Ορθοδοξίας και πολιτισμού.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα αποκτήσουν ένα πλέγμα ικανοτήτων ώστε να:

• επιχειρηματολογούν για τη γόνιμη σχέση και αλληλεπίδραση θεολογίας και πολιτισμού τόσο για τη ζωή της Εκκλησίας όσο και για την εμπνευσμένη μαρτυρία της στον δημόσιο χώρο άλλοτε και σήμερα ιδιαιτέρως.
• διαπιστώνουν και να αιτιολογούν τη γόνιμη σχέση θεολογίας και πολιτισμού ως συνέπειας της θεολογίας της ενσάρκωσης και της ευχαριστιακής χρήσης του κόσμου και της ζωής.
• αποτιμούν κριτικά και να επιβεβαιώνουν με ιστορικά και θεολογικά επιχειρήματα και παραδείγματα τη διαχρονική σχέση του Χριστιανισμού και της Ορθοδοξίας με τον πολιτισμό.
• να ανασυνθέτουν και να ανανοηματοδοτούν κριτικά τη σχέση θεολογίας και πολιτισμού στον σύγχρονο κόσμο
• αντιλαμβάνονται τη σημασία της δημιουργίας νέων και σύγχρονων καλλιτεχνικών έργων και εκφράσεων στο ανακαινιστικό πλαίσιο της Ορθόδοξης Παράδοσης και θεολογίας.

Αξιολόγηση: Η αξιολόγηση πραγματοποιείται με την ενεργό παρουσία, συμμετοχή και τον διάλογο των φοιτητών/τριών που αναπτύσσεται στη διαδικασία του μαθήματος, αλλά και μέσω εκπόνησης γραπτής εργασίας και προφορικής εξέτασης μετά το πέρας των μαθημάτων. Στο e-class του μαθήματος υπάρχει αναρτημένος ενδεικτικός γενικός κατάλογος θεμάτων, καθώς και σχετική βιβλιογραφία και διάφορα πολυμεσικά εργαλεία. Οι φοιτητές/τριες παρουσιάζουν στο τέλος του Εξαμήνου τις εργασίες τους.

Συχνά πραγματοποιούνται εκπαιδευτικές επισκέψεις σε Μουσεία, θέατρα και κινηματογράφους και ειδικές εισηγήσεις από προσκεκλημένους ομιλητές κυρίως από τον χώρο των τεχνών και του πολιτισμού.